Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Văn học hiện đại Việt Nam trong vòng một thập niên trở lại đây đã
chứng kiến một bước tiến mới trong thể loại truyện ngắn, một loạt những
cây bút trẻ nổi lên trên văn đàn với những tác phẩm xuất sắc mà đặc biệt là
có sự xuất hiện của nhiều cây bút nữ. Cùng với Y Ban, Võ Thị Hảo, Đỗ Bích
Thúy, Thùy Linh… Nguyễn Ngọc Tư đã mang đến cho truyện ngắn hiện đại
Việt Nam một luồng gió mới. Ở cô người đọc thấy được một phong cách
đậm chất Nam Bộ thể hiện rõ nét qua ngôn ngữ, giọng điệu, hình ảnh và đặc
biệt là thông qua hệ thống các nhân vật trong các sáng tác của mình.
Đọc truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư không ai trong mỗi chúng ta khi
gấp cuốn sách lại mà không thở dài một tiếng, không thốt lên một câu xót xa
“ Sao mà lại buồn đến thế!”. Phải rồi, trong con người mỗi chúng ta luôn
luôn tồn tại một tiềm thức về cái gọi là : “Ở hiền gặp lành”, đọc một câu
chuyện thì thường thích một cái kết có hậu, cuộc đời nhân vật sẽ sang một
trang mới tốt đẹp hơn, hạnh phúc hơn…Thế nhưng…chúng ta lại quên đi
mất một điều, rằng cuộc sống không phải lúc nào cũng như ta mong muốn;
có những con người “ Ở hiền mà chẳng gặp lành”, có những số phận không
phải sống trong một cái kết may mắn, hạnh phúc mà là một cái kết trong
những bi kịch. Truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư để lại dư vị sâu đậm trong
lòng người đọc cũng vì đã thể hiện được điều đó. Đọc các tác phẩm của cô,
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
1
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
người đọc nặng trĩu một nỗi buồn, tất cả các nhân vật dường như sống trong
những nỗi buồn, những nỗi cô đơn, những bi kịch của cuộc đời để rồi kết
thúc câu chuyện vẫn là cái buồn, vẫn là cái cô đơn, cái bi kịch ấy. Nó làm
day dứt lòng bạn đọc, nó bắt bạn đọc phải thoát ra khỏi cái tiềm thức vẫn tồn
tại bấy lâu, nó bắt đọc giả phải suy nghĩ, phải trăn trở về số phận của nhân
Ngọc Tư, đặc sản miền Nam- Diễn đàn viet-studies.info, 2/2004.). Không
gian trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư cũng là đối tượng cho nhiều
nhà nghiên cứu hướng đến. Có thể kể đến các bài nghiên cứu được đăng tải
trên website : w.w.w.viet-studies.info như Nguyên Ngọc với: Không gian…
của Nguyễn Ngọc Tư, Đoàn Nhã Văn với bài : Nắng, gió, vịt và đàn bà giữa
những cánh đồng bất tận, Thụy Khuê với bài Không gian sông nước trong
truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư…Từ đó có những nghiên cứu, đánh giá về
phong cách truyện ngắn của cô.
Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào
mang tính chuyên sâu về Nguyễn Ngọc Tư và truyện ngắn của cô, hầu hết
đó là các bài nghiên cứu, bình luận trên các website hoặc các bài nghiên cứu
khoa học hay niên luận, khóa luận của sinh viên, một vài luận văn thạc sĩ. Hi
vọng rằng trong một ngày không xa những người hâm mộ truyện ngắn của
cô sẽ có những chuyên luận sâu hơn để tìm hiểu về Nguyễn Ngọc Tư và
truyện ngắn của nhà văn nữ đầy bản lĩnh này.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu
Trong bài báo cáo này chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu và tìm hiểu một
kiểu nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư. Có thể nói qua các
tác phẩm của cô người đọc thấy xuất hiện một số kiểu nhân vật nổi bật như
kiểu nhân vật bi kịch, nhân vật sám hối, nhân vật trên hành trình kiếm tìm
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
3
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
hạnh phúc… ở trong bài viết này chúng tôi xin được nói về kiểu nhân vật cô
đơn - một kiểu nhân vật để lại khá nhiều ấn tượng sâu sắc cho độc giả.
Phạm vi nghiên cứu
Chúng tôi sẽ đi tìm hiểu và nghiên cứu kiểu nhân vật cô đơn qua các tập
truyện ngắn đã được xuất bản của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, cụ thể ở đây là
ba tập truyện ngắn: Cánh đồng bất tận ( xuất bản năm 2005), Gió lẻ ( xuất
2.2 Cô đơn của con người giữa biển người mênh mông.
Phần III Nghệ thuật xây dựng nhân vật.
3.1 Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật.
3.2 Giọng điệu và ngôn ngữ trần thuật
3.3 Xây dựng nhân vật gắn với các biểu tượng
KẾT LUẬN
DANH MỤC SÁCH THAM KHẢO.
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
5
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
NỘI DUNG
PHẦN 1
NGUYỄN NGỌC TƯ VÀ QUAN NIỆM VỀ CON NGƯỜI, NGHỆ THUẬT
1.1 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác
Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976 tại xã Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi,
tỉnh Cà Mau trong một gia đình nghèo. Năm lớp 9, gia đình cô xảy ra biến
cố lớn: Ông nội mất, điều kiện gia đình lại khó khăn, cô phải dừng việc học
của mình ở đây. Tuy nhiên điều này không hề làm sức sáng tạo của cô
ngừng lại mà trái lại càng trong khó khăn sức sáng tạo ấy càng trở nên mãnh
liệt và giàu giá trị. Dưới sự động viên của cha, Nguyễn Ngọc Tư đã “ viết
những gì mà mình nghĩ”, viết những gì mà cô đã trải qua. Sau ba truyện ngắn
được đăng trên Tạp chí văn nghệ bán đảo Cà Mau, Nguyễn Ngọc Tư đã
được nhận làm văn thư và học làm phóng viên báo tại đây. Ngoài đời
Nguyễn Ngọc Tư là một người phụ nữ chân chất, hồn nhiên và rất có bản
lĩnh. Cô lập gia đình với một người thợ kim hoàn và đến nay đã có hai bé
trai. Hiện cô đang sống tại thành phố Cà Mau và đang làm việc cho Tạp chí
bán đảo Cà Mau.
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
6
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
Giải nhất cuộc vận động sáng tác văn học tuổi 20 lần II – Tác phẩm Ngọn
đèn không tắt năm 2000; Giải B Hội nhà văn Việt Nam- tập truyện Ngọn
đèn không tắt năm 2000; Tặng thưởng dành cho các tác giả trẻ - Ủy Ban
toàn quốc liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật Việt Nam. Một trong mười
gương mặt trẻ tiêu biểu năm 2003 được TW Đoàn trao tặng; Giải thưởng của
Hội nhà văn Việt Nam năm 2006- Tập truyện Cánh đồng bất tận; Giải
thưởng văn học các nước Đông Nam Á, 2008.
Với một loạt những thành công liên tiếp ấy Nguyễn Ngọc Tư ngày càng
khẳng định được tài năng và vị trí của mình trên văn đàn. Với một sức trẻ
dồi dào và đầy nhiệt huyết, chắc chắn trong thời gian sắp tới cô sẽ còn mang
đến cho bạn đọc nhiều bất ngờ hơn nữa về “ những đứa con đẻ” của mình.
1.2 Nguyễn Ngọc Tư và quan niệm về con người, nghệ thuật
Một người phụ nữ chỉ học hết lớp 9 vì điều kiện gia đình khó khăn giờ
đây lại trở thành một nhà văn trẻ nổi tiếng trên văn đàn trong thời hiện đại
này có lẽ đây là điểm khiến chúng tôi thấy bất ngờ và khâm phục nhất. Ở
Nguyễn Ngọc Tư chắc hẳn phải có một cái “ Duyên thầm” với văn chương,
với nghệ thuật. Cô đã từng tâm sự rằng cảm hứng với văn chương của cô có
lẽ bắt đầu từ bài giảng về đoạn trích “ Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng khi
cô vẫn đang còn là học sinh ngồi trên ghế nhà trường: “Cô giáo dạy bọn em
(nhà văn Nguyễn Ngọc Tư) bài “Trong lòng mẹ” (trích “Những ngày thơ
ấu” của Nguyên Hồng) hay lắm, cả lớp đều khóc. Có thể em đã mê viết văn
từ đó.” ( Gặp nhà văn Nguyễn Ngọc Tư ở Cà Mau– Nguyễn Thị Dư Khánh).
Và rồi cái niềm đam mê văn chương của cô được gửi gắm qua con người và
cùng đất Nam Bộ. Tại quê hương, nơi cô được sinh ra và lớn lên những cảnh
vật, những con người, những mảnh đời, những giọng nói đã để lại trong cô
nỗi ám ảnh sâu sắc. Nguyễn Ngọc Tư viết về mảnh đất Nam Bộ, về con
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
8
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
người Nam Bộ với một lòng nhiệt thành sâu sắc mà bất cứ ai cũng có thể
phụ nữ đến những người đàn ông…tất cả dường như sống trong bi kịch. Nhà
văn đã đi sâu vào những bi kịch của nhân vật, khai thác, mổ xẻ nó qua tâm
trạng nhân vật, từ đó thể hiện quan niệm của mình về con người đồng thời
cũng thể hiện quan niệm của mình về nghệ thuật. Nghệ thuật với cô chỉ đơn
giản là làm sao thể hiện được cho chuẩn xác nhân vật trong tác phẩm của
mình.
PHẦN 2
KIỂU NHÂN VẬT CÔ ĐƠN TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN NGỌC TƯ
Có thể nói cô đơn là một cảm hứng lớn trong văn học Việt Nam đặc
biệt trong giai đoạn văn học lãng mạn hơn ba mươi năm đầu của thế kỷ XX.
Khi người nghệ sĩ không tìm thấy chỗ đứng của mình trong xã hội, khi con
người thoát ly khỏi cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc nhưng lại không hòa
hợp được với cuộc sống xã hội nhố nhăng, nhũng nhiễu lúc bấy giờ, họ tự
tách mình ra khỏi cộng đồng thì khi ấy cảm giác cô đơn đến với họ là một
điều tất yếu:
“Lũ chúng ta đầu thai nhầm thế kỷ
Một đời người u uất nỗi chơ vơ.”
( Vũ Hoàng Chương).
Còn những con người của văn học thế kỷ XXI nhất là trong tác phẩm của
Nguyễn Ngọc Tư lại khác. Cảm giác cô đơn đến với họ không phải vì họ
muốn tách ra khỏi cộng đồng mà trái lại họ tìm cách hòa mình vào xã hội
nhưng vẫn không chen nổi vào đời sống, không tìm thấy tiếng nói chung với
những người xung quanh mình. Cô đơn vì không biết chăm sóc đến đời sống
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
10
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
tinh thần, mải miết kiếm tìm giá trị vật chất ( Đất màu- Ma Văn Kháng). Cô
đơn của bản thân và nhịp điệu sống đơn điệu, rời rạc của xã hội ( Đi bộ và
chạy - Trần Đức Tiến). Cô đơn bởi thân phận xa xứ kiếm ăn ( Trở về- Thùy
Linh). Cô đơn vì mình đang sống cuộc đời vô vị, nhạt nhẽo ( Ông gàn-
đi tìm cái đẹp và cô đơn của con người giữa biển người mênh mông. Sau đây
chúng tôi sẽ đi làm rõ từng hình tượng ấy để thấy được bản chất cô đơn của
nhân vật trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư.
2.1 Cô đơn của người nghệ sĩ trên hành trình đi tìm cái đẹp
Ấn tượng sâu sắc nhất trong lòng bạn đọc về hình ảnh của những
người nghệ sĩ trên hành trình đi tìm cái đẹp có lẽ đọng lại là câu nói của Đào
Hồng trong Cuối mùa nhan sắc : “ Tôi đã nguyện với Tổ cả đời đi theo
nghiệp hát”…
Nguyễn Ngọc Tư cũng là một người nghệ sĩ, hơn nữa lại là một người
nghệ sĩ luôn cảm thấy mình cô đơn : “ Ngày ngày kẹt giữa đám đông, chen
chúc trên những con đường đông nghịt người, nhiều khi tôi giật mình, trời ơi,
họ kia, đồng loại mình kia, sao mình lại cô đơn đến rã rời…” chính vì vậy,
hơn ai hết cô hiểu được nỗi cô đơn, hiểu được sự nhạy cảm và tha thiết với
cái Đẹp của người nghệ sĩ. Đọc Cuối mùa nhan sắc, Bởi thương yêu hay
Làm má đâu có dễ…chúng ta thấy được trong tâm hồn những người nghệ sĩ
ấy là sự hết mình vì nghệ thuật. Có một nét khá đặc biệt mà có lẽ trong các
nghiên cứu trước đây về nhân vật của Nguyễn Ngọc Tư mà cụ thể hơn nữa
là nhân vật cô đơn dường như vẫn chưa có ai nói đến đó chính là nghề ca hát
của người nghệ sĩ. Tại sao Nguyễn Ngọc Tư lại không chọn hình ảnh người
nghệ sĩ trong một nghiệp khác mà lại là nghiệp ca hát? Cả Đào Hồng, ông
Chín Vũ, Diệu, San…tất cả họ đều là những con người đi theo nghề ca hát,
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
12
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
là làm kép…mang tiếng hát của mình để cống hiến cho khán giả bằng những
màn diễn hay nhất. Muốn hiểu được điều này chúng ta cần phải tìm hiểu hai
lí do. Thứ nhất, như chúng ta đã biết, nghệ thuật diễn xướng ca hát như chèo,
tuồng, cải lương…là những loại hình nghệ thuật rất phổ biến và phát triển ở
vùng Nam Bộ, đây là một nét đặc trưng mà chúng ta có thể nhận thấy rõ.
Trong Cuối mùa nhan sắc có một chi tiết đã cho chúng ta thấy được điều
còn đỏ hỏn để diễn vai diễn mà mình đã chờ đợi từ lâu, lại có người không
lấy chồng cho thỏa hiệp… Ở họ chúng ta nhận thấy một niềm khao khát
được cống hiến, được gửi trọn cuộc đời của mình cho nghệ thuật. Ở họ
chúng ta thấy khâm phục bởi những con người đi gần hết cuộc đời mà vẫn
nhiệt tình mong muốn được cống hiến cho khán giả : “ Đào Phỉ tám mươi
chín tuổi, đứng không nổi, diễn vai gì cũng ngồi trên ghế, ngồi trên ghế mà
lẫy roi sãy ngựa coi lạ hết biết…” hay đào Hồng ngay cả khi ốm nặng vẫn
muốn hát, hát đến lịm tiếng đi. Nhiệt tình, khao khát thế nhưng chính họ lại
bị rơi vào bi kịch của mình, đi tìm cái Đẹp nhiều khi họ đánh mất cuộc sống
vốn tốt đẹp từ trước của mình, họ bỏ nhà, trở thành người đơn độc trên chính
con đường mình chọn. “ Họ đem cái Đẹp đến giữa cõi đời dung tục, đặt sự
mơ mộng giữa những toan tính lạnh lùng, muốn cho cuộc đời đầy tiếng hát và
cuộc sống thì như trên sân khấu.”. Và họ thất bại, nhưng những nỗi niềm của
họ thì không thể san sẻ cùng ai và vì thế họ rơi vào cảm giác cô đơn.
Chúng ta đọc nỗi cô đơn của họ qua cảnh ngộ của từng con người.
Vì muốn trở thành một người nghệ sĩ chân chính, muốn nổi danh bằng
chính sự nghiệp của mình mà Diệu trong Làm má đâu có dễ đã sẵn sàng xa
lìa đứa con vẫn còn đỏ hỏn của mình để mong đạt được đến đỉnh cao của
nghệ thuật. Bởi vai Trưng Trắc mà chị đã mong đợi từ lâu, bởi chỉ khi được
đóng những vai như vậy chị mới mau nổi tiếng : “ Đặt con xuống giường chị
thấy cái miệng nhỏ xíu của nó mút mút. Rồi từ đó chị không dám nhìn thêm
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
14
Kiểu nhân vật cô đơn trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
một lần nào nữa, sợ mãi mãi mình không thể nhấc chân đi. Mà chị thì không
thể từ bỏ ước mơ của mình trở thành cô đào hát nổi tiếng. Làm sao có thể từ
chối vai diễn đã chờ đợi nàng Trưng Trắc oai hùng trong tiếng trống Mê
Linh”…Cũng vì yêu nghề, dâng trọn đời mình cho gánh hát cải lương nên
San trong Bởi yêu thương dù rất thích hát cải lương, rất muốn trở thành
người nghệ sĩ hát cải lương nhưng cô lại không dám đi hát. Không dám đi
không còn là cô đào Hồng đẹp đến nỗi làm “đứng tim người ta” nữa rồi.
Dường như trong nhân vật này chúng ta thấy được cả sự tiếc nuối cho mình
vì một thời con gái , bây giờ nhan sắc đã tàn phải theo năm tháng, theo
những gió sương, vất vả của cuộc đời…
Nguyễn Ngọc Tư còn xoáy sâu vào sự cô đơn của người nghệ sĩ trong tình
yêu đơn phương ở nhân vật ông Chín Vũ. Cũng chính vì cái vẻ đẹp làm
đứng tim người ta mà ông đã thương đào Hồng ngay từ phút giây đầu tiên
gặp mặt để rồi sau đó ông quyết định bỏ nhà theo gánh hát. Chàng công tử
Bạc Liêu ấy nặng tình với đào Hồng ngay cả khi cô có con với người đàn
ông khác, đặc biệt là người con trai ấy dám đứng ra nhận đứa con mà người
con gái mà mình thương yêu có với một người đàn ông khác làm con mình
để bảo toàn danh dự cho người kia và cũng chỉ để làm đào Hồng không phải
lo lắng, không phải suy nghĩ nhiều. Thất lạc vì mười ngày bị giam mà cho
đến nửa đời người ông mới tìm được đào Hồng, trong suốt thời gian ấy ông
làm việc, nghe ngóng thông tin để mong gặp lại người xưa, được cùng người
đó chia sẻ những vất vả lo toan của cuộc sống. Cho đến khi gặp lại rồi…ông
Chín Vũ vẫn là người quan tâm đến đào Hồng nhiều nhất, ông tỏ ra là người
rất tâm lý : mua son, mua gương cho đào Hồng…Thế nhưng, những gì ông
nhận lại vẫn là sự đơn độc…ông hết mình cho tình yêu nhưng lại chẳng nhận
lại gì cho mình. Cái kết…ông vẫn sống một mình…một mình trong sự cô
đơn…
Phạm Thị Thúy – K53 Sư phạm Ngữ Văn
16
Copyright: Tài liệu đại học ©