Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

LỜI NÓI ĐẦU

T

Rong các năm gần đây, các loài Thủy sinh vật ngoại lai (TSVNL)
xâm nhập vào nước ta với nhiều mục đích khác nhau phục vụ cho
bộ phận người chơi cây cá cảnh, làm phụ liệu cho các ngành dược

phẩm và chúng đi vào nước ta bằng nhiều con đường, nhiều hình thức như chính
ngạch, tiểu ngạch, quà tặng, hàng xách tay…. Vấn đề trên đã trở thành đề tài
nóng và nhận được sự quan tâm của toàn xã hội, liên tiếp các thông tin từ báo,
đài, mạng internet đưa tin về các vụ Thủy sinh vật ngoại lai gây nguy hại, ảnh
hưởng trực tiếp và gián tiếp đến các loài sinh vật bản địa, chúng tàn phá cây
lương thực, xâm hại các công trình thủy lợi như đê điều, cầu cống, công trình
của người dân nuôi trồng thủy sản, các loài tiêu biểu đã bị các cơ quan chức
năng phát hiện và có phương án xử lý như: Động vật có Rùa tai đỏ, Ốc Bươu
vàng, Cá lau kiếng, Tôm hùm nước ngọt, Cá sấu hỏa tiễn… Thực vật thì có cây
Mai dương là điển hình. Từ thực tế cho thấy, các loài TSVNL không chỉ gây
thiệt hại trực tiếp lên các hệ sinh thái của nước ta mà chúng còn có thể gây nguy
hiểm đến tính mạng với con người, có nguy cơ lây nhiễm và bùng phát thành
dịch bệnh như đã từng xảy ra ở một số nước tại Châu phi trong đó đặc biệt là
loài Rùa tai đỏ (Có tên khoa học là: Trachemys scripta elegans), theo các nhà
khoa học thì loài này có thể mang vi khuẩn salmonella, loại vi khuẩn gây bệnh
Trang 1


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

II. Mô tả tình huống.
III. Xác định mục tiêu xử lý tình huống.
IV. Phân tích nguyên nhân, hậu quả.
V. Xây dựng các phương án giải quyết vấn đề và lựa chọn phương
án.
VI. Kết luận và các kiến nghị.
- Bảng biểu và các tài liệu tham khảo.
Đây là tính huống có thật tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, tình huống trên diễn
ra vào năm 2009 mà người viết đã trực tiếp tham gia xử lý cùng đoàn công tác,
trong đó đã tham mưu cho các cấp lãnh đạo đưa ra các giải pháp thực hiện, trực
tiếp cùng với các cán bộ của các đơn vị chuyên môn khác phối kết hợp cùng với
chính quyền các địa phương xử lý kịp thời đúng theo quy định hiện hành của
Nhà nước trên địa bàn toàn tỉnh. Bước đầu việc thực hiện kế hoạch trên đã có
kết quả nhất định, góp phần cùng với các tỉnh thành trong cả nước chung tay
ngăn chặn các loài TSVNL xâm nhập vào địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nói
riêng, của cả nước nói chung, qua đó giúp người dân nâng cao nhận thức và
cảnh giác trước các loài thủy sinh vật nguy hại, tự giác chấp hành nghiêm chỉnh
các quy định của Nhà nước về quản lý các loài TSVNL. Tuy nhiên, dưới phạm
vi một bài tiểu luận thì tình huống trên đã được người viết cố gắng đánh giá,
phân tích tìm ra nguyên nhân và đề xuất các phương án, biện pháp giải quyết
Trang 3


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

một cách xác thực nhất nhưng không sai nội dung thực tế mà kế hoạch đã thực
hiện.
Tuy đã cố gắng, song trong quá trình trình bày không thể tránh khỏi
những thiếu sót và hạn chế. Rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý

đã xuất hiện dày đặc ở nhiều ao hồ nuôi trồng thủy sản gây ảnh hưởng nghiêm
trọng đến sản lượng và thiệt hại kinh tế, ngoài ra chúng còn xuất hiện rất nhiều ở
Trang 5


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

các dòng sông, kênh rạch xung quanh nơi người dân sinh sống và nuôi trồng
thủy sản trên địa bàn tỉnh.
UBND tỉnh nhận định tình hình mang tính cấp bách và cần phải xử lý
ngay nhằm giảm nguy cơ phát tán trên diện rộng, giảm sự tác động tiêu cực và
tránh gây thiệt hại cho môi trường, cho người dân tại các địa phương. UBND
tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Sở
NN&PTNT) chủ trì phối hợp với chính quyền các địa phương thực hiện ngay
các biện pháp cấp bách tại các điểm nóng trên. Trên cơ sở sự chỉ đạo của UBND
tỉnh, Sở NN&PTNT đã khẩn trương tổ chức cuộc họp họp bàn phương án và
biện pháp giải quyết vấn đề trên, thành phần cuộc họp gồm lãnh đạo Sở Nông
nghiệp, các đơn vị trực thuộc sở và đại diện chính quyền các địa phương có
điểm nóng về TSVNL. Kết thúc buổi họp, Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT
quyết định giao cho Chi cục Nuôi trồng Thủy sản Chủ trì, phối kết hợp với các
đơn vị, chính quyền các địa phương nhanh chóng vào cuộc và xử lý triệt để vấn
đề trên, báo cáo kết quả về Sở NN&PTNT trong vòng 30 ngày, để Sở Nông
nghiệp tổng hợp báo cáo UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.

PHẦN II
Trang 6


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa

HUỐNG.

Trên cơ sở sự vụ, sự việc đã xảy ra trên địa bàn tỉnh mà các đơn vị chuyên
môn, chính quyền địa phương đã vào cuộc xử lý, để có các thông tin đúng,
khách quan nhằm phân tích nguyên nhân và hậu quả do tình huống trên mang

Trang 8


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

lại. Trước tiên chúng ta hãy tìm hiểu về các loài TSVNL xâm hại và các loài có
nguy cơ xâm hại và sự hiểu biết của người dân nói chung về chúng.
1. Khái niệm về Thủy sinh vật ngoại lai.
Theo Điều 2, Thông tư 53/2009/TT-BNNPTNT, thì các loài TSVNL là
loài thủy sinh vật được di nhập từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam.
2. Thủy sinh vật ngoại lai xâm hại: TSVNL xâm hại là loài TSVNL lấn
chiếm nơi sinh sống hoặc gây hại đối với các loài sinh vật bản địa, làm mất cân
bằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển.
3. Thủy sinh vật ngoại lai có nguy cơ xâm hại: Là loài TSVNL có nguy
cơ lấn chiếm nơi sinh sống hoặc có nguy cơ gây hại đối với các loài sinh vật bản
địa, làm mất cân bằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển.
Ngoài ra, Thông tư trên cũng quy định Cơ quan quản lý chuyên ngành về
thủy sản ở địa phương là Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản hoặc
Chi cục Nuôi trồng thủy sản của các địa phương.
4. Văn bản QPPL về quản lý các loài Thủy sinh vật ngoại lai.
Thông tư 53/2009/TT-BNNPTNT, ngày 21/08/2009 của Bộ Nông nghiệp
và Phát triển nông thôn quy định quản lý các loài thuỷ sinh vật ngoại lai tại Việt
Nam. Thông tư này quy định về việc quản lý các loài thuỷ sinh vật được di nhập

5. Sự hiểu biết của người dân về Thủy sinh vật ngoại lai.
Trang 10


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

Xuất phát từ những quan niệm sai lầm, thiếu cơ sở khoa học như các loài
động vật sẽ tự khắc tiêu diệt lẫn nhau để cân bằng trong môi trường sống của
chúng mà không cần có sự tác động hay điều chỉnh từ con người.
Trong lịch sử đã chứng minh nhiều trường hợp nguy hại cho chính môi
trường sống của con người do mất cân băng sinh thái. Không thể phủ nhận các
giá trị của một số loài TSVNL mang lại cho con người nói chung, Việt Nam
chúng ta nói riêng như bản thân các loài TSVNL trực tiếp hay gián tiếp góp
phần tạo ra các sản phẩm hữu dụng phục vụ cho đời sống con người… Tuy
nhiên, đứng ở góc độ sinh học thì trong mỗi không gian và thời gian nhất định,
từng loài sinh vật buộc phải nằm trong “Chuỗi” trên cơ sở phát triển với số
lượng nhất định và nếu trái với quy luật trên thì sẽ gây ra mất cân bằng trong hệ
sinh thái mà hậu quả sẽ tác động trực tiếp lên con người chúng ta.
Theo quy định của pháp luật hiện hành thì đối với mỗi loài TSVNL khi du
nhập vào Việt Nam chúng ta đều phải qua các bước khảo nghiệm, kiểm nghiệm
và nuôi cách ly trước khi cho phép chính thức nuôi đại trà trên diện rộng. Tuy
nhiên, cho đến nay đa số các loài gây hại trên lãnh thổ chúng ta đều không thực
hiện hoặc thực hiện không theo các bước của trình tự trên.
5.1. Nguyên nhân dẫn đến tình huống.
Tình huống trên có được là từ những nguyên nhân sau:

Trang 11




- Hệ quả của sự chồng chéo các văn bản Quy phạm pháp luật, sự chồng
chéo các chức năng nhiệm vụ và sự phân công, phân cấp quản lý Nhà nước
trong lĩnh vực thủy sản, nhiều vấn đề cần phải xem xét và phân công hợp lý.
5.2. Hậu quả từ tình huống trên.
Tình huống trên nếu không được ngăn chặn và xử lý kịp thời sẽ dẫn đến
các hậu quả khó lường, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, ảnh hưởng đến
sức khỏe của người dân và các cộng đồng dân cư cũng như ảnh hưởng đến lợi
ích kinh tế của người dân và môi trường sinh thái như:
- Làm giảm sút tính thượng tôn pháp luật, kỷ cương nhà nước sẽ bị vi
phạm nghiêm trọng và những người vi phạm sẽ tiếp tục các hành vi của mình,
điều này sẽ gây ra tình trạng bất ổn và lờn luật. Niềm tin của người dân vào các
cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan công quyền sẽ bị sút giảm nghiêm trọng.
- Môi trường sống của các loài bản địa sẽ bị đe dọa nghiêm trọng, các hệ
sinh thái sẽ dần biết mất, các loài gen quý có nguy cơ tuyệt chủng và trong
tương lai gần sẽ xảy ra thảm họa nghiêm trong cho môi trường Việt Nam chúng
ta vì các loài Thủy sinh vật ngoại lai xâm nhập trên diện rộng.
- Rùa tai đỏ có thể lây bệnh thương hàn cho người tiếp xúc, nuôi nhốt và
thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng của cả cộng đồng nếu bệnh trên phát tán
thành dịch như đã từng xảy ra ở nước ta và trên thế giới.

Trang 13


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

- Ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế của người nông
dân Việt Nam như các loài TSVNL phá hoại mùa màng, cây công nghiệp, cây
lương thực, phá các công trình cầu cống thủy lợi, đê điều, ao hồ ở nước ta.

- Quyết định nhanh gọn, có thể xử lý ngay các hành vi vi phạm tại hiện
trường, tang vật không bị tẩu tán.
- Các thành viên đoàn kiểm tra sẽ đồng thuận cao với từng quyết định
thực hiện trong quá trình kiểm tra.
Nhược điểm:
- Dễ bị động vì phải mất thời gian tìm chính xác cơ sở đầu mối.
- Đoàn công tác sẽ gặp khó khăn nếu gặp sự phản ứng, chống đối từ các
đối tượng vi phạm, tẩu tán tang vật và bất hợp tác của các chủ cơ sở.
- Khó khăn trong quá trình canh giữ và tiêu hủy tang vật là các loài
TSVNL mà các cơ sở cửa hàng buôn bán nuôi nhốt.
- Chắc chắn việc phối hợp với chính quyền UBND các địa phương sẽ
không được thuận lợi sau khi vụ việc này kết thúc.

phương án 2.

Trang 15


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

Thành lập đoàn kiểm tra gồm các đơn vị chuyên ngành trực thuộc Sở
Nông nghiệp như Chi cục NTTS, Kiểm lâm, Thanh tra, Thú y… tiến hành thông
báo cho địa phương nhằm phối kết hợp với UBND các cấp xây dựng kế hoạch
liên ngành, chuẩn bị lực lượng phối hợp tiến hành kiểm tra theo kế hoạch.
Phương án này có các ưu điểm và nhược điểm sau.
Ưu điểm:
- Không phải mất thời gian tìm cơ sở đầu nậu, cửa hàng bán TSVNL.
- Các thành viên trong đoàn kiểm tra sẽ được an toàn hơn nếu gặp phải
chống đối, vì đã có lực lượng phối hợp của địa phương.

mất thời gian cử cán bộ xuống tận nơi để thu thập thông tin.

5.4. Lựa chọn phương án.
Trên cơ sở phân tích các ưu điểm và phân tích nhược điểm của từng
phương án, căn cứ vào yêu cầu, mục tiêu xử lý tình huống và kết quả phân tích
nguyên nhân, hậu quả mà tình huống đặt ra thì “phương án 3” là phương án tối
Trang 17


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

ưu nhất và đây là phương án được chọn và lấy phương án trên xây dựng kế
hoạch:

PHẦN V
KẾ HOẠCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHƯƠNG ÁN
ĐƯỢC LỰA CHỌN

6.1. Kế hoạch tổ chức thực hiện.
Từ phương án 3, phương án được chọn thì kế hoạch xây dựng nhằm thực
hiện phương án trên gồm các nội dung và các bước sau:

SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

NÔNG THÔN TỈNH BR-VT

Độc lập – Tự do - Hạnh phúc

- Tuyên truyền, phổ biến rộng rãi giúp người dân hiểu rõ tác hại, của các
loài Thủy sinh vật ngoại lai nguy hại nếu để chúng phát tán rộng rãi ra môi
trường.

Trang 19


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

- Quản lí chặt chẽ số lượng TSVNL đang có mặt trên địa bàn tỉnh, tham
mưu đề xuất các phải pháp ngăn chặn các loài TSVNL mới xâm nhập, xin ý kiến
hướng chỉ đạo đối với số lượng tang vật thu được trên thị trường.
- Yêu cầu đoàn công tác có trách nhiệm thực hiện đúng theo kế hoạch đề ra,
nếu trong khi thực hiện kế hoạch xảy ra các vấn đề vượt thẩm quyền càn kịp thời
báo cáo lãnh đạo nhằm xử lý tình huống kịp thời.
II. Nội dung:
Để thực hiện tốt công tác quản lý, giám sát TSVNL trên địa bàn tỉnh, trên
cơ sở sự chỉ đạo của Sở Nông nghiệp và PTNT. Chi cục Nuôi trồng Thủy sản
Phân công nhiệm vụ cụ cho các đơn vị cụ thể như sau:
1. Chi cục Nuôi trồng Thủy sản.
Chủ trì xây dựng kế hoạch chi tiết, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng
đơn vị tham gia đoàn công tác liên ngành, xây dựng các văn bản làm việc, thiết
kế và in ấn tờ rơi có hình minh họa với nội dung ngắn gọn, xúc tích và dễ hiểu
để người dân ghi nhớ và làm theo.
2. Chi cục Kiểm lâm.
Cử 2 cán bộ có chuyên môn, kinh nghiệm tham gia cùng đoàn công tác theo
kế hoạch đã đề ra, khi tham gia đoàn đề nghị sử dụng trang phục ngành, cán bộ
Kiểm lâm thực hiện sự phân công của trưởng đoàn công tác, có trách nhiệm xử
lý các tình huống xảy ra theo thẩm quyền (nếu có)..


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

IV. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
- Thực hiện đúng theo phương án đã được lựa chọn, trong đó Chi cục Nuôi
trồng Thủy sản là đơn vị chủ trì, phối kết hợp cùng với các đơn vị: Chi cục Kiểm
lâm; Chi cục Bảo vệ Nguồn lợi Thủy sản; Thanh tra Ngành Nông nghiệp và
UBND các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh có điểm nóng tổ chức thực hiện
nhằm đạt kết quả tốt theo đúng như kế hoạch đề ra.
- Mọi tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo Nghị định số
31/2010/NĐ-CP, của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 29/03/2010 Quy định
chi tiết về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. (Nay là Nghị định
103/2013/NĐ – CP, của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 12/09/2013 quy
định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, Nghị định trên có
hiệu lực kể từ ngày 01/11/2013).
Trên đây là toàn bộ kế hoạch thực hiện việc quản lý, giám sát thủy sinh vật
ngoại lai trên địa bàn tỉnh của Chi cục Nuôi trồng Thủy sản tỉnh Bà Rịa – Vũng
Tàu. Chi cục xin báo cáo Tổng cục Thủy sản, Sở Nông nghiệp và PTNT./.
CHI CỤC TRƯỞNG

Nơi Nhận:

- Tổng Cục Thủy Sản (Để b/c);
- Sở NN&PTNT (Để b/c);
- UBND Các Huyện, Thị , TP (để P/hợp);
- Chi cục KT&BVNLTS, Kiểm Lâm,
Thanh Tra ngành (Để P/hợp);
- Lưu VT/NTTS.Thi 16b.


đã thừa nhận hành vi, vi phạm của mình và ký vào biên bản vi phạm, biên bản
xử phạt hành chính, biên bản tịch thu tang vật (TSVNL). Bên cạnh hơn 200 cá
thể TSVNL tại hiện trường là số TSVNL mà người dân phát hiện và gửi đơn thư
đã được đoàn kiểm tra phát hiện và tịch thu.
Toàn bộ số cá thể TSVNL bị tịch thu, đã được tiến hành lập biên bản tiêu
hủy ngay sau đó tại một địa điểm do cán bộ Thanh tra và cán bộ quản lý địa
phương chọn trước dưới sự chứng kiến của bà con nhân dân xung quanh.

PHẦN VI
KẾT LUẬN VÀ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT
7.1. Kết luận.
Thông qua bài tập tình huống trên tôi có một số kết luận sau:
- Việc mua bán kinh doanh các loài TSVNL, các hành vi mua bán kinh
doanh vì lợi nhuận điều bị các cơ quan chức năng quản lý nhà nước phát hiện và
xử phạt một cách xứng đáng.
- Từ tình huống trên ta thấy được sự sáng tạo, làm việc một cách khoa học
của của các cơ quan quản lý nhà nước để ngăn chặn các hành vi, vi phạm của

Trang 24


Bài tiểu luận cuối khóa QLHCNN K50 – Nguyễn Hữu Thi – Sở Nông nghiệp tỉnh BRịa
-VTàu

các tổ chức cá nhân. Tạo niềm tin cho nhân dân, tăng cường tính kỷ cương pháp
luật của nước Nhà nước Việt Nam.
- Trên cơ sở kết quả xử lý tình huống trên ta mới thấy được việc quản lý
nhà nước không chỉ có mỗi cơ quan nhà nước mà cần phải có sự hỗ trợ, đồng
tình từ Nhân dân, từ các tổ chức cá nhân có liên quan thì việc quản lý Nhà nước
mới mang lại hiệu quả cao, qua đó lợi ích của người dân mới được đảm bảo, tạo