l

UBND TỈNH QUẢNG BÌNH
BQL VQG PHONG NHA - KẺ BÀNG

PHƯƠNG ÁN
NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN LÝ, BẢO TỒN VÀ
KHAI THÁC BỀN VỮNG ĐỘNG PHONG NHA–TIÊN SƠN

Sơn Trạch, tháng 5 năm 2010


ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong những năm qua, hoạt động du lịch tại Di sản Thiên nhiên Thế giới
VQG Phong Nha - Kẻ Bàng đã từng bước khẳng định được vị thế và có vai trò
nhất định trong hoạt động du lịch của tỉnh Quảng Bình và du lịch cả nước. Trong
đó động Phong Nha, động Tiên Sơn là những điểm du lịch hấp dẫn, nổi tiếng đã
thu hút và được nhiều du khách trong và ngoài nước khen ngợi khi đến tham
quan. Tuy nhiên hoạt động du lịch tại hai hang động Phong Nha và Tiên Sơn đã
bộc lộ những hạn chế và bất cập nhất định như: Du khách đi lại trực tiếp trên bề
mặt hang động làm nền động xuống cấp nghiêm trọng, có những ngày cao điểm
lượng khách lớn làm quá tải so với sức chứa trong hang động dẫn đến tình trạng
chen lấn của khách khi tham quan và ùn tắc của thuyền du lịch; hệ thống thạch
nhũ, sông ngầm, cảnh quan và môi trường có dấu hiệu bị ô nhiễm hoặc bị xâm
hại do nhiên liệu thừa và khói của động cơ thuyền, do hệ thống ánh sáng chưa
hợp lý; công tác thuyết minh, hướng dẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Những điều đó đã
làm ảnh hưởng không nhỏ đến công tác bảo tồn và chất lượng phục vụ khách
tham quan.
Để công tác quản lý, bảo tồn và từng bước khai thác các giá trị của di sản
thiên nhiên thế giới theo hướng bền vững, đặc biệt là tạo dựng được hình ảnh, ấn
tượng tốt cho du khách trong chuyến tham quan hang động Phong Nha-Tiên Sơn



I.THỰC TRẠNG VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẦU TƯ
1.1. Thực trạng và sự cần thiết phải lắp đặt hệ thống lối đi trong động
Động Phong Nha và Tiên Sơn mỗi năm đón khoảng 300.000 lượt du
khách đến tham quan, vào lúc cao điểm 30/4 và 1/5 hàng năm có trên 10 ngàn
lượt du khách, những ngày bình thường của mùa du lịch trung bình cũng có
2.500 đến trên 3.000 lượt du khách đến tham quan. Do lâu nay du khách tham
quan hang động đang đi trực tiếp lên nền động nên đã làm cho nền động bị phá
hũy, theo khảo sát sơ bộ của ông Bas cố vấn trưởng hợp phần KFW, Ngài Brian
Clark Giám đốc Vườn Quốc gia MuLu và Ngài Friedheart Knolltại chuyên gia
quốc tế đều cho rằng nền động Phong Nha -Tiên Sơn nói chung và đặc biệt nền
hang Bi Ký nói riêng đã xuống cấp một cách nghiêm trọng, đặc biệt nền động Bi
Ký đã bị phá hũy không thể phục hồi được. Từ thực trạng đó, các chuyên gia
khuyến cáo rằng: VQG Phong Nha – Kẻ Bàng cần phải khẩn trương thiết lập hệ
thống lối đi cách ly với nền động thì mới bảo vệ được vẻ đẹp của nó, chỉ có cách
như thế mới bảo tồn được cảnh quan tự nhiên, để hàng chục năm sau khách du
lịch vẫn có thể ngắm nhìn và chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nền hang động. Nếu tiếp
tục để du khách đi trực tiếp trên nền động như hiện nay thì trong thời gian không
lâu nữa toàn bộ nền động Phong Nha-Tiên Sơn sẽ bị phá hũy hoàn toàn, và lúc
đó việc khôi phục lại là điều không thể làm được.
Bằng kinh nghiệm quản lý các chuyên gia đề xuất: Cần phải khẩn trương
lắp đặt lối đi bằng sàn gỗ hoặc bằng nhựa tổng hợp cách ly với nền động, lắp
đặt hệ thống lan can (bằng dây thừng, cọc gỗ) để giới hạn các điểm dừng chân
chụp hình lưu niệm, ngắm cảnh và nghe thuyết minh của du khách trong
hang động nhằm hạn chế ngay việc xuống cấp của nền động như hiện nay.


1.2. Thực trạng và sự cần thiết phải nâng cấp hệ thống ánh sáng.
Hiện nay hệ thống ánh sáng ở Động Phong Nha và Tiên Sơn đang dùng

lượng rất lớn nguyên liệu gỗ quý hiếm, nhu cầu này sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp
làm ảnh hưởng đến tài nguyên môi trường rừng.
Từ thực trang trên, việc cải tiến mẫu thuyền du lịch chở khách tham
quan động Phong Nha - động Tiên Sơn hiện nay là rất cần thiết. Định hướng
việc cải tiến hình thức thuyền mới phải dựa trên kiểu dáng thuyền truyền thống,
đảm bảo chức năng, công dụng là thuyền phục vụ du lịch, có kết cấu chắc chắn
phù hợp với điều kiện thủy văn đặc thù của khu vực Phong Nha. Vật liệu thay
thế bằng thép lá, tôn, Composite hoặc nhựa cao cấp, cần xem xét để dùng động
cơ điện (ắc quy), năng lượng mặt trời nhằm giảm ô nhiểm môi trường (tiếng ồn,
nguồn nước và khói bụi).
1.4. Thực trạng và sự cần thiết phải lắp đặt bảng biển chỉ dẫn.
Việc lắp đặt hệ thống bảng nội quy, biển chỉ dẫn ở các điểm du lịch, đặc
biệt ở trong các hang động là hết sức cần thiết nhằm cung cấp cho khách du lịch
hiểu các thông tin, giá trị của điểm du lịch, biết những yêu cầu trong hành vi cần
phải tuân thủ nhằm bảo tồn giá trị cảnh quan thiên nhiên, môi trường của điểm
du lịch, các hành vi này bao gồm không hút thuốc lá, không vứt rác, không sờ
tay vào các mô thạch nhũ trong hang động, không tạo ra tiếng ồn quá mức
vv...và luôn phải di chuyển trên các tuyến đường đã được thiết lập sẵn trong
hang động nhằm bảo tồn bền vững các giá trị cảnh quan.
Tại động Phong Nha và Tiên Sơn, hệ thống các bảng biển báo, biển chỉ
dẫn đã được lắp đặt và sử dụng từ những năm 1995 đến 2000. Tuy nhiên, hình
thức của các bảng biển quá xấu, thiếu thẩm mỹ, phản cảm với cảnh quan; nội


dung không đầy đủ các thông tin cần thiết. Mặt khác, do trong hang động có độ
ẩm cao nên hầu hết hiện nay các bảng biển này đã bị hư hỏng.
Mặt khác, hệ thống bảng biển dọc các tuyến đường nối từ Quốc lộ 1A, từ
Cầu Gianh hoặc từ Thành Phố Đồng Hới chỉ dẫn cho du khách đến với VQG
Phong -Kẻ Bàng chưa được lắp đặt nên nhiều đoàn khách lần đầu đến Phong
Nha gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí có nhiều đoàn bị lạc đường.

gia hang động quốc tế, Ngài Bas - cố vấn trưởng hợp phần KFW và báo cáo,
khuyến nghị của đoàn công tác tỉnh Quảng Bình tại VQG Gunung Mulu Malaysia cuối năm 2009; Căn cứ Công ước Di sản 1972 cũng và các hướng dẫn
từ cẩm nang “Hướng dẫn bảo vệ hang động và khu vực carxtơ”, Ban Quản lý
VQG PNKB đề nghị UBND tỉnh cho lập dự án triển khai nâng cấp các hạng mục
đầu tư nhằm nâng cao năng lực quản lý, bảo tồn và khai thác bền vững động
Phong Nha - động Tiên Sơn như sau.
2.1. Nguyên tắc thực hiện các hạng mục cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng
Việc nâng cấp, cải tạo một số hạng mục trong các hang động phải tuân thủ
theo các nguyên tắc sau:
- Tuân thủ nghiêm túc các quy định hiện hành của Nhà nước (theo các căn
cứ pháp lý đã nêu tại phần trên), tôn trọng các quy luật của tự nhiên, không phá
vỡ, xâm hại đến cảnh quan trong hang động, ít tác động tiêu cực đến môi trường.
- Các hạng mục đầu tư tôn tạo, xây dựng trong hang động cần phải được
lập dự án đầu tư hoặc lập báo cáo kinh tế kỹ thuật trình các cơ quan chức năng
thẩm định, phê duyệt trước khi thực hiện. Trong quá trình lập dự án đầu tư cần
tham vấn ý kiến của các nhà khoa học, các cơ quan chuyên môn và của các
chuyên gia trong và ngoài nước có kinh nghiệm quản lý hang động và phải phù


hợp với điều kiện thực tế của Di sản thiên nhiên thế giới VQG Phong Nha - Kẻ
Bàng.
- Hạn chế đến mức thấp nhất việc dùng các vật liệu xây dựng như sắt thép,
xi măng và các kiểu kiến trúc không phù hợp với cảnh quan thiên nhiên trong
hang động.
- Sản phẩm công trình phải đảm bảo hiệu quả đầu tư về mục tiêu bảo tồn
cảnh quan, an toàn thuận lợi cho du khách và trong khả năng kiểm soát, giám sát
của đơn vị quản lý.
2.2. Các hạng mục đầu tư về cơ sở hạ tầng trong hang động bao gồm:
2.2.1: Lắp đặt hệ thống lối đi trong động Phong Nha, động Tiên Sơn
Mục đích:

Giải pháp:
- Khảo sát và thiết kế lại hệ thống điện chiếu sáng trong Động Phong Nha
và Động Tiên Sơn, thay thế toàn bộ thiết bị chiếu sáng bóng đèn Halogen và các
loại bóng đèn màu bằng bóng đèn LED ánh sáng trắng, tỏa nhiệt thấp, nhằm tiết
kiệm điện và không làm ảnh hưởng đến màu sắc của nhũ đá, ngăn chặn sự sinh
trưởng của rêu tảo trên bề mặt hang động và thạch nhũ.
- Lắp đặt hệ thống điều khiển công tắc bật tắt cảm ứng từ xa, khu vực nào
có khách tham quan hướng dẫn viên sẽ bật sáng bóng đèn để khách ngắm cảnh,
khi khách đi qua khu vực đã tham quan thì hướng dẫn viên sẽ tắt bóng đèn bằng
điều khiển từ xa nhằm tiết kiệm điện.
- Dưới các lối đi được lắp đặt hệ thống chiếu sáng dự phòng khẩn cấp
chạy bằng nguồn dự phòng, để có thể đưa du khách ra khỏi hang động an toàn


khi gặp sự cố mất nguồn chiếu sáng chính. Hệ thống chiếu sáng khẩn cấp có thể
dùng nguồn ắc quy sạc có hệ thống ATS, hoặc nguồn máy phát độc lập.
- Do vòm động có nhiều chổ rất cao và trong động có rất nhiều vị trí có
những khối nhũ to, rộng và hùng vĩ. Vì vậy, ngoài hệ thống chiếu sáng như trên,
tại những điểm này sẽ bố trí thêm một số đèn pha công suất đủ lớn (bằng bóng
đèn Compac ánh sáng trắng hoặc đèn chuyên dụng) có góc quay 360 độ. Trong
quá trình thuyết minh, hướng dẫn viên có thể điều chỉnh góc chiếu sáng đến
những khối nhũ này nhằm giúp cho du khách có những cảm nhận sâu sắc hơn vẻ
đẹp hang động, bóng đèn này sẽ được hướng dẫn viên tắt ngay sau khi du khách
đã tham quan xong những vị trí này.
2.2.3: Thiết kế lắp đặt mới hệ thống các bảng, biển chỉ dẫn, khuyến cáo
Mục đích:
- Hướng dẫn, chỉ dẫn, khuyến cáo cho du khách biết lối đi, nội quy tham
quan, nơi chụp hình ngắm cảnh, truyền tải cho du khách những điều không nên
làm khi đến tham quan tại đây.
Giải pháp:

Đông Phong (Trung Quốc sản xuất) đang dùng hiện nay. Cần ưu tiên xem xét để
thay thế động cơ máy nổ bằng động cơ điện
- Cho làm thử nghiệm một vài thuyền mới để rút kinh nghiệm sau đó điều
chỉnh, bổ sung giải pháp thiết kế cho phù hợp chức năng, công dụng của thuyền
du lịch và đặc thù thủy văn vùng Phong Nha, sau đó định hướng cho nhân dân
thay thế dần toàn bộ đội thuyền du lịch.
(Hiện nay Dự án du lịch tiểu vùng sông Mekong đang hỗ trợ thực hiện cải
tạo mẫu thuyền mới).


2.2.2. Đào tạo, tập huấn kỹ năng hướng dẫn và quản lý hang động cho
thuyết minh viên, lực lượng bảo vệ và người dân địa phương.
Mục đích:
- Trang bị cho đội ngũ bảo vệ, thuyết minh viên những kiến thức cơ bản
về công tác quản lý, bảo vệ và những kỹ năng thuyết minh, hướng dẫn về địa
chất địa mạo, các kinh nghiệm, giải pháp bảo vệ, vệ sinh môi trường trong hang
động.
- Những kỹ năng về giám sát, quản lý khách trong hang động.
- Tập huấn hướng dẫn viên biết ứng dụng kỹ thuật số trong công tác thuyết
trình, diễn giải về các hang động trong khu vực Phong Nha như: Gis, Power
Point, ….
Giải pháp:
- Xây dựng cẩm nang hướng dẫn cho Hướng dẫn viên, Bảo vệ vv...
- Xây dựng bài giới thiệu, thuyết minh về động Phong Nha, động Tiên Sơn
bằng Power Point, hiệu ứng hình ảnh.
- Phối hợp với VQG Gunung Mulu (Di sản thế giới ở Malaysia) mở các
lớp ngắn đào tạo ngắn hạn tại Mulu nhằm bồi dưỡng kiến thức khoa học về quản
lý hang động, quản lý du khách cho cán bộ hướng dẫn viên nồng cốt của VQG
Phong Nha – Kẻ Bàng, sau đó số cán bộ này về đào tạo lại cho toàn bộ hướng
dẫn viên của VQG Phong Nha – Kẻ Bàng.

4.3. Lập dự án đầu tư các hạng mục hạ tầng: Đơn vị tư vấn có năng lực
và tư cách pháp nhân (sau khi có chủ trương của UBND tỉnh).
4.4. Thẩm định dự án: Các Sở: KH&ĐT, VHTT&DL, Tài chính, Xây
dựng, Ban Quản lý Vườn cùng tham gia.


4.5. Hỗ trợ kỹ thuật và kinh nghiệm: BQL Dự án Khu vực PN – KB,
hợp phần GTZ, hợp phần KFW, Dự án du lịch tiểu vùng sông Mê kông tỉnh
Quảng Bình.
4.6. Giới thiệu chuyên gia và trực tiếp tham gia tập huấn nâng cao kỹ
năng hướng dẫn và quản lý hang động cho hướng dẫn viên: BQL Dự án
Khu vực PN – KB, hợp phần GTZ, hợp phần KFW.
4.7. Triển khai dự án cải tiến mẫu thuyền du lịch: Dự án du lịch tiểu
vùng sông Mê kông tỉnh Quảng Bình.
V. TIẾN ĐỘ VÀ THỜI GIAN TRIỂN KHAI
Tháng 6/2010. Trình phê duyệt phương án;
Tháng 6, 7/2010: Triển khai các công việc sau;
- Hợp đồng đơn vị tư vấn khảo sát, đánh giá lập Báo cáo kinh tế kỹ thuật
đầu tư các hạng mục cơ sở hạ tầng đường đi bộ trên sàn gỗ, hệ thống điện chiếu
sáng, hệ thống bảng biển chỉ dẫn trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt.
- Mời chuyên gia lập kế hoạch và chuẩn bị nội dung tập huấn hướng dẫn
viên.
- Mời đơn vị tư vấn chào hàng phương án cải tạo mẫu thuyền (hiện nay
Dự án du lịch tiểu vùng sông Mê kông tỉnh Quảng Bình đã triển khai mời đơn vị
tư vấn chào hàng thiết kế).
Tháng 8/2010: Trình thẩm định, phê duyệt Báo cáo kinh tế kỹ thuật các
hạng mục hạ tầng, phê duyệt kế hoạch, nội dung tập huấn kỹ năng cho hướng
dẫn viên, lực lượng bảo vệ và người dân địa phương.
Tháng 9-2010 đến 3/2011: Triển khai thi công các hạng mục xây dựng cơ
sở hạ tầng, tập huấn kỹ năng hướng dẫn viên, phấn đấu tháng 3/2011 hoàn thành