ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

BÙI VĂN KHIẾU

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG VÀ ẢNH HUỞNG ĐẾN
NGUỜI DÂN TẠI DỰ ÁN KHU TÁI ĐỊNH CƯ
ĐỨC XUÂN THỊ XÃ BẮC KẠN
- TỈNH BẮC KẠN

Chuyên ngành : Quản lý đất đai
Mã số :

60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
gư

Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS. Đàm Xuân Vận

Thái Nguyên, năm 2013


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn
này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này
đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ

1. Tính cấp thiết của đề tài................................................................................1
2. Mục tiêu của đề tài........................................................................................2
3. Yêu cầu của đề tài.........................................................................................2
4. Ý nghĩa của đề tài .........................................................................................3
CHƯƠNG 1.TỔNG QUAN TÀI LIỆU ........................................................4
1.1. Khái quát về công tác bồi thường GPMB .................................................4
1.1.1. Khái niệm về bồi thường hỗ trợ và tái định cư.......................................4
1.1.2. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB .......................6
1.1.3. Đối tượng và điều kiện được bồi thường, hỗ trợ TĐC...........................6
1.2. Cơ sở khoa học của công tác bồi thường GPMB ......................................8
1.2.1. Cơ sở pháp lý ..........................................................................................8
1.2.2. Cơ sở khoa học .......................................................................................9
1.2.3. Các văn bản pháp quy của Nhà nước về bồi thường GPMB ...............13
1.2.4. Các văn bản của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường GPMB ..14
1.3. Quy trình thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng ............................15
1.4. Một số quan điểm và định hướng nhằm giải quyết việc làm, nâng cao thu
nhập và ổn định cuộc sống người dân sau THĐ .................................... 19
1.4.1. Một số chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về các vấn đề thu
nhập, việc làm và ổn định đời sống của người dân sau THĐ ................ 19
1.4.2. Một số định hướng của tỉnh Bắc Kạn về quy hoạch và hình thành các
khu công nghiệp đô thị........................................................................... 20
1.5. Công tác bồi thường GPMB trên thế giới và Việt Nam..........................21
1.5.1. Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới........................21
1.5.2. Công tác bồi thường GPMB ở nước Việt Nam ....................................27
CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU................................................................................................................31
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...........................................................31
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu ...........................................................................31
2.2. Địa điểm và thời gian tiến hành...............................................................31
2.2.1. Địa điểm................................................................................................31

án sau 07 năm (2006-2013).................................................................... 47
3.3.1. Đánh giá ảnh hưởng đến lao động và cơ cấu việc làm của các hộ dân từ
sau khi dự án thực hiện đến nay............................................................. 47
3.3.3. Đánh giá ảnh hưởng của THĐ đến đời sống của các hộ dân ...............50
3.4. Những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB của dự án và đề xuất
những phương án giải quyết................................................................... 51


v
3.4.1. Những thuận lợi ....................................................................................51
3.4.2. Những khó khăn ...................................................................................52
3.4.3. Một số giải pháp nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân
sau thu hồi đất.........................................................................................53
3.4.4. Đề xuất một số phương pháp trong công tác bồi thường GPMB.........61
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ..........................................................................63
1. Kết luận.......................................................................................................63
2. Đề tài đề xuất hệ thống thực hiện tốt là:.....................................................63


vi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BTC

: Bộ Tài Chính

BTNMT

: Bộ Tài nguyên và Môi trường


: Kinh tế xã hội

NĐ

: Nghị định

NQ

: Nghị quyết

QĐ

: Quyết định

QLĐĐ

: Quản lý đất đai

TĐC

: Tái định cư

THĐ

: Thu hồi đất

TN&MT

: Tài nguyên và Môi trường

dự án ................................................................................................. 49
Bảng 3.8: Đánh giá sự thay đổi cơ sở hạ tầng của địa phương sau THĐ
thực hiện dự án khu tái định cư ........................................................ 50


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3.1 Bản đồ thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn……………………………...35
Hình 3.2 Bản đồ phường Đức Xuân, thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn ……......41


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai là nguồn tài nguyên vô vùng quý giá mà tạo hóa đã ban tặng cho
con người. Đất đai còn là tư liệu quan trọng không thể thay thế trong quá trình
sản xuất nông, lâm nghiệp nói riêng. Một trong những yêu cầu cơ bản là sử dụng
đất đai hợp lý và nâng cao chất lượng của đất (Luật đất đai 2003).[13]
Trong những năm gần đây thực hiện công tác đổi mới, đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước do Đảng đề ra, đất nước ta có nhiều khởi sắc,
kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang trên đà phát triển với các
khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ, văn hóa… Sự thay đổi và phát triển đòi hỏi
phải có mặt bằng xây dựng. Vậy để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội
Nhà nước phải thu hồi một phần đất của người dân đang sử dụng.
Công tác giải phóng mặt bằng là một việc hết sức khó khăn và phức tạp
bởi nó có liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn và làm sáo chộn sinh
hoạt của người dân khi, khi nhà nước thu hồi đất. Vì vậy công tác giải phóng
mặt bằng liên quan đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Thực
tế, qua nhiều dự án đã cho thấy công tác giải phóng mặt bằng vẫn tồn tại nhiều

người dân.
- Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và ảnh hưởng đến
người dân tại dự án khu tái định cư Đức Xuân - thị xã Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn.
- Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến
đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. Đánh giá những
thuận lợi khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng
của dự án.
- Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi nhằm góp phần hoàn thiện
việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và ổn định nâng cao
đời sống của các hộ dân bị thu hồi đất.
3. Yêu cầu của đề tài
- Điều tra, thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng từ đó phân tích
và nhận xét.
- Tài liệu, số liệu đảm bảo tính chính xác trung thực, khách quan.


3
- Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học
kinh nghiệm đã thu được.
4. Ý nghĩa của đề tài
- Đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc học tập và nghiên cứu khoa
học. Nó giúp củng cố kiến thức đã học bằng việc áp dụng trực tiếp và gián tiếp
vào điều kiện thực tiễn của địa phương.
- Đối với thực tiễn đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện
công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả.


4
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU

đến địa điểm mới…
1.1.1.3. Tái định cư
Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đấy để
sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh
khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển.
Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài
sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống,
thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy tái đinh cư là hoạt động nhằm
giảm nhẹ các tác động xấu về KT-XH đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu
vì sự phát triển chung.
Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì
người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau
- Bồi thường bằng nhà ở.
- Bồi thường bằng giao đất ở mới.
- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong
chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát
triển và được thực hiện như các dự án khác. (Nghị định 197 năm 2004).[10]
1.1.1.4. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
Khi tiến hành thực thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn
tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi, nhà đầu tư. Tuy nhiên, có thể
nhận thấy một điều là cùng một lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và
trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường hỗ trợ và tái
định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mỗi quan hệ phức tạp này, đó là
chính sách liên quan đến lợi ích của mỗi bên.


6
1.1.2. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB
Trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có nhiều yếu tố tác động,

7
- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có quyền theo quy định
của pháp luật đất đai.
- Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa
phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản làm
muối, tại vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn ở niềm núi, hải đảo nay được
UBND xã, phường xác nhận là người sử dụng đất ổn định không có tranh chấp.
- Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định thi hành án
của tòa án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan Nhà nước có thẩm
quyền đã được thi hành.
- Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất mà trước đây cơ quan Nhà nước đã có
quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách của đất đai của Nhà
nước, nhưng trong thực tế Nhà nước chưa quản lý mà hộ gia đình, cá nhân vẫn
chưa sử dụng.
* Điều kiện được bồi thường tài sản trên đất
Khi thu hồi đất, ngoài việc được bồi thường trên đất thì người bị thu hồi
sẽ được bồi thường về đất, bồi thường về tài sản trên đất theo những nguyên tắc
và điều kiện sau:
- Chủ sử hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt
hại thì được bồi thường.
- Chủ sử hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất đó
thuộc đối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi
thường hoặc hỗ trợ về tài sản.
- Nhà, công trình gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất công bố mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền
cho phép xây dựng thì không được bồi thường.
- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi có quyết định thu hồi đất
được công bố thì không được bồi thường.
- Chủ sử dụng tài sản là người có tài sản trên đất hợp pháp khi Nhà nước thu
hồi đất mà bị thiệt hại thì được đền bù thiệt hại theo giá hiện có của tài sản.[13]


9
- Nghị định 69/2009/NĐ - CP của Chính phủ bổ sung về quy hoạch sử
dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất.
1.2.2. Cơ sở khoa học
Theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ.
Điều 38. Các trường hợp thu hồi đất Nhà nước thu hồi đất trong các
trường hợp sau đây:
Nhà nước sử dụng đất vào các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc
gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế.
Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà
nước có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đó có nguồn gốc từ ngân sách
nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản,
chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất.
Sử dụng đất không đúng mục đích sử dụng, sử dụng đất không có hiệu quả.
Người sử dụng cố ý hủy hoại đất.
Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền.
Đất bị lấn chiếm trong các trường hợp sau đây:
- Đất chưa sử dụng bị lấn chiếm.
- Đất chưa được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất
đai 2003 mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm.
Cá nhân sử dụng đất mà không có người thừa kế.
Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất.
Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn mà không được gia hạn khi
hết thời hạn.
Đất trồng cây hàng năm không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liền,
đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời hạn 18 tháng liền, đất
trồng rừng không được sử dụng trong 24 tháng liền.

Giấy tờ thanh lý, hóa giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất theo quy định
của pháp luật.


11
Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ quy định như trên
nhưng đất đã sử dụng ổn định trước ngày 15/10/1993 hay là sử dụng sau ngày
15/10/1993, nay được UBND cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp khi
Nhà nước thu hồi được bồi thường.
Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất có một trong các giấy tờ quy định
tại khoản 3 Nghị định 197 điều này mà trên giấy tờ ghi tên người khác, kèm theo
giấy tờ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của các bên có liên
quan nhưng đến thời điểm có quyết định thu hồi đất chưa thực hiện thủ tục
chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, nay được UBND xã xác
nhận là không có tranh chấp. (Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12
năm 2004 của Chính phủ). [10]
Điều 2: Đối tượng áp dụng
Tổ chức, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, hộ gia đình, cá nhân nước ngoài
đang sử dụng đát bị Nhà nước thu hồi đất (sau đây gọi chung là người bị thu hồi đất).
Người bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, được bồi
thường đất, tài sản, được hỗ trợ và bố trí tái định cư theo quy định tại Nghị định này.
Nhà nước khuyến khích người có đất, tài sản thuộc phạm vi thu hồi đất để
sử dụng vào các mục đích quy định tại khoản 1, Điều 1 của Nghị định này tự
nguyện hiến, tặng một phần hoặc toàn bộ đất, tài sản cho Nhà nước. (Nghị định
197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ). [10]
Điều 6. Nguyên tắc bồi thường
Người bị Nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện quy định tại Điều 8 của
Nghị định này thì được bồi thường, trường hợp không đủ điều kiện được bồi
thường thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là
UBND cấp tỉnh) xem xét để hỗ trợ.

Người bị Nhà nước thu hồi đất có một trong các điều kiện quy định tại
Điều 8 của Nghị định này nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại
khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều này (Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12
năm 2004 của Chính phủ). [10]
Điều 41. Thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án.
- Thẩm định phương án BTHT và TĐC đối với các trường hợp:


13
- Thu hồi đất có liên quan từ 2 quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trở lên.
- Phương án BTHT và TĐC của dự án do UBND tỉnh phê duyệt.
- Nội dung thẩm định gồm:
- Việc áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ của dự án.
- Việc áp giá đất, giá tài sản để tính bồi thường.
- Phương án bố trí tái định cư.
- Việc thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư do Sở Tài
chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan cho phù hợp với đặc điểm, tính
chất của từng dự án.
- Trường hợp cần thiết, Chủ tịch UBND tỉnh quyết định thành lập hội
đồng thẩm định do Giám đốc Sở Tài chính làm chủ tịch Hội đồng.
- Thời gian thẩm định tối đa là 15 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đề
nghị phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư của dự án; sau thời hạn trên, nếu cơ
quan thẩm định không có ý kiến thì Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Những phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án không
thuộc quy định tại khoản 1 Điều này thì không phải thẩm định.
- Sau khi có ý kiến của cơ quan thẩm định, chủ đầu tư giúp Hội đồng bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư, trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. (Nghị định 197/2004/NĐCP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ). [10]
1.2.3. Các văn bản pháp quy của Nhà nước về bồi thường GPMB
Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là

Nghị định số 197/2004/NĐ - CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường
thiệt hại, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
1.2.4. Các văn bản của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường GPMB
- Căn cứ Quyết định số 1928/2010/QĐ-UBND ngày 17/9/2010 của UBND
tỉnh Bắc Kạn về việc điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cụ thể trong công tác quản
lý đất đai áp dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn ban hành kèm theo Quyết định số
750/2009/QĐ-UBND ngày 14/4/2009 của UBND tỉnh Bắc Kạn.


15
- Căn cứ Quyết định số: 628/2010/QĐ-UBND ngày 08 tháng 4 năm 2010 của
Uỷ ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn về việc Quy định một số chính sách cụ thể về bồi
thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất áp dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
- Căn cứ Quyết định số: 2800/QĐ - UBND ngày 24/12/2010 của UBND tỉnh
Bắc Kạn về việc quy định bảng giá các loại đất năm 2011 trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
- Căn cứ Quyết định số: 1336/QĐ-UBND ngày 21/7/2011 của UBND tỉnh
Bắc Kạn về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà ở, công trình phục vụ sinh
hoạt của hộ gia đình, cá nhân khi nhà nước thu hồi đất ttên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
- Căn cứ Quyết định : 601/2011/QĐ-UBND ngày 15/4/2011 của UBND
tỉnh Bắc Kạn về việc ban hành bảng đơn giá bồi thường giải phóng mặt bằng đối
với cây trồng vật nuôi khi nhà nước thu hôi đất trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
1.3. Quy trình thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng
Khi có quyết định của UBND Tỉnh về việc phê duyệt Dự án khu tái định
cư Đức Xuân - thị xã Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn, UBND thị xã Bắc Kạn thành
lập hội đồng BT&GPMB, thành lập tổ công tác thống kê bồi thường GPMB
thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Giới thiệu địa điểm và thông báo thu hồi đất:
- Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, chủ đầu tư tổ chức đo vẽ lập
bản đồ trích đo địa chính khu đất (đối với những nơi không có bản đồ địa chính)
hoặc trích lục bản đồ địa chính, gửi Sở Xây dựng để được cấp văn bản quy

người có đất bị thu hồi.
- Hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:
+ Trong thời hạn 03 ngày, kể từ khi hết thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý
kiến, Tổ chức làm nhiệm vụ BT, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý
kiến đóng góp bằng văn bản, nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến
không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư và gửi kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp theo từng lĩnh vực đến
Phòng chuyên môn thuộc UBND cấp huyện quy định tại tiết c khoản này để
nghiên cứu tiếp tục thực hiện.