MỤC LỤC
MỞ ĐẦU

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Làn sóng văn minh hiện đại đang dần được mở ra, phát triển đưa con
người tiến lên xã hội tương lai tiến bộ. Nói tới con người chúng ta có thể hình
dung ngay ra được, nhưng khó có thể đưa ra được một định nghĩa hay một khái
niệm chính xác. Vậy con người là gì? Cho đến nay, con người vẫn là một bí ẩn,
không ai có thể hiểu hết được.
Bàn về con người hay những vấn đề liên quan tới con người luôn là tiêu
điểm của các nhà khoa học, các nhà triết học, các nhà tâm lí, xã hội học, y học…
đó là một khách thể hết sức phong phú. Những vấn đề triết học về con người là
một nội dung lớn trong lịch sử triết học nhân loại.
Mỗi khoa học có những cách để tiếp cận, giải quyết, nghiên cứu khác
nhau về những mặt, những khía cạnh riêng biệt, cụ thể. Trong y học, thì chủ yếu
nghiên cứu tìm hiểu về cấu trúc cơ thể, các bộ phận… của con người. Trong triết
học với đặc trưng trừu tượng hóa, khái quát hóa các khoa học cụ thể về con
người để nghiên cứu con người về mặt thế giới quan, hệ tư tưởng, lối sống…
Bằng cách này hay cách khác, triết học bao giờ cũng phải giải đáp những vấn đề
chung nhất của con người như: Bản chất con người là gì? Vị trí của con người
trong thế giới? Ý nghĩa cuộc sống của con người là gì?
Ở mỗi thời kì, mỗi giai đoạn khác nhau, số phận con người cũng được
quan tâm khác nhau. Từ thời cổ đại, con người bắt đầu tìm hiểu nguồn gốc của
1


mình và có những ý thức ban đầu về sức mạnh của chính bản thân mình. Sự hình
thành và phát triển của con người trải qua các thời kì khác nhau của lịch sử, từ
xã hội cộng sản nguyên thủy - chiếm hữu nô lệ - phong kiến - tư bản chủ nghĩa
rồi tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa cộng sản. Ở

của mỗi thời đại mà xuất hiện những vấn đề này hay vấn đề kia. Việc nghiên
cứu về con người mà đặc biệt về nhân cách con người là vô cùng quan trọng. Vị
trí, vai trò của con người qua mỗi giai đoạn là khác nhau, thể hiện sự khác biệt
rõ ràng nhất quan niệm con người đó là ở xã hội phong kiến và ở xã hội xã hội
chủ nghĩa tiếp thu ánh sáng, tư tưởng tiến bộ của Chủ nghĩa Mác – Lênin về con
người. Chính vì việc nhận ra sự khác biệt đó, em mạnh dạn chọn đề tài nghiên
cứu “Quan niệm về con trong triết học Mác – Lênin và sự tha hóa nhân cách con
người trong xã hội phong kiến qua tác phẩm “Chí Phèo” của nhà văn Nam Cao”.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu về con người nói chung và quan niệm về con người trong triết
học Mác – Lênin cũng như sự tha hóa nhân cách con người trong xã hội phong
kiến qua tác phẩm “Chí Phèo” của nhà văn Nam Cao không phải là một vấn đề
mới. Thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, bài viết tầm cỡ, quy mô và
nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau nhưng vẫn chưa được quan tâm đúng
mức và đầy đủ.
Trước những năm 1945, có các tác phẩm như “Tắt đèn”, “Lão Hạc”, “Chí
Phèo”…, nhưng các tác phẩm ở thời kì này nói tới con người vẫn chỉ ở mức độ
chung chung, chưa được cụ thể mà chỉ nhấn mạnh tới nỗi thống khổ của người
nông dân.
Tuy nhiên, ở giai đoạn trước 1945, tác phẩm “Chí Phèo” của nhà văn
Nam Cao là một tác phẩm có nhiều giá trị và trong đó nhân cách con người bị
tha hóa được thể hiện rõ nét. Từ hiện thức này đã có khá nhiều công trình nghiên
cứu như “Nam Cao – con người và xã hội cũ” (1964) của Lê Đình Kị. Hay
Nguyễn Văn Trung có bài “Con người bị từ chối quyền làm người trong truyện
ngắn Chí Phèo của Nam Cao” (1965). Các bài viết trên tập trung nói đến tư
tưởng tiến bộ của nhà văn luôn đứng về phía những người nghèo khổ, đồng thời
3


phản ánh hiện thực xã hội, biểu hiện những bế tắc trong tư tưởng Nam Cao.

3.2. Nhiệm vụ
Nhiệm vụ của đề tài là làm rõ quan niệm về con người trong triết học
Mác-Lênin mà trước đó phải chỉ ra được những quan điểm ngoài Mác xít. Tiếp
đó là làm sáng tỏ sự tha hóa nhân cách con người trong tác phẩm Chí Phèo của
Nam Cao những năm 1945, thông qua hình tượng tiêu biểu là nhân vật Chí
Phèo. Cũng từ đó thấy được xã hội đương thời bần cùng hóa con người, là mất
đi tính chủ thể của họ, biến họ thành những dạng tồn tại của xã hội hơn là sống.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng
Đề tài nghiên cứu về con người theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin
và nghiên cứu về sự tha hóa của con người thể hiện trong truyện ngắn “Chí
Phèo” của Nam Cao.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu sự tha hóa nhân cách con người trong xã hội phong kiến Việt
Nam trước những năm 1945, mà cụ thể là nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn
cùng tên của Nam Cao. Và nghiên cứu con người trong triết học Mác – Lênin, từ
những quan niệm ngoài mác xít cho đến quan niệm của Mác.
5. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài dựa trên phương pháp duy vật biện chứng và duy vật
lịch sử, đồng thời sử dụng các phương pháp như phương pháp so sánh, thống kê,
phân tích – tổng hợp, phương pháp hệ thống.
6. Đóng góp mới của đề tài
Về lí luận: Đã có nhiều công trình nghiên cứu về con người trong triết học
Mác cũng như sự tha hóa nhân cách con người trong xã hội phong kiến, đề tài
này có sự kế thừa và phát huy thành tựu của những người đi trước. Tuy nhiên,
đề tài nêu lên và đi sâu vào tìm hiểu quan niệm, bản chất con người trong xã hội
5


hiện đại so với quan niệm về con người trong xã hội phong kiến. Để từ đó thấy

7


KẾT LUẬN
Ở chương 1, đề tài tập trung làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin
về con người. Đã có nhiều quan điểm khác nhau trước khi có sự ra đời quan
niệm về con người trong triết học Mác. Quan niệm con người trong triết học
phương Đông, trong nền triết học Trung Hoa,vấn đề bản tính con người được
quan tâm hàng đầu. Các nhà tư tưởng của Nho gia, Pháp gia tiếp cận từ hoạt
động thực tiễn chính trị, đạo đức xã hội và đi đến kết luận bản tính người là
Thiện (Nho gia) và bản tính người là Bất thiện (Pháp gia)… Khác với nền triết
học Trung Hoa, các nhà tư tưởng của các trường phái triết học Ấn Độ mà tiêu
biểu là Đạo Phật lại tiếp cận từ góc độ suy tư về con người và đời người ở tầm
chiều sâu triết lí siêu hình đối với những vấn đề nhân sinh quan.
Trong suốt chiều dài lịch sử triết học phương Tây, từ Cổ đại, Trung cổ,
Phục Hưng, Cận đại đến nay, những vấn đề triết học về con người vẫn là một đề
tài tranh luận chưa chấm dứt.
Triết học Mác đã kế thừa quan niệm về con người trong lịch sử triết học,
đồng thời khẳng định con người hiện thực là sự thống nhất giữa yếu tố sinh học
và yếu tố xã hội. Trong tính hiện thực của nó con người là tổng hòa các mối
quan hệ xã hội.
Ở chương 2, đề tài làm rõ các khái niệm về nhân cách, tha hóa và nguyên
nhân của sự tha hóa. Nói đến nguyên nhân của sự tha hóa đó chính là sự thối nát
của xã hội phong kiến đẩy con người đến con đường cùng không lối thoát. Chí
Phèo phải thay đổi hình dạng, kiếm ăn bằng nghề rạch mặt ăn vạ, một Lão Hạc
phải ăn bả chó để giữ lại mảnh vườn cho con trai trong cái chết đau đớn, qoằn
quại. Và sự tha hóa đó thể hiện ở các phương diện như đạo đức – nhân cách, làm
mất tính người, thay đổi các mối quan hệ.
8


Dục, Hà Nội – 2009, tr.178 – 188.
3. GS.VS. Nguyễn Duy Quý (Trưởng ban), Giáo trình triết học Mác –
Lênin, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội – 2014, tr.603 – 630.
4. TS. Phạm Văn Sinh, GS.TS Phạm Quang Phan, Giáo trình Những
nguyên lí cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật,
Hà Nội – 2013, tr.169 – 182.
5. GS.TS Nguyễn Hữu Vui, Lịch sử Triết học, Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội – 2012.

10