Lí thuyết truyền thông

Lời mở đầu
Văn hóa dân tộc là một chỉnh thể đồ sộ, phong phú bao gồm tri thức,
tư tưởng, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, phong tục, tập quán,
truyền thống...nó vừa là “trầm tích” của tình cảm và ý thức dân tộc trong qus
khứ, vừa là kết tinh của tinh thần thời đại và định hướng giá trị dân tộc.
Trong xu thế gần đây, xu thế giao lưu hội nhập – một cơ chế đang vận hành
trong lòng xã hội bản sắc văn hóa Việt Nam đang đối diện với những khó
khăn lớn, thậm chí có nguy cơ mai một mất bản sắc dân tộc. Hơn bao giờ
hết, nhiệm vụ bảo vệ, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa tinh thần của
dân tộc được đặt ra cấp bách với mỗi con người Việt Nam. Chính vì thế, báo
chí truyền thông vừa là một công cụ truyền bá giá trị văn hóa tinh thần của
dân tộc vừa là sản phẩm văn hóa dân tộc. Các sản phẩm truyền thông góp
phần to lớn vào việc nâng cao dân trí, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa
của dân tộc cũng như giao lưu, tiếp thu các tinh hoa văn hóa của nhân loại
phục vụ sụ nghiệp phát triển đất nước, chấn hưng dân tộc. Số lượng và chất
lượng các sản phẩm truyền thông cũng là một trong những tiêu chí đánh giá
trình độ phát triển của một cộng đồng, một đất nước. Đồng thời mức độ và
khuynh hướng tiếp nhận san phẩm truyền thông còn la tiêu chí đánh giá trình
độ, diện mạo văn hóa của mỗi con người. Vì thế giao tiếp qua truyền thông
đại chúng có vai trò rất quan trọng trong việc khẳng định và nhân rộng các
giá trị văn hóa dân tộc, giữ gìn và lưu truyền giá trị ấy. Mặt khác, Báo chí
truyền thông tác động mạnh mẽ đến nhận thức của con người từ vấn đề thẩm
mĩ giao tiếp, giải trí, nghệ thuật… cũng có nghĩa là những tác động thuận
nghịch của báo chí truyền thông đều “vọng” vào văn hóa.

1


Lí thuyết truyền thông


cũng hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam. Nhờ vậy nền văn
hoá giàu bản sắc của nước ta đã không bị mai một, đồng hóa.
Hơn 100 năm dưới ách đô hộ của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ,
bản sắc văn hoá Việt Nam thật sự là vũ khí tinh thần sắc bén để giác ngộ, cổ
vũ mọi tầng lớp nhân dân tập hợp dưới ngọn cờ đại nghĩa. Ngay từ năm
1943 khi chiến tranh thế giới lần thứ 2 đang diễn ra ác liệt trên khắp thế giới,
Đảng ta đã đưa ra đề cương văn hoá với nguyên tắc dân tộc, khoa học và đại
chúng. Không phải ngẫu nhiên mà nguyên tắc dân tộc được đặt lên hàng
đầu. Trong hoàn cảnh thời bấy giờ, dân tộc hoá là vũ khí mầu nhiệm chống
lại văn hoá nô dịch để bảo tồn và phát huy ngôn ngữ dân tộc. Lối sống Mỹ,
sức mạnh của đồng Đô la đã không thể làm biến dạng tư tưởng, tình cảm của
người dân ở các đô thị, nông thôn vùng bị tạm chiếm, bởi “ Danh dự sức
mạnh độc lập tự do, sức mạnh văn hoá của một nước không thể đo bằng cây
số vuông”.
Trong quá trình lãnh đạo Cách mạng, Đảng cộng sản Việt Nam
luôn coi trọng mặt trận văn hoá mà cốt lõi của nó là bản sắc văn hoá dân tộc.
Hơn 70 năm qua định hướng dân tộc đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt
những văn kiện của Đảng về văn hoá, văn nghệ. Nghị quyết 5 của Ban chấp
TW khoá VIII đã đánh dấu bước phát triển mới về đường lối văn hoá văn
nghệ của Đảng. Với phương hướng chung của sự nghiệp văn hoá nước ta là
“ … xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, làm cho văn hoá thấm sâu vào
toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người ”…Có thể nói Nghị
quyết 5 là cuốn cảm nâng tinh thần của nhân dân ta bước vào thế kỷ 21
nhằm làm cho văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất
nước.

3




Lí thuyết truyền thông

khả năng giao tiếp bắt buộc hay tự nguyện của văn hóa Việt Nam với các
nền văn hóa khác diễn ra liên tục hơn một thế kỉ qua cũng tác động đến xu
hướng phát triển của báo chí. Song nền “bào chí phương Đông và Việt Nam
bắt buộc phải là sự thể hiện điển hình và đặc sắc văn hóa phương Đông”.
Điều đó cũng có nghĩa là báo chí Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của
văn hóa dân tộc và hàm chứa trong đó những nét bản sắc của nền văn hóa
Việt Nam.
Truyền bá văn hóa đang là một mắt xích tự nhiên của quá trình vận
động văn hóa. Trong tình hình cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát
triển ồ ạt trên phạm vi toàn cầu. Báo chí đóng một vai tro quan trọng. Sự
nhanh chóng và khả năng đồng hiện trong một không gian lớn của thông tin
báo chí là ưu điểm lớn. Báo chí đã tham gia tích cực vào việc lưu giữ, truyền
bá và làm giàu kho tàng văn hóa dân tộc và nhân loại. Tuy không thể trang
bị một hẹ thống lịch sử - văn hóa như trường học, nhưng báo chí lại có khả
năng thẩm đinh và cô vũ cho những giá trị lich sử văn hóa, tạo môi trường
thuận lợi cho việc hình thành ý thức lịch sử dân tộc. Thông tin báo chí tham
gia đáng kể vào việc hình thành cách tư duy nhận thức hành động của con
người hiện tại cả xu hướng vậ động của toàn xã hội.
Trong mối quan hệ với văn hóa dân tộc, báo chí chịu ảnh hưởng sâu
sắc từ trong bản chất hệ thống, và cũng là phương tiện có vai trò quan trọng
góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam.
2. Vai trò của báo chí truyền thông trong việc giữ gìn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc:
2.1. Chức năng văn hóa:
Hoạt động truyền thông đại chúng là một phần thiết yếu của đời sống
văn hóa xã hội hiện đại. Bản thân nó có vai trò quan trọng trong việc xây

của nhân dân qua các thời đại, những tục lệ, lễ hội có ý nghĩa tích cực đối
với đời sống xã hội cho đến những tình cảm tốt đẹp của cộng đồng như tình
6


Lí thuyết truyền thông

yêu quê hương đất nước, tinh thần đoàn kết, chĩa sẻ của dân tộc, truyền
thống hiếu học, nhân đạo,…Việc giáo dục phát huy những giá trị văn hóa tốt
đẹp, về một mặt nào đó cũng chính là việc nâng cao trình độ hiểu biết cho
nhân dân. Mặt khác, tạo cơ sở cho việc giáo dục, xây dựng một lối sống tốt
đẹp trong xã hội.
Ngoài ra, truyền thông đại chúng có chức năng giáo dục, xây dựng
lối sống tích cực cho nhân dân. Có thể nói, giáo dục và phát huy những giá
trị văn hóa tôt đẹp, xây dựng một nền văn hóa vừa hiện đại vừa giàu bản sắc
là một đòi hỏi khách quan của xã hội, một điều kiện đảm bảo cho sự bền
vững của quốc gia, dân tộc. Với việc truyền tải thông tin khổng lồ, phong
phú và đa dạng, tác động hàng ngày, hàng giờ vào đời sống xã hội, truyền
thông đại chúng có tác dụng giáo dục, hướng dẫn nhân dân về lối sống. Việc
giáo dục lối sống được thực hiện một cách đa dạng dưới nhiều hình thức
khác nhau trong truyền thông đại chúng. Cũng chính sự phong phú, đa dạng
ấy đã tạo thêm một phần sức mạnh tác động của truyền thông đại chúng
trong việc giáo dục, thuyết phục, lôi kéo, hướng dẫn nhân dân theo những
giá trị tích cực của cuộc sống. Giáo dục, phát huy những giá trị văn hóa tốt
đẹp, xây dựng một nền văn hóa vừa hiện đại vừa giàu bản sắc là một đòi hỏi
khách quan của xã hội, một điều kiện đảm bảo cho sự phát triển bền vững
của quốc gia, dân tộc. Bản thân truyền thông đại chúng là một bộ phận của
văn hóa đương thời. Mặt khác, nó tác động mạnh mẽ, thường xuyên vào quá
trình vận động của văn hóa, vào việc hình thành tính chất, khuynh hướng
phát triển của nền văn hóa chung.

sư phạm tập thể, giáo dục và định hướng cho con người từ những tri thức về
cuộc sống đời thường, cách đối nhân xử thế, lối sống trong tập thể, ngoài xã
hội, những vấn đề văn hóa, gia đình, cho đến tình yêu quê hương đất nước,
lòng biết ơn đối với những người đi trước… Vai trò giải trí thể hiện rõ ràng,
đạm nét trên phát thanh qua thưởng thức âm nhạc. Sự xuất hiện của truyền
8


Lí thuyết truyền thông

hình thực sự là cuộc cách mạng thông tin đại chúng tạo ra những điều kiện,
khả năng cho công chúng. Công chúng truyền hình được trực tiếp thưởng
thức các buổi biểu diễn nghệ thuật, các công trình kiến trúc, danh lam thắng
cảnh, trực tiếp tham gia vào các hoạt động văn hóa như liên hoan, lễ hội, các
cuộc thi đấu thể thao,… Thực hiện chức năng giải trí, bằng hình ảnh kết hợp
với âm thanh và những cung bậc, âm điệu đa dạng. Đó là điều kiện tốt cho
người xem truyền hình tiếp nhận thông tin, nhận thức những giá trị tinh thần
của các tác phẩm nghệ thuật, các hoạt động văn hóa. Truyền hình đã trỏ
thành một loại nhà hát, quảng trường công dân, trường học nhân dân, người
hướng dẫn văn hóa đại chúng thành phương tiện nghỉ ngơi, giait trí có sức
hấp dẫn lớn đối với các tầng lớp nhân dân. Truyền hính tạo ra điều kiện tăng
cường trong sự giao lưu văn hóa làm cho các dân tộc hiểu biết lẫn nhau.
Những giá trị văn hóa của mỗi dân tộc, nhờ truyền hình đã trở thành những
tài sản, giá trị chung của nhân loại hiện đại.
2.2.1. Khai sáng:
Ngày nay, các sản phẩm truyền thông góp phần to lớn vào việc nâng
cao dân trí, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc cũng như
giao lưu, tiếp thu các tinh hoa văn hóa của các dân tộc trên thế giới. Đồng
thời, mức độ và khuynh hướng tiếp nhận sản phẩm truyền thông còn là tiêu
chí đánh giá trình độ, diện mạo văn hóa của mỗi con người. Giao tiếp qua

Trong xã hội hiện nay, giải trí luôn là một nhu cầu thực tế của con
người. Cuộc sống càng hiện đại, nhu cầu giải trí càng trở nên phong phú,
sinh động hơn, càng trở thành như cầu to lớn và thiết yếu của con người.
Thực chất giải trí là hình thức thay đổi tính chất lao động cua con người
nhằm giải tỏa những mệt mỏi, phục hồi sức khỏe. Ngoài ra giải trí cũng là
một cách nghỉ ngơi tích cực tác động chủ yếu vào tinh thần của con người.
Nhờ đó, nền văn hóa tinh thần của con người được nâng cao, giao lưu,
truyền tải qua nhiều phương tiện khác nhau. Trong quá trình đó, các phương
10


Lí thuyết truyền thông

tiện truyền thông đại chúng đóng vai trò dặc biệt quan trọng trong việc tham
gia xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc. Đó là bảo tồn hệ thống các
giá trị thông qua giáo dục truyền thống, cổ vũ và nhân rộng nhân tố mới,
động viên tính tích cực xã hộ của con người, khuyến khích giao lưu văn hóa
với các dân tộc trên thế giới, phê phán các biểu hiện bảo thủ, đấu tranh
chống các hiện tượng phi văn hóa,…Truyền thông đại chúng thực hiện chức
năng giải trí bằng nhiều hình thức, mức độ khác nhau tùy theo đặc điểm từng
loại hình phương tiện.
Truyền thông đại chúng còn là kênh tạo cơ hội cho đông đảo nhân
dân tham gia giải trí , tức là tạo điều kiện, tổ chức và hướng dẫn công chúng
sử dụng thời gian một cách rỗi một cách hữu ích để cân bằng trạng thái tâm
lí. Cự thể như: Truyền hình có ưu thế tổ chức các chương trình trò chơi, các
show truyền hình thực tế cho mọi tầng lớp dân cư có thể tham gia – vừa giải
trí vừa mở mang kiến thức; phát thanh lại có thế mạnh về lời nói, âm thanh;
báo in thiên về các tiểu phẩm vui, biếm họa, đố vui.

11

48
4
4
3
2
2

TỈ LỆ %
76.2%
6.3%
6.3%
4.8%
3.2%
3.2%

Nhìn vào bảng thống kê có thể nhận thấy thể loại tin chiếm vị trí
chủ đạo trong mảng văn hóa trên báo Tuổi trẻ Online. Cũng giống như các

12


Lí thuyết truyền thông

tờ báo mạng khác, báo tuổi trẻ online cung cấp khá đa dạng và phong phú về
thông tin văn hóa – giải trí, đặc biệt là đời sống giới trẻ hiện nay. Tuy nhiên,
báo là một tờ báo phụ thuộc nên phần lớn thông tin ăn theo báo giấy Tuổi
trẻ. Vì thế tin, bài trên báo Tuổi trẻ online mang tính chât chuyên sâu và cập
nhật thông tin chậm hơn so với cac bao khác.
Tiếp đến là thể loại phỏng vấn và ý kiến và các thể loại khác với
những bài viết khá sắc sảo:

- Thể loại phỏng vấn:
•

“Nhạc sĩ trẻ Quốc Trung: “Tôi hiểu Thanh Lam nhất”.

•

Sung sướng vì gây ra thảm họa Vpop.

•

Sài Gòn: “Điểm sáng văn hóa”.

•

GS-BS – Nguyến Chấn Hùng: nhẹ bước lãng du với sách.

- Thể loại phê bình:
•

Khi măng non hát như “lên đồng”.

•

Nhạc té ghế cha chung không ai khóc

- Thê loại phóng sự:
•

Jonny Trí Nguyễn: “Tôi chỉ muốn quay về”

hạn chế cải chính trên báo.

2. Tiền phong:

14


Lí thuyết truyền thông

Chính thức ra mắt năm 2005, Tiền phong là tờ báo mạng trực thuộc
báo giấy Tiền phong nhằm đáp ưng nhu cầu của bạn đọc, nhất là đối tượng
thanh niên, sinh viên…
a,Số lượng tin, bài:
Là một tờ báo phụ thuộc, Tiền phong online cung cấp lượng thông tin
không nhiều mà chủ yếu ăn theo báo giấy Tiền phong. Theo khảo sát của
báo từ ngày 1/6/2011 – 6/6/2011 Tiền phong online đã đăng được khoảng 48
tin, bài:
THỂ LOẠI
Tin
Bình luận
Phản ánh
Phỏng vấn
Trần thuật

TỔNG SỐ BÀI
36
7
2
2
1

Justin Timberlake sàm sỡ bồ mới trên sân khấu.

•

Truyền hình phang búa.

•

Christina Anguilera lộ da đùi rạn nứt.

•

Mĩ Linh có chê Tuấn Ngọc hát yếu.

- Thể loại phản ánh:
•

Giám khảo tranh cãi về cái lắc hông của Thu Minh.

•

Vẫn chờ hàng Việt Nam chất lượng cao.

- Thể loại phỏng vấn:
•

Chí Anh không cố tình nói ngược Khánh Thi.

•


TỈ LỆ %
80.5%
7.8%
7.8%
1.3%
1.3%


Lí thuyết truyền thông

Phê bình

1

1.3%

Cũng giống những tờ báo mạng khác, Tin vẫn là thể loại được sử
dụng nhiều nhất trên Vietnamnet. Hầu hết thông tin được đăng tải dưới dạng
tin là chính bao gồm (tin ngắn, tin ảnh, tin sâu…) Trong đó tin sâu khá ít và
không mang tính bình luận của người viết nhiều. Chính điều đó chưa tạo
được điểm nhấn cho mục văn hóa – giải trí. Khiến thông tin nhiều nhưng
không có chiều sâu đối với nội dung thông tin và người đọc. Ngoài thể loại
tin thì lĩnh vực văn hóa – giải trí trên báo còn được thể hiện trong mộ số thể
loại khác như:
- Thể loại phỏng vấn:
•

“Uyên Linh từng yêu đơn phương”.

•

“Loạn các danh hiệu tự phong của người mẫu Việt”.

•

“Tuấn Hưng yêu cả làng người đẹp”.

•

“Bóng tối sau hào quang của siêu mẫu nhí”.

•

Ai đang tiếp tay cho “thảm họa âm nhạc”?

- Thể loại Ý kiến:
•

“Vợ Bình Minh lên tiếng về “chuyện tình bí mật của chồng”

17


Lí thuyết truyền thông

- Thể loại phóng sự:
•

“Báu vật và quyền lực triều Nguyễn”.

- Thể loại trần thuật:

18


Lí thuyết truyền thông

4. VnExpress:
VnExpress tiếp tục là báo trực tuyến tiếng Việt có nhiều người xem
nhất trên toàn cầu. Lưu lượng truy cập VnExpress tiếp tục tăng mạnh trong
năm qua và đạt những kỷ lục mới. Theo Google Analytics, VnExpress hiện
có gần 12,7 triệu độc giả thường xuyên (unique visitors), với hơn 20 triệu
lượt truy cập (pageviews) mỗi ngày.
a, Số lượng tin, bài:
Khảo sát báo VnExpress từ ngày 1/6/2011 – 6/6/2011 có khoảng 80
tin, bài:
THỂ LOẠI
Tin
Phỏng vấn
Ý kiến
Phóng sự
Bình luận

TỔNG SỐ BÀI
70
3
3
2
1

TỈ LỆ %
87.5%


“Nói về sex thẳng như Showbiz Việt”.

•

“Justin Timberlake: “9 năm rồi không nói chuyện với Britney”.

- Thể loại phóng sự:
•

“91 phút trở về tuổi thơ với nhóc Nicolas”.

•

“Trần Huyền Trân và những đóng góp với nghệ thuật”.

19


Lí thuyết truyền thông

- Thể loại bình luận:
•

“Thu Minh hóa thân thành chú chim xinh đẹp”.

- Thể loại trần thuật:
•

“Củng Lợi: “hôn nhân không quan trọng bằng tình yêu”.

sự thuyết phục và thông tin khách quan. Khi công chúng thừa nhận những
giá trị văn hóa tinh thần, lối sống lành mạnh của chế độ, của dân tộc, những
tác phẩm văn nghệ độc hại, những lối sống không lành mạnh sẽ không còn
đất để tồn tại. Những cảm quan văn hóa, nghệ thuật sẽ là nền tảng cho việc
tiếp thu và hình thành những tư tưởng sâu sắc hơn. Ngược lại, những tư
tưởng đó tác động thuận chiều đối với việc thưởng thức tìm hiểu những
thông tin văn hóa , giá trị nghệ thuật.
2. Báo chí truyền thông phát hiện, phản ánh những hiện tượng
phi văn hóa:
Một phương hướng khác mà báo chí truyền thông cần quan tâm và
đẩy mạnh trong việc phát huy các giá trị văn hóa dân tộc đó chính là phê
phán, bài trừ những tiêu cực trong nền văn hóa dân tộc. Thực chất đây cũng
là hoạt động hống phản tuyên truyền trong lĩnh vực văn hóa, vạch trần tính
chất phản động, không thích hợp, phi nhân văn của các sản phẩm văn học rẻ
tiền, kích thích thị hiếu tầm thường. Chính vì thế, báo chí truyền thông phải
thực sự trở thành phương tiện truyền thông hữu ích làm cho xã hội hướng tới
những giá trị văn hóa lành mạnh tiến bộ.
3. Đẩy lùi xu hướng “Thương mại hóa” trên báo chí truyền thông:
Trong quá trình đổi mới, bị thị trường tác động, báo chí truyền
thông đã có những biểu hiện sai trái, lệch lạc,…mà điển hình là xu hướng
“thương mại hóa, xa rời tôn chỉ mục đích. Điều này đóng gớp một phần
không nhỏ trong quá trình định hướng sai lệch trong nhận thức văn hóa của
21


Lí thuyết truyền thông

công chúng, tạo ra luồng dư luận không tốt cho xã hội. Chính khuynh hướng
thương mại hóa chạy theo lợi nhuận đơn thuần đã dẫn tới tình trạng đăng và
phát những tin, bài, hình ảnh giật gân, câu khách… ảnh hưởng tới giá tị văn



Lí thuyết truyền thông
MỤC LỤC

24


Lí thuyết truyền thông
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH
-----------------------

TIỂU LUẬN
MÔN: LÝ THUYẾT TRUYỀN THÔNG
ĐỀ TÀI:
VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG TRONG VIỆC GIỮ GÌN VÀ PHÁT
HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TINH THẦN DÂN TỘC

Sinh viên thực hiện : Trương Thị Hiền Anh
Lớp: Báo mạng Điện tử K29

Hà Nội, tháng 06 năm 2011

25