A. LỜI MỞ ĐẦU.
Xã hội ngày càng phát triển, đời sống của con người ngày càng được nâng cao
tuy nhiên cái gì cũng có hai mặt của nó. Song song với sự phát triển đó là sự trượt
dốc về mặt đạo đức của một số đối tượng dẫn đến hiện tượng tội phạm ngày càng
gia tăng. Luật tố tụng hình sự là luật quy định những thủ tục hình thức căn bản để
đưa một hành vi tội phạm ra xét xử trước pháp luật. Luật này cũng quy định những
nguyên tắc cần phải tuân thủ khi tiến hành hoạt động tố tụng. Quá trình giải quyết
vụ án hình sự thông qua các giai đoạn khác nhau, nhưng các giai đoạn đó đều có
mục đích chung là xác định sự thật của vụ án, do vậy xác định sự thật của vụ án là
một trong những nguyên tắc quan trọng của tố tụng hình sự. Nguyên tắc này đóng
một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo việc xử lý vụ án được công minh, không
để lọt tội phạm đồng thời không làm oan người vô tội. Để hiểu rõ hơn nội dung cũng
như ý nghĩa của nguyên tắc này, nhóm chúng em quyết định chọn đề tài cho bài tập
nhóm tháng 1 là: “Nội dung của nguyên tắc xác định sự thật của vụ án và giải
pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này”.

B. NỘI DUNG.
I. Nội dung của nguyên tắc xác định sự thật của vụ án.
1. Cơ sở hình thành nguyên tắc.
Cơ sở thực tiễn: do thực tiễn trong quá trình điều tra phát hiện tội phạm còn tồn
tại nhiều bất cập nên chúng ta cần phải đưa ra một nguyên tắc để hạn chế tối đa sự
bất cập đó, và nguyên tắc đó chính là phải xác định sự thật của vụ án trong quá trình
điều tra vì đã có không ít trường hợp chúng ta đã phạm sai lầm trong công tác điều
tra phá án, xác định sai người phạm tội, và dẫn đến những người vô tội bị hàm oan.
Trong quá trình tố tụng, những người có quyền công tố, những người tham gia
xét xử có khi chưa thực sự khách quan và toàn diện, có thể vì một số nguyên nhân
khác nhau như có quan hệ thân thuộc, tình cá nhân.. mà trong quá trình xét xử dẫn
đến việc không khi điều tra, truy tố, xét xử làm thay đổi tình tiết vụ án và phán
quyết không đúng người đúng tội, vì vậy việc xác định sự thật của vụ án sẽ có vai
trò vô cùng quan trọng.


Bộ luật tố tụng hình sự quy định để xác định sự thật của vụ án một cách khách quan,
toàn diện và đầy đủ. Các biện pháp đó bao gồm: Các biện pháp ngăn chặn, các biện
pháp điều tra thu thập chứng cứ và các biện pháp khác do pháp luật quy định. Khi sử
dụng các biện pháp đó, các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án phải nghiêm
chỉnh tuân thủ các quy định của pháp luật về việc áp dụng các biện pháp đó, không
2


được sử dụng các biện pháp bất hợp pháp để tiến hành làm rõ vụ án như: Bức cung,
mớm cung, nhục hình…
Thứ hai, để xác định sự thật của vụ án, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa
án phải chứng minh một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ các vấn đề như: Có
hành vi tội phạm xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và các tình tiết khác của
hành vi phạm tội; ai là người thực hiện hành vi phạm tội, có lỗi hay không có lỗi, do
cố ý hay vô ý, có năng lực chịu trách nhiệm hình sự hay không? Mục đích, động cơ
phạm tội; những tình tiết tăng nặng, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
của bị can, bị cáo và những đặc điểm về nhân thân của bị can, bị cáo; tính chất, mức
độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra. Trong quá trình tiến hành tố tụng, Điều tra
viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm không được thiên vị, cảm tình cá nhân,
phải thu thập và đánh giá chứng cứ của vụ án trên tất cả các phương diện, cân nhắc
kỹ mọi tình tiết có thể làm ảnh hưởng đến việc giải quyết đúng đắn vụ án.
Xác định sự thật của vụ án một cách khách quan là tiến hành điều tra và xét
xử vụ án một cách vô tư, không định kiến, suy diễn mà phải dựa vào các chứng cứ
đã thu thập và đánh giá theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự. Các quyết định
của các cơ quan tiến hành tố tụng phải có căn cứ, tức là chỉ được khởi tố vụ án hình
sự khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm ( Điều 100) và chỉ được ra quyết định khởi
tố bị can khi có đủ căn cứ để xác định một người đã thực hiện hành vi phạm tội
( Điều 126).
Xác định sự thật của vụ án một cách toàn diện là xem xét hành vi phạm tội
trên các mặt của yếu tố cấu thành tội phạm trong một tổng thể, không tách rời nhau,

tiếp đối với mọi hành vi tố tụng của người tiến hành tố tụng trong việc thu thập và
đánh giá các chứng cứ và các tình tiết của vụ án.
Như vậy, mặc dù bị can, bị cáo là những người nắm thông tin đầy đủ nhất liên
quan đến hành vi phạm tội do họ thực hiện nhưng lời khai của họ không thể thay thế
và có ý nghĩa quan trọng đối với công tác điều tra, xử lí vụ án hình sự. Trên thực tế,
do xuất phát từ những động cơ khai báo khác nhau nên lời khai của họ về các tình
tiết của vụ án không phải bao giờ cũng đáng tin cậy. Ngoài ra, khi đã bị khởi tố và
có thể bị áp dụng biện pháp ngăn chặn như tạm giam, bị can, bị cáo không thể có
khả năng và thẩm quyền phát hiện, thu thập, ghi nhận các loại chứng cứ khác nhau
của vụ án - điều mà các cơ quan tiến hành tố tụng hoàn toàn có khả năng và thẩm
quyền thực hiện. Chính vì vậy, việc pháp luật quy định các cơ quan tiến hành tố
tụng có nghĩa vụ chứng minh tội phạm, và không coi đó là nghĩa vụ mà là quyền của
bị can, bị cáo là hoàn toàn hợp lý.
Thông thường, trách nhiệm chứng minh tội phạm của các cơ quan tiến hành
tố tụng được hiểu là trách nhiệm khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệu của tội phạm
và áp dụng các biện pháp do Bộ luật tố tụng hình sự quy định để thu thập, củng cố,
kiểm tra, đánh giá mọi tình tiết có ý nghĩa đối với vụ án nhằm “phát hiện chính xác,
4


nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội
phạm, không làm oan người vô tội” (Điều 1 Bộ luật tố tụng). Để đạt được mục đích
đó, các cơ quan tiến hành tố tụng không chỉ thu thập những chứng cứ buộc tội bị
can, bị cáo, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự mà phải thu thập cả những
chứng cứ gỡ tội, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của họ. Như vậy,
trách nhiệm chứng minh tội phạm trong tố tụng hình sự không được hiểu một cách
phiến diện là trách nhiệm chứng minh “tính có lỗi”, sự có tội của bị can, bị cáo mà
đó là trách nhiệm thu thập, kiểm tra, nghiên cứu, đánh giá mọi chứng cứ nhằm làm
rõ nội dung, tính chất của sự việc xảy ra, trên cơ sở đó ra những quyết định phù hợp
theo đúng chức năng, thẩm quyền mà pháp luật quy định. Trách nhiệm này không

yếu tố để thực hiện công bằng xã hội, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa, mọi công dân đều sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, pháp luật
sẽ được chấp hành nghiêm chỉnh.
Việc thực hiện đúng nguyên tắc này là một trong những yếu tố đảm bảo cho
sự ổn định xã hội. Hiện nay, người dân đang ngày càng ý thực được các quyền cơ
bản của mình, đồng thời với đó là nhận thức về pháp luật cũng được nâng cao thì
việc áp dụng đúng nguyên tắc xác định sự thật của vụ án thực sự trở nên chú trọng
hơn bao giờ hết. Đã có rất nhiều trường hợp vì những sai sót không đáng có của
người tiến hành tố tụng mà có nhiều người phải chịu án oan sai. Khi những vụ việc
này được đưa ra ánh sáng thì đã gây ra rất nhiều bức xúc cho người dân và mất bình
ổn xã hội.
Ý nghĩa thực tiễn: Nhiệm vụ của hoạt động tố tụng trong giải quyết vụ án cụ
thể là phát hiện nhanh chóng, xử lý chính xác, công minh tội phạm và người phạm
tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Việc xác định sự thật của vụ
án là nhằm sáng tỏ các tình tiết khác nhau của vụ án phục vụ cho việc định tội, quyết
định trách nhiệm hình sự và hình phạt cũng như giải quyết các vấn đề khác liên quan
của vụ án. Tránh được sự lạm quyền của những người có quyền hạn trong tố tụng
nhằm làm thay đổi tình tiết trong vụ án dẫn đến sai sự thật, xét xử hàm oan cho
người vô tội.
Ý nghĩa pháp lý: Góp phần cụ thể hóa nguyên tắc hiến định và là cơ sở để
tiến hành các giai đoạn tố tụng. Hiến pháp năm 1992 quy định tại Điều 71: “…
Nghiêm cấm mọi hình thức truy bức, nhục hình, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của
công dân” và Điều 72: “Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa
có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật ...”. Việc xác định sự thật phải
được tiến hành do cán bộ tư pháp thuộc Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Toà án
và chỉ được sử dụng biện pháp hợp pháp. Nguyên tắc này đã loại trừ những trường
hợp người tiến hành tố tụng lại sử dụng các biện pháp có khả năng xâm hại nghiêm
trọng tới các quyền cơ bản của công dân để làm rõ sự thật của vụ án. Để đảm bảo
một cách tối đa quyền lợi của người dân, cơ quan tiến hành tố tụng phải có đầy đủ
6

tiễn. Trong thực tiễn của hoạt động điều tra, một số điều tra viên chưa nắm chắc
được những quy định của pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là
trong những vụ án liên quan đến lĩnh vực kinh tế, kế toán, tài chính, khoa học công
nghệ; phương pháp điều tra còn hạn chế, thụ động, nặng về hành chính, khả năng
mở rộng và khám phá còn yếu; trong một số vụ án số lượng và giá trị của chứng cứ
7


rất lớn nên các điều tra viên không thu thập được đầy đủ và có đánh giá chưa đúng
về vụ án. Đặc biệt, với các tội phạm diễn ra trong một thời gian dài thì, việc xác
định sự thật thực sự rất khó khăn bởi những người tiến hành tố tụng có thể được
thay thế theo thời gian, cùng với đó là sự phối hợp nhân dân, cơ quan và tổ chức
không thực sự hiệu quả do vậy dẫn đến việc bỏ sót tình tiết hay đưa ra những kết
luận thiếu chính xác là điều thường xảy ra.
Bên cạnh đó là sự thiếu trách nhiệm hoặc cố ý vi phạm pháp luật của một số
điều tra viên khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Vì thành tích cá nhân, tập thể hoặc
vì động cơ vụ lợi của một số chủ thể tiến hành tố tụng mà tình trạng sai, oan trong
các vụ án hình sự ngày một gia tăng. Do đó, pháp luật cần có những biện pháp và
hình thức xử lý nghiêm khắc nhất với những cán bộ, công chức, viên chức biết luật
mà vẫn thực hiện trái pháp luật.
Từ thực tế trên xin đưa ra một số giải pháp như sau:
Cần hoàn thiện một số quy định của pháp luật. Bổ sung điều luật về hoạt
động kiểm tra chứng cứ và hoạt động sử dụng chứng cứ trong quá trình chứng
minh. Thực tế pháp luật hiện hành không có điều luật nào quy định về hoạt động
kiểm tra chứng cứ. Do đó cần thiết phải bổ sung quy định về hoạt động này. Để
nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc, nhận thấy chúng ta cần phải có một hệ
thống pháp luật ổn định và chặt chẽ. Theo quan điểm của nhóm, việc hướng đến
hình thức tranh tụng trong phiên tòa là một trong những phương án có tính khả
thi cao nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này. Rõ ràng, với hình thức
đó, Viện Kiểm sát sẽ phải có những căn cứ thực sự thuyết phục mới có thể buộc tội

tính chất và mức độ của công việc được giao. Chính tình trạng này dẫn tới tiêu cực
trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Nhằm hạn chế những hành vi vi phạm
trong công tác xác định sự thật của những người tiến hành tố tụng, một vấn đề cũng
vô cùng cấp thiết đó chính là quán triệt công tác đào tạo ngay từ đầu tại các cơ sở
đào tạo. Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này, thiết nghĩ cần phải nâng
cao chất lượng kiểm sát các hoạt động nhằm xác định sự thật. Rất nhiều vụ việc oan
sai do sự bất cẩn của người tiến hành tố tụng không những xâm phạm nghiêm trọng
tới quyền và lợi ích hợp pháp của người dân mà còn gây ra sự mất ổn định xã hội.
Một trong những giải pháp cần thiết nữa đó chính là nâng cao sự phối – kết
hợp giữa các cơ quan, tổ chức với nhau, giữa các cơ quan, tổ chức với nhân dân
nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp nói chung là nâng cao hiệu quả thực
hiện nguyên tắc xác định sự thật nói riêng. Bên cạnh đó cũng cần nâng cao trách
nhiệm của những người tham gia tố tụng hình sự nhằm hỗ trợ cho cán bộ tư pháp
hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Đổi mới tổ chức bộ máy, đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ quan tiến hành tố
tụng. Cần phải có các biện pháp để đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan điều
tra, viện kiểm sát, tòa án cho hợp lý hơn. Vì thực tế cho thấy rằng tổ chức và hoạt
9


động của những cơ quan tiến hành tố tụng này còn nhiều điểm bất hợp lý như: trong
các cơ quan điều tra vẫn còn hiện tượng phân tán lực lượng; chưa đảm bảo tính
chuyên sâu trong hoạt động điều tra các loại tội phạm; thiếu sự phối hợp đồng bộ,
hiệu quả giữa điều tra các loại tội phạm... Dẫn đến hiện tượng chồng chéo, khó phân
định rõ ràng được chức năng và nhiệm vụ của viện kiểm sát với các cơ quan đó.
Việc phân định thẩm quyền xét xử của tòa án cấp tỉnh và tóa án cấp huyện còn chưa
hợp lý…
Tăng cường hơn nữa công tác giải thích pháp luật, giáo dục pháp luật cho
người dân. Việc nâng cao ý thức pháp luật cho người dân có ý nghĩa đặc biệt quan
trọng, góp phần không nhỏ trong việc quyết định thành công hay thất bại của việc


http://www.vietlaw.gov.vn

7. Luathinhsu.wordpress.com
8.

http://www.vietlaw.gov.vn

MỤC LỤC

11


12