SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 3 - 4
TUỔI “ PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
MẠCH LẠC” THÔNG QUA HOẠT
ĐỘNG LÀM QUEN VĂN HỌC

A . MỞ ĐẦU

Trẻ em không chỉ là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là
tương lai của đất nước, của xã hội. Hồ Chí Minh đã từng nói: “ Non sông Việt
Nam có trở nên vẽ vang hay không, dân tộc Việt Nam có trở nên sánh vai với
các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ phần lớn ở công học tập của
các cháu”…
Non sông Việt Nam có được lớn mạnh hay không, xã hội Việt Nam có trở
nên phồn vinh hay không, điều đó phụ thuộc phần lớn vào sự nghiệp giáo dục
của nước nhà. Trẻ em là người trực tiếp được giáo dục, là những chủ nhân tương
lai của đất nước. Do đó, sự nghiệp giáo dục đã và đang được Đảng và nước ta
quan tâm, coi trọng hàng đầu. Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên trong hệ
thống giáo dục quốc dân, là nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách
con người. Hơn ai hết, bản thân tôi là một giáo viên Mầm non, tôi hiểu vai trò,
trách nhiệm của mình trong việc chăm sóc giáo dục trẻ là giúp trẻ phát triển hài
hòa, cân đối về mọi mặt “ Đức - Trí - Thể - Mỹ…”
Hoạt động cho trẻ làm quen văn học đã đóng góp một phần không nhỏ vào
việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Cho trẻ tham gia vào hoạt động văn học là
chúng ta đã giúp cho trẻ hình thành, phát triển nhân cách toàn diện về trí tuệ, đạo

đánh giá nhân vật, trò chuyện, đàm thoại, biết diễn đạt nguyện vọng sự hiểu biết
của mình một cách mạch lạc. Trẻ biết kể lại câu chuyện theo tranh, đồ chơi, kể
chuyện sáng tạo, biết kể trình tự, diễn cảm, rõ ràng mạch lạc, không nói ngọng,
nói lắp. II. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Trong những năm qua, việc cho trẻ làm quen với văn học là một chuyên đề
đã được Bộ giáo dục, Sở giáo dục đào tạo Quảng Bình, Phòng GD- ĐT Lệ Thủy
triển khai rộng rãi về các trường học, đến tận từng giáo viên với nhiều giải pháp
tích cực và thực hiện có hiệu quả. Trong quá trình thực hiện cơ sở vật chất, trang
thiết bị dạy học, đồ dùng đồ chơi được tăng trưởng đáng kể, môi trường trong và
ngoài lớp phong phú lôi cuốn trẻ tham gia vào hoạt động. Từ đó chất lượng trên
trẻ tăng lên rõ rệt, nhiều trẻ có năng khiếu kể chuyện diễn cảm, trẻ biết nhập vai
vào nhân vật, thể hiện đúng các tình tiết của câu chuyện…. Song để duy trì và
nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học, nhất là việc phát triển ngôn
ngữ cho trẻ là một việc làm hết sức khó khăn, vì vậy trong quá trình thực hiện
đòi hỏi bản thân tôi phải linh hoạt sáng tạo, có những đổi mới trong giảng dạy để
phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ một cách tốt nhất.
III. THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH.
Năm học 2011 - 2012, tôi được nhà trường phân công phụ trách lớp mẫu
giáo 3 - 4 ở bản Cữa Mẹc là cụm trung tâm của trường Mầm non Ngân Thủy.
Đây là trường thuộc diện miền núi với điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều khó
khăn, phần lớn là sự trong chờ vào đầu tư hỗ trợ của cấp trên. Phần đa trẻ ở đây
là người dân tộc Vân kiều văn hóa nhận thức còn thấp nên trong công tác giảng
dạy cũng gặp khó khăn. Bản thân là giáo viên dạy trong nhà trường, tôi xác định
rõ vai trò trách nhiệm của mình cùng với chị em phấn đấu đưa nhà trường hoàn
thành tốt nhiệm vụ đề ra. Để đạt được kết quả tốt hơn thì việc làm đầu tiên là
nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ. Bản thân tôi khi bước vào thực hiện
đề tài này gặp những thuận lợi và khó khăn sau:

tuổi (trong đó có 7 trẻ dân tộc là người Vân kiều).
- Có nhiều trẻ nói chớt, nói lắp, phát âm chưa rõ lời.
- 7 cháu người dân tộc Vân Kiều chưa hiểu được tiếng việt.
- Phần đa trẻ chưa học qua lớp nhà trẻ (24T- 36T)
- Đa số trẻ thiếu sự quan tâm của gia đình.
- 5 cháu sống với ông, bà nội ngoại.
- Ở đây phần đa gia đình thuộc hộ nghèo, đói.
* Trình độ nhận thức của trẻ:
- Trẻ hiểu được cô kể chuyện lần một: 35% từ TB trở lên.
- Trẻ hiểu được cô kể chuyện lần hai: 45% từ TB trở lên.
- Trẻ đọc thơ, kể chuyện rõ ràng, đúng chính tả, đúng ngữ pháp, tỷ lệ đạt
65%
- Một khó khăn nữa là một lớp có 02 độ tuổi, 02 dân tộc cùng học nên dẫn
đến sự phát triển ngôn ngữ cũng như nhận thức của các cháu không đồng đều.
Nhìn chung hoạt động của trẻ còn rất chậm, trẻ nhút nhát, sử dụng từ chưa
đúng trong các giờ hoạt động làm quen văn học chưa hứng thú.
Với tình hình thực tế của lớp tôi phụ trách như vậy, nên tôi rất băn khoăn lo
lắng suy nghĩ tìm tòi biện pháp “Làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ
mạch lạc thông qua hoạt động làm quen văn học” và tôi đã sử dụng một số biện
pháp sau:
IV. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.
1. Tìm hiểu đặc điểm, tình hình nhận thức của trẻ:
Để giúp cho trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc thì trước hết giáo viên phải
nắm vững đặc điểm tâm, sinh lý và hoàn cảnh của trẻ. Vào đầu năm học tôi đã tổ
chức nhiều cuộc trò chuyện với trẻ, kể cho trẻ nghe vài câu chuyện ngắn tương
đối dễ, sau đó đặt ra các câu hỏi như: Cô vừa kể cho các con nghe câu chuyện
gì? Trong câu chuyện có những ai? Hoặc cho trẻ kể về gia đình bé…. Trong quá
trình đó tôi luôn chú ý quan sát đàm thoại với trẻ và tiến hành khảo sát khả năng
cảm thụ văn học cũng như khảo sát đặc điểm ngôn ngữ của trẻ, từ đó đề ra
phương hướng giáo dục cho từng các nhân và cho cả lớp một cách thích hợp.

dưỡng trẻ yếu.
Giờ đón trả trẻ: Tôi trò chuyện với trẻ về nội dung câu chuyện, trò
chuyện với phụ huynh để trao đổi về tình hình học tập của các cháu.
3. Chuẩn bị các dụng cụ trực quan đầy đủ, đẹp, sáng tạo:
Lứa tuổi mầm non, là lứa tuổi tư duy trực quan hình tượng, trẻ thường bị
hấp dẫn bởi đồ chơi, hành động chơi, màu sắc, hình dạng, kích thước, âm thanh
của đồ chơi… đặc biệt là trẻ 3 - 4 tuổi. Khi cho trẻ làm quen với một câu chuyện
thì việc sử dụng giáo cụ trực quan để lôi cuốn trẻ, gây sự chú ý của trẻ vào vấn
đề, nhằm giúp trẻ dễ nhớ, dễ nắm bắt câu chuyện một cách thoải mái, đem lại
hiệu quả cao. Khi trẻ đã nhớ câu chuyện, nhớ bài thơ thì khả năng diễn đạt ngôn
ngữ mạch lạc hơn, diễn cảm hơn.
4. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại:
Ngôn ngữ đối thoại là sản phẩm của cuộc thoại có ít nhất 02 người tham
gia. Trẻ tham gia đối thoại là tham gia vào quá trình xây dựng nội dung và diễn
biến cuộc thoại. Trẻ luôn được thay đổi từ vai nói sang vai nghe hoặc từ vai nghe
sang vai nói. Đối thoại đòi hỏi sự thích ứng nhanh, khi đối thoại các yếu tố phi
ngôn ngữ như điệu bộ, cử chỉ, ánh mắt, nụ cười được sử dụng nhiều. Vì vậy bản
thân tôi dạy trẻ đối thoại là dạy trẻ biết nghe, biết nói trong giao tiếp, biết sử
dụng các yếu tố phi ngôn ngữ một cách tự nhiên. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại
được tôi tổ chức ở các hình thức dưới đây:

* Trò chuyện với trẻ:
Trò chuyện với trẻ để trao đổi thông tin, nhận biết về ý nghĩ của trẻ, trò
chuyện với trẻ được tôi tổ chức ở mọi lúc, mọi nơi và thường xuyên trong hoạt
động, mọi hoàn cảnh, có khi tôi trò chuyện từng trẻ, từng nhóm, khi trò chuyện
tôi chú ý đến ngôn ngữ, cử chỉ hành động của trẻ, nhắc trẻ nói tròn câu, nói mạch
lạc, không ngắt quảng, không nói lắp,
Ví dụ: Tôi hỏi trẻ: Cô vừa kể cho con nghe câu chuyện gì? Trong câu
chuyện có những nhân vật nào? Câu chuyện nói về điều gì?
Khi trò chuyện với trẻ tôi đặc biệt chú ý đến những trẻ rụt rè, trẻ dân tộc

thức tập nói, chơi trò chơi đóng kịch hay chơi các trò chơi đóng vai theo chủ đề
thì trẻ nắm bắt và thể hiện được ngôn ngữ, cử chỉ, hành động của các nhân vật,
trẻ nhập vai vào nhân vật, trẻ biết phân biệt được giọng kể của các nhân vật
trong truyện,
Ví dụ: Khi cho trẻ đóng kịch chuyện “Bác Gấu đen và hai chú Thỏ”, tôi cho
trẻ tự chọn vai, khi trẻ tham gia đóng kịch, tôi luôn chú ý quan sát giọng điệu, cử
chỉ, sắc thái của từng nhân vật. Đặc biệt nhắc trẻ chú ý nói trọn câu, diễn đạt
mạch lạc, trôi chảy, chú ý đến chính tả, ngữ pháp của trẻ.
5. Dạy trẻ ngôn ngữ đọc thoại:
Dạy ngôn ngữ độc thoại cho trẻ là cho trẻ giữ vai trò chủ đạo trong khi nói,
trong khi lựa chọn nội dung, cách thức nói. Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại được tôi
thể hiện ở các hình thức như: Kể chuyện theo tranh, dạy trẻ kể chuyện theo trí
nhớ, dạy trẻ kể chuyện sáng tạo.
* Dạy trẻ kể chuyện theo tranh:
Thông qua các buổi sinh hoạt chiều, hoạt động ngoài trời tôi kể chuyện hoặc
đọc thơ cho trẻ nghe, kết hợp với việc sử dụng hình ảnh trực quan, hệ thống câu
hỏi. Sau đó yêu cầu trẻ kể lại cho cô và các bạn nghe. Trong khi thực hiện, tôi
chú ý gọi những cháu có năng lực kể trước để làm trực quan cho những cháu kể
sau. Trẻ kể được chuyện theo tranh thì giáo viên phải cung cấp các kiến thức khá
kỷ càng về vấn đề mà trẻ sẻ trình bày. Những lúc ra chơi, tôi mở đĩa cho trẻ nghe
để giúp trẻ nắm bắt được các giọng kể, cách diễn đạt câu chuyện, trẻ ghi nhớ và
kể lại câu chuyện được tốt hơn,
Ví dụ: Cho trẻ xem tranh “Tết nguyên đán”.
Cô hỏi trẻ: Tranh vẽ gì? Con thấy có những gì? Bố đang làm gì? Mẹ đang
làm gì? Hoa đào có màu gì? Cây quất có màu gì? Cháu còn thấy gì nữa?
Cô kể chuyện cho trẻ nghe: “Ngày Tết thật là vui, mẹ gói bánh chưng, ba
cắm hoa vào lọ… cả nhà cùng chuẩn bị đón tết vui vẽ”
Cô cho trẻ kể và sửa sai, đặc biệt với những trẻ vân kiều, trẻ nói chớt, nói
lắp tôi thường xuyên quan tâm để có kế hoạch bồi dưỡng các cháu nhiều hơn các
cháu khác. Tập cho các cháu nói những câu, những từ khó trước, sau đó mới tập

sẻ tạo mọi điều kiện tốt nhất nhằm bồi dưỡng thêm cho trẻ ở nhà.
Ở góc tuyên truyền “Những điều cha mẹ cần biết”, tôi dành riêng một mảng
để tuyên truyền với phụ huynh những nội dung của giờ học. Trao đổi về đặc
điểm ngôn ngữ của trẻ, những bài thơ, câu chuyện trong chủ đề, chủ điểm với
phụ huynh. Để giúp trẻ phát triển tốt hơn nữa, tôi đã vận động phụ huynh mua
thêm sách báo, truyện tranh đọc cho trẻ nghe ở nhà, tập cho trẻ kể chuyện, đọc
thơ, đóng kịch để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc được tốt hơn.
V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.
Qua quá trình thực hiện và áp dụng biện pháp trên, tôi đã thu được những
kết quả đáng phấn khởi so với đầu năm học.
* Đối với trẻ: Chất lượng môn làm quen văn học tăng lên rõ rệt: Tỷ lệ khá
giỏi đạt 85%, trẻ trả lời rõ ràng, mạch lạc, nói trọn câu. Nhiều trẻ biết kể
chuyện diễn cảm, biết thể hiện điệu bộ cử chỉ khi kể chuyện, đọc thơ, 75% trẻ
biết kể chuyện sáng tạo, 90% trẻ hiểu được nội dung câu chuyện.
Trẻ thích chơi đóng kịch, đóng vai theo chủ đề, trẻ nhập vai, thể hiện vai
các nhân vật trong câu chuyện rất tốt.
* Đối với giáo viên: Giáo viên đã nắm chắc phương pháp, tự tin, linh hoạt
hơn trong các tiết dạy. Bản thân cũng đã biết lập kế hoạch thực hiện phù hợp với
nhóm tuổi mình phụ trách, nắm vững được đặc điểm tâm lý, tình hình của từng
trẻ để từ đó đưa ra những biện pháp có phương hướng giáo dục trẻ thích hợp
hơn.
* Đối với phụ huynh: Từ những kết quả đạt được trên, bản thân tôi đã tạo
được lòng tin với phụ huynh, làm cho phụ huynh càng tin tưởng, yên tâm đưa
con đến trường. Qua đó bản thân cũng đã nâng cao nhận thức cho phụ huynh về
việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là rất cần thiết. Phụ huynh rất quan
tâm, phấn khởi, thường xuyên chăm lo, trao đổi hỏi thăm học lực của con mình.
VI. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Qua việc thực hiện đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 3 - 4 tuổi phát triển
ngôn ngữ mạch lạc thông qua hoạt động làm quen văn học”, bản thân tôi đã rút
ra một số kinh nghiệm sau:

nhân cách cho trẻ. Vì vậy khi gần trẻ người lớn phải có ý thức nói năng mẫu
mực, không nói lắp, nói ngọng hay nhái giọng, lời nói phải có văn hóa, lịch thiệp
để làm gương cho trẻ noi theo.
Từ thực tế lớp tôi phụ trách với những khó khăn mà bản thân tôi gặp phải,
tôi đưa ra những biện pháp nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong việc phát triển
ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ. Mong rằng những biện pháp này sẻ áp dụng hiệu quả
hơn khi được các cấp lãnh đạo, các đồng nghiệp góp ý, bổ sung thêm và tích cực
đổi mới trong quá trình vận dụng để giúp trẻ phát triển toàn diện đáp ứng với yêu
cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
XÁC NHẬN CỦA HĐKH NHÀ TRƯỜNG Ngân Thủy, ngày 20 tháng 05 năm 2012
NGƯỜI VIẾT
Bùi Thị Minh Châu

XÁC NHẬN CỦA HĐKH PHÒNG GIÁO DỤC .