TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP
KHOA: NGỮ VĂN – SỬ – ĐỊA

BÀI TẬP LỚN
THI PHÁP CỐT TRUYỆN VÀ NHÂN VẬT TRONG TIỂU
THUYẾT “TẤM VÁN PHÓNG DAO” CỦA MẠC CAN

1


MỤC LỤC
Trang
I. Mở đầu:......................................................................................................2
II. Nội dung: .................................................................................................3
1. Cốt truyện:..............................................................................................3
2. Nhân vật:.................................................................................................6
2.1. Nhân vật anh Ba:..............................................................................6
2.2. Nhân vật anh Hai:............................................................................7
2.3. Nhân vật cô Tư:................................................................................8
2.4. Nhân vật ông Trần, bà Trần:..........................................................9
2.4.1. Nhân vật ông Trần:.........................................................................9
2.4.2. Nhân vật bà Trần:...........................................................................9
2.5. Các nhân vật khác:...........................................................................10
3. Người trần thuật trong tiểu thuyết “TVPD”:......................................10
III. Kết luận:.................................................................................................14
TÀI LIỆU THAM KHẢO:..........................................................................15

2


I. Mở đầu:

II. Nội dung:
1. Cốt truyện:
“Tấm ván phóng dao” cơ bản là câu chuyện được trần thuật từ một nhân vật xưng
“tôi” - người kể chuyện trong tác phẩm. Gọi là kể chuyện, nhưng câu chuyện không dựa
trên một cốt truyện rõ ràng no đan xen giữa hiện tại và quá khứ với nhau. Nên khi tóm tắt
kể lại thì rất khó, nhưng có thể nói đến các chi tiết như sau: Câu chuyện này xoay quanh
một gánh xiếc gia đình lưu diễn từ miền tây sang miền đông Nam Bộ, trong những năm
năm mươi. Ông chủ gánh là một người đam mê nghệ thuật sân khấu, nhưng nóng nảy.
Con người vô lo lại may mắn lấy được bà vợ gốc Miến Điện lai Hoa vui vẻ, biết xoay sở.
Buổi đầu, ông đưa vợ con trôi giạt làng này qua làng nọ trên chiếc ghe ngược xuôi sông
nước, hành nghề bán thuốc dán và làm ảo thuật ở những phiên chợ quê. Sau đó, nhờ tiền
dành dụm của vợ, ông Trần lập được gánh hát xiếc lưu diễn trên đất liền bằng xe tải, với
diễn viên chính là ba đứa con của mình. Đó cũng là bộ ba nhân vật của bi kịch. Người kể
lại vở kịch, cậu Ba, đứa con trai thứ nhì oặt ẹo, giữ nhiệm vụ đứng sau đỡ tấm ván cho
cậu Hai, người anh cả dáng vóc hào hoa biểu diễn trò phóng dao mà "vật thế thân" đứng
trước tấm ván không ai khác hơn cô Tư, đứa em gái bé nhỏ của họ.
Ông Ba là người đứng ra kể về cuộc đời, số kiếp của ông cùng với những người
trong gia đình hay nói rõ hơn là một gánh xiếc rong hành nghề ở các tỉnh miền Đông,
miền Tây Nam Bộ những năm tạm chiếm. Trong chương trình biểu diễn của gánh xiếc
này có một tiết mục được coi là hấp dẫn nhất người xem đó chính là màn phóng dao của
ba vai diễn: Nhân vật tôi – là người đứng sau tấm ván có nhiệm vụ giữ tấm ván cho vững,
cô em gái còn nhỏ tuổi đứng áp lưng vào mặt trước của tấm ván và một người anh trai cả
trong vai phóng dao cầm 12 lưỡi dao sáng loáng phóng trực diện lần lượt cắm xung
quanh khuôn mặt người em gái. Sau nhiều đêm thành công, có một đêm, do người phóng
dao bị phân tâm, cô em gái đã bị nạn. Cũng từ đêm kinh hoàng đó cô gái trở thành một
phế nhân mang triệu chứng bệnh tâm thần, gánh xiếc cũng tan vỡ, gia đình ly tán, mỗi
người một số phận đau buồn theo những cách khác nhau... Đây là một tiểu thuyết với
những suy tư, chiêm nghiệm, day dứt, nghiền ngẫm về số kiếp con người. Tất cả các sự
việc cứ diễn ra theo một mạch của nó và đã hoà kết, cộng hưởng lại, tạo cho tác phẩm
một ám ảnh lớn.

phân tâm. Điều này chỉ được nói đến trong cuộc trò chuyện của hai anh em khi đã về già.
Người đọc chỉ hiểu được nguyên nhân khi đọc đoạn đối thoại của Bà Tư nói với anh Ba
của mình:“Anh đâu có biết, tối hôm đó trước khi mở màn, chị Phương cho anh Hai biết
tin chị có thai, cha chị nói chị phải về nhà ngay lập tức. Ông muốn gả chị cho người
khác một cách gấp rút, anh Hai mình phân tâm là đúng, nhưng tức cười…sự phân tâm
này lại ảnh hưởng nặng nề tới nhiều người khác…”

5


Cũng chính những dòng hồi ức mà người đọc mới có thể hiểu được hết các sự việc
xảy ra trong đêm diễn kinh hoàng và nỗi đau của người phải dùng tính mạng của mình
đánh đổi cho cuộc mưu sinh nhọc nhằn: “…Em cúi mặt xuống nhìn mảnh ván dưới sân
khấu, biết bao lần em vẫn nhìn xuống chân mình để khỏi thấy những lưỡi dao. Lần này
em nhìn máu của em nhỏ xuống đó, một lưỡi dao chém vào bả vai, ban đầu em không
thấy đau…mà ngạc nhiên, bởi vì em đâu có ngờ như vậy. Sau đó trộn lẫn với cái đau và
những giọt máu mới cảm thấy mình buồn rầu làm sao. Trên thế gian này chắc chỉ có
mình em là có được nỗi buồn đó anh ơi…”
Trong đoạn truyện này, những sự kiện, chi tiết không được sắp xếp theo trình tự tự
nhiên mà xáo trộn, đảo lộn thời gian đan xen giữa quá khứ và hiện tại. Người đọc phải
kết nối các sự kiện trong dòng hồi ức của nhân vật thì mới biết được sự việc đã xảy ra.
Nghệ thuật kể chuyện thật sinh động tạo cho người đọc cảm giác căng thẳng hồi hộp như
đang xem một bộ phim có nhiều kịch tính. Khi đang căng thẳng khi người anh phóng dao
thì lại chen vào sự kiện “Điệp bị đám du côn vây đánh, hình ảnh Phương ngồi ở hàng ghế
khán giả đàng sau là người đàn ông lạ…” Các chi tiết này tuy làm cho người đọc phân
tán sự chú ý nhưng lại có tác dụng gia tăng sự hồi hộp chờ đợi kết cục câu chuyện khi sự
việc đang ở cao trào. Chen vào đó là dòng tâm lý cũng đang diễn ra căng thẳng của chính
người kể, người anh Ba đứng sau tấm ván đang hồi hộp lo âu cho số phận của em gái và
dự đoán có điều bất thường sắp xảy ra. Đó không phải là những biểu hiện tâm lý đơn giản
mà là một phức hợp những sắc thái cảm xúc đan xen: hồi hộp, lo lắng, đau đớn, phẫn uất

nói hay cái triết lý trữ tình ngoại đề mà nó tỏa ra từ những suy nghiệm đau buồn, từ cách
nghĩ, cách tưởng tượng, từ những câu nói có vẻ ngẩn ngơ của người tàn tật tâm hồn, từ
những dày vò, tra vấn đời sống một cách ráo riết, từ đáy sâu tinh thần nhân vật... Hay nói
khác hơn là ý nghĩa triết lý có thể được sinh ra từ máu và những nỗi thống khổ của kiếp
người. Tác phẩm kết thúc rất thê thảm. Hầu hết các nhân vật đi vào tàn lụi, hoặc tâm
thần, cô độc, hoặc biệt vô tăm tích, hoặc tù tội, hoặc chết sớm. Tất cả đều bị những thế
lực hữu hình vô hình nào đó tàn phá không thương tiếc. Thực ra khi đọc tác phẩm sau
một đôi chương, người đọc tinh ý sẽ đoán trước ít nhiều những điều diễn biến. Nhưng
càng về sau chúng ta thấy nhà văn Mạc Can đã dựng nên câu chuyện có pha trộn giữa
thực tại và hồi tưởng khéo léo, cùng cách hành văn nhiều đoạn huyền ảo đã làm nên một
tiểu thuyết hết sức đặc sắc và có sức lôi cuốn, hấp dẫn người đọc cao. Đây quả là một tác
phẩm văn chương thật sự xứng đáng vừa phần nào phản ánh được cuộc sống thực tại vừa
mang giá trị nhân văn, triết lý sâu sắc, khiến cho ai đọc cũng phải suy ngẫm.
2. Nhân vật:
2.1. Nhân vật anh Ba:
Đây cũng là nhân vật “tôi” - nhân vật trung tâm trong tiểu thuyết thông qua dòng suy
nghĩ và diễn biến tâm lí của anh Ba trong những ngày gắn bó cùng gánh xiếc của gia đình
7


anh. Ngoại hình anh không giống mọi người: lưng gù, tay phải dài hơn tay trái nỗi đau
tinh thần về thân phận con người cứ dày dò trái tim anh: “Mỗi năm tôi thêm một tuổi, mà
vóc hình vẫn vậy, gần như người lùn, cằn cội, xác xơ. Tôi ốm nhom, cổ tay đầy gân xanh,
nhỏ xíu, người ngợm trơ xương xườn”. Anh ngủ cũng khác mọi người là phải có vải che
đôi mắt lúc đó anh sẽ thất được ngon hơn. Do ngoại hình anh không giống mọi người nên
anh thường bị chọc phá: “Ê ê thằng hề hộc máu, thằng hề con lưng gù”. Tuy bất hạnh,
đáng thương nhưng anh Ba có tấm lòng nhân hậu, lương thiện. Anh biết yêu thương
những người thân trong gia đình như đứa em gái tội nghiệp của mình,... và thương cho số
phận đồng cảnh ngộ như: chú Tài “say”, chú Tư, chú Thành….
Trong tâm hồn Anh Ba vẫn âm ỉ một tình yêu cháy bỏng, ước mơ và khát vọng về

trung khi phóng con dao vào thân thể Cô Tư với bao thẫn thờ, đau đớn. Chính cái bi kịch
tình yêu, bi kịch của sự phân biệt sang hèn mà đã dẫn đến điều hối tiếc là đứa em mình.
Đó là cái bất hạnh trong xã hội, người nghèo luôn là tầng lớp bị mọi người khinh ghẻ. Và
đây cũng là thông điệp của nhà văn Mạc Can muốn gửi đến cho mọi người Chỉ vì sang
hèn mà họ bị ngăn cắm.
2.3. Nhân vật cô Tư:
Đây là nhân vật hiện thân cho số phận những con người hàng ngày phải đem thân
mình để làm vật hy sinh, hứng chịu những mũi dao oan nghiệt, luôn luôn phải đối diện
với nguy hiểm. Do cuộc mưu sinh của gia đình, ngay từ nhỏ cô đã đứng trước tấm ván:
“Em tôi từ nhỏ đã đứng trước tấm ván, lúc đó chúng tôi còn là gánh hát rong bán thuốc
nhức răng, ở tuổi nó, một đứa con gái nhỏ bé chơi trò chơi búp bê, cột võng đưa en, nấu
ăn, hay nói chuyện với những bông hoa thì em tôi cứ phải nhìn những lưỡi dao bay về
phía nó” và cho tới khi đã qua hết thời con gái. Thường xuyên đứng trước nguy hiểm,
nên hình thể cô bé “khô cằn, không ra dáng thiếu nữ, ở tuổi mười bốn, mười lăm, những
đứa con gái khác đã trổ mã nhưng nó vẫn như đứa trẻ con, lại có vẻ “già” trước tuổi”.
Công việc đã làm cho cô gái chỉ có đôi mắt là cử động như đang trông chừng những lưỡi
dao xé gió lướt về mình, còn toàn thân thì bất động: “Ở em chỉ có đôi mắt là cử động,
còn toàn thân bất động, nó hay ngồi liền một lúc chỉ nột nơi, đôi mắt như muốn nói gì
nhưng không dám nói, không nói được, đôi khi nó cứ ngậm hoài một ngón tay, cứ vậy.”.
Cô đã trở thành một cô đào cho một màn biểu diễn nguy hiểm đến tính mạng do chính
anh hai thực hiện. Thường xuyên đứng trước nguy hiểm, cô gái cũng biết sợ nhưng cô gái
tội nghiệp ấy biết không ai thay đổi vị trí – như đang chờ đợi tử hình – của cô hàng đêm
dưới ánh đèn sân khấu. Mọi chuyện rồi cũng sẽ trở thành thói quen, chỉ có người trong
cuộc mới hiểu thấu nỗi khổ, nỗi lo sợ hàng đêm của mình mỗi lần tới màn biểu diễn
phóng dao. Điều lo sợ đã xảy ra, cô đã bị lưỡi dao oan nghiệt chém vào sau gáy, nơi chứa
nhiều ký ức, nhiều suy nghĩ nhất nên về già những ký ức đó khi còn khi mất, phải sống
cô đơn với bộ não trẻ con. Ngậm ngùi khi thấy em mình về già trông giống như “một đứa
9



ế ẩm nhưng vẫn không thoát khỏi cảnh nghèo. Bà Trần là người giàu tưởng tượng, bà
luôn thuyết phục được người xem bói bằng cách nói chuyện khéo léo và tình cảm nên ai
10


cũng cảm thấy được bà quan tâm, an ũi. Trong cảm nhận của Anh Ba, mẹ thương Anh
Hai nhiều nhất bởi anh ấy là một thanh niên tuấn tú, có tài phóng dao tuyệt luân và là
niềm ao ước của nhiều cô gái quê. Bà Trần chưa hiểu được anh Ba nhiều, bà hay gọi anh
là “ người cõi trên”. Có lẽ thế mà Anh cảm thấy buồn bởi “ Mẹ tôi cứ tưởng tôi bị tâm
thần hay ma ám, Mẹ đâu có biết con rơi nước mắt vì những điều khổ tâm quá sức, người
Mẹ bình thường nầy đâu đã biết mình sinh ra một con người dị tật, nó có một trái tim quá
lớn”. Dù biết thế nhưng trong lòng anh hình ảnh của Mẹ vẫn hiện lên sáng chói, ấm áp và
thiêng liêng
2.5. Các nhân vật khác:
Ngoài ra, trong tiểu thuyết “Tấm ván phóng dao”, còn có những nhân vật phụ góp
phần làm nổi bật câu chuyện, tạo nên thành công cho tiểu thuyết khi Mạc Can xây dựng
hình ảnh họ độc đáo và khó quên như khi kể về cuộc đời của họ như: chú Tài “say”, chú
Thành, chú Tư Trắng, Điệp…để người đọc có thể hiểu thêm nhiều góc khuất của xã hội
thông qua từng nhân vật. Ngoài cách viết giản dị với những từ ngữ bình dân, mang màu
sắc địa phương thì Mạc Can có cách viết thật lạ với lối tự truyện của nhân vật thể hiện
được nội tâm phong phú của từng nhân vật với việc xâu chuỗi các sự kiện làm người đọc
bất ngờ và kết cục của họ cũng buồn thảm, không có gì sáng lạn và tươi đẹp, có chăng đó
là một sự giải thoát khỏi cuộc đời trần tục và lắm muộn phiền này.
3. Người trần thuật trong tiểu thuyết “Tấm ván phóng dao”:
Trong “Tấm ván phóng dao”, bằng cái tôi tự thuật, người kể chuyện không chỉ cung
cấp các sự kiện của chuyện kể mà còn tự bộc lộ về bản thân - đưa những “chuyện” của
thời quá khứ kéo dài đến thời hiện tại. Toàn bộ cuốn tiểu thuyết là những mảnh kí ức
chắp nối của nhân vật tôi – là người kể chuyện, một thành viên trong một gánh xiếc rong
gia đình, về những năm tháng hành nghề với biết bao thăng trầm, thành công, thất bại.
Truyện chủ yếu được kể theo cái “tôi” trãi nghiệm đó là ngôi thứ nhất một cách chân

nhân vật. Đó là lúc nhân vật người em gái - bà Tư xưng “em” kể về mình (thường là hồi
ức). Từ điểm nhìn bên trong của người kể chuyện - xưng em, câu chuyện về một gia đình
gánh xiếc rong mở ra một chiều sâu mới. Thế giới tâm hồn của cô gái nhỏ ngày ngày
đứng trước tấm ván phóng dao, hứng chịu những mũi dao vun vút quanh mình, bộc lộ rõ
(mà người kể chuyện ông Ba, hay kể cả người kể chuyện toàn tri cũng không nhìn thấy
hết). Đây chính là hiệu quả của nghệ thuật kể chuyện luân phiên điểm nhìn. Câu chuyện
không dừng lại ở số phận của một con người mà đậm nhạt những thân phận, những mảnh
đời đầy đau thương. Dẫu bị cuộc sống tàn phá đến không thương tiếc, các nhân vật của
“Tấm ván phóng dao” vẫn không mất đi khát vọng được sống, dù phải sống nhờ những
hoài vọng từ quá khứ. Nhân vật ông Ba, trong vai trò người kể chuyện đã khẳng định
rằng không có gì sung sướng cho bằng khi được sống trên trần gian, dù cho có người
đang sống lại từ bỏ nó. Những suy tư của người kể chuyện cũng chính là những trăn trở
12


khôn nguôi của con người về ý nghĩa của sự sống, về những số phận người. Ẩn trong
điểm nhìn bên trong của nhân vật - người kể chuyện, quan niệm của Mạc Can thật giản dị
mà thấm đẫm giá trị nhân văn.
Nhưng điều đặc biệt là câu chuyện không hoàn toàn dùng lối kể ở ngôi thứ nhất mà
có lúc nhân vật này lùi ra phía sau câu chuyện hóa thân thành người kể ẩn mình để thực
hiện nhiệm vụ trần thuật. Đã có một sự gián cách giữa người kể và nhân vật. Với vai trò
là một người ngoài cuộc, người kể ẩn mình thể hiện sự quan sát và cái nhìn khách quan
hơn đối với nhân vật. Lúc này nhân vật “tôi” lại trở thành đối tượng được kể. Điểm nhìn
đã được dịch chuyển từ điểm nhìn của nhân vật trong truyện sang điểm nhìn khách quan
của người kể giấu mình đứng bên ngoài câu chuyện. Ở ngôi kể khách quan này, người kể
không phải là người biết hết để ban phát thông tin mà có khi phải đi theo dòng suy nghĩ
của nhân vật để dõi theo câu chuyện. Nhưng tác giả không nói thay nhân vật mà để cho
nhân vật tự bộc lộ suy tư của mình bằng ngôn ngữ của chính mình. Lúc này lời trần thuật
của người kể chuyện dường như đã hòa nhập với lời nhân vật. Ngôn ngữ kể chuyện mang
ý thức và ngữ điệu của nhân vật. “Những ngày sau đó, ban ngày Phương cố tới gần cô

Tính cách người anh Ba hiện ra rõ ràng hơn qua cái nhìn, cách đánh giá của cô em
gái. Đây là một đặc điểm trong bút pháp xây dựng nhân vật của tác giả. Qua việc tự bộc
lộ, tự kể của nhân vật xưng ‘tôi”, người đọc có thể hiểu được tính cách nhân vật. Nhưng
chân dung nhân vật sẽ hiện ra hoàn chỉnh hơn khi được soi rọi qua cái nhìn, lời nhận xét
mang tính khách quan của nhân vật khác và lúc này người kể ẩn mình đi.
Câu chuyện có sự luân phiên các hình thức trần thuật với ngôi kể vừa lộ diện ra với
ngôi thứ nhất vừa ẩn mình đi khi xuất hiện ngôi kể thứ ba. Điều này phù hợp với cấu trúc
của cốt truyện: vừa kể sự kiện vừa đi vào từng ngõ ngách sâu kín của thế giới nội tâm
nhân vật. Khi người kể lộ diện với ngôi thứ nhất xưng “tôi”, người đọc có thể thấy được
cận cảnh tâm hồn nhân vật với mọi sắc thái cảm xúc phức tạp đan xen trong dòng hồi ức.
Trần thuật với hình thức người kể giấu mình tạo nên một sự gián cách giữa người kể và
câu chuyện. Nhân vật được đặt trong nhiều mối quan hệ, trong một bối cảnh rộng hơn
trong đó không chỉ có nhân vật “tôi” mà còn nhiều số phận khác. Tính cách nhân vật
cũng được soi rọi ở nhiều góc độ nên sẽ chân thật hơn, khách quan hơn. Sắp xếp các
phương thức trần thuật linh hoạt như thế làm cho câu chuyện được kể không đơn điệu,
không gây cảm giác nhàm chán nặng nề từ phía người đọc. Câu chuyện cứ diễn ra tự
nhiên như không hề có sự sắp đặt sẵn mà vẫn rất chân thật, dung dị và đạt được hiệu quả
nghệ thuật.

14


III. Kết luận:
Nói tóm lại, tiểu thuyết “Tấm ván phóng dao” là câu chuyện thật vừa cảm động vừa
mang lại sự suy ngẫm cho người đời về kiếp nhân sinh đầy đau khổ của con người chịu
kiếp nghèo. Vì mưu sinh mà họ có thể hi sinh cả máu và thịt của mình để có được cái ăn,
…. Tuy nhà văn Mạc Can không chuyên nghiệp như nhiều nhà văn khác nhưng những
trang viết của ông vô cùng sâu sắc. Từ tiểu thuyết “Tấm ván phóng dao” chúng ta sẽ thấy
rõ tài năng của Mạc Can. Trong tiểu thuyết ông đã nêu lên thân phận của con người. Hấp
dẫn người đọc nhờ nhân vật xuất hiện lạ nhưng rất thật chứ không phải lạ vì nhà văn bịa