Sáng kiến cải tiến kỹ thuật: Một số vấn đề phát triển ngôn ngữ.

Một số vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi thông qua hoạt
động thơ
I. Phần mở đầu:
Lý do chọn đề tài:
Lúc sinh thời Bác Hồ kính yêu đã dạy:
Vì lợi ích mười măm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người.
Sự nghiệp trồng người là trách nhiệm chung của toàn xã hội trong đó ngành giáo
dục đào tạo giữ vai trò then chốt. Giáo dục nước ta hiện nay đang phát triển không
ngừng, để thúc đẩy con đường sự nghiệp đi lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước một cách nhanh chống và bền vững. Đòi hỏi chất lượng giáo dục là nền tảng
quan trọng, là nguồn nhân lực có chất lượng cao như Nghị quyết Trung ương II khóa
VIII khẳng định. Giáo dục là quốc sách hàng đầu chính vì thế bắt buộc những người
làm công tác giáo dục cần phải trang bị cho mình những vốn tri thức về khoa học kỹ
thuật, năng lực, trình độ, kinh nghiệm hiểu biết xã hội tạo lập cho con đường sự
nghiệp giáo dục của mình mang lại những kết quả thành công đáng kể, góp phần cho
đất nước phát triển mạnh mẽ. trong đó sự nghiệp giáo dục Mầm non là nền tảng, là cơ
sở đầu tiên tạo đà cho các cấp học tiếp theo được vững chắc. Bởi giáo dục mầm non
là thời điểm mấu chốt và quan trọng nhất, trong thời điểm ấy tất cả mọi việc đều bắt
đầu: Bắt đầu đi, bắt đầu nói, bắt đầu nghe, nhìn và bắt đầu vận động bằng đôi bàn tay,
bàn chân của mình. Vì vậy chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp một là cả một hành trang,
điều đó phải thông qua các môn học, mà ở đây bộ môn làm quen văn học là một trong
những bộ môn góp phần xây dựng ở trẻ lối sống tốt đẹp, lòng nhân ái, biết ca ngợi cái
tốt, phê phán lên án cái xấu, cái ác.
Trong các thể loại văn học, thơ là thể loại giúp trẻ cảm nhận được nghệ thuật, qua
thơ trẻ như cảm nhận được thế giới xung quanh, mở rộng vốn hiểu biết của trẻ đối với
thiên nhiên và cuộc sống xung quanh, qua đó trẻ tích lũy được những kinh nghiệm

Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

hạnh phúc lớn lao, là niềm tự hào của mổi gia đình và niềm hi vọng chung của toàn xã
hội.
Từ nhận thức trên tôi thấy việc giáo dục trẻ ở lứa tuổi Mầm non phát triển toàn diện
là vô cùng quan trọng , ở trường mầm non ngoài việc chăm lo sức khỏe đến cung cấp
kiến thức là không thể thiếu. Song việc dạy trẻ tham gia vào hoạt động thơ nhằm phát
triển ngôn ngữ và làm tăng vốn từ là điều hết sức cần thiết.
Bởi qua mỗi tác phẩm thơ khơi dậy ở trẻ tình yêu quê hương đất nước, yêu cái hay,
cái đẹp, biết lên án và phê phán cái xấu từ đó hình thành ở trẻ thói quen chuẩn mực.
2. Cơ sở thực tiển:
Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

- Trường MN Thái Thủy

T


Sáng kiến cải tiến kỹ thuật: Một số vấn đề phát triển ngôn ngữ.

Qua thực hiện chuyên đề làm quen Văn học-chữ viết và đã được tập huấn chuyên
đề, giáo viên đã nắm được phương pháp hình thức tổ chức hoạt động làm quen văn
học, đặc biệt là tiết hoạt động thơ, nhìn chung khả năng cảm nhận được cái hay cái
đẹp trong bài thơ, biết thể hiện bằng ý chí năng lực sư phạm của mình, với giọng đọc
đầy truyền cảm, sáng tạo, với điều đó đã tạo ra những cảm xúc cho trẻ hứng thú khi
tiếp xúc với tác phẩm thơ.
Bên cạnh khả năng cảm nhận về nội dung một số bài thơ còn hạn chế, giọng đọc,
cách phối hợp ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ minh họa đôi lúc chưa bộc lộ hết cảm xúc, kết
quả trẻ nói trọn câu, rõ lời chưa cao, trẻ chưa thực sự say mê hào hứng, cách sử dụng
đồ dùng dạy học chưa khoa học dẫn đến giờ học trẻ ít tập trung chú ý, đưa đến hiệu
quả trên tiết học chưa cao.
Qua thực tế giảng dạy tôi thấy bộ môn Văn học mà đặc biệt là hoạt động thơ đã có

- Trường đã có máy vi tính cho công tác tổ chức các tiết dạy học.
+ Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi trên bản thân gặp không ít những khó khăn đó là:
- Mặc dù trẻ cùng độ tuổi nhưng qua khảo sát đầu năm cho thấy khả năng nhận thức
và sự tập trung chú ý của mỗi trẻ không đồng đều.
- Một số trẻ phát âm còn ngọng, chưa đủ từ trọn câu, nói những câu phức tạp chưa
hoàn thiện, còn lúng túng khi giao tiếp. Chính những khó khăn này làm cho trẻ thiếu
tự tin trong giao tiếp nên trẻ ngày càng ít có cơ hội phát triển ngôn ngữ.
- Thời gian cho việc tạo môi trường hoạt động, tìm tòi khám phá các bài thơ ngoài
chương trình chưa nhiều.
- Qua khảo sát đầu năm cho thấy 30% cháu đạt loại khá, 60% cháu đạt loại trung
bình, 10% cháu yếu. Vì thế để tổ chức tốt tiết hoạt động thơ và tạo được môi trường
tốt cho trẻ nhằm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và làm tăng thêm vốn từ cho trẻ quả là
điều làm tôi băn khoăn.
Chính vì gặp những vấn đề khó khăn trên bản thân đã suy nghĩ và đưa ra một số biện
pháp nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách toàn diện thông qua hoạt động thơ.
4. Biện pháp thực hiện:
a/ Biện pháp thứ nhất: Huy động sức mạnh của phụ huynh và nhà trường:
Đây là một công việc rất quan trọng và cần thiết nhằm tạo điều kiện để giúp trẻ học
tốt hơn chuyên đề LQVH nói chung và hoạt động thơ nói riêng.
- Đầu năm học bản thân mở cuộc họp phụ huynh để tuyên truyền cho các bậc phụ
huynh về tầm quan trọng và phương pháp về bộ môn LQVH mà đặc biệt là hoạt động
thơ và trao đổi về kết quả ban đầu của trẻ.
- Trong các giờ đón, trả trẻ tôi trao đổi với phụ huynh về kiến thức mà trẻ tiếp thu và
vận động phụ huynh cùng tôi tìm nhặt các phế liệu sẵn có ở địa phương như lịch củ,
lông gà, lông vịt, cây thông, các loại tranh ảnh, mẫu các bài thơ... phù hợp với chủ đề
chủ điểm, phù hợp với độ tuổi.
- Động viên nhắc nhở phụ huynh thường xuyên đọc thơ cho trẻ nghe và trò chuyện
cùng trẻ
Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

Hay từ cánh đồng xa
....................................
Trăng bay như quả bóng
Bạn nào đá lên trời.
Với nghề thuật so sánh tác giả như vẽ lên trước mặt ta hình ảnh ánh trăng rằm, trăng
hồng như quả chín, trăng lại tròn như mắt cá, trăng từ trên cao lại lửng lơ bay như quả
bóng, thật sóng động phải không, trăng ở trong bài thơ chỉ mới nghe, chưa được nhìn,
được ngắm mà ta cảm nhận được vẽ đẹp lung linh của ánh trăng.

Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

- Trường MN Thái Thủy

T


Sáng kiến cải tiến kỹ thuật: Một số vấn đề phát triển ngôn ngữ.

Ngoài ra tôi luôn chú ý đến cách ngắt nghĩ, nhịp diệu, giọng đọc của mỗi từ, mỗi câu
thơ cho phù hợp.
Ví dụ: Bài thơ Giữa vòng gió thơm Tôi luôn chú ý đến các dấu cấm hỏi, dấu chấm
than như:
Này! Chú gà nâu
Cải nhau gì thế?
Với câu thơ này tôi thể hiện giọng đọc như đang hỏi, với dấu chấm than tôi phải ngắt
nghĩ đúng nhịp ở từ Này.
Ngoài ra tôi luôn chú ý đến cách ngắt giọng như thế nào, để khi đọc lên câu thơ đó
mới có ý nghĩa từ đó mới giúp trẻ hiểu được nội dung của bài thơ nói lên điều gì?
Ví dụ: Bài thơ Cây dừa
Cây dừa/ xanh tỏa/ nhiều tàu

Để tiết dạy hấp dẫn tôi chú trọng đến việc lồng ghép tích hợp nội dung giáo dục vào
để dạy, việc lồng ghép tích hợp nội dung giáo dục trong hoạt động thơ vừa có tác
dụng tạo ra bầu không khí thoải mái, vừa có tác dụng giáo dục trẻ một cách toàn diện
về trí tuệ, thẩm mĩ, đạo đức và thể lực. Nhưng lồng ghép ở đây không có nghĩa xáo
trộn, kiêm dạy quá nhiều môn học khác mà lồng ghép sao cho thật nhẹ nhàng, hòa
quyện vào nhau và xen kẽ các hoạt động, động, tỉnh khác nhau.
Ví dụ: Thông qua bài thơ Mèo đi câu cá tôi lồng ghép bộ môn âm nhạc bằng cách
tôi cho trẻ hát bài Ai cũng yêu chú mèo để qua đó tôi có thể đàm thoại và hướng
dẫn trẻ vào chủ đề và nội dung bài thơ. Để thay đổi không khí tôi xen kẻ động, tỉnh
bằng cách tổ chức trò chơi Bắt chước tiếng mèo kêu hoặc trò chơi Mèo đuổi
chuột một cách nhẹ nhàng giúp trẻ thoải mái hơn trong khi hoạt động. Tùy theo nội
dung bài thơ mà tôi đưa ra trò chơi phù hợp như vậy sẽ giúp trẻ hứng thú và tiếp thu
kiến thức một cách nhẹ nhàng và không bị gò bó.
c/ Biện pháp thứ ba: Xây dựng câu hỏi phong phú và đa dạng:
Căn cứ vào yêu cầu, vào bài dạy, căn cứ vào độ tuổi mà tôi đặt câu hỏi cho phù hợp.
Câu hỏi đặt ra phải ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu, phát huy được tính tư duy ở trẻ Ví
dụ: Các mẫu câu hỏi như: Vì sao? Tại sao?
Câu hỏi đặt ra phải có một hệ thống, có sự chuẩn bị một cách chu đáo, câu hỏi phải đi
từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.
Câu hỏi không phát huy được tính tư duy của trẻ thì không nên hỏi
Ví dụ: Câu hỏi ở bài thơ Giữa vòng gió thơm.
Con thấy bạn nhỏ ở trong bài thơ có thương yêu bà mình không? Mà nên hỏi. Con
thấy bạn nhỏ trong bài thơ đối với bà như thế nào?
Cùng một nội dung câu hỏi tôi có thể đưa ra các câu hỏi khác nhau nhằm giúp trẻ làm
quen với cách đặt câu và mở rộng cho trẻ về ý nghĩa của từ, từ đó làm tăng vốn từ cho trẻ.
Ví dụ: Bài thơ Hoa cúc vàng
Trong bài thơ tác giả nói đến hoa gì?
Hoa gì có ở trong bài thơ?
Bài thơ nói về gì?
Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

các câu hỏi đàm thoại khác nhau, phù hợp với độ tuổi, yêu cầu của bài dạy, của đối
tượng thì tôi thấy không chỉ giúp trẻ phát triển nhân cách mà đặc biệt là phát triển
ngôn ngữ làm tăng vốn từ cho trẻ, giúp trẻ mạnh dạn hơn trong giao tiếp, bên cạnh
chất lượng tiết dạy của tôi ngày một đạt chất lượng cao.
c/ Biện pháp thứ tư: Sử dụng đồ dùng gây hứng thú cho trẻ:
Đối vớiVí dụ: ở góc gác sách khi thực hiện chủ đề Gia đình tôi bố trí môi trường
mới có đủ các loại tranh ảnh, sách báo có nội dung về gia đình như ông bà, bố mẹ,
anh chị em... cho trẻ xem.

Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

- Trường MN Thái Thủy

T


Sáng kiến cải tiến kỹ thuật: Một số vấn đề phát triển ngôn ngữ.

trẻ Mầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng tư duy của trẻ là tư duy trực quan
hình tượng. Chính vì vậy mà trong quá trình chuẩn bị cho trẻ làm quen với tác phẩm
thơ tôi luôn chú trọng đến đồ dùng trực quan và lựa chọn trực quan nào cho phù hợp,
bởi đồ dùng đẹp, hấp dẫn bao nhiêu thì kích thích và gây sự chú ý của trẻ bấy nhiêu,
vì vậy mà tôi luôn tạo ra những đồ dùng không lặp lại với các giờ học trước, trong một
tiết học tôi có thể sử dụng đồ dùng trực quan theo nhiều hình thức.
Ví dụ: Khi dạy bài Hoa cúc vàng tôi có thể vẽ tranh, chụp tranh, phong cảnh nào đó
phù hợp với nội dung bài thơ, sau đó đưa lên máy chỉnh sữa, tìm những hình ảnh phù
hợp với bài thơ để tạo thành bức tranh theo ý muốn. Sử dụng hình ảnh trên máy trẻ
cảm thấy hứng thú hơn, hình ảnh trên máy sống động và mượt mà hơn, sử dụng các
nhân vật trong thơ bằng máy vi tính tôi không phải sợ khó khăn, không phải sợ cứng
và đó cũng là điều giúp tôi chú ý hơn trong giọng đọc giọng nói của mình.

việc tìm tòi khám phá tôi đã tạo được môi trường cho trẻ hoạt động một cách tích cực
và sáng tạo hơn.
Ví dụ: ở góc gác sách khi thực hiện chủ đề Gia đình tôi bố trí môi trường mới có
đủ các loại tranh ảnh, sách báo có nội dung về gia đình như ông bà, bố mẹ, anh chị
em... cho trẻ xem.
Môi trường tôi tạo không chỉ ở góc sách mà tôi tạo môi trường trong ngoài lớp ngay
chủ đề mà trẻ đang thực hiện để khắc sâu sự ghi nhớ của trẻ với chủ đề với nội dung
bài thơ đó.
Ví dụ: Trong chủ đề Thế giới thực vật với bài thơ Hoa cúc vàng tôi viết nội dung
bài thơ bằng chữ to, bên cạnh nội dung bài thơ tôi vẽ thêm cành hoa cúc vàng, tuy trẻ
chưa đọc được các từ trên bức tranh nhưng khi được nhìn thấy cành hoa cúc vàng
được vẽ cùng với những dòng chữ trong bức tranh phần nào trẻ hiểu được bức tranh
nói về bài thơ Hoa cúc vàng và dựa trên bức tranh trẻ có thể đọc lại nội dung mà trẻ
đã được học giúp trẻ ôn luyện lại bài thơ, ghi nhớ và khắc sâu hơn về bài thơ.
Trong các bức tranh viết chữ to treo ở lớp tôi luôn chú ý đến kích cở, màu sắc phải
sống động, rõ ràng để gây được sự chú ý của trẻ.
5. Kết quả đạt được:
Sau một thời gian áp dụng các biện pháp trên tôi đã thu được một số kết quả sau:
* Về phía cháu:
+ Nhìn chung 100% trẻ biết tên và hiểu nội dung bài thơ.
+ 80% trẻ hiểu được ý nghĩa của câu, từ và biết thực hiện theo ý nghĩa của câu đó.
+ 80% trẻ nói năng mạch lạc, mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp.
+ 70% trẻ biết sử dụng ngữ điệu, giọng diệu, nhịp điệu phù hợp trong giao tiếp.
+ 90% trẻ biết sử dụng từ ngữ, ngữ pháp đúng.
* Về phía cô:
+ Bản thân tôi cảm thấy thoải mái tự tin khi tiến hành dạy trẻ hoạt động với tiết thơ.
+ Nghệ thuật đọc thơ diễn cảm của bản thân được nâng lên.
+ Tham khảo được nhiều bài thơ hay, hấp dẫn ngoài chương trình.

Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

phù hợp mang lại hiệu quả cao.
- Tích cực học hỏi bạn bè đồng nghiệp, luôn tìm tòi các loại sách báo, tranh ảnh để
tạo ra môi trường trong và ngoài lớp học phong phú và đa dạng.
- Phải có nhiều sáng tạo trong việc làm đồ dùng đồ chơi và linh hoạt trong cách lên
lớp và cách sử dụng đồ dùng.
- Thường xuyên rèn luyện kĩ năng nghe, đọc cho trẻ.
- Biết tạo và xử lý các tình huống sư phạm.

Người thực hiện: Trần Thị Thúy Vân

- Trường MN Thái Thủy

T


Sáng kiến cải tiến kỹ thuật: Một số vấn đề phát triển ngôn ngữ.

- Tạo cơ hội cho trẻ sữa sai những điều trẻ chưa thực hiện được như nói trọn câu, đúng
lời, đúng ngữ pháp và tạo cơ hội để trẻ bộc lộ năng khiếu và thực hiện sở thích của
mình.
- Biết lồng ghép các nội dung hợp lý trên các tiết học vào hoạt động trong ngày một
cách nhẹ nhàng, không áp đặt trẻ.
- Chú ý phối kết hợp với phụ huynh để thống nhất phương pháp giáo dục trẻ làm quen
tác phẩm văn học.
III. Kết luận:
Công tác giáo dục có một vị trí cực kì quan trọng trong sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ
cho đất nước. Trong đó Mầm non là bậc học có vai trò đặc biệt quan trọng. Việc cho
trẻ làm quen văn học ngay từ lứa tuổi Mầm non là một cơ sỡ tốt để hình thành ở trẻ
tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống con người qua đó trẻ biết yêu thương kính trọng
ông bà, cha mẹ, anh chị em, yêu thương quan tâm bạn bè, em nhỏ và luôn có thái độ