CÂU HỎI BÀI TẬP ÔN THI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

* Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, chức năng của văn hóa.
Trong hệ thống tư tưởng HCM, tư tưởng về văn hóa chiếm một vị trí quan
trọng. Văn hóa là mục đích và động lực của cuộc sống, là tổng hợp mọi phương
thức sinh hoạt như ứng xử và giao tiếp, nhằm thích ứng với những nhu cầu đời
sống và đòi hỏi của sự sinh tồn. Muốn xây dựng nền văn hóa dân tộc thì phải xây
dựng trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý con người.
a) Quan điểm về vị trí, vai trò của văn hóa:
Thứ nhất, văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng
tầng. Theo Người: tiến lên CNXH phải có cả vật chất lẫn tinh thần, song con
người là quyết định; để đưa đất nước đi lên, không thể không đặt trọng tâm vào
kinh tế. Chủ thể của hoạt động kinh tế là con người nhưng thước đo trình độ con
người lại chính là văn hóa. Vì vậy, HCM đặt văn hóa ngang hàng với chính trị,
kinh tế, xã hội, tạo thành 4 vấn đề chính của đời sống và có mối quan hệ mật thiết
với nhau. Trong đó:
- Chính trị, xã hội được giải phóng thì mới mở đường cho văn hóa phát triển.
Văn hóa là kiến trúc thượng tầng của xã hội, là mục tiêu, động lực cho cách mạng
giải phóng dân tộc, lật đổ chế độ xã hội cũ, xã hội thực dân phong kiến và xây
dựng xã hội mới – XHCN tốt đẹp, biến một nước dốt nát cực khổ thành một nước
văn hóa cao.
- Đối với kinh tế thì kinh tế thuộc về cơ sở hạ tầng, là nền tảng của việc xây
dựng văn hóa. Vì vậy, cần phải chú trọng xây dựng kinh tế, xây dựng cơ sở hạ
tầng để tạo nền tảng thật vững chắc cho văn hóa phát triển. Kinh tế phải đi trước
một bước.
Thứ hai, văn hóa là một mặt hợp thành toàn bộ đời sống xã hội, vì vậy, văn
hóa không thể đứng ngoài “mà phải ở trong kinh tế và chính trị”, phải phục vụ
nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế. Nếu chỉ coi tăng trưởng
kinh tế là mục tiêu duy nhất thì chẳng những môi trường văn hóa – xã hội bị hủy
hoại mà mục tiêu kinh tế cũng không đạt được. Một chính sách phát triển đúng


mạnh; hướng con người tới chân, thiện, mỹ để không ngừng hoàn thiện bản thân.
Phẩm chất hay đọ đức được hình thành từ lối sống, thói quen của cá nhân và


phong tục tập quán của cộng đồng. Người cách mạng phải có đạo đức, không có
đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Phải làm sao
cho văn hóa thấm sâu vào tâm lý quốc dân, loại bỏ được tham nhũng, lười biếng,
phù hoa xa xỉ thì mới “soi đường” cho quốc dân đi được.

* Phân tích, làm rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục, văn hóa
đời sống. Khi thực hiện tốt những quan điểm trên sẽ có tác động tích cực như
thế nào đến mỗi người, đến xã hội?
a) Quan điểm về văn hóa giáo dục:
Người phê phán nền giáo dục phong kiến là nền giáo dục xa rời thực tiễn,
coi sách của thánh hiền là đỉnh cao của tri thức, còn với nền giáo dục thực dân,
nhân dân không mở mang trí tuệ do phải chịu chính sách ngu dân xảo trá, nguy
hiểm. Nền giáo dục của VN sau khi độc lập là nền giáo dục mới và mục tiêu của
văn hóa giáo dục là thực hiện cả 3 chức năng của văn hóa bằng việc dạy và học.
Giá trị của giáo dục trong quan điểm của HCM thể hiện rõ ở việc trả lời 3 câu hỏi
lớn: Giáo dục để làm gì? Giáo dục cái gì? Giáo dục như thế nào?
+ Mục đích của giáo dục: (Giáo dục để làm gì?)
- “ Vì lợi ích mười năm trồng cây/ Vì lợi ích trăm năm trồng người”, theo
HCM: “Óc những người tuổi trẻ trong sạch như một tấm lụa trắng”, vì vậy, việc
học tập có ảnh hưởng rất lớn với tương lai của thanh niên và tương lai của thanh
niên là tương lai của nước nhà. Chất lượng và hiệu quả của giáo dục không phải
ở chỗ học nhiều, học vẹt. học thuộc lòng từng câu chữ mà là giáo dục người học
trở thành những công dân hữu ích cho đất nước, đào tạo những con người mới
vừa có đức vừa có tài, “một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng
lực sẵn có của các em”.
- “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ”, văn hóa giáo dục giúp đào tạo

-

HCM đưa ra phương châm kết hợp lý luận với thực tế, học đi đôi với
hành, kết hợp chặt chẽ nhà trường với gia đình và xã hội.
Chú trọng việc tự học, học lẫn nhau, học thực tiễn, học suốt đời.
Dạy và học không phải chạy theo kiến thức đơn thuần mà chú trọng tư
duy sáng tạo, tự do tư tưởng.


-

Phải mạnh dạn bỏ những phần không cần thiết cho đời sống thực tế,
tránh lối dạy nhồi sọ, tránh lối học vẹt.
Phương pháp phù hợp cới mục tiêu giáo dục.

+Về phía người dạy học:
HCM đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người thầy trong sự nghiệp giáo dục
nói chung và trong việc phát triển con người XHCN nói riêng. Vì vậy, cần quan
tâm xây dựng bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có đạo đức, yêu nghề, giỏi chuyên
môn, “học không biết chán, dạy không biết mỏi”, cụ thể:
- Người dạy có vai trò quyết định nên phải có công tác cán bộ giáo dục cho
tốt và đặc biệt chú ý cả tài, cả đức của mình.
- Người giáo viên cũng phải tự rèn luyện để nêu gương cho người học. Phải
học thêm mãi thì mới làm được công việc huấn luyện của mình và không làm
người học bị tụt hậu theo.
b) Quan điểm về văn hóa đời sống:
Văn hóa đời sống là đời sống mới với 3 nội dung: đạo đức mới, lối sống
mới, nếp sống mới.
+ Đạo đức mới:
Đạo đức mới đóng vai trò chủ yếu nhất bởi vì có dựa trên nền đạo đức mới

đẹp, kế thừa và phát triển những thuần phong mỹ tục lây đời của dân tộc. Tất
nhiên không phải cái gì cũ cũng bỏ, cái gì cũng làm mới. Không phải cái gì cũ
cũng xấu, cái cũ mà tốt thì phải phát triển thêm.
Xây dựng nếp sống mới rất khó khăn, phức tạp, vì thói quen rất khó sửa đổi,
nó có sức ỳ cản trở chúng ta. Thực tế cho thấy cái gì tốt mà lạ, người ta có thể
cho là xấu; cái xấu mà quen, người ta có thể cho là thường. Vì vậy, việc thay đổi
thói quen là một quá trình đòi hỏi phải thận trọng từng bước một, chịu khó, lâu
dài.
Việc xây dựng đời sống mới chung cho cả xã hội phải bắt đầu từ mỗi người,
mỗi gia đình.
c) Tác động tích cực đối với mỗi người và xã hội:
+ Khi thực hiện tốt những quan điểm về văn hóa giáo dục:
Nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục trong việc xây dựng và phát triển
đất nước, Đảng và NN luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu. Các văn bản chỉ
đạo ngành giáo dục liên tiếp được banh hành, Luật Giáo dục cũng được sửa đổi
được coi là cơ sở để ngành giáo dục phấn đấu nâng cao chất lượng giáo dục đào
tạo.
Vì thế, giáo dục VN trong những năm qua đã đạt được những thành tựu
đáng kể:
- Có một đội ngũ trí thức đông đảo với hơn 3 vạn thạc sĩ và tiến sĩ, áp dụng
lý thuyết vào đời sống thực tiễn;
- Hoạt động xã hội giáo dục được đẩy mạnh, huy động sự tham gia của các
cấp, các ngành, các cá nhân vào sự nghiệp giáo dục và đào tạo;


- Các loại hình giáo dục được mở rộng và phát triển; mở thêm được nhiều
trường học ở các cấp, đặc biệt là các trường đại học và dạy nghề;
- Ngành nghề đào tạo cũng được mở rộng, đa dạng hóa nhằm tạo ra những
con người đáp ứng được nhu cầu của thời đại.
Như vậy, tư tưởng HCM về vai trò giáo dục con người XHCN là hệ thống

Giới trẻ ứng xử thiếu văn hóa ở chính gia đình của mình. Vì mưu sinh, các
bậc cha mẹ có quá nhiều vấn đề để phải lo nghĩ nên ít có thời gian gần gũi, dạy
bảo con cách hành xử đúng đắn từ những điều nhỏ nhặt nhất. Vì vậy, đối với con
cái, việc phát triển tâm hồn, nhân cách đã phần nào không còn quan trọng, chỉ
cần chờ cha mẹ cung cấp những điều kiện vật chất tốt nhất, từ đó dẫn đến hàng
loạt những biểu hiện thiếu văn hóa như: bất kính (cãi lại, hỗn láo), nói dối, ăn
bám không phụng dưỡng cha mẹ,…Điều này sẽ có những tác hại rất lớn, chẳng
hạn như nếu con cái đã quen với việc cãi lời cha mẹ, dùng từ ngữ thô tục gọi cha
mẹ trong cơn giận, cách nói hỗn hào hay cả việc đánh cha mẹ thì về sau khó sửa
đổi được thói quen, dẫn đến việc ra ngoài xã hội cũng cư xử không tôn ti trật tự,
không có trên có dưới, xã hội sẽ trở nên hỗn loạn, mâu thuẫn. Một xã hội không
ổn định thì không thể có nền tảng vững để phát triển. Còn trường hợp như không
phụng dưỡng cha mẹ, thậm chí dù đã đến tuổi lao động nhưng vẫn không làm
việc, sống nhờ vào cha mẹ thì sẽ hình thành tính ỷ lại, lười biếng, không có tinh
thần phấn đấu trong khi tuong lai của một dân tộc tốt đẹp hay không phụ thuộc
rất nhiều vào giới trẻ, cần phải có những lớp người có sức khỏe, khát vọng, lý
tưởng, dám nghĩ dám làm. Nếu thế hệ trẻ trở nên thụ động, thích ngồi mát ăn bát
vàng thì không góp phần phát triển đất nước được.
b) Trong quan hệ giữa sinh viên với thầy cô:
Ở trường học, nơi các bạn trẻ học tập nâng cao trí thức có thể xảy ra các
hành vi như: vô lễ với giáo viên, ý thức học tập kém,.. thể hiện sự thiếu văn hóa.
“Tôn sư trọng đạo” hay “Tiên học lễ, hậu học văn” là điều mà ta được học từ khi
cắp sách đến trường. Nhưng, nghe đã nhiều rồi cũng quên đi nhiều. Một vài sinh
viên gặp thầy cô đã hoặc đang dạy mình nhưng vẫn tỏ thái độ thờ ơ như không
quen biết. Với họ, một cái cúi đầu kính cẩn xem ra quá khó khăn. Một số thì nằm
dài trên bàn ngủ hoặc dùng điện thoại làm việc riêng. Các trường hợp gian lận
trong thi cử, qua mặt thầy cô bằng đủ các kiểu gian lận muôn hình vạn trạng: từ
“cổ điển” như viết lên giấy, lên tay đến “hiện đại” như điện thoại, máy thu
âm,...Việc vô lễ với giáo viên cũng tương tự như với cha mẹ, sẽ làm ta có thói