ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
----------------------------

CÔNG TRÌNH DỰ THI
GIẢI THƯỞNG “SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC”
NĂM 2014

Tên công trình:
. ĐÁNH GIÁ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG CHUẨN QUỐC TẾ
BASEL II VÀO QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN
HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

Giáo viên hướng dẫn:

TS. Đinh Xuân Cường

Dân tộc: Kinh

Lớp:

QH - 2011 E – TCNH

Giới tính: Nữ

Nhóm nghiên cứu:

Nguyễn Thị Thanh Nhàn

Năm thứ: 3


ĐÓNG GÓP THỰC TIỄN CỦA CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
Trong bối cảnh các ngân hàng đang triển khai việc áp dụng Basel II thì đây là tài
liệu có ý nghĩa tham khảo trong quá trình hoạch định lộ trình áp dụng các chuẩn mực
Basel II vào quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại đồng thời đưa ra
những giải pháp cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng Basel II.
Bài nghiên cứu đã mô tả các bước tiến trong khuôn khổ pháp lý của Việt Nam về
các đòi hỏi về vốn đối với các ngân hàng thương mại tiệm cận các chuẩn mực của
Basel, đánh giá những bất cập của các thông tư mà ngân hàng nhà nước đã ban hành
cụ thể là Thông tư 13, Thông tư 02, được biết dự thảo sửa đổi bổ sung Thông tư 13
vẫn đang được tổ chức và chưa có những quyết định cuối cùng.
Do đó, bên cạnh những giải pháp chung cho hệ thông ngân hàng , nhóm nghiên
cứu xin được đề xuất 1 số ý kiến bổ sung cho Thông tư 13 với mong muốn nâng cao
hiệu quả áp dụng Basel II cho các ngân hàng như sau:
1. Bổ sung trụ cột 2 thông qua việc ban hành thêm các quy định giám sát, đánh giá
việc thực hiện, chấp hành các tỉ lệ an toàn vốn quy định của các ngân hàng
trong hệ thống, đồng thời có biện pháp xử lý, khắc phục đối với các ngân hàng
không đáp ứng đủ điều kiện vốn theo quy định của nhà nước.
2.

Bổ sung điều kiện, giới hạn cấp tín dụng để đầu tư kinh doanh cổ phiếu của

ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đồng thời giảm hệ số rủi ro
đối với các khoản vay đầu tư chứng khoán và bất động sản.
3.

Điều chỉnh tỉ lệ dự trữ chi trả dựa trên sự khác nhau về khả năng thanh

khoản của các tài sản dự trữ.
4.



iv


v


vi


Do đóữ
MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN..............................................................................................................ii
ĐÓNG GÓP THỰC TIỄN CỦA CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU..........................iii
.................................................................................................................................... iii
.................................................................................................................................... vii
Do đóữ........................................................................................................................ vii
MỤC LỤC.................................................................................................................. vii
Lời cảm ơn ii..............................................................................................................xii
Mục lục iii................................................................................................................... xii
Danh mục các chữ viết tắt iv.....................................................................................xii
Danh mục các hình v.................................................................................................xii
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH.....................................................................xix
MỞ ĐẦU....................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu................................................................................................3
3. Mục đích nghiên cứu...........................................................................................4
4. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................4
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu........................................................................4

và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu tổn thất,
ảnh hưởng bất lợi từ rủi ro....................................................................................16
2. Hiệp ước chuẩn quốc tế về quản trị rủi roQTRR NHTM...............................16
2.1. Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng................................................................16
2.2. Hiệp ước vốn Basel...........................................................................................17
2.3. Hiệp ước Basel I................................................................................................18
2.4. Hiệp ước Basel II.............................................................................................20
3. Việt Nam với các chính sách và quy định về rủi ro tín dụngRRTD về phía
các NHTM...............................................................................................................24
Kết luận chương I...................................................................................................24
CHƯƠNG II::............................................................................................................26
CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM TRÊN CON ĐƯỜNG........................................26
ĐẾN VỚI CHUẨN BASEL.......................................................................................26
1. Trụ cột 1: Các yêu cầu vốn tối thiểu..................................................................26

viii


1.1. Thực trạng về vốn và nợ xấu của các NHTM Việt Nam.................................38
2. Trụ cột 2: Tăng cường cơ chế giám sát.............................................................54
2.2. Nguyên nhân khiến hiệu quả công tác giám sát ở Việt Nam chưa cao............57
2.1. Kinh nghiệm quản trị tín dụng của ngân hàng một số nước trên thế giới......59
2.2. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng ở Việt Nam...............................................61
3. Trụ cột 3: Tuân thủ kỉ luật thị trường..............................................................64
4. Ngân hàng Việt Nam với việc ứng dụng chuẩn Basel II..................................66
4.1. Nghiên cứu thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụngRRTD tại ngân hàng
BIDV theo các yêu cầu của hiệp ước Basel II.........................................................67
5. Khó khăn mà các NHTM Việt Nam gặp phải trên con đường đến với chuẩn
quốc tế Basel II........................................................................................................82
Kết luận chương II.................................................................................................85

dọc từ trung ương xuống cơ sở và có sự độc lập tương đối về điều hành và hoạt
động nghiệp vụ trong tổ chức bộ máy của ngân hàng Nhà nước. Quy tắc giám sát
của bộ máy thanh tra dựa trên cơ sở ứng dụng những nguyên tắc cơ bản về giám
sát hiệu quả hoạt động Ngân hàng của ủy ban Basel đồng thời tuân thủ nghiêm
ngặt những quy tắc thận trọng trong công tác thanh tra......................................101
Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế và tham gia các hiệp ước, thỏa thuận
quốc tế về giám sát ngân hàng và an toàn hệ thống tài chính. Tăng cường trao đổi
thông tin với các cơ quan giám sát ngân hàng nước ngoài...................................101
Thứ ba, phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra, giám sát đủ về số lượng và có trình
độ nghiệp vụ cao,có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt, được trang bị đầy đủ
kiến thức về pháp luật, quản lý và các công cụ thực thi nhiệm vụ.......................101
Thứ tư, xây dựng và triển khai khuôn khổ quy trình và phương pháp thanh tra,
giám sát dựa trên cơ sở tổng hợp và rủi ro. Xây dựng hệ thống giám sát rủi ro
trong hoạt động ngân hàng có khả năng cảnh báo sớm đối với các TCTD có vấn
đề và các rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Ban hành quy định mới đánh giá,
xếp hạng các TCTD theo tiêu chuẩn CAMEL.......................................................102
Xây dựng hệ thống giám sát rủi ro trong hoạt động ngân hàng có khả năng cảnh
báo sớm đối với các TCTD. Thiết lập hệ thống các quy định, quy trình và sổ tay
hướng dẫn trên cơ sở rủi ro, đồng thời tiến hành đánh giá tổng thể qua công tác
thanh tra, giám sát của ngân hàng theo 25 nguyên tắc cơ bản của Ủy ban Basel.
................................................................................................................................... 102
KẾT LUẬN............................................................................................................... 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................................106
PHỤ LỤC 1..............................................................................................................109
(Nguyên tắc 1) Điều kiện của một hệ thống giám sát nghiệp vụ ngân hàng có hiệu
quả là: i) phải có khung pháp lý phù hợp, ii) nhận định mục tiêu, nguồn lực, trách

x



Trang bìa---------------------------------------------------------------------------------------------i

xi


Lời cảm ơn-----------------------------------------------------------------------------------------ii
Mục lục iii
Danh mục các chữ viết tắt----------------------------------------------------------------------iv
Danh mục các hình-------------------------------------------------------------------------------v
LỜI CẢM ƠN..............................................................................................................ii
ĐÓNG GÓP THỰC TIỄN CỦA CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU..........................iii
.................................................................................................................................... iii
.................................................................................................................................... vii
Do đóữ........................................................................................................................ vii
MỤC LỤC.................................................................................................................. vii
Lời cảm ơn ii..............................................................................................................xii
Mục lục iii................................................................................................................... xii
Danh mục các chữ viết tắt iv.....................................................................................xii
Danh mục các hình v.................................................................................................xii
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH.....................................................................xix
MỞ ĐẦU....................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu................................................................................................3
3. Mục đích nghiên cứu...........................................................................................4
4. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................4
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu........................................................................4
6. Câu hỏi nghiên cứu...............................................................................................5
7. Kết cấu bài nghiên cứu.........................................................................................5
NỘI DUNG...................................................................................................................6
NỘI DUNGNỘI DUNG...............................................................................................6

2.2. Hiệp ước vốn Basel...........................................................................................17
2.3. Hiệp ước Basel I................................................................................................18
2.4. Hiệp ước Basel II.............................................................................................20
3. Việt Nam với các chính sách và quy định về rủi ro tín dụngRRTD về phía
các NHTM...............................................................................................................24
Kết luận chương I...................................................................................................24
CHƯƠNG II::............................................................................................................26
CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM TRÊN CON ĐƯỜNG........................................26
ĐẾN VỚI CHUẨN BASEL.......................................................................................26
1. Trụ cột 1: Các yêu cầu vốn tối thiểu..................................................................26

xiii


1.1. Thực trạng về vốn và nợ xấu của các NHTM Việt Nam.................................38
2. Trụ cột 2: Tăng cường cơ chế giám sát.............................................................54
2.2. Nguyên nhân khiến hiệu quả công tác giám sát ở Việt Nam chưa cao............57
2.1. Kinh nghiệm quản trị tín dụng của ngân hàng một số nước trên thế giới......59
2.2. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng ở Việt Nam...............................................61
3. Trụ cột 3: Tuân thủ kỉ luật thị trường..............................................................64
4. Ngân hàng Việt Nam với việc ứng dụng chuẩn Basel II..................................66
4.1. Nghiên cứu thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụngRRTD tại ngân hàng
BIDV theo các yêu cầu của hiệp ước Basel II.........................................................67
5. Khó khăn mà các NHTM Việt Nam gặp phải trên con đường đến với chuẩn
quốc tế Basel II........................................................................................................82
Kết luận chương II.................................................................................................85
CHƯƠNG III:............................................................................................................86
GIẢẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG CHUẨN QUỐC TẾ
BASEL II VÀO QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM..................................................................86

ngặt những quy tắc thận trọng trong công tác thanh tra......................................101
Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế và tham gia các hiệp ước, thỏa thuận
quốc tế về giám sát ngân hàng và an toàn hệ thống tài chính. Tăng cường trao đổi
thông tin với các cơ quan giám sát ngân hàng nước ngoài...................................101
Thứ ba, phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra, giám sát đủ về số lượng và có trình
độ nghiệp vụ cao,có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt, được trang bị đầy đủ
kiến thức về pháp luật, quản lý và các công cụ thực thi nhiệm vụ.......................101
Thứ tư, xây dựng và triển khai khuôn khổ quy trình và phương pháp thanh tra,
giám sát dựa trên cơ sở tổng hợp và rủi ro. Xây dựng hệ thống giám sát rủi ro
trong hoạt động ngân hàng có khả năng cảnh báo sớm đối với các TCTD có vấn
đề và các rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Ban hành quy định mới đánh giá,
xếp hạng các TCTD theo tiêu chuẩn CAMEL.......................................................102
Xây dựng hệ thống giám sát rủi ro trong hoạt động ngân hàng có khả năng cảnh
báo sớm đối với các TCTD. Thiết lập hệ thống các quy định, quy trình và sổ tay
hướng dẫn trên cơ sở rủi ro, đồng thời tiến hành đánh giá tổng thể qua công tác
thanh tra, giám sát của ngân hàng theo 25 nguyên tắc cơ bản của Ủy ban Basel.
................................................................................................................................... 102
KẾT LUẬN............................................................................................................... 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................................106
PHỤ LỤC 1..............................................................................................................109
(Nguyên tắc 1) Điều kiện của một hệ thống giám sát nghiệp vụ ngân hàng có hiệu
quả là: i) phải có khung pháp lý phù hợp, ii) nhận định mục tiêu, nguồn lực, trách

xv


nhiệm rõ ràng giữa các cơ quan giám sát, iii) quy định về chia sẻ và bảo mật
thông tin.................................................................................................................... 113
Các nguyên tắc về cấp phép và cơ cấu (nguyên tắc 2-5): i) xác định rõ tổ chức tài
chính được phép làm và chịu sự giám sát, ii) quyền đưa ra các tiêu chí và bác bỏ

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

NHNN

Ngân hàng Nhà Nước

NHTM

Ngân hàng Thương Mại

CHLB

Cộng hòa liên bang

TTS

Tổng tài sản

VLĐ

Vốn lưu động

NH

Ngân hàng

TS

Tài sản


OCB

Ngân hàng Á Châu
Ngân hàng Đông Á
Ngân hàng Đông Nam Á
Ngân hàng Đại Dương
Ngân hàng Bắc Á
Ngân hàng Nhà Hà Nội
Ngân hàng Quốc tế
Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín
Ngân hàng Sài Gòn-Hà Nội
Ngân hàng Việt Nam Thương Tín
Ngân hàng Phương Đông

ACB

Ngân hàng Á Châu

AGR

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

BIDV

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

CHLB

Cộng hòa liên bang



OECD

Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển

QTRR

Quản trị rủi ro

RRTD

Rủi ro tín dụng

SacomBank

Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín

SEABANK

Ngân hàng Đông Nam Á

SHB

Ngân hàng Sài Gòn-Hà Nội

TCTD

Tổ chức tín dụng

TS

28928

Hình 1: Tỉ lệ nợ xấu các ngân hàng Việt Nam 2002 - 2009

30129

Bảng 3: Vốn tự có và hệ số CAR của các NHTMNN thời điểm 31/12/2005

31331

Bảng 4: Bảng tổng hợp vốn tự có của hệ thống NHTM đến 31/12/2005

32432

Bảng 5: Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của một số NHTM

33533

Hình 2: Tỷ lệ nợ xấu của một số ngân hàng qua 9 tháng đầu năm

34634

Hình 3: Tỷ lệ nợ có khả năng mất vốn trên dư nợ cho vay khách hàng tại thời
điểm 30/9
Hình 4: Cơ cấu nợ xấu của các NHTM niêm yết năm 2012
Hình 5: So sánh tỉ lệ tăng trưởng nợ xấu cuối 2011 – 30/9/2012 của 8 ngân
hàng

35735
35735

Bảng 10: Thang điểm các nhóm chỉ tiêu tài chính của BIDV

54756

xix


Hình 9: Tình hình dư nợ tín dụng tại BIDV giai đoạn 2010-2013

56959

Hình 10: Tỉ lệ dư nợ tín dụng của BIDV năm 2010 – 2013

576059

Bảng 11: Dư nợ tín dụng của BIDV năm 2010 – 2013

586161

xx


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sau 6 7 năm trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO),
môi trường và thể chế hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam có những chuyển
biến tích cực. Tuy nhiên, hội nhập không chỉ là cơ hội mà còn là một thách thức không
nhỏ đối với các ngân hàng Việt Nam. Không thể phủ nhận rằng các nNgân hàng Việt
Nam đang ngày một phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ. Song nếu so sánh với các
ngân hàng trong khu vực và trên thế giới, với mức tăng trưởng tín dụng thấp và tỉ lệ nợ

đến thời điểm hiện nay (năm 2014) nhưng lộ trình ấy vẫn chưa thực sự hiệu quả, hay
Thông tư 13 về tỉ lệ an toàn vốn vốn, Tthông tư 02 về phân loại và xử lý nợ xấu nhưng
khi thực hiện vẫn còn vấp phải nhiều bất cập do vẫn còn chưa thực sự phù hợp với
thực tiễn. Đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về công tác quản trị rủi ro tín dụngRRTD
nhưng chưa cập nhật đủ tình hình của các NHTM cho đến thời điểm hiện nay. Bên
cạnh đó các bài nghiên cứu chỉ tiếp cận vấn đề ở phương diện vốn (trụ cột 1) mà vẫn
chưa bám sát nghiên cứu cả 3 trụ cột của Basel II. Như vậy , sự tiếp cận Basel II chưa
thực sự toàn diện.
Trước những thực trạng đó, nhóm chúng tôi chọn đi sâu nghiên cứu tìm hiểu
chủ đề: “Đánh giá và nâng cao hiệu quả ứng dụng chuẩn quốc thế Basel II vào
quản trị rủi ro tín dụngRRTD của các ngân hàng thương mạiNHTM Việt Nam”
với mong muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và sựư vững chắc của các ngân hàng nói
riêng và toàn hệ thống ngân hàng nói chung.

2


2. Lịch sử nghiên cứu
- Trần Thị San (2010), Xây dựng quy trình áp dụng basel II vào quản trị rủi
roQTRR trong hệ thống ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam, tài liệu chưa xuất
bản đã được sự đồng ý của tác giả, Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
Đề tài này tập trung nghiên cứu thực trạng quản trị rủi ro tín dụngRRTD tại
ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam, qua đó đưa ra quy trình áp dụng basel II vào
công tác quản trị rủi roQTRR tại ngân hàng này. Bài nghiên cứu đã nêu và phân tích
khá chi tiết tình hình tổng quan về rủi ro và quản trị rủi ro tín dụngRRTD tại ngân
hàng đầu tư và phát triển Việt Nam đồng thời phản ánh rõ thực trạng quản trị rủi ro tín
dụngRRTD, số liệu phong phú. Tuy nhiên ở đây tác giả chưa đưa ra được các nhân tố
ảnh hưởng, các khó khăn trong việc áp dụng Basel II cũng như chưa xác định được
thời gian thực hiện quy trình.
Chu Thị Hương Giang (2009), Ứng dụng hiệp ước Basel II vào hệ thống quản

phương pháp thực nghiệm. Để đi sâu vào từng phần, phương pháp mô tả được sử dụng
khi làm rõ các vấn đề cơ bản của Basel và quản trị RRTD. Bài viết đưa ra các khái
niệm, đặc điểm, cách phân loại của 2 đối tượng này để người đọc có cái nhìn tổng
quan nhất trong chương I.
Ngoài ra, bài nghiên cứu còn sử dụng phương pháp so sánh khi nói về hiệp ước
vốn Basel, cụ thể là so sánh ưu nhược điểm của Basel I và Basel II từ đó kết luận về
mức độ khả thi của từng hiệp ước, so sánh số liệu của các ngân hàng qua từng thời kì,
hay giữa chính các ngân hàng với nhau nhằm làm nổi bật thực trạng về vốn và nợ xấu
ở Việt Nam.
Dữ liệu về các ngân hàng được thu thập được thống kê, tổng hợp, lựa chọn,
hiệu chỉnh, mã hóa và phân tích đánh giá, đồng thời sử dụng các bảng, biểu đồ… để
minh họa cho nội dung phân tích, rút ra những đánh giá cụ thể làm cho bài nghiên cứu
có sức thuyết phục hơn.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng ứng dụng chuẩn quốc thế Basel II vào
quản trị rủi ro tín dụngRRTD của các ngân hàng thương mạiNHTM Việt Nam
4


- Phạm vi nghiên cứu: Các ngân hàng thương mạiNHTM Việt Nam
6. Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng vốn và nợ xấu ở các ngân hàng thương mạiNHTM Việt Nam từ
2005 đến 2013 như thế nào?
- Các chính sách của NHNN Việt Nam nhằm đưa các NH trong nước từng
bước đến với chuẩn quốc tế ra sao?
- Thực trạng quản lý giám sát ở các NHTM Việt Nam như thế nào?
- Mức độ minh bạch của việc công bố thông tin nội bộ các các NHTM Việt Nam
như thế nào?
- Các khó khăn gặp phải của các NHTM khi áp dụng hiệp ước chuẩn Basel II?
- Ngân hàng nào ở Việt Nam đã công bố áp dụng chuẩn Basel II? Tình hình