iv

M(C L(C
L(I CAM OAN .............................................................................................. i
DANH M)C CÁC CH* VI+T T,T .............................................................. iii
DANH M)C B-NG ........................................................................................ vi
DANH M)C HÌNH ....................................................................................... viii
.T V/N 0 ................................................................................................... 1
Chương 1: T1NG QUAN TÀI LI2U .............................................................. 3
1.1 Khái ni m v ngư i cao tu"i ....................................................................... 3
1.2 3c i!m s c kho& c a ngư i cao tu"i ....................................................... 3
1.3 Ch m sóc s c kho& cho ngư i cao tu"i ...................................................... 5
1.4 Các mô hình ch m sóc ngư i cao tu"i t i Vi t Nam hi n nay ................... 7
1.5 Ngư i cao tu"i trên th gi i ........................................................................ 9
1.6 Ngư i cao tu"i t i Vi t Nam ..................................................................... 11
1.7 Ngư i cao tu"i t#nh H i Dương ................................................................ 20
Chương 2:
2.1
2.1.1

4I TƯ6NG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C8U ................. 24

i tư ng, th i gian và

a i!m nghiên c u ........................................... 24

i tư ng nghiên c u............................................................................. 24

2.1.2 Th i gian và

a i!m nghiên c u.......................................................... 24


th c t CSSK

và các

sóc NCT à

Xã h i thành ph

nhu c u

và th c hành

t#nh ph

CSSK

vi c ch m sóc

c n

NHng

à NHng

s c kh e


8



bi t NCT

c u ch m sóc

cô ơn, s c

c a các nhóm

kh e y u

dân s cao tu"i

NCT Thiên
c

nhân và huy

ng

các ngu;n l c khác

can thi p

Hà N i

B ng 1.3: Mô hình ch m sóc ngư i cao tu"i c a oàn th!, h i
Cơ quan,
STT


tình nguy n =

thu c t i c ng

tu"i,

;ng

H i NCT
các t#nh
tri!n khai

T i 4 t#nh

T i 12
t#nh/thành

v s c kh e

Tư v n, CSSK

nguy n viên là thày Ngư i cao
3

i tư ng

a

c ng

n m 2000

n 2050, t< l ngư i t> 60 tu"i tr= lên

60 tr= lên. Trong
dân s th gi i t> 60 tu"i tr= lên, có 52% s ng = châu Á - Thái bình dương
(2002), và con s này d tính s@ t ng lên 59% vào n m 2025 [14]. Hơn m t
n$a dân s tu"i trên 80 s ng = nh%ng nư c ang phát tri!n và theo d báo
t ng lên 71% vào n m 2050. T c

già hóa t i các nư c ang phát tri!n càng

nhanh hơn. N u các nư c phát tri!n ã m t kho ng th i gian t> 80-150 n m
! t ng g p ôi s NCT (t> 7% lên 14%, ho3c 10% lên 20% dân s ), thì các
nư c châu Á - Thái bình dương ch# kho ng 50 n m; Trung Qu c 27 n m (t>
n m 2000-2027, t< l NCT = Trung Qu c t ng t> 10% lên 20%).

n gi%a th

k 7,2% (n m 1989) lên
8,1 (n m 1999) và lên 8,7% (n m 2009), như v y bình quân m i n m t ng
0,06%. Tuy nhiên, t> n m 2009, s lư ng và t< l NCT s@ t ng r t nhanh, ch#
trong m t n m t> n m 2009

8,7% lên 9,4% (8,13 tri u ngư i t ng 0,7%), g p 10 l n so v i giai
o n trư c ây và xu hư ng trong nh%ng n m t i, d báo s@ còn t ng nhanh
hơn và 8,13 tri u ngư i n m 2010 [3]. Theo d báo c a Liên hi p qu c t< l
ngư i cao tu"i = nư c ta s@ là 26% vào n m 2050 .
Ngư i cao tu"i = nư c ta ch y u s ng = nông thôn, là nông dân và làm
nông nghi p. N m 2009, t< l NCT s ng = nông thôn là 72,1% (tương ng là
5,53 tri u ngư i) g p 2,6 l n khu v c thành th và ch y u là làm nông nghi p
[27].
Ngư i cao tu"i hi n nay ch y u s ng v i con cháu trong khi xu hư ng
c u trúc gia ình có thay "i. K t qu t> các cu c T"ng i u tra dân s g n
ây cho th y, quy mô h trung bình ã gi m khá nhanh, t> 4,8 ngư i (n m
1989) xu ng còn 3,8 ngư i (n m 2009). Theo các

i u tra m c s ng h gia

ình, s ngư i cao tu"i s ng v i con ã gi m t> 79,7% (n m 1992) xu ng
62,6% (n m 2008); s

NCT s ng trong gia ình ch# có NCT t ng t> 9,5% lên

21,5%; ngư i cao tu"i s ng cô ơn t ng t> 3,5% lên 6,1%.


12

%
90


1992/93

1997/98

9.5

10

12.5
5.3

21.5

14.4
6.1

5.9

5.6

0

2002

S ng v i con

2004

2008



0
1989
Số cụ bà góa chồng

2009
Số cụ ông góa vợ

Hình 1.2: S l "ng c ông góa v" và s l "ng c bà góa ch ng 1989 và 2009
Ngu n: TCTK. T ng i u tra dân s 1989,2009.

i


13

Ngày càng có nhi u ngư i cao tu"i s ng góa v /góa ch;ng, s lư ng c
bà góa ch;ng cao hơn nhi u l n s c ông góa v . N m 1989, c nư c có 300
nghìn c ông góa v so v i 1,4 tri u c bà góa ch;ng. N m 2009, có 437 nghìn
c ông góa v so v i 2.370 tri u c bà góa ch;ng. Kho ng 80% ngư i cao tu"i
s ng cô ơn là ph n% và cEng kho ng 80% trong s h s ng = nông thôn.
Như v y có th! th y mô hình gia ình = Vi t Nam ang thay "i theo
xu hư ng mà = ó ngư i cao tu"i ngày càng s ng

c l p v i con cái; s ph

n% cao tu"i s ng ly hôn, ly thân ho3c góa ch;ng cao g p nhi u l n so v i nam
gi i cao tu"i. Vi c ph i s ng m t mình là i u r t b t l i

i v i NCT, b=i gia
trên 3. 000 c t ng lên 7. 200 c ). M3c dù nư c ta m i ra
kh i nhóm nư c có thu nh p th p nhưng t< l các c th trên 100 tu"i cao hơn
r t nhi u so v i Hàn Qu c là m t nư c có n n kinh t phát tri!n.
N m 2010, Hàn Qu c có quy mô dân s kho ng 49 tri u ngư i; tu"i
th trung bình là 80,5 tu"i; t< l dân s t> 65 tu"i tr= lên là 11%; s ngư i
trên 100 tu"i là 1.836 ngư i (c 1 tri u dân thì có 37 c th trên 100 tu"i).
Trong khi ó = nư c ta vào n m 2009, quy mô dân s là 85,8 tri u ngư i; tu"i
th trung bình là 72,8; t< l dân s t> 65 tu"i tr= lên là 6,4%; s c th trên
100 tu"i là 7.200 c (c 1 tri u dân thì có 84 c th trên 100 tu"i). Như v y,
v tu"i th trung bình; t< l dân s t> 65 tu"i tr= lên c a Vi t Nam th p hơn


14

Hàn Qu c, nhưng t< l các c th trên 100 tu"i trong dân s l i cao hơn Hàn

c p; 30% t> lao

ng b n thân; 25,9% t> lương hưu ho3c tr c p; 1,6% t> các

ngu;n c a c i ư c tích lEy t> trư c; 3,2% t> các ngu;n khác [2]. Nghiên c u
c a V các v n

xã h i, V n phòng Qu c h i cho th y 70% ngư i cao tu"i


15

không có tích lEy cho tu"i già. Trên 60% s c cho là khó kh n, 37% coi là
trung bình và 1% dư gi [40]. Nghiên c u cEng ch# ra ch y u là giá hóa n%
và ph n% khi v già thư ng thi t th i hơn nam gi i, s ng ơn côi và ph i lo
l ng cho nh%ng

a con chưa trư=ng thành. Bình quân 1 ngư i v hưu v n

ph i có trách nhi m nuôi 0,11 b mB và 0,76 con. Có s khác bi t áng k!
gi%a ngư i cao tu"i thành th và nông thôn v ngu;n s ng t> lương hưu, tr
c p ho3c t lao

ng ! ki m s ng: lương hưu ho3c tr c p là ngu;n s ng

chính c a 35,6% ngư i cao tu"i = thành ph , trong khi ó = nông thôn ch# có
21,9% ngư i cao tu"i ư c hư=ng ch

này. Ngư c l i, t lao

a Thiên Hu và Bà

u tr l i là không ư c bác s và nhân viên y

t t i nhà khám, c th! = Phương Mai-Hà N i là 51%, Phú Xuân-Th>a Thiên
Hu là 83,5% và = Hòa Long-Bà R a VEng Tàu l à 78,3% [36]. Ch m sóc
ngư i cao tu"i là l nh v c liên ngành nhưng hi!u bi t c a nhân viên y t v
các khía c nh chính sách, chương trình và s ph i h p gi%a các cơ c u t"
ch c y t và xã h i còn nhi u h n ch .
1.7 Ng

i cao tu/i t5nh H i D ơng

H i Dương là t#nh thu c khu v c ;ng bDng Sông H;ng, có di n tích
61-79 tu"i (không thu c di n chính sách và không có