PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Về mặt lý luận:
Xã hội nói chung và nền giáo dục nói riêng luôn chú
trọng rất nhiều đến vấn đề phát triển toàn diện, một trong
những vấn đề nóng bỏng và cấp thiết đó là phát triển tính
tích cực, sáng tạo. Muốn vươn lên, muốn phát triển thì phải
tích cực, muốn đột phá thì phải sáng tạo. Điều này đặt lên
vai giáo dục một gánh nặng lớn: Làm sao để tạo ra các thế
hệ tích cực và sáng tạo đáp ứng yêu cầu của xã hội, đưa đất
nước Việt Nam của chúng ta vươn lên, phát triển và đột
phá. Muốn làm được điều này đòi hỏi phải trải qua một quá
trình lâu dài và phải xuất phát từ một gốc vững chắc. Giáo
dục Mầm non đóng vai trò quan trọng để tạo ra cái gốc
trong quá trình ấy.
Điều 5 Luật giáo dục năm 2005 ghi rõ: “ Phương
pháp giáo dục phải phát huy được tính tích cực, tự
giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học, bồi

1


dưỡng năng lực tự học, kỹ năng thực hành, lòng say mê
học tập và ý chí vươn lên”.
Về mặt thực tiễn:
Môi trường giáo dục, văn hóa ứng xử trong gia đình
cũng như ở trường học của chúng ta hiện nay dường như
đang ngăn cản đáng kể, không có chỗ để những hành vi
sáng tạo và tính tích cực của trẻ được nảy mầm.
Mặc dù có rất nhiều các bậc cha mẹ, các nhà giáo dục
đặc biệt là giáo dục Mầm non đã mong muốn phát triển tính

3. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp nhằm phát huy
tính tích cực và sáng tạo của trẻ trong hoạt động học tập
Khách thể nghiên cứu: Hoạt động học tập của trẻ ở
trường mầm non
3


4. Mức độ nghiên cứu
Mức độ nghiên cứu: Bước đầu tìm hiểu thực trạng, tìm
hiểu nguyên nhân và đưa ra biện pháp
Phạm vi nghiên cứu: Tính tích cực và sáng tạo của trẻ
trong hoạt động học tập ở trường mầm non
Địa bàn nghiên cứu: Trường mầm non Hoa Hồng - thị
xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của việc
phát triển tính tích cực và sáng tạo của trẻ trong hoạt
động học tập.
- Tìm hiểu thực trạng tính tích cực và sáng tạo của trẻ,
chỉ ra được nguyên nhân dẫn đến trẻ thiếu tích cực và thiếu
sự sáng tạo trong hoạt động học tập.
- Đề ra các phương pháp nhằm phát triển tính tích cực
và sáng tạo cho trẻ trong hoạt động học tập ở
trường mầm non.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu thường xuyên quan tâm, chú ý đến việc phát triển
tính tích cực, sáng tạo cho trẻ trong hoạt động học tập
4


- Các công trình của I. Ia Lecne, M. I. Macmutov, M. N.
Skatkin, ......cũng nêu ra quan điểm của mình trong việc
phát triển tính độc lập, sáng tạo của học sinh.
- J. J. Ruxo cũng cho rằng: Phải hướng học sinh tích
cực tự giành lấy kiến thức bằng cách tìm hiểu, khám phá
và sáng tạo.
- J. A. Komenxki nhà sư phạm lỗi lạc của thế kỉ 17
cũng đã đưa ra những biện pháp dạy học bắt học sinh
phải tìm tòi, suy nghĩ để tự nắm được bản chất của sự
vật hiện tượng.
- Thái Duy Tuyên đã đưa ra quan niệm của mình về tính
tích cực và sáng tạo trong “ những vấn đề cơ bản giáo dục
6


học hiện đại”, mâu thuẫn giữa tính tích cực, sáng tạo và tái
hiện, việc giải quyết mâu thuẫn này sẽ quyết định sự phát
triển của đối tượng
- Nguyễn Ánh Tuyết cũng đã nói đến tính tích cực và
sáng tạo trong hầu hết các công trình nghiên cứu của mình
về lứa tuổi mầm non “Việc gì trẻ có thể làm được hãy để
trẻ làm. Việc gì trẻ chưa tự làm được hãy thử dạy trẻ. Tạo
cơ hội cho trẻ hoạt động là cách tốt nhất để phát triển toàn
diện cho các con”
Các công trình nghiên cứu ít nhiều cũng nhận thấy được
tầm quan trọng của tính tích và sáng tạo đối với người học
Tuy nhiên, để tìm thấy một công trình nghiên cứu chỉ
nhắc đến vấn đề phát triển tính tích cực và sáng tạo thì rất
hiếm và đặc biệt hơn là nghiên cứu để đưa ra biện pháp
phát triển tính tích cực và sáng tạo cho trẻ mầm non chỉ



động từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm
tri thức để nâng cao hiệu quả học tập.
1.2.1.2 Khái niệm sáng tạo
+ Theo từ điển Tiếng Việt:Là khả năng tìm ra cái mới,
cách giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào những
cái đã có (cái mới, cách giải quyết mới phải ý nghĩa, có giá
trị xã hội).
+ Theo Bách khoa toàn thư Xô- Viết(1976)thì “Sáng tạo
là hoạt động của con người trên cơ sở các quy luật khách
quan thực tiễn, nhằm biến đổi thế giới tự nhiên, xã hội phù
hợp với mục đích và nhu cầu của con người”. Sáng tạo là
hoạt động được đặc trưng bởi tính không lặp lại, tính độc
đáo và tính duy nhất.
+ Theo Viện sĩ Nguyễn Cảnh Toàn: Người có óc sáng
tạo là người có kinh nghiệm về phát hiện và giải quyết vấn
đề đặt ra.
Tư duy sáng tạo được hiểu là cách nghĩ mới về sự vật,
hiện tượng, về mối liên hệ, suy nghĩ về cách giải quyết mới
có ý nghĩa, giá trị.
Đối với trẻ Mầm non, sáng tạo là việc trẻ dám nghĩ
những gì chưa ai nghĩ và tạo ra những sản phẩm của riêng
9


trẻ theo khái niệm đúng và đẹp của riêng trẻ, thực hiện dựa
trên yêu cầu của cô giáo. Sự sáng tạo của trẻ em thường bắt
đầu từ sự tái tạo, bắt chước, mô phỏng... và thường không
có tính chủ đích. Sự sáng tạo của trẻ phụ thuộc nhiều vào

- Việc trẻ tích cực trong hoạt động học tập giúp trẻ tiếp
thu kiến thức một cách nhẹ nhàng và quan trọng hơn là trẻ
hiểu những điều mà cô truyền đạt từ đó có thể nhận biết, áp
dụng vào chính cuộc sống của mình.
- Tích cực giúp trẻ nhận thức bản thân, đánh giá chính
xác bản thân và có thể điều chỉnh hành vi của bản thân cho
phù hợp với chuẩn mực đạo đức, ngoài ra việc tích cực hoạt
động giúp trẻ có thể đánh giá người khác từ đó có thể rút
kinh nghiệm cho bản thân.
1.2.2.2. Tầm quan trọng của sự sáng tạo đối với trẻ
11


- Sáng tạo đối với trẻ chính là hành động trải nghiệm
cuộc sống theo cách riêng của trẻ, tiếp thu kinh nghiệm một
cách tự do và nhẹ nhàng.
-Sáng tạo giúp phát triển khả năng tư duy, tạo cho trẻ
thói quen tìm tòi, khám phá ra cái mới chứ không lệ thuộc
vào cái sẵn có.
- Sáng tạo ra những cái của riêng mình giúp trẻ hiểu sâu
về nó và luôn có hứng thú với nó, tạo cho trẻ sự năng động
tự tin và đặc biệt trẻ có thể chủ động trong mọi vấn đề.
- Phát triển sự sáng tạo ở trẻ sẽ giúp trẻ giải quyết
được mọi tình huống khó khăn và có thể tạo ra những
sản phẩm đáng kinh ngạc mà người lớn không thể hình
dung là trẻ làm được.
- Việc trẻ sáng tạo ra những thứ trẻ thích, trẻ tự do,
phóng khoáng không bó buộc bởi những gì đã có sẽ hình
thành ở trẻ phẩm chất vươn lên, giúp cho trẻ cảm nhận cuộc
sống đa dạng và hấp dẫn.

cực giúp trẻ chủ động, tự giác trong quá trình nhận thức.
* Hình thành các kĩ năng nhận thức cho trẻ
- Các kĩ năng nhận thức cơ bản
- Các kĩ năng nhận thức bậc trung
- Các kĩ năng nhận thức bậc cao
* Hình thành thái độ nhận thức tích cực gồm: Tính ham
hiểu biết, tính hoài nghi, tính lạc quan, biết thay đổi.
1.3.4. Các hình thức lĩnh hội tri thức của trẻ
- Thứ nhất, trẻ lĩnh hội tri thức một cách tự nhiên.
- Thứ hai, trẻ lĩnh hội tri thức thông qua tình huống thực tiễn
- Thứ ba, trẻ lĩnh hội tri thức qua hoạt động học có tổ chức
Như vậy, có thể thấy rằng, quá trình lĩnh hội tri thức của
trẻ diễn ra với các giai đoạn phát triển khác nhau. Hiệu quả
của việc lĩnh hội tri thức của trẻ phụ thuộc vào mức độ tích
cực của trẻ trong việc tự khám phá môi trường do người lớn
đã tạo ra cho chúng, trong việc hưởng ứng và tiếp nhận tri
thức thông qua các tình huống thực tiễn và các hoạt động học
do người lớn đã lập kế hoạch trước.
1.4. Tính tích cực và sáng tạo trong hoạt động học tập
của trẻ mầm non
14


Các kết quả nghiên cứu tâm lí, giáo dục đã cho thấy tính
tích cực và sáng tạo của trẻ trong hoạt động học tập được thể
hiện như sau:
+ Trẻ nhận thức cảm tính mọi thứ được làm quen, tiếp
xúc, trẻ luôn có nhu cầu được quan sát, sờ mó, cầm nắm,
nghe ngửi, cảm nhận. Vì vậy, điều trẻ cần để có thể tích cực
học tập là tạo cơ hội cho trẻ tiếp xúc với đối tượng ở đa dạng

7

%
3,3%
16,7%
56,7%
23,3%

Xếp loại chung về tính tích cực của trẻ trong hoạt động
học tập là ở mức trung bình. Trong đó tỉ lệ trẻ xếp loại trung
bình chiếm tới 56,7%. Trẻ ở mức độ cao và rất cao chiếm
20% ít hơn so với trẻ xếp loại thấp( 23,3%). Điểm trung
bình của các tiêu chí cũng không đồng đều, rải từ mức thấp,
trung bình lên đến mức cao nhưng cũng chỉ xoay quanh mức
trung bình và còn có phần hơi nghiêng về mức thấp
16


2.3. Mức độ sáng tạo của trẻ khi tham gia hoạt động
học tập
Bảng 2: Mức độ sáng tạo của trẻ khi tham gia hoạt
động học tập
Mức độ
Cao
Trung

Số lượng
4
20


diện và chưa sâu sắc.
Dựa vào nguyên nhân dẫn đến trẻ thiếu tính tích cực và
sáng tạo trong hoạt động học tập ở trường mầm non mà
nguyên nhân chính là do yếu tố giáo dục và dạy học
Dựa vào đặc điểm nhận thức của trẻ: Trẻ lĩnh hội tri
thức một cách tự nhiên, lĩnh hội thông qua các tình huống
thực tiễn và lĩnh hội thông qua hoạt động học có tổ chức.
Dựa vào đặc điểm của tính tích cực và sáng tạo: luôn
tiềm ẩn trong bản thân trẻ, đòi hỏi phải trải qua một thời
gian dài và tuân thủ các nguyên tắc để phát triển và trở
thành thế mạnh đối với trẻ
18


Dựa vào thực tiễn của trường mầm non Hoa Hồng
với cơ sở vật chất, số lượng trẻ, số lượng giáo viên và
trình độ của giáo viên mang đặc điểm chung của mọi
điểm trường mầm non
Từ đó đề ra các biện pháp phù hợp với môi trường giáp
dục, phù hợp với năng lực của giáo viên cũng như đặc
điểm tâm, sinh lý của trẻ.
Các biện pháp đề xuất dựa trên các lý thuyết tin cậy và
các kiến thức thu được từ thực tế có thể áp dụng được ở
các môi trường giáo dục trẻ
3.2. Các biện pháp phát triển tính tích cực của trẻ
trong hoạt động học tập ở trường mầm non
3.2.1. Tạo hứng thú cho trẻ trong suốt quá trình học
3.2.2. Chuẩn bị phương tiện, đồ dùng dạy học cũng
đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tính
tích cực của trẻ

3.3.5. Tôn trọng và để trẻ tự quyết trong sự lựa chọn
của mình
3.3.6. Khuyến khích sáng tạo thông qua nghệ thuật

21


KẾT LUẬN
1. Kết luận
Phát triển tính tích cực, sáng tạo cho trẻ trong hoạt động
học tập ở trường mầm non là hoạt động thiết thực nhất
trong chương trình đổi mới hiện nay. Đòi hỏi giáo viên phải
linh hoạt khi dạy trẻ, kiên trì áp dụng các biện pháp tích cực
và yêu cầu phải trải qua một quá trình dài từ khi trẻ bắt đầu
vào nhà trẻ. Đáp ứng được các yêu cầu trên mới có thể đạt
được kết quả cao.
Căn cứ vào các cơ sở khoa học, các vấn đề liên quan tôi
đã đưa ra một số biện pháp nhằm phát triển tính tích cực,
sáng tạo cho trẻ trong hoạt động học tập ở trường mầm non.
Vì điều kiện thời gian có hạn, năng lực của bản thân còn
nhiều hạn chế và cũng là lần đầu tiên nghiên cứu khoa học
nên đề tài không tránh khỏi những thiếu xót. Rất mong sự
đóng góp ý kiến chân thành của các thầy cô giáo để đề tài
được hoàn chỉnh hơn.
2. Kiến nghị
Với các cấp quản lý
Các cấp quản lí cần thường xuyên tiếp xúc, quan tâm
tới các điểm trường mầm non để nắm bắt được nhu cầu,
22


đưa ra ý kiến của mình để được giải đáp hoặc để góp ý cho
giáo viên trong quá trình giáo dục trẻ. Các bậc phụ huynh
nên thông cảm và tạo điều kiện cho giáo viên mầm non
hoàn thành tốt nhiệm vụ chăm sóc- giáo dục con em mình
Với bản thân trẻ
Tin tưởng vào khả năng của bản thân, có ý chí vươn lên,
rèn luyện sức khỏe tốt để hoạt động học tập đạt kết quả cao.
Trang bị cho bản thân những kiến thức đơn giản ngoài
cuộc sống, sẵn sàng tiếp thu tri thức, để trí tò mò, lòng ham
hiểu biết trở thành những người bạn của bản thân trẻ trong
quá trình học tập.
Không ngại đưa ra ý kiến và trình bày quan điểm, đề xuất
ý tưởng với người lớn để nhận được sự ủng hộ và mạnh dạn
lắng nghe góp ý khi không được đồng tình, ủng hộ.

24