Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY HỌC
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinh của đất
nước.Giáo dục (GD) cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho
biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học và cuộc
sống. Mặt khác giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho
học sinh(HS), đặc biệt là Giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chất nền móng để
các em học tiếp các bậc học cao hơn.
Vậy để GD có hiệu quả và đạt chất lượng cao, trong quá trình giảng dạy chúng ta cần
biết lựa chọn phương pháp dạy tối ưu nhất, phù hợp với phương pháp đổi mới, phù hợp
với mục tiêu và nội dung của bài học. Song để đi đến thành công GD đòi hỏi mọi người
phải biết và không ngừng nổ lực phấn đấu, sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy học, đầu
tư thích đáng vào công việc của mình. Đây là một công việc vừa mang tính GD vừa
mang tính nghệ thuật. Do đó Đảng và Nhà nước ta đã ghi rõ ở Nghị quyết TW II là
“Nâng cao chất lượng toàn diện ở Tiểu học”. Bộ GD đã đề ra yêu cầu của việc dạy học
hiện đại là tăng cường hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh. Đổi mới về
phương pháp dạy học ở tất cả các môn học thông qua việc đổi mới chương trình và sách
giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 .Đó là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng GD của
nhà trường tiểu học ở trong tình hình hiện nay. A.KO Men Xi đã viết “GD có mục đích
đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách...hãy tìm ra
phương pháp cho gíáo viên dạy ít hơn, học sinh hiểu nhiều hơn”.

II.PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
-Trong năm học này, tôi đã làm công tác giảng dạy và tiến hành nghiên cứu 51 em
học sinh các lớp : 4A; 4B; trường Tiểu học Lê Thế Tiết, bên cạnh đó tôi còn học hỏi
kinh nghiệm của một số anh chị em đồng nghiệp.
1
GV: Trần thị Nam Anh

các em có tính chủ động hơn trong học tập và biết phấn đấu thi đua nhau để việc học có
kết quả cao hơn.

IV.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1.Phương pháp quan sát:
GV: Trần thị Nam Anh

2

Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
Đây là phương pháp giúp ta quan sát thái độ, hành vi của học sinh, phát hiện ra những
hành vi, cử chỉ của học sinh trong học tập, sinh hoạt...Để phát huy tính tích cực, tự giác
của học sinh.
2.phương pháp thực nghiệm:
Khi tiến hành nghiên cứu tạo ra một số tình huống, những hoàn cảnh, những điều
kiện rất gần gũi của cuộc sống để đưa đối tượng vào vấn đề, từ đó nghiên cứu thu lại
được những tư liệu cần thiết. Đây là một phương pháp hết sức quan trọng và rất cần thiết
trong nghiên cứu khoa học.
3.Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
Qua phương pháp này làm cho người giáo viên thấy được những thiếu
sót và những chỗ hổng của học sinh để có phương pháp làm cho hoạt động của mình
đạt chất lượng cao.
4.Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm:
Nhờ phương pháp này mà người nghiên cứu có thể tổng hợp, đúc rút kinh nghiệm của
giáo viên chỉ đạo về việc phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh qua các
mặt hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể và hoạt động ngoại khoá, từ đó rút ra
bài học và nêu được những biện pháp khắc phục và đề xuất.

trình SGK, đổi mới PPDH cũng như hình thức tổ chức dạy học để phù hợp với đối
tượng, phù hợp với sự phát triển của xã hội.
b.Tình hình địa phương: Cam Thành là một xã miền núi tuy có các điều kiện khá
thuận tiện so với một số xã khác trong huyện như : Cam Chính, Cam nghĩa, Cam
Tuyền...Song trình độ dân trí ở đây còn thấp, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó
khăn...Nên sự quan tâm đến việc học tập của con em trên địa bàn của một số gia đình
còn nhiều hạn chế.
c.Tình hình trường, lớp: Lê Thế Tiết là một ngôi trường tuy mới được thành lập
được 16 năm .Trường gồm có hai khu vực và nằm trên trục đường giao thông nên khá
thuận lợi cho việc đến trường của các em HS .Tuy được Plans tài trợ về cơ sở vật chất
nhưng trường vẫn còn có nhiều khó khăn .
Mặt khác, Trường đã đón nhận các em HS trong và ngoài địa bàn đến học ,trong đó
có cả HS dân tộc ở huyện ĐaKrông .Nhìn chung tình hình học sinh đầu năm đến trường
còn nhiều khiếm khuyết về mọi mặt: DDHT và sách vở còn nhiều thiếu thốn , thiếu sự
quan tâm của phụ huynh, ý thức học tập chưa cao, một số HS dân tộc còn rụt rè, thiếu
tự tin trước đám đông...
GV: Trần thị Nam Anh

4

Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

2.Tính thuyết phục của đề tài:
Trong tình hình hiện nay, việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm nó đòi hỏi ở học
sinh một yêu cầu cao là học sinh phải độc lập, tự giác,sáng tạo trong học tập. Qúa trình
dạy học này gồm hai mặt quan hệ hữu cơ với nhau: Hoạt động dạy của giáo viên và hoạt
động học của học sinh. Người giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy với hai chức năng

*Năng lực ngôn ngữ
*Năng lực tổ chức
*Năng lực phân phối chú ý
*Năng lực trình bày bài giảng
*Óc tưởng tượng sư phạm
Ngoài ra GV muốn phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh thì cần phải
biết lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức thích hợp. Hiện nay, để tiến kịp với
thời đại thì cần thay đổi một số phương pháp để phát huy tính tích cực của học sinh để
phù hợp với từng nội dung môn học, từng đối tượng và trong quá trình dạy học tôi đã sử
dụng linh hoạt các phương pháp sau để phát huy tính tích cực, tự giác,độc lập của học
sinh trong học tập,cụ thể là:
1.Phương pháp thuyết minh.

9.Phương pháp trò chơi học tập.

2.Phương pháp đàm thoại.

10.Phương pháp quan sát.

3.Phương pháp thảo luận.

11.Phương pháp thí nghiệm.

4.Phương pháp hỏi đáp.

12.Phương pháp nêu vấn đề.

5.Phương pháp tìm tòi.

13.Phương pháp giải quyết vấn đề.

rèn cho các em có thói quen tự học, tự làm việc, hình thức dạy học cá nhân rất đa dạng,
có thể làm việc với phiếu học tập, ngoài ra còn có một số hình thức khác như: Làm bài
tập trong sách, làm các trò chơi, tiến hành các thí nghiệm, sự thể hiện tài năng, các hoạt
động độc lập như: Sưu tầm tranh ảnh, thu tập tài liệu, khảo sát thực tế nơi mình ở.
*Dạy học theo nhóm: Tác dụng của việc dạy học theo nhóm là đề cao vai trò tự hợp
tác trách nhiệm cá nhân với tập thể. Đồng thời dạy học theo nhóm rèn luyện cho học
sinh những kĩ năng: Biết lắng nghe lựa chọn, tiếp nhận ý kiến của người khác để bổ sung
vào sự hiểu biết của mình, đồng thời học sinh biết trình bày ý kiến của mình cho bạn
nghe và học được công tác tổ chức, điều khiển.
Dạy học theo nhóm có nhiều hình thức khác nhau:
-Thảo luận về một vấn đề học tập.
-Tìm hiểu, điều tra về một vấn đề thực tế, hay trao đổi chung quanh một đề tài.
-Ôn tập tổng kết sau một bài hay một chương.
-Thực hiện một bài tập hay một nhiệm vụ học tập.
-Tiến hành một thí nghiệm hay một trò chơi học tập.
-Xây dựng một phương án hay một kế hoạch.
*Dạy học theo lớp: Là một hình thức dạy học cơ bản, khá phổ biến trong dạy học lấy
GV làm trung tâm.Trong dạy học lấy HS làm trung tâm, để xuất hiện nhiều hình thức
dạy học phù hợp với các PPDH đề cao vai trò hoạt động nhận thức của học sinh. Dạy
học theo lớp tuy có nhiều tác dụng tích cực, nhưng không diễn ra suốt buổi học mà chỉ
diễn ra trong một thời gian ngắn, vào những lúc thích hợp của tiết học như vào đầu, giữa
và cuối tiết học.
*-Dạy học ngoài trời: Có nhiều nội dung gần gũi, gắn với môi trường tự nhiên và xã
hội xung quanh. Những bài học đó nếu có điều kiện nên tổ chức cho học sinh học ngoài
trời những địa điểm thích hợp như vườn trường, sân trường hoặc những địa diểm gần
trường. Vì việc học ngoài trời giúp học sinh có biểu tượng rõ nét, cụ thể về sự vật, hiện
tượng nên nắm bài tốt hơn vì mắt thấy, tai nghe...Đồng thời rèn luyện kĩ năng quan sát,
7
GV: Trần thị Nam Anh
Trường TH Lê Thế Tiết

8
GV: Trần thị Nam Anh
Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
mới, phát triển tính tích cực trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình thông
hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới.
-Tăng cường tính tích cực, tư duy của học sinh khi giáo viên trình bày kiến thức bằng
lời; phương pháp này sẽ củng cố hứng thú học tập của học sinh, nâng cao tính ham hiểu
biết và tò mò trong quá trình thông hiểu các vấn đề nghiên cứu.
-Lời nói sinh động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả to lớn trong
việc dạy học.Việc dạy học trực quan không những làm cho quá trình học tập thêm sinh
động mà nó còn góp phần rèn luyện tư duy phân tích, tập cho các em nhìn thấy bản chất
của các đối tượng ẩn sau các hình thức và những biểu hiện bề ngoài, kích thích ham hiểu
biết của học sinh.
-Cải tiến công tác tự học. Công tác tự học giữ vai trò lớn lao trong việc nâng cao tính
tích cực hoạt động trí tuệ của học sinh khi thông hiểu và tiếp thu kiến thức mới, không
phải vô cớ mà trong giáo dục học coi trọng sự nghiên cứu của cơ sở lí luận DH của việc
tổ chức công tác tự học của học sinh.
-Ngoài 4 nội dung trên, thái độ ngôn ngữ truyền đạt, tình cảm quan hệ giữa GV và HS
cũng giữ vai trò hết sức quan trọng. Do đó đòi hỏi người GV phải là người mẫu mực, là
tấm gương, là thần tượng của các em.

4.Cách giải quyết có hiệu quả:
a.Đối với việc học ở nhà:
-Cho học sinh lập thời gian biểu học ở nhà, ghi rõ từng công việc cụ thể
gắn liền với thời gian cụ thể.
-Tổ chức họp phụ huynh từng kì để trao đổi vấn đề học tập của các em cho phụ
huynh biết rõ đồng thời thông qua hội cha mẹ học sinh, kết hợp với cha mẹ học sinh để

-Thay đổi phương pháp dạy học theo hướng tích cực cụ thể từng môn.

*Đối với môn toán:
-Khi hướng dẫn HS trả lời bài cũ: GV yêu cầu HS trả lời ngắn gọn, nắm vững kiến
thức trọng tâm, trả lời hoặc làm bài tập có liên quan đến kiến thức đã học, hoàn thành
bài với phép tính dễ hiểu với bước giải nhanh nhất.
-Khi hướng dẫn học bài mới ở nhà: GV yêu cầu HS nghiên cứu bài tập ở nhà trước,
đọc và tập làm một số bài tập trong sách giáo khoa.
-Khi đến lớp: GV sử dụng nhiều phương pháp như:Trực quan, dàm thoại , thuyết
trình, thực hành. Bởi vì học sinh tiểu học, tư duy của các em là trực quan sinh động đến
10
GV: Trần thị Nam Anh
Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
tư duy trìu tượng. Do đó, GV phải sử dụng triệt để các DDDH. Bên cạnh đó GV nên
dành nhiều thời gian cho HS thực hành nhằm phát huy óc tưởng tượng, tư duy sáng tạo
của các em. Sau mỗi dạng bài chúng ta nên cho HS chốt kiến thức bài đó.
-Tạo hứng thú cho các em bằng cách:Tổ chức thi giải toán nhanh; đố vui để học
hoặc trò chơi học tập; thi điền đúng điền nhanh kết quả giữa các cá nhân , giữa các tổ,
nhóm...Sau đó cho học sinh cả lớp nhận xét, đánh giá, GV bổ sung và tuyên dương, khen
thưởng.

*Đối với môn tiếng việt:
-Khi hướng dẫn học sinh trả lời bài cũ: Yêu cầu học sinh đọc bài và trả lời câu hỏi
ngắn gọn, đúng nội dung và đảm bảo kiến thức trọng tâm, mức độ hoàn thành từ 50% trở
lên.
-Khi hướng dẫn HS học bài mới ở nhà, GV yêu cầu:
+Đối với phân môn tập đọc: Yêu cầu HS đọc bài trước, tìm hiểu kĩ cách đọc, tập đọc

-Khi giảng bài mới: GV sử dụng tích cực hoạt động nhóm, thảo luận nhóm, GVchỉ là
người tổ chức còn HS là người thực hiện.
-Tạo hứng thú cho học sinh bằng cách: Tổ chức học tập theo nhóm, tổ chức thi đua
giữa các nhóm, tổ chức các trò chơi học tập, động viên, khen thưởng HS kịp thời, đúng
lúc.

5.Kết quả áp dụng đề tài:
Ở trường Tiểu học hiện nay nói chung và lớp 4A; 4B; tôi đang nghiên cứu nói
riêng, với PPDH mới kết hợp với hình thức tổ chức dạy học mới (Dạy học cá nhân, theo
nhóm, theo lớp, dạy học ngoài trời, tham quan, trò chơi học tập..) đã làm cho HS học tập
một cách tích cực, tự giác, độc lập và sáng tạo.Mặt khác còn kích thích được phong trào
thi đua học tập trong lớp . Do đó, kết quả mang lại rất khả quan; nhiều em rụt rè nay đã
hăng say phát biểu xây dựng bài, lớp học sôi nổi, HS hứng thú, tiếp thu kiến thức nhanh
chóng, DH theo hướng đổi mới sẽ huy động được năng lực, nghệ thuật sư phạm của GV.
Thực tế cho thấy rằng người GV không chỉ cung cấp cho HS những tri thức, kĩ năng cần
thiết mà còn truyền đến cho các em cả lương tâm, tình cảm và trách nhiệm của chính
mình.

*Kết quả khảo sát học kì I :
GV: Trần thị Nam Anh

12

Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

Môn



7

13,7

0

0

Toán

24

47,1

23

45,1

4

7,8

0

0

Khoa học

32


0

*Kết quả khảo sát học kì II :

Môn

Giỏi
SL

khá
%

SL

Trung bình
%

SL

%

Yếu
SL

%

Tiếng Việt

36


0

Khoa học

39

76,5

11

21,6

1

1,9

0

0

L.sử -Đ. lí

36

70,6

11

21,6

-Lựa chọn phương pháp dạy học, có hiểu quả.
-Sử dụng tốt các câu chuyển ý, chuyển đoạn, tạo ra sự liên kết chặt chẽ,lô gic
của bài dạy.
-Sử dụng tối đa DDDH và có hiệu quả trong từng tiết dạy, trong từng môn học.
-GV phải có vốn hiểu biết nhất định và kiến thức xã hội.
-GV cần tạo điều kiện để HS tích cực, chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức.
-Thực hiện tốt chỉ thị “Hai không” của Bộ GDDT; bám sát chủ đề năm học để lên kế
hoạch tháng, tuần cho phù hợp và khoa học.
Để đạt được những mong muốn đó, bản thân tôi ngay từ bây giờ tôi xác định rằng
muốn trở thành một người GV thực sự thì trước hết phải có lòng yêu nghề, mến trẻ, lòng
say mê nghề nghiệp và ý chí quyết tâm cao. Phải có ý thức trách nhiệm đối với bản
thân, đối với nghề nghiệp và xã hội.
Để chuẩn bị cho một giờ lên lớp, GV cần phải chuẩn bị rất chu đáo về mọi công việc
như: DDDH, giáo án và thâm nhập giáo án một cách kĩ càng. Khi đứng lớp phải bình
tĩnh, tự tin, tác phong nhanh nhẹn, ngôn ngữ truyền đạt rõ ràng để làm sao hướng đẫn
HS cho hiểu nội dung bài một cách dễ dàng.Đồng thời khai thác nội dung để phát huy
tính sáng tạo của HS khá ,giỏi.
b.Về công tác chủ nhiệm:
GV chủ nhiệm có một vai trò hết sức quan trọng, GV chủ nhiệm thường là người
dạy chủ yếu của lớp, đồng thời tổ chức lãnh đạo, điều hành, kiểm tra đánh giá mọi hoạt
động và mối quan hệ ứng xử trong phạm vi lớp mình phụ trách, nhằm hình thành nhân
cách của HS. Với vai trò, vị trí như vậy GV chủ nhiệm còn là cầu nối liền giữa nhà
trường với đời sống xã hội.
GV: Trần thị Nam Anh

14

Trường TH Lê Thế Tiết



GV: Trần thị Nam Anh
Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
Để hoàn thành đề tài này tôi xin chân thành cảm ơn BGH nhà trường cùng các bạn
đồng nghiệp trường TH Lê Thế Tiết, tập thể phụ huynh lớp 4A; 4B đã tạo điều kiện
giúp đỡ cho tôi trong quá trình nghiên cứu.

VII. TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1.GD học (Nguyển Sinh Huy-NXBGD- 1997)
2.Tâm lí học (Phạm Minh Hạc -NXBGD- 1996)
3.Luật giáo dục (NXB Chính trị Quốc Gia-1998)
4.Dự án GD tiểu học cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn (Bộ GDSX năm 2005)
5.Chuyên đề : Một số PP và Hình thức tổ chức dạy học (Nguyễn Đức Hoành -2006)

Xin chân thành cảm ơn.
NGƯỜI THỰC HIỆN:

Trần Thị Nam Anh

GV: Trần thị Nam Anh

16

Trường TH Lê Thế Tiết


Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh