PHẠM VĂN HOAN

MODULE THPT

24
kÜ thuËt KiÓm tra,
®¸nh gi¸ trong
d¹y häc

KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 59


A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
ánh giá là m t khâu quan tr ng c a quá trình giáo d c, v a có vai trò
ki m ch ng k t qu c a m c tiêu, n i dung và ph ng pháp d y h c, v a
góp ph n i u ch nh k ho ch giáo d c ti p theo
c ti n hành phù
h p và có hi u qu . Ho t ng ánh giá n u
c ti n hành m t cách
ng b , khoa h c, v i các ph ng pháp và k thu t phù h p s có tác
ng r t tích c c n quá trình giáo d c.
B Giáo d c và ào t o quy nh vi c ánh giá b ng i m k t h p v i
nh n xét c a giáo viên ho c ch ánh giá b ng nh n xét c a giáo viên cho
t ng môn h c và ho t ng giáo d c. Sau m i l p và sau c p h c, có
ánh giá, x p lo i k t qu giáo d c c a h c sinh.
Vì v y,
ánh giá úng s ti n b c a h c sinh, giáo viên c n xây d ng
c h th ng ki m tra, ánh giá. K thu t biên so n ki m tra có
vai trò quy t nh trong xây d ng ki m tra. Module THPT 24 s gi i
thi u m t s v n có tính nguyên t c xây d ng ki m tra các giáo
viên trung h c ph thông cùng tham kh o.

B n hãy tham kh o thông tin c b n d i ây và cho bi t các b c c n
th c hi n trong quá trình biên so n ki m tra.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN
Nh ã trình bày module THPT 23, ánh giá k t qu h c t p c a h c
sinh là m t ho t ng r t quan tr ng trong quá trình giáo d c. ánh giá
k t qu h c t p là quá trình thu th p và x lí thông tin v trình , kh
n ng th c hi n m c tiêu h c t p c a h c sinh nh m t o c s cho nh ng
i u ch nh s ph m c a giáo viên, các gi i pháp c a các c p qu n lí giáo
d c và cho b n thân h c sinh, h c sinh h c t p t k t qu t t h n.

ánh giá k t qu h c t p c a h c sinh c n s d ng ph i h p nhi u công
c , ph ng pháp và hình th c khác nhau.
ki m tra là m t trong
nh ng công c
c dùng khá ph bi n
ánh giá k t qu h c t p c a
h c sinh.
KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 61


biên so n

ki m tra c n th c hi n theo quy trình sau:

2.1. Xác định mục đích của đề kiểm tra
Nh ã trình bày module THPT 23, ki m tra là m t công c dùng
ánh giá k t qu h c t p c a h c sinh sau khi h c xong m t ch
,m t
ch ng, m t h c kì, m t l p hay m t c p h c nên ng i biên so n

S l ng câu h i c a t ng ô ph thu c vào m c quan tr ng c a m i
chu n c n ánh giá, l ng th i gian làm bài ki m tra và tr ng s i m
quy nh cho t ng m ch ki n th c, t ng c p nh n th c.
62

|

MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24


Khung ma tr n

ki m tra:

M u 1. Khung ma tr n ki m tra theo m t hình th c (Tr c nghi m
khách quan ho c t lu n)
Tên Ch
(n i dung,
ch ng…)
N i dung
Ch

I

ng
S câu

Ch

S

ki m tra

Chu n ki n
th c, k
n ng c n
ki m tra

C ng

... câu

... câu

... câu

... câu

... câu

... i m

... i m

... i m

... i m

... i m

T l %

n ng c n
ki m tra

Chu n ki n
th c, k
n ng c n
ki m tra

... câu

... câu

... câu

... câu

... câu

... i m

... i m

... i m

... i m

... i m

T l %
N i dung

ki m tra

Chu n ki n
th c, k
n ng c n
ki m tra

... câu

... câu

... câu

... câu

... câu

... i m

... i m

... i m

... i m

... i m
... %

KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 63


Ch
1

Tr c
nghi m
khách

T
lu n

quan

V n d ng
Tr c
nghi m
khách

T
lu n

quan

Vận dụng
ở mứ c cao hơ n

Tr c
nghi m
khách

T

ki n th c,
k n ng
c n ki m

Chu n
ki n th c,
k n ng
c n ki m

Chu n
ki n th c,
k n ng
c n ki m

tra

tra

tra

tra

tra

tra

tra

tra


... i m

... i m

... i m

... i m

...

... i m

i m

i m
T l %

Ch

II

ng

N i
dung

= ...%

Chu n
ki n th c,


2

k n ng
c n ki m
tra

k n ng
c n ki m
tra

k n ng
c n ki m
tra

k n ng
c n ki m
tra

k n ng
c n ki m
tra

k n ng
c n ki m
tra

k n ng
c n ki m
tra


... i m

... i m

... i m

... i m

... i m

i m

T l %

Ch

…

Ch
…

= ...%

N i
dung

Chu n
ki n th c,
k n ng


S

... i m

... i m

... i m

... i m

ng

i m

T l %

Chu n
ki n th c,
k n ng
c n ki m
tra

Chu n
ki n th c,
k n ng
c n ki m
tra

Chu n

= ...%

6
5

KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 65


*
—
—
—

Các b c c b n thi t l p ma tr n ki m tra:
B c 1: Li t kê tên các ch (n i dung, ch ng...) c n ki m tra.
B c 2: Vi t các chu n c n ánh giá i v i m i c p t duy.
B c 3: Quy t nh phân ph i t l % t ng i m cho m i ch
(n i
dung, ch ng...).
B c 4: Quy t nh t ng s i m c a bài ki m tra.
B c 5: Tính s i m cho m i ch (n i dung, ch ng...) t ng ng v i
t l %.
B c 6: Tính t l %, s i m và quy t nh s câu h i cho m i chu n
t ng ng.
B c 7: Tính t ng s i m và t ng s câu h i cho m i c t.
B c 8: Tính t l % t ng s i m phân ph i cho m i c t.
B c 9: ánh giá l i ma tr n và ch nh s a n u th y c n thi t.

—
—

— Tính s i m và quy t nh s câu h i cho m i chu n t ng ng:
+ C n c vào m c ích c a ki m tra phân ph i t l % s i m
cho m i chu n c n ánh giá, m i ch , theo hàng. Gi a ba c p :
nh n bi t, thông hi u, v n d ng theo th t nên theo t l phù h p v i
ch , n i dung và trình , n ng l c c a h c sinh.
+ C n c vào s i m ã xác nh b c 5 quy t nh s i m và câu
h i t ng ng, trong ó m i câu h i d ng tr c nghi m khách quan ph i
có s i m b ng nhau.
+ N u ki m tra k t h p c hai hình th c tr c nghi m khách quan và t
lu n thì c n xác nh t l % t ng s i m c a m i m t hình th c sao cho
thích h p.
2.4. Biên soạn câu hỏi theo ma trận

Vi c biên so n câu h i theo ma tr n c n m b o: lo i câu h i, s câu h i
và n i dung câu h i do ma tr n quy nh, m i câu h i tr c nghi m
khách quan ch ki m tra m t chu n ho c m t v n , khái ni m.

2.5. Xây dựng hướng dẫn chấm (đáp án) và thang điểm

Vi c xây d ng h ng d n ch m ( áp án) và thang i m i v i bài ki m
tra c n m b o các yêu c u:
— N i dung: khoa h c và chính xác.
— Cách trình bày: c th , chi ti t nh ng ng n g n và d hi u, phù h p v i
ma tr n ki m tra.
C n h ng t i xây d ng b n mô t các m c
t c h c sinh có
th t ánh giá c bài làm c a mình (k thu t Rubric).

2.6. Điều chỉnh (Nếu thấy cần thiết)


2.2. Câu đúng sai

— Tr c m t câu d n xác nh (thông th ng không ph i là câu h i) h c
sinh ch n m t trong hai cách tr l i úng ( ) hay sai (S).
Ví d :
S

N i dung

Qu c khánh c a n c C ng hoà Xã h i Ch ngh a
×
Vi t Nam là ngày 02/9/1955.
— Khi so n câu h i tr c nghi m khách quan lo i này c n l u ý:
+ Ch n câu d n nào mà h c sinh trung bình khó nh n ra ngay là úng hay sai.
+ Không nên trích nguyên v n nh ng câu trong sách giáo khoa; nên di n
t n i dung b n ch t c a v n
nh h i h c sinh ph i t duy,
l a ch n.
+ C n m b o tính úng ( ) hay sai (S) c a n i dung câu là ch c ch n.
+ M i câu tr c nghi m khách quan ch nên di n t m t ý c nh t, tránh bao
g m nhi u chi ti t.
+ Tránh dùng nh ng c m t nh : “t t c ”, “không bao gi ”, “không m t ai”,
“th ng”, “ ôi khi”... Nh ng c m t này có th giúp h c sinh d dàng
nh n ra câu úng hay sai.
+ Trong m t bài tr c nghi m, không nên b trí s câu úng b ng s câu
sai, không nên s p t các câu úng theo m t tr t t có chu kì.
2.3. Câu hỏi nhiều lựa chọn
— Ví d : Tác gi c a H nh phúc c a m t tang gia là:

A. Nguyên H ng.


— Câu h i d ng này th ng g m hai c t thông tin, m i c t có nhi u dòng.
h c sinh ph i ch n ra nh ng k t h p h p lí gi a m t dòng c a c t này
v i m t hay nh ng dòng thích h p c a c t bên kia.
— D ng này thích h p cho vi c ki m tra lí thuy t.
Ví d : Hãy ghép m nh c t trái v i c t ph i sao cho h p lí:
1 Vi t Nam là qu c gia
A ông dân nh t th gi i
2 Trung Qu c là qu c gia
B
ông Nam Á
— Khi biên so n lo i câu h i này c n l u ý:
+ Dãy c t thông tin a ra không nên quá dài, nên thu c cùng m t lo i,
có liên quan v i nhau.

70

|

MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24


+ C t câu h i và c t câu tr l i không nên b ng nhau, nên có nh ng câu tr
l i d ra t ng s cân nh c khi l a ch n.
+ Th t câu tr l i không nên n kh p v i th t các câu h i gây thêm
khó kh n cho s l a ch n.
2.5. Câu điền khuyết

—
+


d ng có hi u qu
bài ki m tra 1
i ta th

trong gi

ti t, h

,

c kì

ng dùng các câu h i

vì:
+ Kh n ng phân bi t h c sinh cao.
+ ánh giá c ki n th c c a h c sinh trên m t di n r ng; h n ch
c
kh n ng h c t , h c l ch, h c v t c a h c sinh.
+ Ch m i m khách quan, nhanh chóng, chính xác, có th s d ng công
ngh thông tin ch m.
nhi u l a ch n,

KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 71


Hoạt động 3. Hướng dẫn viết các loại câu hỏi.
1. NHIỆM VỤ


—
—
—

ánh giá m t n i dung quan tr ng c a chu n ch ng trình.
Vi t theo hình th c t câu h i (n u có th ).
Câu tr l i ph i là m t c m t ng n g n, m t t ho c m t con s .
Tr ch tr ng cu i câu.
Tránh dùng l i l trong sách giáo khoa.
tr ng m t t quan tr ng (không nên tr ng t không quan tr ng).
Ch m t n hai ch tr ng.
r ng c a các ch tr ng c n b ng nhau và cùng m t hình th c nh
trong các câu h i khác.
— Có câu h ng d n cho h c sinh h c sinh có câu tr l i chính xác (n u
h p lí).
— Tránh l i ng pháp hay l các manh m i.

2.2. Hướng dẫn viết câu hỏi đúng – sai

— ánh giá m t n i dung quan tr ng c a chu n ch ng trình.
— L y các ý ki n quan tr ng (không nên ch n các m c không quan tr ng)

74

|

MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24


—

— Ch có duy nh t m t áp án úng.
— Tránh các l a ch n nh “t t c các áp án trên” hay “không có áp án
nào úng”.

2.4. Hướng dẫn viết câu hỏi ghép đôi

— ánh giá m t n i dung quan tr ng c a chu n ch ng trình.
— t ra các gi thuy t và các câu tr l i.
— Các câu tr l i là các l a ch n h p lí cho t ng gi thuy t.
KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 75


—
—
—
—
—
—

Vi t câu bên ph n gi thuy t dài h n so v i các câu bên ph n tr l i.
C n vi t câu h ng d n làm bài th t rõ ràng yêu c u ghép ôi.
N u có th hãy s p x p các câu tr l i m t cách h p lí nh t.
Tránh lo i ghép ôi “hoàn h o”.
Vi t không quá 10 câu tr l i.
ánh s th t cho các câu bên ph n gi thuy t và ánh ch th t cho
các câu bên ph n tr l i.

2.5. Hướng dẫn viết câu hỏi tự luận

— ánh giá m t n i dung quan tr ng c a chu n ch ng trình.


B n hãy tham kh o thông tin c b n d i ây
so n ki m tra.

a ra quy trình biên

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

Quy trình thi t k ma tr n ki m tra

2.1. Xác định mục đích của đề kiểm tra

Nh ã trình bày module THPT 23, ki m tra là m t công c dùng
ánh giá k t qu h c t p c a h c sinh sau khi h c xong m t ch , m t
ch ng, m t h c kì, m t l p hay m t c p h c nên ng i biên so n
ki m tra c n c n c vào yêu c u c a vi c ki m tra, c n c chu n ki n th c,
KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 77


k n ng c a ch ng trình và th c t h c t p c a h c sinh
m c ích c a ki m tra cho phù h p.

xây d ng

2.2. Xác định hình thức đề kiểm tra

ki m tra có các hình th c sau:
— ki m tra t lu n.
— ki m tra tr c nghi m khách quan.
—


Cp

Mô t

— Nh n bi t là h c sinh nh các khái ni m c b n, có th nêu
lên ho c nh n ra chúng khi c yêu c u.
— Các ho t ng t ng ng v i c p nh n bi t là: nh n d ng,
i chi u, ch ra...
Nh n bi t
— Các ng t t ng ng v i c p nh n bi t có th là: xác
nh, t tên, li t kê, i chi u ho c g i tên, gi i thi u, ch ra...
— Ví d : G i tên v t thông d ng ang s d ng trong nhà
mình; ch ra âu là m t ph ng trình b c hai.
— Thông hi u là h c sinh hi u các khái ni m c b n và có th
v n d ng chúng khi chúng c th hi n theo các cách t ng
t nh cách giáo viên ã gi ng ho c nh các ví d tiêu bi u v
chúng trên l p h c.
— Các ho t ng t ng ng v i c p thông hi u là: di n gi i,
t ng k t, k l i, vi t l i, l y c ví d theo cách hi u c a mình...
Thông hi u
— Các ng t t ng ng v i c p thông hi u có th là: tóm
t t, gi i thích, di n d ch, mô t , so sánh ( n gi n), phân bi t,
i chi u, trình bày l i, vi t l i, minh ho , hình dung, ch ng t ,
chuy n i...
— Ví d : K l i truy n T m Cám; cho c ví d v ph ng trình
b c hai.
— V n d ng c p th p là h c sinh có th hi u c khái
ni m m t c p cao h n “thông hi u”, t o ra c s liên
k t logic gi a các khái ni m c b n và có th v n d ng chúng

phân tích, t ng h p và ánh giá theo b ng phân lo i các c p
nh n th c c a Bloom.
— Các ho t ng t ng ng v i v n d ng c p cao là:
V n d ng thi t k , t k ho ch ho c sáng tác; bi n minh, phê bình ho c
c p cao
rút ra k t lu n; t o ra s n ph m m i...
— Các ng t t ng ng v i v n d ng c p cao có th là:
l p k ho ch, thi t k , t o ra...
— Ví d : Vi t m t bài lu n th hi n thái c a b n i v i m t
v n c th ; bi n lu n nghi m c a ph ng trình có tham s .
* Xác nh c p t duy d a trên các c s sau:
— C n c vào chu n ki n th c, k n ng c a ch ng trình giáo d c ph thông:
+ Ki n th c trong chu n ghi là bi t c thì xác nh c p “bi t”;
+ Ki n th c trong chu n ghi là hi u c thì xác nh c p “hi u”;
80

|

MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24


+ Ki n th c trong chu n ghi ph n k n ng thì xác nh là c p “v n d ng”.
L u ý: Ki n th c trong chu n ghi là “hi u c” nh ng ch m c nh n
bi t các ki n th c trong sách giáo khoa thì v n xác nh c p “bi t”;
nh ng ki n th c, k n ng k t h p gi a ph n “bi t c” và ph n “k n ng”
thì c xác nh c p “v n d ng”.
— Nh ng ki n th c, k n ng k t h p gi a ph n “hi u c” và ph n “k n ng”
c xác nh c p “v n d ng m c cao h n”.
— Chú ý khi xác nh các chu n c n ánh giá i v i m i c p t duy:
+ Chu n c ch n

thông hi u, v n d ng theo th t nên theo t l phù h p v i ch ,
n i dung và trình , n ng l c c a h c sinh.
C n c vào s i m ã xác nh quy t nh s i m và s câu h i
t ng ng (trong ó m i câu h i d ng tr c nghi m khách quan nên có s
i m b ng nhau).
N u ki m tra k t h p c hai hình th c tr c nghi m khách quan và t
lu n thì c n xác nh t l % t ng s i m c a m i hình th c, có th thi t
k m t ma tr n chung ho c thi t k riêng 2 ma tr n.
N u t ng s i m khác 10 thì c n quy i v i m 10 theo t l %.

•

•

•

•

Hoạt động 5. Tìm hiểu việc biên soạn đề kiểm tra.
1. NHIỆM VỤ

B n hãy k t h p thông tin c b n d i ây v i kinh nghi m b n thân,
hãy tr l i câu h i: Làm th nào biên so n ki m tra c t t?

82

|

MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24


— Câu h i ph i phù h p v i các tiêu chí ra ki m tra v m t trình bày và
s i m t ng ng.
— Câu h i yêu c u h c sinh ph i v n d ng ki n th c vào các tình hu ng m i.
— Câu h i th hi n rõ n i dung và c p t duy c n o.
KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 83