1

C«ng t¸c l·nh ®¹o b¸o chÝ cña ®¶ng
trong giai ®o¹n héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ
Chuyên ngành : Báo chí học
Mã số

:

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG


2

MỤC LỤC


3

M U

1. Lý do chn ti
Các phơng tiện thông tin đại chúng nói chung, báo chí nói riêng, có vai
trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội. Báo chí cung cấp thông tin, định
hớng và tác động d luận xã hội. Báo chí cách mạng còn là ngời tuyên truyền
tập thể, cổ động tập thể, tổ chức tập thể, là vũ khí t tởng sắc bén của Đảng
Cộng sản.
Sau 20 năm thực hiện đờng lối đổi mới, báo chí nớc ta đã có sự chuyển
biến tích cực cả về số lợng và chất lợng đội ngũ nhà báo. Đây là cơ hội thuận
lợi cho hệ thống báo chí nớc ta phát triển. Những ngời làm báo nớc ta đã tranh
thủ khai thác và vận dụng khá tốt thời cơ này để đổi mới, thích nghi và có

chớ i vi s nghip i mi ca t nc.
Thc tin hot ng sụi ng ca bỏo chớ trong nn thi k i mi
hin nay ó xut hin nhiu vn mi, phong phỳ, phc tp rt cn c tp
trung nghiờn cu gii quyt. Thc tin ú cng ang ũi hi phi tng cng
s lónh o ca ng theo hng tp trung hn, thuyt phc hn; nờu cao
trỏch nhim ca c quan ch qun bỏo chớ; Tng biờn tp v nhng ngi lm
bỏo bỏo chớ hot ng ỳng hng v phỏt huy tt v trớ v vai trũ to ln
ca mỡnh, báo chí cần có sự thay đổi theo hớng tích cực mới có thể làm tròn
trách nhiệm vũ khí t tởng sắc bén của Đảng. õy khụng ch l vn lý lun
m cũn cú ý ngha thc tin sõu sc, v cng l lý do thc hin ti:
Cụng tỏc lónh o bỏo chớ ca ng trong giai on hi nhp kinh t
quc t.
2. Tỡnh hỡnh nghiờn cu
Chỳng ta bit: Khụng cú s lónh o ca ng, s quan tõm ca Nh
nc v s u ỏi ca ton dõn thỡ bỏo chớ nc ta trong thi gian qua ó
khụng th cú bc phỏt trin vt bc v ln mnh nh hin nay. S gn bú
vi ng lónh o mói mói l nguyờn nhõn ni ti lm nờn sc mnh ca
bỏo chớ.


5

Vấn đề lãnh đạo báo chí của Đảng không phải là đề tài mới, có nhiều
công trình đã đề cập đến dưới các góc độ khác nhau. Vai trò, chức năng của
báo chí trong đời sống chính trị- xã hội không phải là đề tài chưa được bàn
luận và “sới sáo”. Sách “Cơ sở lý luận báo chí” (Tác giả Tạ Ngọc Tấn- chủ
biên, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội) đã đề cập đến nội dung này ở chương
VI: Nguyên tắc hoạt động báo chí. Tuy nhiên do khuôn khổ của một cuốn
giáo trình nên nội dung đề cập khá sơ lược, mang tính khái quát chung, không
có điều kiện khảo sát thực tế. Một số bài viết trên Tạp chí Lý luận chính trị và

- Đối tượng: Công tác lãnh đạo báo chí của Đảng.
- Phạm vi nghiên cứu: Các nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, Văn kiện, chủ
trương, đường lối của Đảng...
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được thực hiện dựa trên phương pháp luận của nghĩa Mác-Lênin;
Tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm chính sách pháp luật của Đảng
và Nhà nước ta về báo chí và quản lý báo chí; đồng thời dựa trên những khảo
sát, nghiên cứu thực tiễn hoạt động báo chí trong nền kinh tế thị trường và
một số tờ báo tiêu biểu để phân tích, tổng hợp, đánh giá nhằm rút ra những
kết luận cần thiết. Mặt khác, các tài liệu tại các cuộc Hội thảo khoa học, hội
thảo chuyên đề về báo chí cũng được sử dụng như các tiền đề lý luận của
luận văn.
6. Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tế
Đề tài góp phần nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm xã hội của
báo chí và nhà báo. Đặc biệt nhận rõ tầm quan trọng và tính cấp thiết phải
tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ mới hiện nay.
Những kết quả nghiên cứu sẽ giúp bản thân tôi và mỗi nhà báo có thêm kiến
thức để nhìn nhận đúng thực trạng những mặt tích cực, mặt hạn chế của báo
chí hiện nay, trên cơ sở đó phấn đấu thực hiện tốt hơn nhiệm vụ trên lĩnh vực


7

được phân công. Kết quả nghiên cứu cũng sẽ là tài liệu cung cấp thông tin để
các cơ quan có liên quan tham khảo nhằm góp phần tích cực vào sự phát triển
của báo chí vì sự nghiệp phát triển và đổi mới đất nước.
7. Kết cấu
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tham khảo, phần nội dung
luận văn có 3 chương:
Chương I: Báo chí là công cụ quan trọng để thực hiện sự lãnh đạo

Đảng, Nhà nớc và công chúng.
Báo chí biểu hiện vai trò trong đời sống xã hội của mình trên nhiều lĩnh vực:
1.1.1. V chính trị
Nc ta ang hi nhp sõu vo nn kinh t th gii; s nghip ci cỏch
ang n hi tng tc; cụng nghip húa, hin i húa t nc di s lónh
o ca ng vi quyt tõm n 2020 nc ta tr nc cú nn cụng nghip
phỏt trin theo hng hin i, lm cho dõn giu, nc mnh, xó hi cụng


9

bằng, dân chủ, văn minh đang đòi hỏi phải nâng cao vai trò phản biện xã hội
đối với hoạt động báo chí.Trước hết, để báo chí làm tốt vai trò phản biện xã
hội thì phải thật sự coi trọng việc đào tạo, bồi dưỡng một cách bài bản, có hệ
thống về chính trị tư tưởng, coi đây là đòi hỏi bắt buộc đối với mỗi nhà báo.
Bởi, nếu không được đào tạo một cách kỹ lưỡng thì khó có thể đòi hỏi nhà
báo có nhân sinh quan, thế giới quan một cách khoa học, biện chứng khi tiếp
xúc với hiện thực xã hội; từ đó, tư duy phân tích, đánh giá vấn đề sẽ bị hạn
chế nhất định; việc nhìn nhận, đánh giá vấn đề không tránh khỏi hời hợt. Nhà
báo không hiểu đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước cặn
kẽ thì nhất định báo chí sẽ không làm tốt vai trò phản biện xã hội. Do đó, mỗi
nhà báo phải được đào tạo ít nhất đạt trình độ trung cấp chính trị (việc đào tạo
này không nhất thiết nhà báo phải là đảng viên); Ban tuyên giáo các cấp cần
kịp thời quán triệt các nghị quyết của Đảng đến đội ngũ các nhà báo ở cấp
mình, địa phương mình quản lý. Đồng thời cần làm cho các nhà báo ý thức
được sự cần thiết của việc bồi dưỡng trình độ chính trị mà có ý thức tự học
tập, nghiên cứu. Báo chí là kênh thông tin quan trọng, là tiếng nói đại diện
cho cho tâm tư, nguyện vọng chính đáng của các giai tầng xã hội; là phương
tiện cổ vũ tập thể, tuyên truyền tập thể. Nhà báo không làm chính trị nhưng
góp phần làm cho tư tưởng chính trị “đơm hoa, kết trái” trong đời sống xã

sng xó hi m mỡnh trong cuc sng, lng nghe hi th ca cuc sng,
hc nhõn dõn v hiu nhõn dõnLỳc ú, tỏc phm bỏo chớ thc s mang sc
nng t tng, nh bỏo s phng s tt hn cho t quc v nhõn dõn
1.1.2. Về tuyên truyền kinh tế
Trong lời chúc mừng nhân sinh nhật lần thứ 31 báo Tuổi trẻ, Thủ tớng
Nguyễn Tấn Dũng đánh giá: Sau Đại hội Đảng lần thứ X, qua một số hoạt
động của Đảng và Nhà nớc, bớc đầu đã tạo đợc sự đồng thuận và hởng ứng
tích cực của nhân dân, nhất là về phát triển kinh tế, cải cách hành chính và về
thái độ kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu. Kết quả
này có sự đóng góp tích cực của báo chí.


11

Là một trong những hệ thống xã hội, các cơ quan báo chí là các yếu tố
hợp thành một hệ thống báo chí toàn xã hội, hoạt động có mục đích. Đặc điểm
chung có tính chất chi phối các khía cạnh khác của hoạt động báo chí là sự tác
động vào xã hội bằng thông tin và khả năng thuyết phục công chúng bằng nội
dung, tính chất của thông tin. Với tính chất đó, báo chí chỉ có thể phát triển
trong điều kiện xã hội phát triển tiến bộ; và ngợc lại, báo chí chỉ thực sự có ý
nghĩa khi nó trở thành một sức mạnh thúc đẩy sự phát triển chung của xã hội
theo hớng đi lên, hớng tới cái thiện, cổ vũ tình hữu nghị, đoàn kết hợp tác giữa
các dân tộc. Kết quả hoạt động báo chí là nhằm đạt đợc sự thay đổi gì đó về
thái độ, mục đích của đối tợng và lớn hơn thế nó có nhiệm vụ giải thích cho
quần chúng biết vì sao có một đề án nh vậy, kế hoạch đó phát triển nh thế nào,
nhân dân sẽ đợc hởng lợi ích gì vào đề án, và những tiến bộ gì, những thành
tựu gì sẽ đạt đợc sau khi thực hiện đề án đó,.... Quán triệt quan điểm của
Đảng và Nhà nớc về mở rộng quan hệ đối ngoại, quan hệ kinh tế quốc tế
trong thời đại hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, chủ động và tích cực hội
nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực

Trong đa dạng phơng thức, hình thức thông tin của báo chí ấy, thông tin
về đề tài kinh tế trong thời kỳ toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế thế giới đợc biểu
hiện hết sức phong phú trên báo chí. Trong số hơn 700 cơ quan báo chí đợc Bộ
Văn hoá Thông tin cấp giấy phép hoạt đông, có hàng trăm tờ báo kinh tế. Hầu
nh 100% cơ quan báo chí đều có trang, chuyên mục, chuyên đề về kinh tế - xã
hội hoặc lực lợng phóng viên, biên tập viên chuyên nghiệp thực hiện mảng đề
tài này. Theo một khảo sát của Hiệp hội công thơng Hà Nội, với 199 đầu báo
viết ở trung ơng, Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và một số địa phơng khác
thì chỉ có 30 tờ báo, tạp chí kinh tế có các chuyên mục bình luận, phân tích, hớng dẫn chuyên sâu về kỹ năng kinh doanh. Còn lại phần lớn các báo có nội
dung thông tin về kinh tế, ngành hàng, sản phẩm... với các chuyên mục tin
tức, sự kiện kinh tế... nhng không chuyên sâu, mang tính quảng cáo là chính.
Điều này cho thấy, báo chí cha phát huy đợc vai trò phục vụ phát triển kinh tế,
nhất là việc nâng cao năng lực quản lý doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập.
Vai trò của báo chí trong tuyên truyền kinh tế đợc thể hiện trớc hết ở
việc báo chí tuyên truyền, đa đờng lối, chính sách của Đảng và Nhà nớc về hội
nhập kinh tế quốc tế, trớc và sau khi gia nhập WTO cho toàn thể nhân dân
hiểu và làm theo nhằm tạo sự nhất quán trong hành động của toàn xã hội, tạo
sự tin tởng, chung sức chung lòng xây dựng và phát triển một cách ổn định
nền kinh tế, chính trị, xã hội trong cả nớc từ trung ơng tới cơ sở. Các phơng
tiện truyền thông đã chuyển tải nhanh chóng đờng lối, chính sách của Đảng và
Nhà nớc về các hoạt động hợp tác kinh tế trong nớc và quốc tế một cách nhất


13

quán nhằm tạo đợc môi trờng thuận lợi cả trong và ngoài nớc để đẩy mạnh
việc gia nhập WTO, tạo sự ổn định trong đầu t, phát triển kinh tế...
Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, báo chí đóng vai trò
rất quan trọng trong tuyên truyền, giáo dục, hớng dẫn công chúng về vấn đề
cạnh tranh, bởi trong nền kinh tế thị trờng, cùng với số lợng và quy mô doanh

14

để phát huy hết u thế, vai trò của mình đối với sự phát triển của xã hội; và
đồng thời báo chí cũng có vai trò, trách nhiệm to lớn là tuyên truyền vận động
nhân dân, đóng góp tích cực vào quá trình thực hiện thắng lợi nhiệm vụ nặng
nề nhng hết sức vẻ vang đó.
1.1.3. Về văn hóa- xã hội
Việt Nam gia nhập WTO thể hiện tiến trình chủ động và tích cực hội
nhập kinh tê quốc tế. Trong những năm qua, nớc ta cũng tăng cờng giao lu văn
hóa với các nớc trên thế giới. Sau WTO, cùng với việc đẩy mạnh hội nhập
kinh tế quốc tế, việc giao lu văn hóa quốc tế sẽ mạnh mẽ hơn.
Với mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc, một vấn đề rất quan trọng đặt ra là giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong
hội nhập quốc tế. Trên thế giới, bất kỳ quốc gia, dân tộc nào đều tìm mọi cách
giữ gìn, bảo vệ bản sắc văn hóa của riêng mình, vỡ mất bản sắc sẽ không còn
là một quốc gia, một dân tộc nữa. Bản sắc văn hóa mỗi dân tộc đã óng góp
chung cho nền văn minh nhân loại, làm cho nó đa dạng, phong phú, kết tinh
những tinh hoa văn hóa của các dân tộc ở khắp các châu lục. Việc giao lu văn
hóa giữa các nớc trên thế giới là rất cần thiết, nó là nguồn bổ sung, làm giàu
có thêm cho nền văn hóa mỗi dân tộc. Một nền văn hóa đóng cửa khép kín sẽ
khô héo, thiếu sức sống và kém phát triển. Vấn đề đặt ra là khi giao lu, hội
nhập quốc tế là không chỉ tiếp thu những tinh hoa văn húa c nhân loi, đồng
thời phải giữ đợc nền văn hóa dân tộc, không đánh mất bản sắc của chính
mình. Việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cần đợc quan tâm ngay trong cuộc
sống hàng ngày, chẳng hạn nh trong lĩnh vực nghệ thuật, đã xảy ra tình trạng
không ít bạn trẻ đua nhau chạy theo nhạc rock, pop, hiphop mà quay lng với
nghệ thuật truyền thống nh hát dân ca, tuồng, chèo Nhiều ngời mẹ trẻ
không thuộc một bài hát ru. Ngay trong cách ăn mặc, nói năng, cử chỉ, hành
vi, giao tiếp hàng ngày, muốn giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cần phải dựa
trên cơ sở thuần phong mỹ tục của ông cha từ bao đời để lại. Mỗi gia đình

thông tin đại chúng ở nớc ta phải thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ đấu tranh
chống tham nhũng, tiêu cực và các tệ nạn xã hội; tăng cờng truyền bá văn hóa
dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại; xây dựng nền đạo đức mới trên nền
tảng đạo lý dân tộc; vun đắp; hoàn thiện hình mẫu con ngời Việt Nam hiện
đại, kế thừa nét đẹp truyền thống của cha ông; nâng tầm trí tuệ, tri thức khoa
học, công nghệ của mỗi công dân, đồng thời nhanh chóng đổi mới nhiệm vụ
để thông tin không chỉ đúng mà còn hay, sinh động, hấp dẫn cho công chúng.
1.2. Vai trò của báo chí đối với sự lãnh đạo của Đảng
Từ những thành tựu quan trọng của thông tin đại chúng thời kỳ đổi mới,
xuất phát từ phơng châm đổi mới t duy của Đảng, Luật báo chí ban hành
năm 1990 đã thể hiện quan điểm đổi mới, khẳng định ở ngay điều 1 Chơng 1:
Báo chí nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phơng tiện thông tin đại


16

chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức
Đảng, cơ quan nhà nớc, tổ chức xã hội; là diễn đàn của nhân dân.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn luôn coi báo chí là
vũ khí sắc bén để tuyên truyền, cổ vũ, động viên, tập hợp, tổ chức và vận động
nhân dân thực hiện những chủ trơng, đờng lối của Đảng, chính sách pháp luật
của Nhà nớc. Báo chí luôn bám sát định hớng chính trị của Đảng, tuyên truyền
kịp thời, sâu rộng các sự kiện trọng đại của đất nớc nh các kỳ Đại hội Đảng,
các Hội nghị Trung ơng, các kỳ họp Quốc hội... Với u thế của mỗi loại hình,
các đài phát thanh, truyền hình, báo in, báo mạng, tạp chí... đã đa các nghị
quyết của Đảng vào cuộc sống, góp phần nâng cao trình độ nhận thức chính trị
cho các tầng lớp nhân dân. Tóm lại, báo chí là kênh thông tin quan trọng, là
phơng tiện, là công cụ đắc lực giúp Đảng, Nhà nớc trong việc lãnh đạo, quản
lý, điều hành đất nớc.
Là diễn đàn của nhân dân, báo chí luôn bám sát thực tiễn, phản ánh tiến

Chí Minh trong xã hội, góp phần vào công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu
lý luận, hình thành và từng bớc hoàn chỉnh lý luận của sự nghiệp đổi mới,
khẳng định con đờng đi lên CNXH ở nớc ta. Thông qua báo chí, các nhà
nghiên cứu bày tỏ nhận thức, quan điểm lý luận chính trị, chứng minh và
khẳng định học thuyết Mác - Lênin là đúng đắn, là hệ thống mở, luôn vận
động và phát triển; rằng chúng ta không đợc áp dụng máy móc mà phải vận
dụng và phát triển sáng tạo, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện cách mạng
của từng quốc gia, dân tộc. Báo chí góp phần bồi dỡng, nâng cao trình độ
chính trị, nhận thức lý luận cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân.
Bên cạnh đó, báo chí còn góp phần quan trọng vào công tác thông tin đối
ngoại, phê phán, bác bỏ những luận điệu xuyên tạc của kẻ thù, làm cho bạn bè
quốc tế hiểu rõ hơn về đờng lối và chính sách đối ngoại rộng mở của Đảng và
Nhà nớc ta, trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của quốc tế đối với sự
nghiệp đổi mới...
Báo chí là lực lợng quan trọng tham gia quản lý nhà nớc, quản lý xã
hội.
Báo chí đã trở thành một lực lợng quan trọng trong quản lý nhà nớc,
quản lý xã hội, vì sự tiến bộ của xã hội. Tiến bộ xã hội là quá trình phát triển
đan xen, có nhiều mâu thuẫn và thông qua mâu thuẫn để phát triển, do đó báo
chí thờng xuyên phát hiện những mâu thuẫn, tổng kết thực tiễn để giải quyết
mâu thuẫn, tạo tiền đề cho sự phát triển hợp quy luật.
Báo chí đã tham gia tích cực vào cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn
Đảng và cải cách hành chính nhà nớc, vào quá trình mở rộng và thực hành dân
chủ, thiết lập trật tự, kỷ cơng phép nớc, góp phần xây dựng xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh. Báo chí phát hiện ra những vấn đề bức xúc trong nhân dân,
phản ánh, kiến nghị các cơ quan chức năng giải quyết. Đồng thời, báo chí
tham gia vào việc hoạch định đờng lối, chủ trơng của Đảng, chính sách, pháp
luật và những kế hoạch lớn của Nhà nớc. Báo chí tham gia quản lý, giám sát




19

Xét về xu hướng, toàn cầu hóa kinh tế là sự gia tăng nhanh chóng các
hoạt động kinh tế vượt biên giới quốc gia, khu vực, tạo sự phụ thuộc lẫn nhau
giữa các nền kinh tế trong sự vận động và phát triển. Sự gia tăng này thể hiện
ở sự mở rộng mức độ và quy mô thương mại thế giới, ở sự luân chuyển các
dòng vốn và lao động trên phạm vi toàn cầu.
Toàn cầu hóa đã và đang trở thành môt xu thế khách quan, tất yếu của
thời đại, tác động mạnh mẽ lên mọi mặt của đời sống kinh tế, chính trị, văn
hóa, xã hội của thế giới trong bối cảnh loài người đang bước vào thời kỳ đổi
mới. Toàn cầu hóa tác động đến sự tồn tại và phát triển của từng quốc gia, dân
tộc, tạo điều kiện cho các quốc gia, dân tộc xích lại gần nhau, hiểu biết lẫn
nhau, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình phát triển.
Cùng với xu hướng không gì cản nổi của toàn cầu, xu thế khu vực hóa
cũng đã và đang phát triển rất mạnh mẽ, đem lại hiệu quả không nhỏ cho mỗi
quốc gia. Khu vực hóa vừa là tiền đề, là biểu hiện của toàn cầu hóa, vừa là sự
phản ứng, kiềm chế quá mức của xu thế toàn cầu hóa.
Thông điệp mà toàn cầu hóa và khu vực hóa phát đi cho toàn thế giới
là: không một quốc gia nào có thể phát triển nếu không là một bộ phận của
nền kinh tế thế giới; đồng thời cũng không một quốc gia nào có thể phát
triển vững chắc, bình ổn khi chỉ dựa vào toàn cầu hóa mà không dựa vào sức
mạnh của chính mình. Vấn đề là phải thật rõ mặt tích cực và tiêu cực của
toàn cầu hóa.
Đảng ta nhận định: “Toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế là
một quá trình vừa hợp tác để phát triển, vừa đấu tranh rất phức tạp, đặc biệt là
đấu tranh của các nước đang phát triển bảo vệ lợi ích của mình, vì một trật tự
kinh tế quốc tế công bằng, chống lại những áp đặt phi lý của các cường quốc
kinh tế, các công ty xuyên quốc gia”


21

Việt Nam đang thực hiện hội nhập quốc tế và khu vực nhằm thúc đẩy sự phát
triển kinh tế với tốc độ cao và bền vững, bằng cách tận dụng tối đa lợi thế để
xây dựng và phát triển kinh tế đất nước.
2.1.1. Báo chí nước ta trong xu thế hội nhập
2.1.1.1. Khái quát về tình hình báo chí trong thời gian qua.
Hơn 20 năm đất nước tiến hành công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo
của Đảng, có thể xem đây là thời cơ vô cùng thuận lợi cho sự phát triển của
hệ thống báo chí cách mạng nước ta. Những người làm báo nước ta đã tranh
thủ khai thác và tận dụng khá tốt thời cơ này để đổi mới, thích nghi, phát
triển, có những bước tiến vượt bậc, đáp ứng tốt yêu cầu ngày càng cao của sự
nghiệp cách mạng đặt ra đối với báo chí nói riêng, đối với công tác văn hóa –
tư tưởng nói chung.
Trong những năm đầu của thời kỳ đổi mới. Nền báo chí chỉ đã gặp
không ít khó khăn để tồn tại trong cơ chế này, mỗi cơ quan báo chí phải tự
hạch toán kinh doanh, phải đối mặt với vấn đề lỗ - lãi, bởi lẽ, Nhà nước không
còn bao cấp như trước kia. Điều đó có nghĩa là giữa các báo sẽ xuất hiện sự
cạnh tranh: cạnh tranh về thông tin, về số lượng phát hành... tất cả cũng nhằm
thu hút lượng độc giả. Trong cơ chế thị trường, độc giả chính là người nuôi
sống tờ báo.
Có thể nói, thời kỳ đã làm cơ chế thị trường thay đổi cả diện mạo đất
nước trên nhiều phương diện. Trong bối cảnh này, các cơ quan báo chí phải
đối mặt với 2 sự lựa chọn: hặc là đổi mới để thích ứng với cơ chế thị trường,
với xã hội, hoặc là giữ nguyên sự yếu kém của mình, tiếp tục thông tin kiểu
bao cấp. Tất nhiên, những cơ quan bao chí yếu kém sẽ không có cơ hội tồn tại
trong môi trường báo chí mới. Hướng đi tất yếu khách quan phù hợp với xu
thế chung là phải chuyển từ một nền báo chí bao cấp sang tự hạch toán kinh



23

10.000 người. Hiện nay, cả nước có gần 15.000 nhà báo được cấp thẻ hành
nghề. Bên cạnh đó còn có hàng chục nghìn cộng tác viên của các cơ quan báo
chí trong cả nước gắn bó với nghề báo. So với các thế hệ trước kia, các nhà
báo thế hệ mới được đào tạo cơ bản về nghiệp vụ; nhiều người thông thạo
ngoại ngữ, tin học, có tố chất và phẩm chất nhà báo; một số người khẳng định
được tên tuổi trước công chúng.
Về loại hình: Báo chí điện tử ra đời và phát triển đã đưa lại sự hoàn
chỉnh cho hệ thống báo chí nước ta với 4 loại hình: báo viết, báo nói, báo
hình, báo điện tử. Đến nay, hệ thống báo điện tử trên mạng Internet đã có gần
100 tờ , trong đó, có những tờ có số lượt truy cập rất lớn, như Vietnamnet,
Vnexpress, Dân trí, Tuổi trẻ, Thanh niên, Lao động... Hai tờ Vietnamnet và
VnExpress lọt vào top 400 trang điện tử có số lượng truy cập lớn nhất trên thế
giới (theo xếp hạng của Tập đoàn Amazon, Mỹ, năm 2006).
Về tư duy: Trước đổi mới, báo chí được coi là công cụ tuyên truyền của
Đảng, Nhà nước. Quan niệm đó đúng, nhưng chưa đủ. Thực tiễn đổi mới đất
nước đã giúp những người làm báo khắc phục tư duy xơ cứng, một chiều về
báo chí. Điều 1, Chương 1 Luật Báo chí, đã thể hiện rõ quan điểm đổi mới về
chức năng, nhiệm vụ của báo chí: “Báo chí nước Chủ nghĩa XHCN Việt Nam
là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là diễn
đàn của nhân dân”. Ý nghĩa quan trọng của tinh thần đổi mới này là ở chỗ, đã
làm cho nội dung thông tin của báo chí phong phú, đa dạng; bám sát hơn thực
tiễn đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước...
Về mô hình: Thực tiễn là cơ sở nền tảng của đổi mới lý luận. Quá trình
vận động, phát triển trong điều kiện kinh tế thị trường (KTTT) định hướng
XHCN thúc đẩy những người làm báo tìm kiếm mô hình hoạt động báo chí
phù hợp. Căn cứ thực tiễn báo chí trong nước và tiếp thu kinh nghiệm báo chí
nước ngoài, một số cơ quan báo chí từng bước hình thành “tổ hợp báo chí”.


thủ đoạn của kẻ thù.


25

Nhiệm vụ giáo dục lý tởng cách mạng và nhiệm vụ đấu tranh chống các
luận điệu tuyên truyền xuyên tạc thù địch có mối quan hệ hữu cơ và tác động
lẫn nhau. Báo chí góp phần giáo dục thế giới quan, bồi dỡng lòng yêu nớc và
yêu CNXH, cổ vũ truyền thống hào hùng của dân tộc ta, phân tích, khẳng định
những thành tựu to lớn của sự nghiệp đổi mới, làm rõ sự cần thiết và tất yếu về
vai trò lãnh đạo của Đảng...
Từ đó tạo ra nhận thức đúng đắn trong cán bộ, đảng viên, nhân dân, tạo
nên sức đề kháng trớc những luận điệu xuyên tạc và vu cáo của kẻ thù.
Đồng thời báo chí tăng cờng đấu tranh chống lại các luận điệu sai trái,
thù địch cũng là sự góp sức bồi dỡng và củng cố niềm tin của nhân dân đối với
Đảng, tạo sự nhất trí cao trong toàn xã hội trong việc thực hiện các chủ trơng,
đờng lối đổi mới của Đảng. Việc làm đó đã có những tác động tích cực trên
lĩnh vực t tởng, giữ vững sự ổn định chính trị của đất nớc.
Bớc vào công cuộc đổi mới của đất nớc, Đảng ta đã đề ra một chủ trơng
rất quan trọng là thực hiện dân chủ hoá đời sống xã hội. Chủ trơng đó đã tạo
ra luồng sinh khí mới trên báo chí với việc mở rộng dân chủ, công khai trên
các phơng tiện thông tin đại chúng. Với cách làm ấy, báo chí trong thời gian
qua đã góp phần thực hiện dân chủ hoá đời sống xã hội, tạo ra động lực quan
trọng của công cuộc đổi mới. Báo chí đã góp phần khắc phục tình trạng bảo
thủ, trì trệ, lạc hậu và sức ỳ của xã hội, đồng thời phát huy bản chất u việt của
CNXH, tạo bầu không khí dân chủ, cởi mở trong toàn xã hội. Báo chí thật sự
trở thành diễn đàn dân chủ của nhân dân. Qua báo chí các tầng lớp nhân dân
đã đóng góp trực tiếp vào việc hình thành đờng lối chính sách, xây dựng và
hoàn thiện pháp luật cũng nh phản ảnh tâm t, nguyện vọng của mình. Nhờ đó
mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân đợc tăng cờng, đồng thời sức mạnh của