Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi “ Phát triển ngôn ngữ mạch lạc”
thông qua hoạt động làm quen văn học
A . MỞ ĐẦU
Trẻ em không chỉ là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là
tương lai của đất nước, của xã hội. Hồ Chí Minh đã từng nói: “ Non sông Việt
Nam có trở nên vẽ vang hay không, dân tộc Việt Nam có trở nên sánh vai với
các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ phần lớn ở công học tập của
các cháu”…
Non sông Việt Nam có được lớn mạnh hay không, xã hội Việt Nam có trở
nên phồn vinh hay không, điều đó phụ thuộc phần lớn vào sự nghiệp giáo dục
của nước nhà. Trẻ em là người trực tiếp được giáo dục, là những chủ nhân
tương lai của đất nước. Do đó, sự nghiệp giáo dục đã và đang được Đảng và
nước ta quan tâm, coi trọng hàng đầu. Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên trong
hệ thống giáo dục quốc dân, là nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân
cách con người. Hơn ai hết, bản thân tôi là một giáo viên Mầm non, tôi hiểu vai
trò, trách nhiệm của mình trong việc chăm sóc giáo dục trẻ là giúp trẻ phát triển
hài hòa, cân đối về mọi mặt “ Đức - Trí - Thể - Mỹ…”
Hoạt động cho trẻ làm quen văn học đã đóng góp một phần không nhỏ vào
việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Cho trẻ tham gia vào hoạt động văn học là
chúng ta đã giúp cho trẻ hình thành, phát triển nhân cách toàn diện về trí tuệ,
đạo đức, thẩm mỹ, đặc biệt là chúng ta đã giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc.
Vậy phát triển ngôn ngữ mạch lạc là gì? Phát triển ngôn ngữ mạch lạc là phát
triển khả năng nghe và hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày lôgíc, trình tự, chính
xác, đúng ngữ pháp cho trẻ.
Làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc? Đó là điều tôi phải
băn khoăn, suy nghĩ tìm ra những giải pháp, cách làm để giúp trẻ phát triển


Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]

II. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Trong những năm qua, việc cho trẻ làm quen với văn học là một chuyên đề
đã được Bộ giáo dục, Sở giáo dục đào tạo Quảng Bình, Phòng GD- ĐT Lệ Thủy
triển khai rộng rãi về các trường học, đến tận từng giáo viên với nhiều giải pháp
tích cực và thực hiện có hiệu quả. Trong quá trình thực hiện cơ sở vật chất,
trang thiết bị dạy học, đồ dùng đồ chơi được tăng trưởng đáng kể, môi trường
trong và ngoài lớp phong phú lôi cuốn trẻ tham gia vào hoạt động. Từ đó chất
lượng trên trẻ tăng lên rõ rệt, nhiều trẻ có năng khiếu kể chuyện diễn cảm, trẻ
biết nhập vai vào nhân vật, thể hiện đúng các tình tiết của câu chuyện…. Song
để duy trì và nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học, nhất là việc
phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một việc làm hết sức khó khăn, vì vậy trong quá
trình thực hiện đòi hỏi bản thân tôi phải linh hoạt sáng tạo, có những đổi mới
trong giảng dạy để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ một cách tốt nhất.
III. THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH.
Năm học 2011 - 2012, tôi được nhà trường phân công phụ trách lớp mẫu
giáo 3 - 4 ở bản Cữa Mẹc là cụm trung tâm của trường Mầm non Ngân Thủy.
Đây là trường thuộc diện miền núi với điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều khó
khăn, phần lớn là sự trong chờ vào đầu tư hỗ trợ của cấp trên. Phần đa trẻ ở đây
là người dân tộc Vân kiều văn hóa nhận thức còn thấp nên trong công tác giảng
dạy cũng gặp khó khăn. Bản thân là giáo viên dạy trong nhà trường, tôi xác định
rõ vai trò trách nhiệm của mình cùng với chị em phấn đấu đưa nhà trường hoàn
thành tốt nhiệm vụ đề ra. Để đạt được kết quả tốt hơn thì việc làm đầu tiên là
nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ. Bản thân tôi khi bước vào thực hiện
đề tài này gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
1. Thuận lợi:
Bản thân tôi được sự quan tâm tận tình, chỉ đạo sâu sát của ban giám hiệu
nhà trường về bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng sư phạm và được
cung cấp một số trang thiết bị phục vụ cho việc làm quen văn học như tranh





Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]
- 7 cháu người dân tộc Vân Kiều chưa hiểu được tiếng việt.
- Phần đa trẻ chưa học qua lớp nhà trẻ (24T- 36T)
- Đa số trẻ thiếu sự quan tâm của gia đình.
- 5 cháu sống với ông, bà nội ngoại.
- Ở đây phần đa gia đình thuộc hộ nghèo, đói.
* Trình độ nhận thức của trẻ:
- Trẻ hiểu được cô kể chuyện lần một: 35% từ TB trở lên.
- Trẻ hiểu được cô kể chuyện lần hai:

45% từ TB trở lên.

- Trẻ đọc thơ, kể chuyện rõ ràng, đúng chính tả, đúng ngữ pháp, tỷ lệ đạt
65%
- Một khó khăn nữa là một lớp có 02 độ tuổi, 02 dân tộc cùng học nên dẫn
đến sự phát triển ngôn ngữ cũng như nhận thức của các cháu không đồng đều.
Nhìn chung hoạt động của trẻ còn rất chậm, trẻ nhút nhát, sử dụng từ chưa
đúng trong các giờ hoạt động làm quen văn học chưa hứng thú.
Với tình hình thực tế của lớp tôi phụ trách như vậy, nên tôi rất băn khoăn
lo lắng suy nghĩ tìm tòi biện pháp “Làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ
mạch lạc thông qua hoạt động làm quen văn học” và tôi đã sử dụng một số biện
pháp sau:
IV. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.
1. Tìm hiểu đặc điểm, tình hình nhận thức của trẻ:
Để giúp cho trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc thì trước hết giáo viên phải
nắm vững đặc điểm tâm, sinh lý và hoàn cảnh của trẻ. Vào đầu năm học tôi đã
tổ chức nhiều cuộc trò chuyện với trẻ, kể cho trẻ nghe vài câu chuyện ngắn
tương đối dễ, sau đó đặt ra các câu hỏi như: Cô vừa kể cho các con nghe câu

Ví dụ: Khi thực hiện chủ điểm “Bản thân”
- Tuần 1: Chủ đề con “Cơ thể tôi”
+ Thứ 2: Trò chuyện với trẻ về các bộ phận trên cơ thể trẻ.
Sinh hoạt chiều: Cho trẻ làm quen câu chuyện “Cậu bé mũi dài”
+ Thứ 3: Hoạt động ngoài trời: Tôi cho trẻ tìm hiểu nội dung câu chuyện.
+ Thứ 4: Hoạt động chung: Dạy trẻ tập kể chuyện “Cậu bé mũi dài”.
Hoạt động góc: Cho bé đóng kịch chuyện “Cậu bé mũi dài”


Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]
Sinh hoạt chiều: Cho bé kể chuyện theo tranh “Cậu bé mũi dài”,
bồi dưỡng trẻ yếu.
Giờ đón trả trẻ: Tôi trò chuyện với trẻ về nội dung câu chuyện, trò
chuyện với phụ huynh để trao đổi về tình hình học tập của các cháu.
3. Chuẩn bị các dụng cụ trực quan đầy đủ, đẹp, sáng tạo:
Lứa tuổi mầm non, là lứa tuổi tư duy trực quan hình tượng, trẻ thường bị
hấp dẫn bởi đồ chơi, hành động chơi, màu sắc, hình dạng, kích thước, âm thanh
của đồ chơi… đặc biệt là trẻ 3 - 4 tuổi. Khi cho trẻ làm quen với một câu
chuyện thì việc sử dụng giáo cụ trực quan để lôi cuốn trẻ, gây sự chú ý của trẻ
vào vấn đề, nhằm giúp trẻ dễ nhớ, dễ nắm bắt câu chuyện một cách thoải mái,
đem lại hiệu quả cao. Khi trẻ đã nhớ câu chuyện, nhớ bài thơ thì khả năng diễn
đạt ngôn ngữ mạch lạc hơn, diễn cảm hơn.
4. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại:
Ngôn ngữ đối thoại là sản phẩm của cuộc thoại có ít nhất 02 người tham
gia. Trẻ tham gia đối thoại là tham gia vào quá trình xây dựng nội dung và diễn
biến cuộc thoại. Trẻ luôn được thay đổi từ vai nói sang vai nghe hoặc từ vai
nghe sang vai nói. Đối thoại đòi hỏi sự thích ứng nhanh, khi đối thoại các yếu tố
phi ngôn ngữ như điệu bộ, cử chỉ, ánh mắt, nụ cười được sử dụng nhiều. Vì vậy
bản thân tôi dạy trẻ đối thoại là dạy trẻ biết nghe, biết nói trong giao tiếp, biết
sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ một cách tự nhiên. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại

con có học theo Thỏ bông không? Con sẽ làm gì khi ăn uống nào? (con không
học theo Thỏ bông, con sẽ giữ gìn vệ sinh khi ăn uống và ăn chín, uống sôi…).
Khi đàm thoại với trẻ, tôi luôn luôn động viên khuyến khích trẻ, khen ngợi
trẻ, tạo hứng thú cho trẻ say mê vào hoạt động ở các lần sau.
* Tổ chức cho trẻ chơi trò chơi đóng kịch, trò chơi phân vai:
Chơi các trò này, giúp trẻ phát triển năng lực đối thoại phù hợp với ngữ
cảnh giao tiếp, ngôn ngữ rất cần thiết giúp trẻ giao tiếp với nhau thông qua nhân
vật. Qua đó trẻ biết sử dụng vốn ngôn ngữ của mình vào cuộc thoại. Khi cho trẻ
chơi, tôi chú ý quan sát khả năng diễn đạt của trẻ, đồng thời tập cho trẻ nói trọn


Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]
câu, nói rõ từ, những từ mà trẻ chưa nói được tôi cho trẻ nhắc lại, có thể tôi đọc
trước cho trẻ nghe sau đó cho trẻ đọc theo. Bên cạnh đó, tôi giải thích cho trẻ
nói trọn câu thì mới có ý nghĩa trọn vẹn, còn nếu mình nói không trọn câu, lời
nói bị ngắt quảng thì lời nói không có ý nghĩa và không còn hay nữa để tạo cho
trẻ có ý thức tập nói, chơi trò chơi đóng kịch hay chơi các trò chơi đóng vai theo
chủ đề thì trẻ nắm bắt và thể hiện được ngôn ngữ, cử chỉ, hành động của các
nhân vật, trẻ nhập vai vào nhân vật, trẻ biết phân biệt được giọng kể của các
nhân vật trong truyện,
Ví dụ: Khi cho trẻ đóng kịch chuyện “Bác Gấu đen và hai chú Thỏ”, tôi
cho trẻ tự chọn vai, khi trẻ tham gia đóng kịch, tôi luôn chú ý quan sát giọng
điệu, cử chỉ, sắc thái của từng nhân vật. Đặc biệt nhắc trẻ chú ý nói trọn câu,
diễn đạt mạch lạc, trôi chảy, chú ý đến chính tả, ngữ pháp của trẻ.
5. Dạy trẻ ngôn ngữ đọc thoại:
Dạy ngôn ngữ độc thoại cho trẻ là cho trẻ giữ vai trò chủ đạo trong khi nói,
trong khi lựa chọn nội dung, cách thức nói. Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại được tôi
thể hiện ở các hình thức như: Kể chuyện theo tranh, dạy trẻ kể chuyện theo trí
nhớ, dạy trẻ kể chuyện sáng tạo.
* Dạy trẻ kể chuyện theo tranh:

khó để diễn đạt theo suy nghĩ của mình.
* Kể chuyện sáng tạo:
Nội dung này hơi khó hơn so với độ tuổi của trẻ, vì vậy ở nội này tôi thực
hiện vào cuối năm và với những trẻ có năng khiếu. Khi cho trẻ kể chuyện sáng
tạo, tôi luôn gợi mở cho trẻ, hướng cho trẻ những vấn đề để giúp trẻ nắm bắt
được nội dung câu chuyện. Sau đó cho trẻ tiến hành kể chuyện, khi trẻ kể tôi
chú ý đến cách dùng từ và lựa chọn ngôn ngữ để kịp thời sửa sai cho trẻ,
Ví dụ: Tôi cho trẻ xem đàn gà đồ chơi, sau đó tôi gợi ý cho trẻ kể: “Gà mẹ
dẫn 5 chú Gà con đi ăn, vừa đi Gà mẹ vừa kêu tục tục…tục”, để các chú gà con
không bị đói Gà mẹ lo bới đất tìm giun, còn bầy gà con thì chạy nhảy từ nơi này
sang nơi khác. Đến gần trưa Gà mẹ kiếm được nhiều mồi liền gọi bầy gà con
đến ăn, Gà mẹ đếm “Ồ sao chỉ còn 4 gà con?, Gà út đi đâu rồi nhỉ? Điều gì đã
xảy ra với Gà út?” các con hãy kể tiếp câu chuyện cho cô nghe với nào?


Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]
6. Phối hợp với phụ huynh:
Để việc giáo dục đem lại hiệu quả, công tác phối hợp với phụ huynh đóng
một vai trò hết sức quan trọng. Qua những lúc đón, trả trẻ, những buổi họp phụ
huynh, tôi luôn trao đổi với phụ huynh về tầm quan trọng của việc phát triển
ngôn ngữ cho trẻ. Mời phụ huynh dự những giờ dạy trẻ làm quen văn học từ đó
nâng cao nhận thức của phụ huynh. Hiểu được ý nghĩa của môn học, phụ
huynh sẻ tạo mọi điều kiện tốt nhất nhằm bồi dưỡng thêm cho trẻ ở nhà.
Ở góc tuyên truyền “Những điều cha mẹ cần biết”, tôi dành riêng một
mảng để tuyên truyền với phụ huynh những nội dung của giờ học. Trao đổi về
đặc điểm ngôn ngữ của trẻ, những bài thơ, câu chuyện trong chủ đề, chủ điểm
với phụ huynh. Để giúp trẻ phát triển tốt hơn nữa, tôi đã vận động phụ huynh
mua thêm sách báo, truyện tranh đọc cho trẻ nghe ở nhà, tập cho trẻ kể chuyện,
đọc thơ, đóng kịch để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc được tốt hơn.
V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.

2. Xây dựng kế hoạch thực hiện phải hợp lý, đầy đủ, chi tiết.
3. Cần chuẩn bị đầy đủ giáo cụ trực quan để lôi cuốn trẻ vào vấn đề, giúp
trẻ nắm được vấn đề đó một cách dễ dàng hơn.
4. Tăng cường cho trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động làm quen văn
học như kể chuyện, đọc thơ, đóng kịch, đóng vai theo chủ đề, nghe băng đĩa,
máy chiếu, xem sách báo…
5. Kết hợp chặt chẻ với phụ huynh để giúp phụ huynh nhận thức được tầm
quan trọng của môn học. Từ đó phụ huynh tạo mọi điều kiện tốt nhất để giúp trẻ
phát triển ngôn ngữ mạch lạc.
6. Giáo viên cần phải nắm chắc phương pháp, khả năng nhận thức của trẻ.
Nghiên cứu, tìm tòi vận dụng các phương pháp hữu hiệu vào hoạt động phát
triển ngôn ngữ để đạt được kết quả cao trong dạy trẻ.
7. Giáo viên phải thực sự thương yêu và tôn trọng trẻ, phải biết kiềm chế,
kiên trì nhẫn nại, lấy tình cảm làm yếu tố quan trọng nhất để giáo dục trẻ.
C. KẾT LUẬN.
Ngôn ngữ đóng một vai trò rất quan trọng, sự chậm trễ về ngôn ngữ ảnh
hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Cho nên việc phát triển ngôn ngữ
cho trẻ đúng lúc và phù hợp với từng lứa tuổi là điều hết sức cần thiết. Phát


Liên hệ SĐT: 0946.734.736 hoặc Email: [email protected]
triển ngôn ngữ mạch lạc là cái đích cuối cùng của việc phát triển ngôn ngữ cho
trẻ. Đây là việc làm không phải dễ nhưng đầy lý thú. Vì vậy để trẻ đạt hiệu quả
cao thì giáo viên cần tổ chức hoạt động này một cách khéo léo, nhằm phát triển
tư duy, trí tưởng tượng cũng như năng lực sử dụng ngôn ngữ cho trẻ. Dạy trẻ
phát triển ngôn ngữ cũng là dạy trẻ biết giao tiếp, cũng là dạy trẻ học làm người.
Không chỉ về ngôn từ, cấu trúc câu mà cả học về cái tâm, cái tình, cái hồn, hay
nói cách khác là học giá trị của người đó. Với trẻ thơ thì đây là sự khởi đầu
nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển
nhân cách cho trẻ. Vì vậy khi gần trẻ người lớn phải có ý thức nói năng mẫu