THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HỢP
ĐỒNG BẢO HIỂM CON NGƯỜI
1. Vài nét đánh giá chung về thị trường bảo hiểm con người ở Việt Nam
hiên nay
1.1. Thị trường bảo hiểm con người vẫn còn là mới mẻ đối với người dân
Việt Nam
Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau để tạo nên sự “mới mẻ” của lĩnh vực
bảo hiểm con người đối với người dân Việt Nam, nhưng có một số nguyên nhân
chủ yếu như sau:
* Nguồn gốc ra đời và phát triển
Nếu như làm một phép so sánh thì chúng ta thấy trên thế giới: bảo hiểm
nói chung và bảo hiểm nhân thọ (lĩnh vực chính của bảo hiểm con người) đã ra
đời và tồn tại trong một thời gian dài còn ở Việt Nam mới được coi trọng và
phát triển trong khoảng trên 10 năm gần đây (từ năm 1993 khi Nghị định 100CP
của chính phủ ra đời). Vì vậy bảo hiểm con người còn “mới mẻ” đối với người
dân Việt Nam là điều dễ hiểu.
Hơn nữa để con người có thể tiếp nhận lĩnh vực bảo hiểm đòi hỏi phải có
một quá trình mọi người tìm hiểu, đánh giá rồi mới có thể đi đến quyết định tiếp
nhận không. Hơn 10 năm thực sự được ghi nhận và phát triển của bảo hiểm và
hơn 7 năm của bảo hiểm con người (từ Luật KDBH 2000) còn quá nhỏ so với
thời gian hình thành và phát triển của đất nước.
* Đời sống khó khăn thu nhập bình quân trên đầu người thấp khiến họ
phải lo cho cuộc sống nhiều hơn.
Ông Kenneth Juneau - tổng giám đốc công ty bảo hiểm AIA tại Việt Nam
cho biết: “Đa số người dân Việt Nam hầu như chưa hiểu biết về lĩnh vực bảo
hiểm”.[27]
Thật vậy, Việt Nam trải qua hai cuộc chiến tranh kéo dài, đến năm 1975
đất nước thống nhất. Người dân đi lên xây dựng kinh tế, từ một nền nông
nghiệp lạc hậu, chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh, đó là một trở ngại lớn
cho sự phát triển của đất nước. Mỗi người phải lo cho cuộc sống hằng ngày,
cuộc sống gia đình, vì thế chưa thể có đủ điều kiện vật chất và tinh thần để tham

Nhìn vào số liệu trên so sánh với dân số Việt Nam và tốc độ tăng trưởng
kinh tế thì số lượng người tham gia bảo hiểm con người là quá nhỏ (trong khi
đó dân số là 82 triệu người, số dân dưới 30 tuổi chiếm khoảng 60%). Nhưng đây
là hiện tại, còn tương lai ngành bảo hiểm nói chung và bảo hiểm con người nói
riêng sẽ được cải thiện với số lượng hợp đồng bảo hiểm con người tăng lên vì
hiểu biết của người dân đã cải thiện. Để có thể đạt được điều này cần có sự cố
gắng của rất nhiều bên và đặc biệt là cần có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh,
chi tiết.
2. Thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật về hợp đồng bảo hiểm
con người
Như trên chúng ta đã biết sự khó hiểu trong các điều khoản của HĐBH
bởi lẽ các DNBH khi soạn thảo các nội dung của hợp đồng đưa ra rất nhiều các
giả định “Nếu... thì...” vì thực chất là bảo hiểm cho sự kiện xảy ra trong tương
lai (nếu có). Không ai có thể biết trước được sự kiện đó xảy ra hay không. Và
nếu trước khi ký kết hợp đồng mà bên mua bảo hiểm đã biết về sự kiện đó thì
HĐBH sẽ vô hiệu do bị lừa dối.
Thực tế là có rất nhiều trường hợp khách hàng khi ký kết hợp đồng chưa
hiểu hoặc hiểu chưa hết được các quyền và nghĩa vụ của mình trong khi các đại
lý với các tư vấn viên muốn ký kết được nhiều hợp đồng với khách hàng thường
nêu lên các quyền hoặc các ưu đãi do ký kết hợp đồng mang lại mà quên đi việc
giải thích cho khách hàng các điều khoản có thể ảnh hưởng đến chính quyền lợi
của họ như: điều khoản miễn trách nhiệm, điều khoản giá trị hoàn lại khi hợp
đồng đã có hiệu lực trên 2 năm...Các quy định của luật là điều kiện để HĐBH
con người được thực hiện, tránh tranh chấp xảy ra, tạo nên một môi trường pháp
lý lành mạnh. Nhưng thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật về bảo
hiểm con người ở Việt Nam vẫn tạo ra nhiều tranh chấp. Có rất nhiều các
nguyên nhân khác nhau và các nguyên nhân phổ biến là do DNBH từ chối trả
tiền bảo hiểm thiếu căn cứ pháp luật, do bên mua bảo hiểm, người được bảo
hiểm hoặc người thụ hưởng cố ý gây ra sự kiện bảo hiểm để được nhận tiền bảo
hiểm, do sự thiếu hoàn chỉnh trong quy định của pháp luật. Theo từ điển thuật

việc chi trả lại toàn bộ phí bảo hiểm đã đóng với số tiền 4.080.000 đồng là tổng
số phí thu trong 6 tháng.
Ông David Matthews, Tổng giám đốc Chinfon Manulife đã nói: Chúng tôi
khẳng định rằng bà Oanh đã không yêu cầu công ty bảo hiểm kiểm tra sức khoẻ
cho bà. Vì yếu tố tuổi cao và phạm vi mệnh giá bảo hiểm, công ty Chinfon
Manulife đã yêu cầu bà Oanh đến công ty kiểm tra sức khoẻ theo thủ tục thẩm
định thông thường. Bà Oanh đã đến phòng khám y tế của chúng tôi vào ngày
11/9/200, tại thời điểm bà Oanh gặp bác sỹ của công ty, bác sỹ đã đặt ra cho bà
Oanh mọi câu hỏi liên quan đến các bệnh tật ghi trong đơn mua bảo hiểm và tìm
hiểu các kết quả khám sức khoẻ liên quan.
Bà Oanh đã khám bệnh ở một số phòng khám y khoa trước ngày bà nộp
đơn mua bảo hiểm. Tuy nhiên, bà Oanh đã không khai báo điều này với các bác
sỹ của chúng tôi kể cả lần bà đi khám bệnh vào ngày 9/9/2000 tức 2 ngày trước
khi kiểm tra sức khoẻ tại công ty chúng tôi. Những lần đi khám này, nếu như
chúng tôi được biết lẽ ra đã ảnh hưởng quan trọng đến quyết định chấp thuận
bảo hiểm của chúng tôi đối với đơn mua bảo hiểm. Do đó, quyết định cuối cùng
của chúng tôi căn cứ theo điều khoản HĐBH là buộc lòng phải từ chối yêu cầu
thanh toán bảo hiểm cho bà Oanh đã không thực hiện nghĩa vụ khai đúng và đầy
đủ mọi thông tin như yêu cầu, dẫn đến huỷ bỏ HĐBH và công ty hoàn lại phí đã
đóng.[13]
Rõ ràng khi tranh chấp xảy ra, cả 2 bên đều đưa ra lý luận để bảo vệ cho
quyền lợi của mình. Đối với công ty Chinfon Manulife chỉ căn cứ vào một