TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------------------------

PHẠM THỊ THU

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN
TÍNH TÍCH CỰC, TÍNH SÁNG TẠO
CỦA TRẺ TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
Ở TRƯỜNG MẦM NON

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục học
Người hướng dẫn khoa học

Th.S Ngô Thị Trang

1


LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm Hà nội 2,
các thầy cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học đã giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập
và tạo điều kiện để em có thể làm khóa luận tốt nghiệp
Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến ThS. Ngô Thị Trang đã tận tình
hướng dẫn chỉ bảo em hoàn thành tốt bài khóa luận này
Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu, các cô giáo đang công tác tại
trường Mầm non Hoa Hồng, các bạn sinh viên khoa Giáo dục Tiểu học đã giúp đỡ
em trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình
Thời gian nghiên cứu có hạn, năng lực của bản thân còn hạn chế vì vậy đề tài
nghiên cứu của em còn nhiều thiếu sót. Em kính mong nhận được sự đóng góp nhiệt

Phạm Thị Thu

3


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu..................................................................................... 2
3. Đối tượng và khách thể ............................................................................... 2
4. Mức độ và phạm vi nghiên cứu..................................................................... 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................................... 3
6. Giả thuyết khoa học....................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 3
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề......................................................................... 5
1.2. Một số vấn đề cơ bản về tính tích cực và sáng tạo của trẻ trong hoạt
động học tập ở trường mầm non....................................................................... 6
1.2.1. Khái niệm về tính tích cực và sáng tạo................................................... 6
1.2.1.1. Thế nào là tính tích cực học tập?.......................................................... 6
1.2.1.2. Khái niệm sáng tạo............................................................................... 8
1.2.2. Tầm quan trọng của tính tích cực, sáng tạo đối với trẻ........................... 11
1.2.2.1. Tầm quan trọng của tính tích cực đối với trẻ....................................... 11
1.2.2.2. Tầm quan trọng của sự sáng tạo đối với trẻ......................................... 11
1.3. Một số vấn đề về hoạt động học tập( lĩnh hội tri thức)
ở trường mầm non....................................................................................... 12
1.3.1. Khái niệm về hoạt động học tập.............................................................. 12

4

non
.................................................................................................................
44
KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
- Kết luận........................................................................................................... 47
- Kiến nghị......................................................................................................... 47

5


TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

6


7


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Về mặt lý luận
Xã hội nói chung và nền giáo dục nói riêng luôn chú trọng rất nhiều đến vấn đề
phát triển toàn diện, một trong những vấn đề nóng bỏng và cấp thiết đó là phát triển
tính tích cực, sáng tạo. Muốn vươn lên, muốn phát triển thì phải tích cực, muốn đột
phá thì phải sáng tạo. Điều này đặt lên vai giáo dục một gánh nặng lớn: Làm sao để
tạo ra các thế hệ tích cực và sáng tạo đáp ứng yêu cầu của xã hội, đưa đất nước Việt
Nam của chúng ta vươn lên, phát triển và đột phá. Muốn làm được điều này đòi hỏi
phải trải qua một quá trình lâu dài và phải xuất phát từ một gốc vững chắc. Giáo dục
Mầm non đóng vai trò quan trọng để tạo ra cái gốc trong quá trình ấy.

của trẻ trong hoạt động học tập ở trường mầm non
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp nhằm phát huy tính tích cực và sáng tạo
của trẻ trong hoạt động học tập
Khách thể nghiên cứu: Hoạt động học tập của trẻ ở trường mầm non
4. Mức độ và phạm vi nghiên cứu
Mức độ nghiên cứu: Bước đầu tìm hiểu thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân và
đưa ra biện pháp
Phạm vi nghiên cứu: Tính tích cực, tính sáng tạo của trẻ trong hoạt động học
tập ở trường mầm non

2


Địa bàn nghiên cứu: Trường mầm non Hoa Hồng- thị xã Phúc Yên- tỉnh
Vĩnh Phúc
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của việc phát triển tính tích cực và sáng
tạo của trẻ trong hoạt động học tập
- Tìm hiểu thực trạng tính tích cực và sáng tạo của trẻ, chỉ ra được nguyên nhân
dẫn đến trẻ thiếu tích cực và thiếu sự sáng tạo trong hoạt động học tập
- Đề ra các phương pháp nhằm phát triển tính tích cực và sáng tạo cho trẻ trong
hoạt động học tập ở trường mầm non
6. Giả thuyết khoa học
Nếu thường xuyên quan tâm, chú ý đến việc phát triển tính tích cực, sáng tạo
cho trẻ trong hoạt động học tập sẽ nâng cao chất lượng giáo dục và đặc biệt sẽ giúp
trẻ phát triển tối đa năng lực vốn có của trẻ, giúp trẻ nhìn nhận vấn đề một cách đơn
giản, dễ hiểu và có thể làm được những điều vượt ra ngoài dự kiến của người lớn, trẻ
sẽ là đại diện cho con người tích cực, sáng tạo của đất nước
7. Phương pháp nghiên cứu

của trẻ trong hoạt động học tập ở trường mầm non
Quá trình điều tra bằng phiếu hỏi được tiến hành theo một trình tự nhất định,
bắt đầu từ việc xây dựng kế hoạch, thiết kế mẫu phiếu điều tra, chọn mẫu điều tra,
tiến hành điều tra và cuối cùng là xử lí kết quả điều tra.
- Phương pháp thống kê toán học: Tôi sử dụng các công thức thống kê để
đánh giá kết quả nghiên cứu

4


PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Việc phát triển tính tích cực và sáng tạo của người học không phải là vấn đề mới, từ
thời cổ đại các nhà sư phạm tiền bối như Khổng Tử, Aristot.......đã từng nói đến tầm
quan trọng to lớn của việc phát huy tính tích cực, chủ động của người học và đã nói
lên nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức. Ngoài ra có thể kể đến một số
nghiên cứu đáng chú ý như:
- Các công trình của I. Ia Lecne, M. I. Macmutov, M. N. Skatkin, ......cũng nêu
ra quan điểm của mình trong việc phát triển tính độc lập, sáng tạo của học sinh.
- J. J. Rutxo cũng cho rằng: Phải hướng học sinh tích cực tự giành lấy kiến thức
bằng cách tìm hiểu, khám phá và sáng tạo
- J. A. Komenxki nhà sư phạm lỗi lạc của thế kỉ 17 cũng đã đưa ra những
biện pháp dạy học bắt học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ để tự nắm được bản chất của
sự vật hiện tượng.
- Thái Duy Tuyên đã đưa ra quan niệm của mình về tính tích cực và sáng
tạo trong “ những vấn đề cơ bản giáo dục học hiện đại”, mâu thuẫn giữa tính
tích cực, sáng tạo và tái hiện, việc giải quyết mâu thuẫn này sẽ quyết định sự
phát triển của đối tượng

Trong quá trình học tập, tính ham hiểu biết là thái độ quan trọng và cơ bản nhưng
đối với trẻ nó lại rất tự nhiên. Trẻ luôn dùng giác quan để tìm hiểu thế giới xung
6


quanh trẻ, luôn dặt câu hỏi: Cái gi? Tại sao? Như thế nào?... Do vậy, cần có các biện
pháp khuyến khích thái độ ham hiểu biết của trẻ bằng câu trả lời cụ thể hay chuyển
câu trả lời thành câu hỏi trẻ: “Theo con, thì tại sao?” khéo léo đưa trẻ vào tình huống
mà chúng không tìm cách giải quyết được ngay.
* Tính hoài nghi: Tính hoài nghi là trẻ nghi ngờ một vài chi tiết trong số những
điều nghe thấy, hoặc không tin tất cả những gì nhìn thấy.
Đây là thái độ học tập tích cực, nó phản ánh sự hoài nghi lành mạnh cần cho
hoạt động học tập và cả đối với trẻ. Trẻ cần được khuyến khích đặt các câu hỏi,
khuyến khích ngạc nhiên, nghi ngờ, đặt câu hỏi “ Tại sao?”, biết thận trọng, không
chấp nhận sự vật, hiện tượng chỉ thông qua giá trị bên ngoài. Người lớn cần tổ chức
các hoạt động đảm bảo cho trẻ quan sát trực tiếp, tập hợp các dữ liệu một cách tự
nhiên để khuyến khích trẻ khám phá những tình huống mới trong đối tượng và phát
triển thái độ cởi mở, sự tự tin và phê phán lành mạnh.
* Tính lạc quan: Tính lạc quan là tự tin, không sợ thất bại.
Trẻ cần có cơ hội đặt ra các câu hỏi cho mình và tự tìm ra cách giải quyết. Cần
tạo điều kiện cho trẻ theo đuổi cách giải quyết vấn đề và chúng sẽ học được rất nhiều
trong quá trình đó. Cần cho trẻ trải nghiệm những thành công và thất bại vì cả hai
quá trình này đều cần thiết đối với việc tìm kiếm tri thức.
* Biết thay đổi: Đây là thái độ tích cực đối với sự đổi mới.
Biết thay đổi nhận thức khi thấy nó không còn đúng trong thời điểm hiện tại và
hướng đến cái mới hợp lí là thái độ quan trọng cần cho cả quá trình học tập và cuộc
sống. Người lớn cần gương mẫu thể hiện thái độ này, đồng thời thừa nhận và khuyến
khích hành vi của trẻ như: tìm hiểu, đặt câu hỏi, tự tìm câu trả lời, động viên khi trẻ
thất bại, cùng tìm những cách giải quyết khác nhau.



mà dùng màu vàng, trẻ cũng đồng ý bạn bên cạnh tô màu hồng và cùng nhau nói về
màu mà mình chọn
* Mức độ 2: Có một số ý tưởng mang tính khả thi cao, sẵn sàng đón nhận
những cách tiếp cận mới lạ
Các ý tưởng của trẻ đưa ra có thể thực hiện được và trẻ sẵn sàng làm theo cách
mới, ví dụ: khi trẻ (lớp 5 tuổi) vẽ bức tranh thuyền buồm trẻ đưa ra ý tưởng vẽ chim
biển bay quanh và trẻ bắt đầu vẽ mắt, mỏ.... nhưng bạn bên cạnh đưa ra ý kiến “ nhìn
từ xa không thấy mắt đâu chỉ thấy màu đen giống cung tên thôi” trẻ lập tức vẽ theo
cách gợi ý của bạn bên cạnh
* Mức độ 3: Suy nghĩ táo bạo, suy nghĩ để đưa ra giải pháp, có những ý tưởng
hay, quan tâm đến những ý tưởng tốt, độc đáo
Trẻ suy nghĩ đến mọi chiều hướng có thể xảy ra, liên tục đưa ra các giải pháp
dù không liên quan, thậm chí đó là những ý kiến “vớ vẩn” cho đến khi một giải pháp
nào đó đưa ra được chấp nhận dù đó là ý tưởng của bạn khác. Ví dụ, cô đưa ra câu
hỏi: Quả gì có vào mùa hè, vỏ xanh, ruột đỏ, ăn rất ngọt? Trẻ liên tục đưa ra các đáp
án: xoài, cam, táo, măng..... cho đến khi đáp án dưa hấu được đưa ra, cô giáo đồng ý
và các suy nghĩ của trẻ dùng lại.
* Mức độ 4: Có nhiều ý tưởng độc đáo, tác động mạnh đến hiệu quả của hoạt
động học tập, đổi mới, sáng tạo khi đưa ra giải pháp, xây dựng các giải pháp khác
nhau cho vấn đề
Trong quá trình học, trẻ đưa ra các giải pháp để hoạt động học đạt hiệu quả.
Ví dụ, trong giờ thể dục,trẻ xếp thành 4 hàng ngang, nhìn bạn tập mẫu và tập theo,
nhưng bạn ở sau bị bạn ở trước che khuất không nhìn thấy bạn làm mẫu, trẻ đề nghị
“ xếp thành vòng tròn để bạn làm mẫu đứng giữa mới nhìn thấy chứ” có trẻ đưa ra ý
kiến “ bạn tập mẫu đứng ở trên cao đi”.....

9



hoạt kịp thời hay không.
1.2.2. Tầm quan trọng của tính tích cực, tính sáng tạo đối với trẻ
1.2.2.1. Tầm quan trọng của tính tích cực đối với trẻ
Tính tích cực là yếu tố tiềm ẩn, bẩm sinh thể hiện ở tính tò mò, hiếu động, linh
hoạt và sôi nổi trong hành vi mà ở mỗi trẻ đều có, nó còn là trạng thái tâm lí. Tính
tích cực có mục đích và đối tượng rõ rệt thể hiện ở óc quan sát, tính phê phán trong
tư duy, trí tò mò khoa học
- Sự tích cực hoạt động của cá nhân với các loại hình hoạt động chủ yếu phù
hợp với lứa tuổi trẻ em có thể biến cá nhân trẻ từ khách thể trở thành chủ thể tích
cực của của quá trình sư phạm và hình thành nhân cách
- Việc trẻ tích cực trong hoạt động học tập giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách
nhẹ nhàng và quan trọng hơn là trẻ hiểu những điều mà cô truyền đạt từ đó có thể
nhận biết, áp dụng vào chính cuộc sống của mình
- Tích cực giúp trẻ nhận thức bản thân, đánh giá chính xác bản thân và có thể
điều chỉnh hành vi của bản thân cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức, ngoài ra việc
tích cực hoạt động giúp trẻ có thể đánh giá người khác từ đó có thể rút kinh nghiệm
cho bản thân
1.2.2.2. Tầm quan trọng của sự sáng tạo đối với trẻ
- Sáng tạo đối với trẻ chính là hành động trải nghiệm cuộc sống theo cách riêng
của trẻ, tiếp thu kinh nghiệm một cách tự do và nhẹ nhàng
-Sáng tạo giúp phát triển khả năng tư duy, tạo cho trẻ thói quen tìm tòi, khám
phá ra cái mới chứ không lệ thuộc vào cái sẵn có

11


- Sáng tạo ra những cái của riêng mình giúp trẻ hiểu sâu về nó và luôn có
hứng thú với nó, tạo cho trẻ sự năng động tự tin và đặc biệt trẻ có thể chủ động
trong mọi vấn đề
- Phát triển sự sáng tạo ở trẻ sẽ giúp trẻ giải quyết được mọi tình huống khó

quan và mọi khả năng của cơ thể. Nhờ tích cực khảo sát đối tượng mà trẻ có được
những tri thức đầu tiên về đặc điểm đối tượng. Đây là cơ sở để làm tích cực hóa các
hoạt động tư duy.
- Giai đoạn hình thành khái niệm
Để có biểu tượng, khái niệm về sự vật, hiện tượng, trẻ cần biết dựa trên kết quả
khảo sát mà so sánh, đối chiếu, phân loại đặc điểm đối tượng. Nhờ đó, tri thức của trẻ
về đối tượng ngày càng trở nên đầy đủ, chính xác, được hệ thống hóa, khái quát hóa.
Để giúp trẻ có được biểu tượng, khái niệm đúng và đầy đủ về đối tượng, cần
giúp đỡ trẻ bằng cách: quan sát trẻ hoạt động, đôi khi đưa ra những hướng dẫn trực
tiếp dựa trên việc trao đổi, đàm thoại với trẻ về những thông tin đã có và giúp trẻ ghi
nhận lại các thông tin. Giáo viên có thể sử dụng các sản phẩm in ấn, phim ảnh, các
nguồn thông tin khác nhau kết hợp giải thích để làm chính xác và bổ sung thêm
những điều trẻ tự khám phá.
- Giai đoạn ứng dụng
Việc lưu giữ thông tin chỉ được đảm bảo trong điều kiện nếu trẻ biết vận dụng
các tri thức về đối tượng trong các hoạt động của chúng. Do vậy, giáo viên nên tạo
cơ hội cho trẻ sử dụng các tri thức đã có trong các hoạt động hấp dẫn và phù hợp với
trẻ. Trong quá trình tổ chức các hoạt động nhằm củng cố tri thức cho trẻ, nên giúp
trẻ kết nối những ý tưởng cũ và mới, đưa ra những tình huống mới và tự giải quyết
dựa trên những kiến thức đã tiếp thu được ở giai đoạn đầu
13


Như vậy, việc lĩnh hội một đơn vị tri thức nào đó đều được bắt đầu bằng sự
khảo sát đối tượng và kết thúc ở việc ứng dụng tri thức thu được về đối tượng vào
hoạt động thực tiễn. Quy trình lĩnh hội tri thức ở trẻ diễn ra với mức độ, thời gian
khác nhau cho mỗi giai đoạn. Nó phụ thuộc vào đặc điểm lứa tuổi, những kinh
nghiệm đã có ở trẻ, hứng thú nhận thức và khả năng riêng của từng trẻ. Ngoài ra, nó
còn phụ thuộc vào khả năng của người lớn trong việc dẫn dắt, điều khiển hoạt động
tìm hiểu và tích lũy tri thức, vào việc họ đã sử dụng biện pháp nào để thúc đẩy trẻ

lĩnh hội tri thức ở trẻ diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, với các mức độ khác
nhau, phụ thuộc vào tính tích cực của bản thân trẻ, của môi trương hoạt động và kinh
nghiệm, phương pháp giáo dục của người lớn xung quanh chúng. Trên thực tế có các
hình thức lĩnh hội tri thức sau đây của trẻ:
- Thứ nhất, Trẻ lĩnh hội tri thức một cách tự nhiên. Đây là kiểu học do trẻ tự
khởi xướng,là cách học chính trong giai đoạn giác động nhưng nó luôn cần thiết và
quan trọng đối với trẻ ở các lứa tuổi. Để giúp trẻ có thể dễ dàng lĩnh hội tri thức,cần
có sự chuẩn bị điều kiện hoạt động cho trẻ về phía người lớn như: tạo môi trường
phong phú, hấp dẫn cho trẻ hoạt động như có nhiều đồ vật cho trẻ được nhìn, cầm,
nắm, nghe, ngửi...; quan sát hoạt động của trẻ để theo dõi sự phát triển của chúng,
quan tâm, khuyến khích hoặc hướng dẫn trẻ hành động, hợp tác, khen ngợi...
- Thứ hai, trẻ lĩnh hội tri thức thông qua tình huống thực tiễn. Đây là cách
học do người lớn khởi xướng khi trẻ đang ở giai đoạn hoạt động tự phát và không
phải là hoạt động có sự chuẩn bị trước. Nó xảy ra khi người lớn thấy cần giúp trẻ
dựa trên kinh nghiệm hay sự linh cảm của họ trong những hoàn cảnh cụ thể.
Trong những tình huống đó, người lớn giúp trẻ học bằng cách làm rõ các vấn đề

15


nhận thức, hướng sự chú ý của trẻ vào đối tượng nhận thức, khuyến khích, gợi ý
cho trẻ tự giải quyết vấn đề
- Thứ ba, trẻ lĩnh hội tri thức thông qua hoạt động học có tổ chức. Đây là hoạt
động được lập kế hoạch trước. Nó được thực hiện với tập thể lớp, nhóm, cá nhân vào
các thời điểm nhất định, được tiến hành theo trình tự nhất định của quy trình học.
Như vậy, có thể thấy rằng, quá trình lĩnh hội tri thức của trẻ diễn ra với các
giai đoạn phát triển khác nhau. Hiệu quả của việc lĩnh hội tri thức của trẻ phụ thuộc
vào mức độ tích cực của trẻ trong việc tự khám phá môi trường do người lớn đã tạo
ra cho chúng, trong việc hưởng ứng và tiếp nhận tri thức thông qua các tình huống
thực tiễn và các hoạt động học do người lớn đã lập kế hoạch trước.

Trong quá trình học tập, hoạt động là phương tiện giúp trẻ tích cực lĩnh hội tri
thức, thể hiện thái độ với những điều đã lĩnh hội được, rèn luyện kĩ năng, hành vi,
phát triển tư duy sáng tạo. Mỗi dạng hoạt động đều có thể làm tích cực hóa các mặt
nhân cách, nhưng hiệu quả giáo dục chỉ đạt được khi sử dụng tổng hợp chúng. Vai
trò của hoạt động được thể hiện ở điểm sau:
- Thứ nhất, hoạt động là môi trường giúp trẻ tiếp thu kinh nghiệm lịch sử xã
hội. Tham gia hoạt động, trẻ không chỉ lĩnh hội tri thức, mà còn nắm bắt được các kĩ
năng nhận thức, kĩ năng lao động, kĩ năng hợp tác làm việc cùng nhau.
- Thứ hai, hoạt động là cơ hội giúp trẻ trở thành chủ thể của quá trình giáo dục.
Quá trình phát triển của các cá nhân diễn ra khác nhau là do mức độ tích cực của họ.
Các hoạt động, đặc biệt là hoạt động chủ đạo thường gây được hứng thú cho trẻ, làm
cho trẻ tự giác, chủ động tiếp nhận tri thức chứ không tiếp nhận một cách thụ động.
Kết quả hoạt động sẽ tạo ra động cơ bên trong, kích thích trẻ hoạt động tích cực hơn
nữa để khẳng định bản thân.

17


- Thứ ba, hoạt động cho phép trẻ độc lập hơn trong việc nhận thức thế giới xung
quanh. Trong quá trình hoạt động trẻ học được các kĩ năng nhận thức như quan sát, so
sánh, phân loại, đo lường, suy luận, dự đoán, đặt giả thuyết… Các kĩ năng này giúp
trẻ chủ động tìm kiếm kiến tri thức và tự lực giải quyết các vấn đề nảy sinh. Do vậy,
tri thức mà trẻ lĩnh hội được trong quá trình hoạt động là do chính trẻ tự tìm kiếm.
- Thứ tư, hoạt động tạo điều kiện để hình thành các phẩm chất nhân cách quan
trọng. Quá trình tham gia hoạt động sẽ rèn luyện cho trẻ các phẩm chất ý chí như:
tính kiên trì, bền bỉ, kiềm chế, biết vượt qua khó khăn, cố gắng đạt mục đích. Tham
gia hoạt động sẽ kích thích trẻ say mê, hứng thú, sáng tạo
- Thứ năm, hoạt động còn là môi trường giáo dục tình cảm. Trẻ học trải nghiệm,
đồng cảm, biết thể hiện thái độ của mình và phản ánh nó ở các hình thức và sản
phẩm hoạt động phù hợp vớ lứa tuổi.