MỤC LỤC
KẾT LUẬN.....................................................................................................17

LỜI MỞ ĐẦU
Cũng như nhiều tổ chức kinh doanh khác, nguồn vốn đóng một vai trò
quan trọng trong hoạt động kinh doanh của các TCTD (TCTD), trong đó
nguồn vốn huy động có ý nghĩa quyết định, là cơ sở để TCTD tiến hành các
hoạt động cho vay, đầu tư, dự trữ… mang lại lợi nhuận cho mình. Để có được
nguồn vốn này, TCTD cần phải tiến hành các hoạt động huy động vốn. Bên
cạnh hình thức huy động vốn chủ yếu là nhận tiền gửi thì TCTD còn được
pháp luật cho phép tiến hành hoạt động phát hành giấy tờ có giá để huy động
vốn. Đây là một quy định rất phù hợp với xu thế phát triển chung của nền
kinh tế thế giới. Trong nền kinh tế thị trường, phát hành giấy tờ có giá là giải
pháp huy động vốn khá dễ dàng và thuận lợi của các tổ chức kinh tế nói
chung và TCTD nói riêng từ công chúng. Tuy nhiên, về phương diện học
thuật, do việc phát hành giấy tờ có giá là loại hình giao dịch mới xuất hiện ở
nước ta trong thời gian gần đây, nên các nghiên cứu từ góc độ pháp lý về vấn
đề này còn quá ít ỏi. Điều này, gây khó khăn rất lớn cho việc nhận thức đúng
bản chất pháp lý của giao dịch phát hành giấy tờ có giá nói chung, cũng như
giao dịch phát hành giấy tờ có giá của TCTD nói riêng. Không chỉ vậy, trên
thực tế tình hình huy động vốn của các TCTD thông qua hoạt động phát hành
giấy tờ có giá này cũng có những thuận lợi và khó khăn nhất định. Do đó,


việc đưa ra những đánh giá, nhận xét cũng như giải pháp hoàn thiện là rất cần
thiết để hoạt động huy động vốn qua phát hành giấy tờ có giá của TCTD có
thể đạt được những kết quả khả quan nhất.
Chính vì vậy, trong bài viết sau đây sẽ đi sâu tìm hiểu về hoạt động
phát hành giấy tờ có giá của các TCTD thông qua đề tài “Tìm hiểu pháp luật
huy động vốn thông qua hoạt động phát hành giấy tờ có giá của TCTD và
những đánh giá, nhận xét của tác giả về vấn đề nêu trên”.

danh. Hình thức chứng chỉ ghi danh áp dụng với người mua là cá nhân. Hình
thức chứng chỉ vô danh áp dụng đối với người mua là cá nhân và tổ chức.
Hình thức ghi sổ áp dụng đối với người mua là tổ chức có tài khoản tiền gửi
tại TCTD phát hành. Trường hợp phát hành giấy tờ có giá theo hình thức ghi
sổ, TCTD phát hành phait cấp chứng nhận quyền sở hữu giấy tờ có giá cho
người mua.
1.2. Các loại giấy tờ có giá TCTD được phát hành.
- Trái phiếu: giấy tờ có giá quy định nghĩa vụ của ngân hàng phải trả
cho người nắm giữ (người cho vay) một khoản tiền xác định, thường là trong
những khoảng thời gian cụ thể và phải hoàn trả khoản cho vay ban đầu khi
đáo hạn. Trái phiếu do TCTD phát hành ngoài trái phiếu thông thường còn có
hai loại trái phiếu đặc thù sau:
+ Trái phiếu chuyển đổi: là loại trái phiếu có thể chuyển đổi thành cổ
phiếu phổ thông của cùng một TCTD phát hành theo các điều kiện
đã được xác định trong phương án phát hành.2
+Trái phiếu kèm chứng quyền: là loại chứng khoán phát hành kèm
theo trái phiếu xác định quyền của người sở hữu trái phiếu được
mua một khối lượng cổ phiếu phổ thông nhất định theo các điều
kiện đã xác định.3
- Tín phiếu (Treasury bill): là giấy tờ có giá do TCTD (ngoài ra có
NHNN, Kho bạc Nhà nước, Doanh nghiệp) phát hành nhằm mục đích huy
động vốn ngắn hạn.
- Kỳ phiếu (promissory note): giấy tờ có giá ngắn hạn thể hiện cam kết
trả tiền vô điều kiện cho người lập phiếu phát ra trong đó xác nhận trả một số
tiền nhất định cho người thụ hưởng quy định trên kỳ phiếu hoặc theo lệnh của
người này trả cho một người khác.
- Chứng chỉ tiền gửi (Certificate of Deposit): giấy tờ có giá do ngân
hàng phát hành chứng nhận người sở hữu văn bản đã gửi tiền vảo ngân hàng
để huy động vốn từ các tổ chức và cá nhân khác.


ngoài được phép hoạt động tại Việt Nam.
+ Riêng công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính, loại giấy tờ có
giá và thời hạn giấy tờ có giá được phép huy động thực hiện theo quy định
hiện hành về tổ chức và hoạt động của công ty tài chính, công ty cho thuê tài
chính.5
• Phát hành giấy tờ có giá của TCTD thực chất là hành vi vay tiền
khách hàng của TCTD.
Sở dĩ có thể khẳng định như vậy là bởi vì, trong quan hệ giao dịch này,
TCTD không hề có quyền sở hữu đối với các giấy tờ có giá mà nó dự định
phát hành, nên không thể đóng vai trò là người bán. Mặt khác, trước khi các
giấy tờ có giá được TCTD chuyển giao cho khách hàng sở hữu như một
chứng thư xác nhận quyền chủ nợ và TCTD cũng chưa nhận được nguồn vốn
tiền tệ do khách hàng chuyển giao thì các chứng thư này thực chất chưa hề có
giá trị thực tế, nghĩa là không thể hoán đổi chúng thành tiền hay các tài sản
khác có giá trị tương đương với số tiền ghi trên mệnh giá của chứng thư. Điều
4
5

Điều 3 - Quy chế.
Điều 2 – Quy chế.

4


đó cho thấy, chỉ khi nào khách hàng chấp nhận trao đổi chứng thư đó với
TCTD bằng số tiền tương đương mệnh giá của chứng thư thì khi đó, chứng
thư này mới thực sự là có giá trị và mới phản ánh đúng tên gọi của nó là “giấy
tờ có giá”.
• Đối tượng: là các khoản tiền do khách hàng đồng ý chuyển quyền
sở hữu cho TCTD.

5


các tổ chức, cá nhân khác theo phương thức thông thường trên thị trường tiền
tệ hoặc thị trường chứng khoán).
• Về mục đích:
- Mục đích của TCTD: muốn chiếm hữu, sử dụng, định đoạt số tiền mặt
từ việc bán giấy tờ có giá trong thời hạn của loại giấy tờ có giá đó phải hoàn
trả số tiền mình đã nhận của khách hàng từ việc bán giấy tờ có giá đó khi đến
hạn và tiền lãi.
- Mục đích của khách hàng: kiếm lời theo thời gian, thời gian ngày
càng dài thì lãi càng lớn.
2.2 Điều kiện để TCTD được phát hành giấy tờ có giá.
• Điều kiện chung:
- Phải là các TCTD được thành lập và hoạt động theo Luật các TCTD
gồm: TCTD Nhà nước; TCTD cổ phần; TCTD liên doanh; Quỹ tín dụng nhân
dân trung ương; các TCTD nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Và bắt đầu từ
ngày 1/1/2011 khi Luật các TCTD 2010 có hiệu lực thì các TCTD phi ngân
hàng (công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính và các TCTD phi ngân
hàng khác) sẽ chỉ được phát hành giấy tờ có giá đối với khách hàng là tổ
chức.
- Tuân thủ các quy định về các hạn chế để bảo đảm an toàn trong hoạt
động theo quy định của Luật các TCTD 2010 và hướng dẫn của Ngân hàng
Nhà nước.
- Có tình hình tài chính lành mạnh theo đánh giá của thanh tra ngân
hàng.
• Với trường hợp phát hành giấy tờ có giá dài hạn: TCTD muốn được
phát hành giấy tờ có giá dài hạn thì ngoài những điều kiện chung ở trên còn
phải chấp hành theo một số các quy định sau đây:
- Có thời gian hoạt động tối thiểu là một năm kể từ ngày TCTD chính

hành trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu kèm chứng quyền của năm tài chính của
TCTD. Nếu phương án tăng vốn điều lệ từ nguồn phát hành trái phiếu chuyển
đổi, trái phiếu kèm chứng quyền đã được Đại hội đồng cổ đông thông qua có
thay đổi, TCTD phải báo cáo Ngân hàng Nhà nước (Cơ quan Thanh tra, giám
sát ngân hàng) để Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xem xét chấp thuận.
• Ngoài ra, trong trường hợp TCTD phát hành giấy tờ có giá theo
phương thức chào bán chứng khoán ra công chúng thì việc phát hành, niêm
yết và giao dịch giấy tờ có giá của TCTD tại thị trường chứng khoán tập trung
được thực hiện theo các quy định của pháp luật về chứng khoán và thị trường
chứng khoán.6

2.3 Trình tự, thủ tục phát hành giấy tờ có giá của TCTD.
Theo quy định của Quy chế thì TCTD muốn phát hành giấy tờ có giá
phải lập hồ sơ đề nghị phát hành gửi đến Ngân hàng Nhà nước trung ương
(Vụ chính sách tiền tệ) hoặc chi nhánh Ngân hàng nhà nước tỉnh, thành phố
nơi đóng trụ sở chính đối với TCTD cổ phần trong trường hợp đề nghị phát
hành giấy tờ có giá ngắn hạn.
Hồ sơ đề nghị phát hành gồm:
6

Điều 6 – Quy chế.

7


Đơn đề nghị phát hành giấy tờ có giá ngắn hạn trong năm tài
chính hoặc dài hạn.
Kế hoạch phát hành giấy tờ có giá ngắn hạn ( trong đó nêu rõ
mục đích phát hành, phương án sử dụng, tổng số dư giấy tờ có giá ngắn hạn
đầu năm tài chính, tổng mệnh giá phát hành giấy tờ có giá ngắn hạn trong

trái phiếu kèm chứng quyền của năm tài chính được Đại hội đồng cổ đông
8


thông qua trong đó nêu rõ các nội dung theo quy định hiện hành của Ngân
hàng Nhà nước về hồ sơ đề nghị chấp thuận thay đổi mức vốn điều lệ của
TCTD.
- Phương án phát hành trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu kèm chứng
quyền của năm tài chính, trong đó nêu rõ:
+ Mục đích phát hành, phương án sử dụng vốn thu được từ phát hành
trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu kèm chứng quyền; Tổng mệnh giá phát
hành, mệnh giá, địa điểm phát hành, phương thức phát hành, hình thức
phát hành, thời hạn, lãi suất, phương thức trả lãi, địa điểm trả gốc và lãi,
người mua trái phiếu, số lượng và thời gian dự kiến của từng đợt phát
hành; Các điều kiện và điều khoản về quyền và nghĩa vụ của TCTD và
người mua. Phương án phát hành trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu kèm
chứng quyền phải được Hội đồng quản trị thông qua.
+ Đối với phương án phát hành trái phiếu chuyển đổi phải nêu rõ: Điều
kiện, thời hạn chuyển đổi trái phiếu; Tỷ lệ chuyển đổi trái phiếu, phương
pháp tính giá chuyển đổi; Biên độ biến động giá cổ phiếu vào thời điểm
phát hành và chuyển đổi trái phiếu (nếu có).
+ Đối với phương án phát hành trái phiếu kèm chứng quyền phải nêu rõ:
Điều kiện được mua cổ phiếu phổ thông của người sở hữu chứng quyền,
số lượng cổ phiếu được mua của từng đơn vị chứng quyền, các quyền lợi
và trách nhiệm khác của người nắm giữ chứng quyền.
Sau khi có quyết định chấp thuận cho phát hành của người có thẩm
quyền, TCTD sẽ tiến hành phát hành giấy tờ có giá, cụ thể:
Đối với phát hành giấy tờ có giá ngắn hạn, TCTD chủ động tổ
chức các đợt phát hành trong phạm vi kế hoạch cả năm đã được chấp thuận.
Nếu phát hành vượt quá kế hoạch phát hành trong cả năm đã được chấp thuận

khác tương đương. Các mệnh giá lớn hơn mệnh giá tối thiểu phải là bội số
của mệnh giá tối thiểu. Nếu chứng chỉ là trái phiếu thì mệnh giá được in sẵn
trên từng tờ trái phiếu. Nếu chứng chỉ là chứng chỉ tiền gửi dài hạn thì mệnh
giá được in sẵn hoặc theo thỏa thuận của TCTD phát hành với người mua.
Mệnh giá của giấy tờ có giá dài hạn do TCTD phát hành theo hình thức ghi sổ
thì do TCTD phát hành thỏa thuận với người mua.8
TCTD huy động vốn bằng phát hành giấy tờ có giá phải có trách nhiệm
công bố công khai về việc phát hành giấy tờ có giá theo quy định, phải thanh
toán tiền gốc và lãi đúng hạn và đầy đủ cho người sở hữu giấy tờ có giá và
phải thực hiện chế độ báo cáo kết quả phát hành cho Ngân hàng nhà nước
theo quy định.
2.5 Phương thức phát hành.
Theo quy định tại Quy chế, TCTD được phát hành giấy tờ có giá thông
qua các phương thức sau:
• Trực tiếp phát hành giấy tờ có giá.
7
8

Điều 17 – Quy chế.
Điều 20 – Quy chế.

10


TCTD trực tiếp tổ chức thực hiện việc phát hành giấy tờ có giá cho phù
hợp với đặc điểm, điều kiện của TCTD.9
• Bảo lãnh phát hành giấy tờ có giá.
- Chủ thể thực hiện: Các tổ chức bảo lãnh phát hành giấy tờ có giá gồm
các TCTD, công ty chứng khoán được phép hoạt động bảo lãnh phát hành
chứng khoán và các định chế tài chính khác theo quy định tại giấy phép hoạt

Điều 36 – Quy chế.
11
Điều 37 – Quy chế.
12
Điều 38 – Quy chế.
10

11


• Đấu thầu giấy tờ có giá.
Các TCTD được thực hiện đấu thầu giấy tờ có giá thông qua các
phương thức sau:
- TCTD phát hành giấy tờ có giá được lựa chọn các phương thức đấu
thầu sau:
+ Đấu thầu trực tiếp tại TCTD phát hành giấy tờ có giá.
+ Đấu thầu thông qua các tổ chức tài chính trung gian
+ Đấu thầu thông qua Trung tâm giao dịch chứng khoán, Sở Giao dịch
chứng khoán.
- TCTD tự quyết định hình thức đấu thầu giấy tờ có giá và xây dựng
quy trình đấu thầu cụ thể cho phù hợp với đặc điểm, điều kiện kinh doanh của
đơn vị mình và các văn bản pháp luật có liên quan.
- Việc tổ chức đấu thầu phải đảm bảo nguyên tắc bí mật về thông tin
của các tổ chức, cá nhân tham gia dự thầu và bảo đảm sự bình đẳng giữa các
tổ chức, cá nhân tham gia đấu thầu.
- Phí đấu thầu giấy tờ có giá do TCTD phát hành thỏa thuận với tổ chức
được ủy quyền tổ chức đấu thầu giấy tờ có giá.

3. Đánh giá, nhận xét quy định của pháp luật về vấn huy động vốn
thông qua hoạt động phát hành giấy tờ có giá của TCTD.

Và gần đây nhất, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết
định số 07/2008/QĐ-NHNN ngày 24/3/2008 ban hành Quy chế phát hành
giấy tờ có giá trong nước của TCTD. Đến ngày 11/8/2009, Thống đốc Ngân
hàng Nhà nước lại ban hành Thông tư số 16/2009/TT-NHNN để sửa đổi, bổ
sung một số điều trong quyết định trên. Không những vậy, ngày 16/6/2010
vừa qua, Quốc hội đã ban hành Luật các TCTD 2010 có hiệu lực ngày
1/1/2011 cũng có một số sửa đổi về vấn đề phát hành giấy tờ có giá của các
TCTD. Tuy nhiên các văn bản dưới luật điều chỉnh về vấn đề này thì vẫn
chưa được kịp thời ban hành. Vì thế các TCTD thực hiện hoạt động phát hành
giấy tờ có giá vẫn chủ yếu dựa trên các quy định trong các văn bản cũ đó là
quyết định 07/2008 đã được sửa đổi theo thông tư 16/2009.
Thứ hai, các quy định trong văn bản mới ban hành đã có những sửa
đổi rất đúng hướng, kịp thời điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực
này.
Các văn bản mới trên đây (mà trực tiếp nhất là quyết định 07/2008 đã
được sửa đổi bổ sung theo thông tư số 16/2009) đã từng bước thiết lập sự
đồng bộ giữa các quy định về phát hành giấy tờ có giá của TCTD với các quy
định của Luật chứng khoán năm 2006 về phát hành chứng khoán ra công
chúng. Đặc biệt, văn bản này đã quy định thêm một số vấn đề mới mà các văn
bản bị thay thế chưa quy định hoặc quy định chưa rõ, chẳng hạn như: quyền
phát hành trái phiếu chuyển đổi và chứng quyền của TCTD cổ phần; việc áp
dụng cơ chế phát hành thông qua phương thức đấu thầu, thông qua tổ chức
làm đại lý hoặc tổ chức trung gian bảo lãnh phát hành chứng khoán…
Theo quan điểm của tác giả, các quy định về phát hành giấy tờ có giá của
Quyết định 07/2008 có khá nhiều điểm bứt phá, một trong những điểm nhấn
13


quan trọng nhất đó là việc mở rộng quyền tự chủ trong hoạt động phát hành
giấy tờ có giá của các tổ chức tín dụng. Chẳng hạn, nếu như trước đây, bất cứ

Trên nguyên tắc, việc phát hành các giấy tờ có giá của TCTD chính là những
thoả thuận vay nợ giữa TCTD với khách hàng. Sở dĩ có thể khẳng định như
vậy là bởi vì, thực chất các giấy tờ có giá được phát hành theo Quy chế này
đều là những phiếu nợ do các TCTD phát hành để cam kết hoàn trả một số
tiền nhất định ghi trên giấy tờ có giá đó cho người sở hữu vào một ngày nhất
định trong tương lai. Điều này có nghĩa rằng: khi phát hành giấy tờ có giá cho
14


người đầu tư là các tổ chức, cá nhân, TCTD không phải là “người bán” giấy
tờ có giá mà chỉ là người tiếp nhận vốn đầu tư (người vay), còn khách hàng là
tổ chức, cá nhân cũng không phải là “người mua” giấy tờ có giá theo đúng
nghĩa của từ này mà chỉ là người đầu tư gián tiếp vào TCTD bằng cách cho
vay đối với chủ thể này để được nhận một khoản lãi cho vay theo thoả thuận.
Tuy nhiên, các quy định hiện hành trong Quyết định số 07/2008 lại thể hiện
quan điểm coi giao dịch phát hành giấy tờ có giá của TCTD như là một giao
dịch “mua bán” giấy tờ có giá, chứ không khẳng định và thừa nhận bản chất
là giao dịch cho vay của quan hệ phát hành giấy tờ có giá của TCTD.
Thứ hai, mặc dù Quyết định số 07/2008 đã đặt nền móng cho việc nhất
thể hoá các quy chế về phát hành các loại giấy tờ có giá của TCTD, nhưng nét
nổi bật dễ nhận thấy trong văn bản pháp quy này là nhà làm luật vẫn chủ
trương tách bạch giữa hoạt động phát hành giấy tờ có giá của TCTD với hoạt
động phát hành giấy tờ có giá của các tổ chức khác không phải là TCTD.
Điều này thể hiện ở chỗ, hiện tại, việc phát hành các giấy tờ có giá của các
chủ thể không phải là TCTD đang được thực hiện theo quy định của Luật
chứng khoán năm 2006, còn việc phát hành giấy tờ có giá trong nước của
TCTD để huy động vốn (trong đó chủ yếu là các trái phiếu ngân hàng) thì vẫn
được thực hiện theo quy định riêng tại Quy chế ban hành kèm theo Quyết
định này. Theo em, quy định như vậy là chưa hợp lý, bởi lẽ trái phiếu ngân
hàng thực chất cũng là một loại chứng khoán dài hạn nên về nguyên tắc cần

giá trị lớn nhất kể từ đầu năm của các ngân hàng thương mại, một sự bổ sung
cần thiết cho nguồn vốn trung và dài hạn, điều mà không phải ngân hàng nào
cũng có thể làm được. Ngày 20/8/2009, Ngân hàng Thương mại Cổ phần phát
triển nhà Tp.HCM (HDBank) quyết định tăng mạnh lãi suất của chứng chỉ
tiền gửi kỳ hạn 364 ngày; tăng 0,15%/năm đối với khách hàng cá nhân,
0,4%/năm đối với khách hàng doanh nghiệp. HDBank không phải là trường
hợp duy nhất trong những ngày qua có quyết định điều chỉnh như trên, thêm
hấp dẫn cho lãi suất để tăng cường khả năng gọi vốn. Trước đó, Ngân hàng
Liên Việt (LienVietBank) cũng có quyết định phát hành chứng chỉ tiền gửi
trung và dài hạn với lãi suất vượt trội so với các sản phẩm huy động thông
thường, cao nhất lên đến 10,05%/năm.
Như một giải pháp truyền thống, gọi vốn khó khăn, ngân hàng thêm lãi
suất để hấp dẫn. Nhưng hiện tại, lãi suất huy động ở hầu hết các kỳ hạn đã
tiến tới gần giới hạn, đặc biệt ở nhóm trung và dài hạn. Giải pháp này hiện
nay khó tiếp tục triển khai. Giải pháp và cũng là một thực tế mà Ngân hàng
Quân đội (MB) đề cập đến là các ngân hàng đang sử dụng huy động trái phiếu
như một kênh gọi vốn khá hiệu quả. Ngoài ra việc mở rộng thị phần và thị
trường kinh doanh, tăng cường quan hệ hợp tác với các đối tác chiến lược
cũng là một kênh thu hút nguồn vốn trung và dài hạn của ngân hàng.
Về lý thuyết, như giải pháp mà VPBank đưa ra là phát hành giấy tờ có
giá trung và dài hạn gồm các loại trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi dài hạn.
Đây là kênh huy động ổn định và hiệu quả để tăng cường nguồn vốn trung dài
hạn cho ngân hàng. Nhưng trên thực tế, VPBank phân tích: “Liên quan đến
việc phát hành giấy tờ có giá trung và dài hạn, việc huy động với khối lượng
16


lớn qua kênh này sẽ gặp một số khó khăn. Quy trình phát hành giấy tờ có giá
dài hạn phức tạp hơn nhiều so với phát hành giấy tờ có giá ngắn hạn, đặc biệt
là phát hành trái phiếu”.

hơn nữa.

13

Theo tin “Gọi vốn trung và dài hạn: giải pháp và thực tế” – webside: Vneconomy.vn

17


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Luật Ngân hàng – Trường đại học Luật Hà Nội.
2. Pháp luật về huy động vốn của các TCTD ở Việt Nam – Luận
văn tốt nghiệp – Phan Thị Huyền Trang.
3. Luật các TCTD 2010.
4. Quyết định 07/2008/QĐ-NHNN của Thống đốc Ngân hàng Nhà
nước ban hành quy chế phát hành giấy tờ có giá trong nước của
TCTD.
5. Thông tư số 16/2009/TT-NHNN của Thống đốc Ngân hàng Nhà
nước sửa đổi, bổ sung một số điều của quy chế ban hành kèm
theo quyết định số 07/2008/QĐ-NHNN.
6. Bàn về giao dịch phát hành giấy tờ có giá của TCTD – TS.
Nguyễn Văn Tuyến – Tạp chí Ngân hàng số 09/2008.
7. Một số webside.

18