MỞ ĐẦU
Bồi thường, giải phóng mặt bằng là một vấn đề tối quan trọng tạo tiền đề cho
xây dựng cơ sở hạ tầng trong tiến trình phát triển đất nước. Làm tốt công tác bồi
thường giải phóng mặt bằng mới triển khai thành công các dự án đầu tư, nhiều
công trình mới được hoàn thành đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng góp phần
phục vụ các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng.
Thực tế, tại nhiều địa phương trên cả nước nổi lên nhiều vướng mắc, bất cập
trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án, công trình dây
dưa, kéo dài hàng chục năm do khâu giải phóng mặt bằng nhùng nhằng, chậm
trễ và hiện tượng khiếu nại, tố cáo của người có đất bị thu hồi vẫn gia tăng. Việc
tìm hiểu những vướng mắc nổi cộm để từ đó đưa ra biện pháp khắc phục là chìa
khóa duy nhất cho nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng
trên thực tế.
NỘI DUNG CHÍNH:
I.CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TRÌNH TỰ, THỦ TỤC VỀ BỒI
THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG:
1. Quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục về bồi thường, giải phóng
mặt bằng
1.1. Giới thiệu địa điểm và thông báo thu hồi đất
Thứ nhất, các chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị tiếp nhận
hồ sơ đầu tư và nộp tại cơ quan tiếp nhận hồ sơ tại địa phương hoặc Ủy ban
nhân dân cấp tỉnh để xem xét và giới thiệu địa điểm đầu tư. Cơ quan tiếp nhận
hồ sơ căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt hoặc căn
cứ vào tình hình quỹ đất thực tế của địa phương để giới thiệu địa điểm đầu tư
cho các chủ thể đầu tư lựa chọn, quyết định.
Thứ hai, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc cấp huyện thông báo thu hồi đất ngay
sau khi giới thiệu địa điểm đầu tư, trường hợp thu hồi đất theo quy hoạch thì
việc thông báo thu hồi đất được thực hiện sau khi quy hoạch được xét duyệt và
1



thường tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt khu dân cư nơi
2


có đất bị thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có
đất bị thu hồi, trong đó nêu rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, về bố trí nhà hoặc đất
tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và thời
gian bàn giao đất đã bị thu hồi cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải
phóng mặt bằng.
- Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoặc Tổ chức phát triển quỹ
đất thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư.
- Trong thời hạn hai mươi (20) ngày, kể từ ngày Tổ chức làm nhiệm vụ
bồi thường, giải phóng mặt bằng thanh toán xong tiền bồi thường, hỗ trợ cho
người bị thu hồi đất theo phương án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu
hồi phải bàn giao đất cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt
bằng.
Trường hợp việc bồi thường được thực hiện theo tiến độ thì chủ đầu tư
được nhận bàn giao phần diện tích mặt bằng đã thực hiện xong việc bồi thường,
hỗ trợ để triển khai dự án.
- Trường hợp chủ đầu tư và những người bị thu hồi đất đã thỏa thuận bằng
văn bản thống nhất về phương án bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất
hoặc khu đất thu hồi không phải giải phóng mặt bằng thì Ủy ban nhân dân cấp
có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất mà không
phải chờ đến hết thời hạn thông báo thu hồi đất.
1.4. Cưỡng chế thu hồi đất:
- Việc cưỡng chế thu hồi đất theo quy định tại khoản 3 Điều 39 của Luật
Đất đai chỉ được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau đây:
Một là, thực hiện đúng trình tự, thủ tục về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ,
tái định cư quy định tại các Điều 27, 28, 29 và 38 Nghị định 69/2009/NĐ-CP;
Hai là, quá ba mươi (30) ngày, kể từ thời điểm phải bàn giao đất quy định

định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi, trong đó nêu
rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, về bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời
gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và thời gian bàn giao đất đã bị thu
hồi cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng.”Theo đó, cơ
quan thu hồi phải gửi quyết định bồi thường cho người dân. Như vậy trong việc
thu hồi đất, theo quy định mới người dân không được có ý kiến (khiếu nại) về
việc thu hồi đất nữa mà chỉ được quyền có ý kiến (khiếu nại) về phương án, mức
giá đền bù mà thôi. Đây là điểm tối của Nghị định 69/2009 do Bộ Tài nguyên và
môi trường là cơ quan soạn thảo trình Chính phủ ban hành
2.2.Vướng mắc nổi cộm trong công tác kiểm kê xác lập hồ sơ bồi thường
Điều 55. Ngị định số 84/2007/NĐ – CP ngày 25-5- 2007

4


Sau khi có quyết định thu hồi đất, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng
mặt bằng có trách nhiệm thực hiện việc kê khai, kiểm kê đất đai, tài sản gắn liền
với đất và xác định nguồn gốc đất đai theo trình tự, thủ tục sau đây:
1. Người bị thu hồi đất kê khai theo mẫu tờ khai do Tổ chức làm nhiệm vụ bồi
thường, giải phóng mặt bằng phát và hướng dẫn; tờ khai phải có các nội dung
chủ

yếu

sau:

a) Diện tích, loại đất (mục đích sử dụng đất), nguồn gốc, thời điểm bắt đầu sử
dụng, loại giấy tờ về quyền sử dụng đất hiện có;

b) Số lượng nhà, loại nhà, cấp nhà, thời gian đã sử dụng và các công trình khác


thường,

giải

phóng

mặt

bằng;

b) Làm việc với Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất và Ủy ban nhân dân cấp
xã nơi có đất để xác định nguồn gốc sử dụng đất; xác định các trường hợp được
bồi thường, được hỗ trợ, được tái định cư.
Như vậy theo quy định trên thì Sau khi có quyết định thu hồi đất, Tổ chức làm
nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm thực hiện việc kê
khai, kiểm kê đất đai, tài sản gắn liền với đất và xác định nguồn gốc đất đai theo
trình tự, thủ tục. Trong đó người bị thu hồi đất kê khai theo mẫu tờ khai do tổ
chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng và hướng dẫn. Tuy nhiên,
khi triển khai dự án Khu tái định cư vẫn còn xem nhẹ, chưa ý thức hết trách
nhiệm, chưa chặt chẽ trong khâu kiểm kê, xác lập hồ sơ bồi thường, nên tỷ lệ
đơn khiếu nại về thiếu diện tích, thiếu tài sản kiểm đếm chiếm tỷ lệ khá cao
trong tổng số đơn phát sinh. Nhiều dự án bị “treo” trên thực tế chủ yếu do
nguyên nhân thực hiện khâu này chưa tốt, gây nhiều bức xúc trong dân, khiếu
kiện kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống người dân, mặt khác còn làm
hao tổn kinh phí đầu tư do không đạt tiến độ dự tính ban đầu. việc định giá đất là
vô cùng cần thiết trong quản lý nhà nước đối với đất đai. Thực tiễn hiện nay ở
nước ta vẫn chưa có một phương pháp định giá đất thống nhất, bảng giá đất của
UBND các tỉnh, thành phố còn nhiều điểm chưa phù hợp. Ngay trong nội hạt
một thành phố cũng có những mức giá chênh lệch với giá thị trường, đôi khi trái

triển khai, chỉ đạo, quản lý và kiểm tra việc thực hiện các chủ trương và chính
sách về bồi thường hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý. Thế
nhưng lại chưa có những quy định về cơ chế giám sát (đặc biệt là các tổ chức có
chức năng giám sát độc lập) dẫn đến tình trạng làm qua loa, du di, mạnh ai nấy
làm, cả nể, thậm chí lợi dụng sơ hở trong cơ chế kiểm soát, kiểm tra để trục lợi.
Công tác bồi thường, hỗ trợ vốn đã khó, phức tạp, nhạy cảm do vậy lại càng khó
khăn hơn, trì trệ hơn và nhiều khuất tất hơn
- Tiền phục vụ công tác đền bù giải phóng mặt bằng bị cắt xén, không sử dụng
đúng mục đích bằng biện pháp hợp thức hóa và không hợp pháp đang có
nguy cơ phát triển do người dân thiếu những thông tin công khai của nhà
nước. Những vụ việc cắt xén tiền đền bù, chứng nhận khống diện tích đền
bù, sử dụng tiền đền bù không đúng mục đích ở nhiều địa phương đã làm
cho việc giải phóng mặt bằng phục vụ lợi ích quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm
trọng. Nguyên nhân chủ yếu và phổ biến là do họ thiếu những thông tin cụ
thể rõ ràng mà các chủ đầu tư và chính quyền các cấp phải có trách nhiệm
phải giải thích.

III. Giải pháp khắc phục

7


1.Cần tăng cường phổ biến pháp luật đến mọi tầng lớp nhân dân; nâng cao
ý thức trách nhiệm, trình độ lý luận chính trị, bố trí cán bộ :
Theo đó , các cơ quan nhà nước cần thực hiện tuyên truyền phổ biến pháp luật
đến mọi tầng lớp nhân dân. Đào tạo cán bộ về pháp luật đất đai để có đủ năng
lực, chuyên môn nghiệp vụ trực tiếp làm công tác thiết lập hồ sơ đền bù, thực
hiện nghiêm túc quy trình thiết lập hồ sơ, không được bỏ qua làm tắt bất cứ giai
đoạn nào. Quan tâm giải quyết phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của công dân ngay
từ khâu đầu triển khai dự án, hạn chế thấp nhất tình trạng hồ sơ xác lập thiếu sót,

trường, chuyển giao chức năng xác định giá đất từ UBND cấp tỉnh sang cho các
tổ chức tư vấn, định giá đất chuyên nghiệp thực hiện là một biện pháp cần được
xem xét đến khi xây dựng các quy định về giá đất, trong đó nhà nước vẫn giữ
vai trò là người quản lý, giám sát. Trong trường hợp đặc biệt, nếu có biến động
quá lớn so với giá địa phương đã quy định thì mới cần điều chỉnh lại cho phù
hợp nhưng không vượt quá khung của Chính phủ đã quy định’
4.Tăng cường công tác giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo
Công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo chỉ là một trong rất nhiều chức
năng, nhiệm vụ của Thanh tra nhà nước vậy nên cần tăng cường số lượng cán bộ
Thanh tra, nỗ lực khắc phục khó khăn trong công tác thanh tra nhằm hoàn thành
nhiệm vụ mang lại niềm tin cho nhân dân.
Phải lựa chọn cán bộ có đủ trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và
phẩm chất tham gia vào công tác giải phóng mặt bằng; đồng thời xử lý nghiêm
những cán bộ có biểu hiện tiêu cực, trục lợi trong công tác đền bù, giải phóng
mặt bằng. Phải thường xuyên tăng cường kiểm tra, giám sát, quản lý các khu đất
đã quy hoạch, chấn chỉnh kịp thời những hành vi chống đối và lấn chiếm mặt
bằng đất đã quy hoạch. Mặt khác, cần giải quyết dứt điểm các kiến nghị, khiếu
nại của công dân; không để tình trạng coi thường pháp luật, lợi dụng vu cáo,
khiếu kiện, lấn chiếm đất, xây dựng nhà trái phép trên đất quy hoạch…. cản trở
quá trình phát triển kinh tế - xã hội chung.
9


5. Luật cần quy định rõ về thời gian tối đa cho từng hạng mục bồi
thường (chẳng hạn thời gian tối đa cho việc xác định thời điểm xây dựng, nguồn
gốc đất, số nhân khẩu, lấy ý kiến người dân...) để tránh trường hợp cán bộ thực thi
chính sách “vẽ bóng”, cố tình làm trái, câu kết móc nối để trục lợi. có quy định chi
tiết về việc thưởng đối với những đối tượng giao đất đúng thời hạn và phạt đối với
những đối tượng chây ì trong công tác di dời gây thiệt hại cho Nhà nước.