PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN THÔNG QUA
HỌC TẬP DỰA TRÊN KINH NGHIỆM
Developing Pedagogical Competence Student’s throungh Experiential
Learning
ThS. Nguyễn Văn Hạnh - 0975300198, ThS. Nguyễn Hữu Hợp
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên
Email:
Tóm tắt: Trong những năm qua, nhiều nhà giáo dục đã được tập trung
nghiên cứu vào nền tảng lí thuyết học tập dựa trên kinh nghiệm, trong đó,
nổi bật nhất là nghiên cứu của Kolb xuất bản năm 1984, ông đã cung cấp
một mô hình về quá trình học tập từ kinh nghiệm đặt nền móng quan trọng
cho việc phát triển các mô hình học tập hiệu quả trong từng lĩnh vực học
tập cụ thể. Bài viết này đề xuất con đường phát triển năng lực dạy học
cho sinh viên dựa vào mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm của Kolb.
Abstract: In recent years, many educators have been focused on the
research platform based on Experiential Learning Theory, including, most
notably Kolb's research published in 1984, he has provided a model about
the process of learning from experience laid the foundation for important
developing effective learning models in each specific field of study. This
article proposes the development of pedagogical competence throungh
Kolb’s model of experiential learning.
Từ

khóa:

Experiential

Learning

Theory,


nhân thực hiện thành công hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn
trong những điều kiện cụ thể [3]. Với cách hiểu này thì năng lực bao giờ cũng
được đặc trưng ở quá trình hoạt động (phương pháp, tốc độ, hiệu suất) và kết
quả hoạt động (sản lượng, chất lượng của sản phẩm đạt tiêu chí) khi tương tác
với những đối tượng nhất định. Mặt khác, phương pháp dạy học chính là cách
thức dạy học mà nhà giáo thiết kế và thực hiện tác động vào người học và
hoạt động học tập của người học nhằm hỗ trợ, thúc đẩy cho việc học tập theo
mục đích đã qui định. Như vậy, trong dạy học, thành tố quan trọng nhất của
năng lực chính là kĩ năng dạy học của nhà giáo nhằm tác động lên đối tượng
(người học) để giúp họ duy trì hành vi học tập. Do đó, trong việc phát triển
năng lực dạy học, quan trọng nhất chính là việc hình thành, phát triển kĩ
năng dạy học mà thôi. Đương nhiên, ta cũng quan tâm đến các thành tố khác
của năng lực là tri thức, thái độ, và các yếu tố bổ trợ khác như tâm vận động,
sức khỏe, tình cảm, … Vì được đặc trưng bởi phương pháp dạy học nên năng
lực dạy học không phải là khả năng (Ability) – có thể làm được hoặc không
làm được, cũng không phải ở dạng tiềm năng (Protential) mà nó hiện hữu thật
ở mỗi nhà giáo. Do đó, Năng lực dạy học được định nghĩa là việc thường
xuyên áp dụng thái độ, kiến thức, kỹ năng nhằm thúc đẩy việc học tập của
2


người học theo phương thức tối ưu phù hợp với mục tiêu học tập, nguồn lực
vật chất, và ý tưởng phát triển liên tục năng lực cá nhân và thiết kế dạy học
của giáo viên [5]. Định nghĩa này đưa ra một số khía cạnh quan trọng về năng
lực dạy học của giáo viên bao gồm: 1- Thái độ; 2- Kiến thức; 3- Kĩ năng; 4Thích ứng với thực tiễn (nguồn lực vật chất); 5- Kiên trì (khả năng và ý chí);
6- Phát triển liên lục; 7- Tích hợp trọn vẹn kiến thức và kĩ năng trong trải
nghiệm năng lực dạy học. Năng lực dạy học được đặc trưng bởi việc giáo
viên xác định các mục tiêu rõ ràng, các nguồn lực dạy học, và trực tiếp trải
nghiệm thông qua việc phát triển liên tục của ý tưởng dạy học và nghề nghiệp
cá nhân, hỗ trợ và tạo điều kiện học tập của người học một cách tốt nhất.

và xử lí thông tin trong các tình huống học tập. Đây chính là nền tảng tư
tưởng để ông phát triển mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm được thể hiện
trên hình 2.

Hình 2: Mô hình học tập dựa trên nghiệm của Kolb (Kolb’s Model of
Experiential Learing) [6]

4


Bản chất của mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm của Kolb (hình 2)
là một vòng xoắn ốc mô tả quá trình học tập gồm bốn giai đoạn cơ bản bao
gồm: 1/ Kinh nghiệm cụ thể (Concrete Experience), 2/ Quan sát phản ánh
(Reflective

Observation),

3/

Trừu

tượng

khái

niệm

(Abstract

Conceptualisation), 4/ Thử nghiệm (Active Experimentation); và định nghĩa

triển của năng lực mới ra đời. Như vậy, học tập dựa trên kinh nghiệm chính
là con đường hữu hiệu trong việc hình thành và phát triển năng lực nói chung
và năng lực dạy học nói riêng.
2.3. Đề xuất mô hình phát triển năng lực dạy học dựa vào học tập dựa
trên kinh nghiệm
Như đã bàn ở trên, mục đích của việc phát triển năng lực dạy học chính
là hình thành và phát triển kĩ năng dạy học cho sinh viên trong quá trình dạy
học nghiệp vụ sư phạm. Bởi vì, kĩ năng dạy học là kĩ năng nghề nghiệp mà
nhà giáo cần có và sử dụng trong hoạt động dạy học để tiến hành có hiệu quả
các nhiện vụ dạy học theo mục tiêu hay tiêu chuẩn đã qui định [4]. Do đó, kĩ
năng dạy học – năng lực Làm việc dạy học chính là sự thống nhất hài hòa
giữa ba thành tố của năng lực gồm tri thức, kĩ năng, và thái độ của việc dạy
học. Hình thành và phát triển kĩ năng dạy học (năng lực Làm việc dạy học)
cho sinh viên cần phải có một con đường, cách thức mà ở đó cho phép họ rèn
luyện và trải nghiệm tri thức, kĩ năng, và thái độ đến một mức độ nào đó và
được tích hợp lại nhằm cho phép cá nhân tiến hành các hoạt động dạy học
hiệu quả như mong muốn và trở thành năng lực mới, làm nảy sinh những ý
tưởng mới, đây chính là năng lực phát triển ở mỗi cá nhân. Lấy mô hình học
tập dựa trên kinh nghiệm của Kolb làm nền tảng và kế thừa mô hình của
Thomas Olsson (2010), chúng tôi đã phát triển và đề xuất mô hình học tập và
phát triển năng lực dạy học áp dụng trong đào tạo nghiệp vụ sư phạm cho sinh
viên như hình 3:

6


Hình 3: Mô hình phát triển năng lực dạy học dựa vào mô hình học tập dựa
trên kinh nghiệm của Kolb.
Mô hình này được vận dụng trong dạy học và học tập nghiệp vụ sư
phạm cho sinh viên, và được thực hiện theo hình xoắn ốc để hình thành và

phạm của sinh viên, có thể áp dụng một số giải pháp định hướng sau:
1/ Để nâng cao việc đúc kết, hình thành, và phát triển kĩ năng dạy học,
giảng viên có thể tổ chức các hoạt động học tập cho sinh viên như: nhật ký
học tập, câu hỏi, trải nghiệm trực tiếp, mô phỏng;
2/ Để trở lại kinh nghiệm, kĩ năng dạy học đã có trước đó và suy ngẫm
về nó, có thể sử dụng các hoạt động học tập như: nhật ký học tập, sử dụng bản
ghi âm và video, đánh giá theo cặp, tự đánh giá, phỏng vấn lẫn nhau, động
não về tất cả nội dung sẽ được phản ánh sau một chủ đề, tình huống học tập
được đưa ra;
3/ Đối với việc cung cấp một tri thức dạy học mới, giảng viên có thể tổ
chức cho sinh viên sử dụng một số hoạt động học tập như: nghiên cứu trường
hợp, trò chơi, mô phỏng có vai trò của dẫn hướng, đánh giá, thông qua đó
phát triển tri thức về kĩ năng dạy học, thay thế kinh nghiệm dạy học đã có;
4/ Đối với việc lập kế hoạch hành động, giảng viên tổ chức cho sinh
viên xác định các mục tiêu cụ thể, xây dựng kế hoạch thực nghiệm, bài tập dự
án, lập danh sách tất cả các sự kiện cần quan sát, xác định các tiêu chí thực
hiện cho các hành động, các thỏa thuận dạy học với giảng viên.

8


3. KẾT LUẬN
Lí thuyết học tập dựa trên kinh nghiệm của Kolb là một lí thuyết giáo
dục hiện đại, nó cung cấp một mô hình về quá trình học tập và phát triển con
người từ kinh nghiệm. Mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm của Kolb có
tiềm năng rất lớn trong việc phát triển các mô dạy học trong từng lĩnh vực học
tập cụ thể nói chung, và việc hình thành và phát triển năng lực dạy học cho
sinh viên. Mô hình phát triển năng lực dạy học được đề xuất có nền tảng từ
mô hình của Kolb, cung cấp một con đường hữu hiệu trong việc rèn luyện và
trải nghiệm tri thức, kĩ năng, và thái độ về việc dạy học và tích hợp chúng lại