Bài tập học kỳ môn Luật Môi trường

MỤC LỤC
Trang
A. LỜI MỞ ĐẦU: …………………………………………………………… 1
B. NỘI DUNG:………………………………………………………………

2

I. DIẾN BIẾN VỤ VIỆC GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG CỦA CÔNG TY
VEDAN VÀ CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ CỦA CƠ QUAN CHỨC NĂNG CÓ
THẨM QUYỀN:…………………………………………………………..

2

1. Diễn biến vụ việc gây ô nhiễm môi trường của công ty VEDAN: .......

2

2. Vấn đề đền bù thiệt hại: ………………………………………………..

3

II. BÌNH LUẬN CÁC QUY ĐỊNH VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH
CHẤP VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ VIỆC VEDAN, MỘT SỐ
GIẢI PHÁP GIÚP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HƠN: ……………….

4

1. Vụ việc VEDAN cần truy tố trách nhiệm hình sự hay chỉ cần xử lý vi phạm
hành chính? …………………………………………………………….

C. KẾT LUẬN:………………………………………………………………... 10

Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10

1


Bài tập học kỳ môn Luật Môi trường

A. LỜI MỞ ĐẦU:
Gần đây, vụ việc xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường của Công ty
VEDAN nổi lên như một điển hình trong việc phát triển không bền vững. Là một
trong những doanh nghiệp lớn trên cả nước, tính từ năm 2000 VEDAN đã góp vào
ngân sách nhà nước hơn 8 triệu USD, luôn xuất sắc trong nộp thuế, xây dựng địa
phương nhưng đồng thời cũng 14 năm Vedan xả nước thải không qua xử lý xuống
sông, bức tử con sông Thị Vải nói riêng và môi trường 3 tỉnh Đồng Nai, Bà RịaVũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh nói chung. Có thể nói vụ việc VEDAN là vụ
việc đầu tiên liên quan đến môi trường được dư luận quan tâm và phản ứng dữ dội
đến như vậy. Điều này đã được chứng minh khi hàng loạt người tiêu dùng tẩy chay
sản phẩm của VEDAN, các siêu thị đồng loạt không nhập sản phẩm của nhà máy
này. Đỉnh điểm là tháng 8/2010, VEDAN đã phải đồng ý với mức đền bù thiệt hại
lên đến hơn 220 tỉ Việt Nam đồng cho nhân dân 3 tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu.
Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, vẫn còn những luồng ý kiến trái chiều về quy
định pháp luật cũng như giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại trong vụ việc
này.
Chính vì vậy, em đã quyết định chọn đề bài “Bình luận các quy định và thực
tiễn giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại trong vụ việc VEDAN” để
nghiên cứu thực hiện bài tiểu luận cuối kì của mình.

Một đường ống xả chất thải không qua xử lý của Công ty Vedan VN - Ảnh do Cục
CSMT cung cấp (NLĐ)

3. Xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép từ 10 lần trở lên đối với các nhà
máy khác của công ty.
4.Nộp không đầy đủ các số liệu điều tra, khảo sát, quan trắc và các tài liệu
liên quan khác cho cơ quan lưu trữ dữ liệu thông tin về môi trường theo quy định
của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
5. Không đăng ký cam kết bảo vệ môi trường với cơ quan quản lý nhà nước
về bảo vệ môi trường đối với trại chăn nuôi heo.
6. Không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường mà đã xây dựng và đưa
công trình vào hoạt động đối với dự án đầu tư nâng công suất phân xưởng sản xuất
xút- axit từ 3.116 tấn/tháng lên 6.600 tấn/tháng.
7.Không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường mà đã xây dựng và đưa
công trình vào hoạt động đối với dự án đầu tư nâng công suất các nhà máy bột ngọt
từ 5.000 tấn/tháng lên 15.000 tấn/tháng, tinh bột biến tính từ 2.000 tấn/tháng lên
4.000 tấn/tháng, lysin từ 1.200 tấn/tháng lên 1.400 tấn/ tháng, bột gia vị cao cấp 20
Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10

3


Bài tập học kỳ môn Luật Môi trường

tấn/tháng, PGA 700 tấn/năm, phân Vedagro 70.000 tấn/năm (rắn), 280.000 tấn/năm
(lỏng).
8. Thải mùi hôi thối, mùi khó chịu trực tiếp vào môi trường không qua thiết
bị hạn chế môi trường.
9. Quản lý chất thải nguy hại không đúng quy định về bảo vệ môi trường.
10. Công ty xả nước thải vào nguồn nước không đúng vị trí quy định trong
giấy phép.
2. Vấn đề đền bù thiệt hại:
Ngày 13.4.2009, VEDAN đưa ra mức hỗ trợ nông dân 3 tỉnh Đồng Nai, Bà

tài xử lý cần căn cứ vào những kết quả phân tích của các cơ quan chuyên môn để xác
định tính chất, mức độ hành vi của VEDAN và thiệt hại thực tế mà hành vi này gây
ra cho sông Thị Vải và người dân.
Tuy nhiên, theo ý kiến của em, hành vi của công ty VEDAN chỉ có thể xử lý
hành chính, vì hành vi của công ty thỏa mãn dấu hiệu của hành vi vi phạm hành

Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10

5


Bài tập học kỳ môn Luật Môi trường

chính. Mặc dù mức độ vi phạm là rất nghiêm trọng nhưng không thỏa mãn dấu hiệu
“đã bị xử phạt vi phạm hành chính” trong cấu thành tội phạm về môi trường.
Theo quy định cá nhân bị truy cứu trách nhiệm hình sự phải bị xử phạt hành
chính ít nhất một lần mà vẫn cố tình không thực hiện các biện pháp khắc phục. Công
ty VEDAN đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường. Tuy
nhiên, theo quy định của Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính thì thời hạn được coi là
chưa bị xử lý vi phạm hành chính được quy định tại Điều 11: “Cá nhân, tổ chức bị
xử phạt vi phạm hành chính, nếu quá một năm, kể từ ngày chấp hành xong quyết
định xử phạt hoặc từ ngày hết thời hiệu thi hành quyết định xử phạt mà không tái
phạm thì được coi như chưa bị xử phạt vi phạm hành chính”. Mặt khác quy định của
Bộ luật hình sự là cá thể hóa trách nhiệm hình sự, trong khi công ty VEDAN là một
pháp nhân. Do vậy không thể truy cứu tách nhiệm hình sự đối với công ty Vedan.
Bên cạnh đó, nếu truy cứu trách nhiệm hình sự với cá nhân thuộc công ty
VEDAN cũng cần phải xem xét tới yếu tố cấu thành của tội phạm về môi trường.
Trong cấu thành tội phạm về môi trường đòi hỏi dấu hiệu cá nhân vi phạm “đã bị xử
phạt hành chính về môi trường”. Tuy nhiên, trong vụ việc này, chỉ có công ty
VEDAN vi phạm, chứ chưa có cá nhân nào trong công ty này bị xử phạt hành chính

Người được ủy quyền không đại diện cho tập thể mà chỉ đại diện cho mỗi người.
Tòa án vẫn phải thụ lý chừng đó vụ án chứ không thể làm khác. Dù trong từng vụ chỉ
có một người xuất hiện trong tư cách nguyên đơn và cũng chỉ một người ở bên kia
trong tư cách bị đơn.
Nếu phải qua tố tụng thì cái khó nhất là từng hộ dân phải nộp đơn khởi kiện
kèm theo những chứng cứ về thiệt hại của mình với những chi tiết và số liệu cụ thể.
Luật tố tụng dân sự ở VN không có thủ tục kiện tập thể (class action) như ở các
nước. Theo đó, từng hộ dân phải nộp một hồ sơ khởi kiện riêng, phải xác định con số
và chi tiết thiệt hại cụ thể kèm tài liệu, chứng cứ chứng minh thiệt hại ấy.
Trong khi nông dân chỉ có một bản tự khai, chẳng có hóa đơn, chứng từ, mà
cho dù có thì cũng chưa chắc đã được tòa công nhận đó là chứng cứ. Nhiều đơn kiện
là những lời lẽ mộc mạc, không rõ ý, không đáp ứng yêu cầu luật định. Chưa hết,
chứng minh thiệt hại mới chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ phải là chứng minh được
mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái luật của bị đơn với thiệt hại ấy.
Tòa án dù có thiện cảm và thông cảm với người bị hại cũng không thể xử
thiên vị hay bỏ qua quy định pháp luật. Đó là chưa nói để xét xử và ra phán quyết
cho hàng ngàn vụ kiện đơn lẻ như thế, tòa án phải mất hàng tháng, thậm chí hàng
năm trời. Quá trình tố tụng sẽ là cuộc đấu tranh quyết liệt về chứng cứ và lý lẽ giữa
luật sư của Vedan và các luật sư tự nguyện bảo vệ miễn phí cho nông dân. Đó thực
sự là một “mission impossible” (sứ mạng bất khả thi).
Ngoài ra, con số thiệt hại có căn cứ khoa học nhất lúc ấy là con số từ báo cáo
đánh giá thiệt hại của Viện MT&TN nhưng đó lại là thiệt hại tổng hợp, từ đó để cho
ra thiệt hại của từng hộ dân là một bài toán khó…
Điều 162 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định về chủ thể được khởi kiện vì lợi ích
công nhưng lại không hề đề cập đến những trường hợp cụ thể như vụ Vedan. Bên
cạnh đó, các quy phạm pháp luật về quyền khởi kiện do thiệt hại bởi ô nhiễm môi
trường, vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm… cũng rất sơ sài. Trong khi các vụ việc
có tính chất tương đồng nhau, thiệt hại do cùng một chủ thể gây ra hoàn toàn có thể
Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10


Tuy nhiên, theo nguyên tắc kẻ gây ô nhiễm phải chi trả (Polluter pays
principle), ngay cả khi VEDAN tự nguyện (hoặc bị tòa án tuyên) chấp nhận các yêu
cầu bồi thường của người dân thì vẫn chưa đủ. VEDAN phải bồi thường cho một
loại thiệt hại khác, là thiệt hại về môi trường. Nguyên tắc này không xa lạ vì nó đã
được cụ thể hóa trong các quy định đang có hiệu lực của nước ta.
Cả hai loại thiệt hại đã nêu đều có chung thời hiệu khởi kiện là hai năm kể từ
hành vi gây thiệt hại được xác định hợp pháp (theo Bộ Luật Tố tụng Dân sự 2004).
VEDAN bị lập biên bản vi phạm vào ngày 13-9-2008, nên ngày cuối cùng mà người
dân (chủ thể của thiệt hại thứ hai) và nhà nước (chủ thể của thiệt hại về môi trường)
Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10

8


Bài tập học kỳ môn Luật Môi trường

có thể khởi kiện là 12-9-2010. Nhưng hiện nay, chỉ có người dân khởi kiện, đòi bồi
thường cho thiệt hại thứ hai mà thôi.
Tương tự người dân, nhà nước muốn đòi VEDAN bồi thường thì phải có đủ các
điều kiện: có thiệt hại xảy ra, có hành vi gây thiệt hại và mối quan hệ giữa hành vi
với thiệt hại. Chúng ta không phải phân vân về căn cứ kiện VEDAN nữa, mà cần xác
định cụ thể chủ thể "nhà nước" có quyền kiện Vedan đòi bồi thường thiệt hại về môi
trường là đơn vị nào?
Theo Khoản 2, Điều 56 Bộ Luật Tố tụng Dân sự và Phần I, Mục 2 Nghị quyết
02 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao ngày 12-5-2006, cơ quan, tổ chức có
quyền khởi kiện vụ án dân sự (tức nguyên đơn), yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng,
lợi ích nhà nước phải có chức năng quản lý nhà nước và lợi ích yêu cầu bảo vệ phải
thuộc lĩnh vực do mình phụ trách.
Về phương diện quản lý nhà nước, các Điều 121, 122 Luật Bảo vệ Môi trường
quy định quyền hạn quản lý nhà nước về môi trường gồm Chính phủ, các bộ và Uỷ

Như vậy, đây là lần thứ 5 VEDAN “cò kè” về mức “hỗ trợ”, bồi thường người
dân bị thiệt hại. Tuy số tiền đề xuất “hỗ trợ” của Vedan tăng gần 6 lần so với lần đầu
tiên (cách đó 1 năm) nhưng vẫn còn thấp so với yêu cầu đòi bồi thường của nông
dân Thành phố Hồ Chí Minh: hơn 45,7 tỷ đồng, Đồng Nai: 120 tỷ đồng và Bà Rịa Vũng Tàu: hơn 53 tỷ đồng. Do đó, nông dân vẫn kiên quyết kiện VEDAN ra tòa đòi
bồi thường thiệt hại. Các bên vẫn không thể tìm được một tiếng nói chung trong việc
xác định mức thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm của Vedan gây ra.
Và chỉ đến khi hệ thống siêu thị trên toàn quốc đồng loạt tẩy chay sản phẩm
của VEDAN, sau gần 2 năm bị phát hiện xả thẳng chất thải không qua xử lý ra sông
Thị Vải, gây ô nhiễm môi trường, làm thiệt hại về kinh tế cho nông dân khu vực thì
phía VEDAN mới đồng ý thanh toán 100% mức bồi thường cho nhân dân ba tỉnh Bà
Rịa Vũng Tàu, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh với số tiền là 220 tỷ đồng.
Một câu hỏi đặt ra là: Cần bao nhiêu tiền để trả lại sự sống cho một dòng
sông?
VEDAN đã chấp nhận bồi thường 220 tỉ đồng cho nhân dân 3 tỉnh và thành
phố Vũng Tàu, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, người dân đã được bồi thường
thiệt hại, 120 tỷ đồng tiền phí bảo vệ môi trường đã được truy thu. Thế nhưng, đó chỉ
là thiệt hại về kinh tế mà chúng ta tính được, dường như các cơ quan chức năng đã
quên đi một thiệt hại vô cùng lớn mà hành vi gây thiệt hại của VEDAN đã gây nên,
đó chính là một dòng sông đã “chết”. Mười bốn năm xả thải độc hại vào dòng sông,
cần bao nhiêu tiền để có thể trả lại cuộc sống trước đây cho dòng Thị Vải, cho môi
trường thiên nhiên, liệu 120 tỷ tiền phí bảo vệ môi trường kia có thể trả lại cuộc sống
cho dòng Thị Vải hay không, câu hỏi vẫn đang bị bỏ ngỏ, chưa có câu trả lời.
4. Một số giải pháp giúp hoàn thiện pháp luật hơn:
Như trên đã đề cập, những lý do chính khiến cho khó áp dụng trách nhiệm
hình sự với hành vi gây ô nhiễm môi trường một phần là do pháp luật hình sự chưa
có quy định xử lý đối với pháp nhân, thêm vào đó là những đặc trưng của tội phạm
môi trường là khó xác định hậu quả cũng gây khó khăn nhiều trong quá trình điều
tra, xét xử. Vậy em xin đưa ra một số giải pháp góp phần hoàn thiện hơn pháp luật
hiện hành.


nhiều vụ vi phạm tương tự đang và sẽ diễn ra”. Do đó, cần tích cực hoàn thiện các
quy định của pháp luật về chấp bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực môi trường nói
riêng cũng như pháp luật về bảo vệ môi trường nói chung, để chúng ta không còn
phải khó khăn lúng túng trước những vụ việc như thế này trong thời gian tới.
Vì phạm vi nhận thức còn hạn chế, nên bài viết có thể có sai xót, em mong
nhận được lời nhận xét của cô giáo để cho bài viết được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!

Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10

11


Bài tập học kỳ môn Luật Môi trường

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật môi trường, Nxb. CAND, 2006
2. Trường Đại học Huế, Giáo trình Luật môi trường, Nxb. CAND, 2007
3. Hiến pháp năm 1992
4. Luật môi trường năm 2005
5. Vũ Thị Lương, Vụ việc Vedan và những vấn đề pháp lý về cưỡng chế tuân thủ
pháp luật môi trường, Khoá luận tốt nghiệp, Đại học Luật Hà Nội, 2009.
6. Các trang wed:

/>



Nguyễn Hải Yến – Lớp N01 – Nhóm 10