Tổ chức một số trò chơi học tập góp phần nâng cao chất lợng dạy-học
môn Lịch sử và Địa lí- Lớp 4+5
1. Lý do chn ti :
Trong Chng trỡnh giỏo dc tiu hc hin nay, mụn Lịch sử và Địa lí cựng vi cỏc mụn
hc khỏc cú vai trũ quan trng gúp phn o to nờn nhng con ngi phỏt trin ton
din.
Bác Hồ đã từng nói: "Dân ta phải biết sử ta" đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, nớc
ta đang hòa nhập sâu rộng với toàn thế giới thì việc giáo dục cho thế hệ trẻ nắm vững lịch
sử, địa lí nớc nhà, nắm đợc truyền thống giữ nớc từ ngàn đời đến nay của dân tộc ta, để
ứng xử phù hợp với các nớc trên thế giới nhằm mục đích vừa hòa nhập đợc với thế giới
vừa giữ đợc độc lập, tự chủ cho dân tộc là điều vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, đây là môn
học khô khan, không gây đợc hấp dẫn cho học sinh nói chung và học sinh tiểu học nói
riêng.
Mun hc sinh Tiu hc hc tt c mụn Lịch sử và Địa lí thỡ mi ngi giỏo viờn
khụng ch truyn t theo cỏc ti liu ó cú sn trong Sỏch giỏo khoa mt cỏch dp khuụn,
mỏy múc lm cho hc sinh hc tp mt cỏch th ng. Nu ch dy hc nh vy thỡ vic
hc tp ca hc sinh s din ra tht n iu, t nht, không gây đợc hứng thú cho học
sinh v kt qu hc tp s khụng cao.
Trong vài năm gần đây, trớc yêu cu ca giỏo dc ũi hi phi i mi phng
phỏp dy hc bc Tiu hc theo hng phỏt huy tớnh tớch cc, ch ng sỏng to ca
hc sinh, Bộ Giáo dục và đào tạo đã phát động các phong trào đổi mới phơng pháp dạy
học. Vì vy ngi giỏo viờn phi gõy c hng thỳ hc tp cho cỏc em bng cỏch lụi
cun cỏc em tham gia vo cỏc hot ng hc tp. Với phơng châm "Học mà chơi- chơi mà
học". Thụng qua cỏc trũ chi cỏc em s lnh hi kiến thức lịch sử, địa lí mt cỏch d
dng, cng c, khc sõu kin thc mt cỏch vng chc, to cho cỏc em nim say mờ, hng
thỳ trong hc tp. Khi chỳng ta a ra c cỏc trũ hc tập mt cỏch thng xuyờn, khoa
hc thỡ chc chn cht lng dy hc mụn Lịch sử và Địa lí s ngy mt nõng cao.
Chớnh vỡ nhng lý do nờu trờn m tụi ó chn ti T chc mt s trũ chi học
tập, góp phần nâng cao chất lợng dạy- học môn Lịch sử và địa lí- Lớp 4+5"
2- Thực trạng dạy học môn Lịch sử và Địa lí trong trờng Tiểu học
- Với đặc thù môn học chủ yếu là các sự kiện, với những con số, mốc thời gian khô

hình thức dạy học theo hớng đổi mới, cha biết cách tổ chức một tiết học Lịch sử hoặc Địa
lí để gây đợc sự chú ý, hứng thú cho HS ham thích học. Qua khảo sát và dự giờ cho thấy
Mức độ
Vận dụng Bớc đầu biết
Còn lúng túng
Số GV đợc hỏi
linh hoạt
vận dụng
10 Gv
2 GV
3 GV
5 GV
Với những thực trạng nh trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và áp dụng một số trò chơi
học tập trong môn Lịch sử và Địa lí nhằm gây hớng thú học tập cho HS góp phần nâng cao
chất lợng dạy học môn Lịch sử và Địa lí nh sau:
3- Giới thiệu mt s trũ chi trong môn Lịch sử và Địa lí lớp 4+5
3.1- T chc trũ chi trong mụn Lịch sử và Địa lí :
cỏc trũ chi gúp phn mang li hiu qu cao trong gi hc, khi t chc v thit k
trũ chi phi m bo nhng nguyờn tc sau :
a. Thit k trũ trong mụn Lịch sử và Địa lí
* T chc trũ chi m bo cỏc yờu cu sau : + Trũ chi mang ý ngha giỏo dc
+ Trũ chi phi nhm mc ớch cng c, khc sõu ni dung bi hc
+ Trũ chi phi phự hp vi tõm sinh lý hc sinh lp 4, 5, phự hp vi kh nng
ngi hng dn v c s vt cht ca nh trng.
+ Hỡnh thc t chc trũ chi phi a dng, phong phỳ. gõy hng thỳ i vi HS
* Cu trỳc ca Trũ chi:
+ Tờn trũ chi
+ Mc ớch : Nờu rừ mc ớch ca trũ chi nhm giúp học sinh nắm đợc hoặc ụn luyn,
cng c kin thc, k nng no
+ dựng: Mụ t dựng c s dng trong Trũ chi hc tp.

nớc
Văn Lang
ra đời

179

chiến thắng
Bạch Đằng

40

khởi nghĩa
Hai
Bà Trng

938

(năm)

Triệu Đà
xâm chiếm
nớc Âu Lạc

* Cách chơi: - Chơi theo 2 đội, mỗi đội chơi gồm 4 HS, các HS còn lại làm giám khảo
- Khi GV hô bắt đầu từng thành viên của mỗi đội lên gắn các ô giấy tơng ứng và
các mốc năm trên trục thời gian
- Kết thúc trò chơi, Gv và HS còn lại nhận xét, tuyên dơng đội thắng.
* Cách tính điểm: Gắn mỗi ô sự kiện đúng mốc năm đợc 10 điểm, gắn sai không có
điểm, đội nào gắn xong trớc đợc thởng thêm 10 điểm, đội gắn xong trớc và đúng cả đợc 50
điểm

* Cách tính điểm: - Lắp ghép mỗi cánh hoa đúng đợc 10 điểm, gắn sai không bị trừ
điểm,
- Đội nào gắn xong trớc đợc thởng thêm 10 điểm.


VD: Bài: Đồng bằng Bắc Bộ- ĐL- Lớp 4
Tương
đồi
bằng

ĐBBB

Lớn
nhất cả
nước

có dạng
hình tam
giác

phẳng
có nhiều
vùng
trũng

lớn thứ
hai cả nư
ớc

do S.Hồng và

nào nối xong trớc đợc thởng thêm 10 điểm
Trò chơi 5: "Ô chữ gì vậy"
( Có thể dùng trong phần kiểm tra bài cũ hoặc phần củng cố bài các bài:
Lịch sử: -Tên các nhân vật lịch sử: Lê Hoàn, Ngô Quyền, Lê Lợi, Quang trung....(Lớp
4) . Trơng Định, Phan Bội Châu, Nguyễn ái Quốc, ...(Lớp 5)
- Tên các sự kiện, địa danh lịch sử: Bạch Đằng, ải Chi Lăng, Thăng Long, sông Nh
Nguyệt...(Lớp 4). Đông Du, Việt Bắc, Điện Biên Phủ,Bến Tre,..(lớp 5)
Địa lí: - Tên các vùng địa lí: Tây Nguyên, Hoàng liên Sơn, ĐBBB, ĐBNB, sông Hồng,
sông Cửu Long...(Lớp 4). tên các châu lục, các đại dơng (Lớp 5)
* Mục tiêu: - Giúp HS củng cố các kiến thức lịch sử, địa lí đã học
* Chuẩn bị: - Các băng giấy, kẻ ô chữ
VD: Ô chữ gồm 6 chữ cái, tên nhân vật lịch sử đợc mệnh danh là "Thập đạo tớng quân"
( Lớp 4)
- Ô chữ gồm 9 chữ cái, tên vùng địa lí là xứ sở của cao nguyên xếp tầng và đất đỏ badan( Lớp 4)


* Cách chơi: - GV tổ chức cho HS chơi cả lớp, GV nêu nội dung ô chữ, HS dơ tay để
trả lời ô chữ- GV nhận xét, tuyên dơng HS trả lời đúng
Trò chơi 6: " Hái hoa dân chủ"
( Dùng trong các bài ôn tập lịch sử hoặc địa lí, nh bài: Bài 6, 20, 29 - Ôn tập- LSLớp 4. Bài 11, 18, 29- Ôn tập- LS- Lớp 5. Bài 7,16, 22, Bài 29- Ôn tập- ĐL- Lớp 5. Bài 10,
23, 31- Ôn tập- ĐL- Lớp 4)
* Mục tiêu: - Giúp HS củng cố các kiến thức lịch sử hoặc địa lí đã học
*Chuẩn bị: - Hệ thống các câu hỏi tổng hợp kiến thức cần ôn tập
- 1 cây có gắn các bông hoa ghi số câu hỏi
VD: Bài 7: Ôn tập- Địa lí-Lớp 5, các câu hỏi:
Câu1: Nớc ta nằm ở khu vực nào của châu á?
Câu2: Biển cung cấp cho nớc ta những gì?
Câu3: Nêu dặc điểm chính của địa hình nớc ta?
Câu4: Nớc ta có khí hậu nh thế nào?
Câu5: Kể tên một vài khoáng sản của nớc ta?

VD: Bài: Kinh thành Huế- LS- Lớp 4, có thể giới thiệu:
Xin mời các bạn đến với cố đô Huế, nơi đây có kinh thành Huế là tòa thành đồ sộ và
đẹp nhất nớc ta thời đó. Thành có 10 của chính ra vào, bên trên có nhiều vọng gác có mái
uốn cong hình chim phợng. Nằm giữa kinh thành Huế là Hoàng thành, cửa chính vào


Hoàng thành là Ngọ Môn, tiếp đến là hồ sen, ven hồ có hàng cây đại, một chiếc cầu dẫn
vào điện Thái Hòa nguy nga, tráng lệ, quanh điệnThái Hòa là hệ thống cung điện dành
riêng cho vua và hoàng tộc. Đến Huế,du khách còn đợc chiêm ngỡng các công trình lăng
tẩm với những kiến trúc độc đáo, bao quanh là những rừng cây cối xanh tốt quanh năm.
Tối đến, du khách còn đợc du thuyền trên dòng sống Hơng, nghe ca Huế, ngắm cầu Tràng
Tiền lung linh ánh điện, nghe tiếng chuông từ chùa Thiên Mụ... không khí thật nên thơ.
Tranh minh họa: Ngọ Môn, cầu Tràng Tiền, chùa Thiên Mụ...
* Cách chơi: - GV tổ chức cho HS thảo luận trong nhóm 4, các nhóm lập dàn ý bài
giới thiệu, tập giới thiệu trong nhóm
- Sau đó, Gv gọi HS tập làm hớng dẫn viên du lịch giới thiệu trớc lớp
- GV hớng dẫn cả lớp nhận xét, bình chọn HS giới thiệu hay với danh hiệu " Hớng
dẫn viên du lịch" xuất sắc để cả lớp tuyên dơng
Trò chơi 9: "Ô chữ kì diệu"
( Có thể dùng trong các bài ôn tập lịch sử, địa lí cả lớp 4 và lớp 5)
* Mục tiêu: - Giúp HS ôn luyện các kiến thức lịch sử, địa lí đã học, hiểu thêm về các
nhân vật, sự kiện thành tựu lịch sử hoặc các đặc điểm địa lí từng vùng miền
* Chuẩn bị: - Bảng phụ ghi ô chữ.
- 6 bảng con,6 lá cờ con, phấn viết
- Các đáp án của các ô chữ hàng ngang và hàng dọc
VD: Bài 29: Ôn tập: Lịch sử nớc ta từ giữa thế kỉ XIX đến nay

Hàng dọc: Gồm 9 chữ cái, tên một nhân vật lịch sử của nớc ta
Hàng ngang:
1- Gồm 7 chữ cái, tên một nhà máy thủy điện trên dòng sông Đà

Đại Cồ Việt

Đại Ngu

Đại Việt

* Cách chơi: - Chơi theo 2 đội chơi, mỗi đội 4HS, HS còn lại làm giám khảo
- Từng đội xếp thành hàng dọc - Mỗi đội đợc nhận 1 bộ bìa ghi 4 tên nớc
- GV treo bảng có ghi tên các triều đại
- GV hô: " Bắt đầu", lần lợt từng HS của 2 đội chơi cầm các tấm bìa ghi tên nớc gắn
vào ô tơng ứng sau đó về cuối hàng đứng
- Kết thúc, Gv tuyên dơng đội thắng cuộc và động viên đội thua cố gắng lần sau
* Cách tính điểm: - Gắn đúng mỗi ô đợc nhận 1 thẻ xanh, gắn sai không đợc thẻ nào
- Đội nào gắn xong trớc đợc thởng thêm 1 thẻ xanh
- Đội nào đợc nhận nhiều thẻ xanh hơn thì thắng cuộc
4- Bài soạn minh họa:
Lịch sử: Ôn tập: Lịch sử nớc ta từ giữa thế kỉ XIX
đến nay(Tiếp)- Lớp 5
I. Mục tiêu: Giúp hs biết:
- Nội dung chính của thời kì lịch sử nớc ta từ năm 1858 đến nay.
- ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám 1945 và đại thắng mùa xuân năm 1975.
Công lao của Bác Hồ đối với lịch sử dân tộc.
II. Chuẩn bị:- GV: Hệ thống câu hỏi cho trò chơi " Hái hoa dân chủ"
- Bảng phụ ghi ô chữ kì diệu; 6 bảng con, 6 lá cờ con
III. Các hoạt động dạy học chủ yếu:
A(4'): Kiểm tra bài cũ:
- Gv nêu y/c? Kể tên một số sự kiện lịch sử tiêu biểu từ 1858 đến 1975?
- Gọi HS nêu, bổ sung, GV chốt lại
B- Dạy học bài mới
HĐ1(2'): Gv giới thiệu bài mới- HS theo dõi

Câu3: Nêu sự kiện lịch sử ngày 30-4-1975?
Câu 4: Nêu sự kiện lịch sử diễn ra vào Thu-đông 1947?
Câu5: Em biết gì về phong trào Đông Du?
Câu6: Lễ kí hiệp định Pa-ri diễn ra khi nào?
Câu7: Nêu sự kiện lịch sử ngày 3-2-1930?
Câu8: Em biết gì về phong trào Xô Viết Nghệ- Tĩnh?
Câu9: Nêu sự kiện lịch sử ngày 19-8-1945?
Câu 10: Nêu sự kiện lịch sử ngày 2-9-1945?....
* Trò chơi: "Ô chữ kì diệu"(có ở phần trò chơi 9)
5- Kết quả: Sau khi nghiên cứu và triển khai áp dụng trong trờng, trong năm học vừa
qua, kết quả thu đợc nh sau:
- Đa số Gv đã thấy đợc tầm quan trọng của môn L/ sử và Địa lí trong cấp TH
- Gv đã tích cực vận dụng các hình thức dạy học theo hớng đổi mới, trong đó có việc tổ
chức các trò chơi học tập trong môn học Lịch sử và Địa lí. Kết quả khảo sát:
Mức độ
Vận dụng Biết cách vận
Còn lúng túng
Số GV đợc hỏi
linh hoạt
dụng
10 Gv
4 GV
4 GV
2 GV
- Đa số HS đã hứng thú học tập môn Lịch sử và Địa lí, háo hức chờ đợi đến giờ học để
đợc học tập, đợc chơi các trò chơi học tập. Kết quả khảo sát:
Mức độ
Thích học
Bình thờng
Không thích học