SKKN bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5

Một số biện pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5
tại trường tiểu học số 1 Kiến Giang
A. Phần mở đầu:
Tiếng Việt đóng vai trò to lớn trong việc hình thành những phẩm chất quan
trọng nhất của con người và trong việc thực hiện những nhiệm vụ của hệ thống giáo
dục. Học sinh tiểu học là lứa tuổi hồn nhiên, ngây thơ, dễ xúc động như K. A.U
Sinxki có nói Trẻ em đi vào trong đời sống tinh thần của mọi người xung quanh
nó, duy nhất thông qua phương tiện tiếng mẹ đẻ và ngược lại thế giới bao quanh đứa
trẻ được phản ảnh trong đó chỉ thông qua công cụ này. Vì thế việc phát triển tiếng
Việt và bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt có thể nói là một công việc lớn đặt ra
cho tất cả chúng ta. Vậy nên tiếng Việt có vai trò rất quan trọng, nó không chỉ hình
thành và phát triển các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết cho học sinh mà môn tiếng Việt
còn góp phần cùng các môn học khác phát triển tư duy, hình thành cho các em nhu
cầu thưởng thức cái đẹp, khả năng xúc cảm trước cái đẹp, trước buồn- vui - yêughét của con người. Cảm thụ văn học chính là sự cảm nhận những giá trị nổi bật,
những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong tác phẩm, cuốn
truyện, bài văn, bài thơ hay trong cả một từ ngữ có giá trị của một câu văn, câu
thơ...
Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh tiểu học là một nhu cầu
cấp thiết trong giảng dạy môn tiếng Việt ở tiểu học. Có năng lực cảm thụ văn học
tốt, các em sẽ cảm nhận được nhiều nét đẹp của thơ văn, được phong phú thêm về
tâm hồn, nói- viết tiếng Việt thêm trong sáng và sinh động. Bên cạnh đó, cảm thụ
văn học không những góp phần vào học tiếng Việt nói riêng mà còn giáo dục tư
tưởng, tình cảm, đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh.
Chương trình tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5 luôn coi nhiệm vụ bồi dưỡng năng
lực cảm thụ văn học là nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Dưới sự gợi mở, dẫn dắt
của Thầy, Cô giáo, những bài thơ, bài văn hay trong sách giáo khoa sẽ đem đến cho
các em bao điều kì thú và hấp dẫn. Đặc biệt, đối với học sinh lớp 5, năng lực cảm
thụ văn học còn giúp các em hiểu sâu nội dung bài đọc, vận dụng vào viết văn, làm
thơ.... tạo đà tốt cho học sinh học lên cấp trung học cơ sở.

dòng chữ, trí tưởng tượng nhiều khi dẫn tôi đi rất xa, vẽ thêu ra lắm điều thú vị.


SKKN bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5
Những điều nói trên về cảm thụ văn học cho thấy : Các em học sinh tiểu học
tuy ít tuổi nhưng đều có thể rèn luyện, trau dồi để từng bước nâng cao trình độ cảm
thụ văn học, giúp cho việc học tập môn tiếng Việt ngày càng tốt hơn và trở thành
học sinh giỏi.
Thực tế cho thấy năng lực cảm thụ văn học ở một số em khá tốt nên tôi đã
mạnh dạn chọn đề tài này nhằm nâng cao hơn nữa năng lực cảm thụ văn học cho
học sinh.
II. Cơ sở thực tiễn:
1. Một số kết quả về việc bồi dưỡng khả năng cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 ,
trường tiểu học số 1 Kiến Giang:
Trong những năm qua bản thân tôi đã làm tốt công tác bồi dưỡng năng lực cảm
thụ văn học cho học sinh lp 4-5. Nhiều học sinh có khả năng cảm thụ văn học tốt,
vì thế hiệu quả học tập đạt được rất cao. Cụ thể:
- Trước hết, tôi đã chú trọng khâu luyện đọc diễn cảm cho học sinh, luyện cho học
sinh cách dùng từ có hình ảnh; viết câu văn sinh động, hấp dẫn; viết đoạn văn, bài
văn hay.
- Dưới sự gợi mở, dẫn dắt của giáo viên, học sinh đã có giọng đọc diễn cảm, biết
ngắt- nghỉ hơi đúng chỗ, biết nhấn giọng dưới những từ ngữ gợi tả, gợi cảm, biết
đọc giọng phù hợp với tính cách của nhân vật. Bên cạnh đó, học sinh đã biết dùng
từ ngữ có hình ảnh, đặt câu sinh động, viết đoạn văn, bài văn hay. Các em đã biết
sử dụng các biện pháp nghệ thuật( so sánh, nhân hoá, điệp từ, điệp ngữ...) khi đặt
câu, viết đoạn văn.
- Mặt khác, học sinh rất say mê, hứng thú khi học môn tiếng Việt.
2. Thực trạng , nguyên nhân về dạy cảm thụ văn học cho học sinh ở trường tiểu học
số1 Kiến Giang
* Nhìn chung, năng lực cảm thụ văn học của đại đa số học sinh còn yếu các mặt

các em hiểu biết về Ngữ âm và Chữ viết tiếng Việt. Qua mỗi bài học, mỗi tiết dạy,
tôi luôn cung cấp thêm cho học sinh những từ ngữ có hình ảnh, các từ gợi tả màu
sắc, âm thanh của sự vật. Và giúp học sinh biết : Để lời văn được sinh động, hấp
dẫn, khi viết ta phải sử dụng từ ngữ có hình ảnh, có sức gợi tả, gợi cảm.


SKKN bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5
Ví dụ: Đọc đoạn văn tả cảnh làng quê ngày mùa trong bài Quang cảnh làng mạc
ngày mùa của nhà văn Tô Hoài( Tiếng Việt 5- Tập 1), nếu các em nắm vững kiến
thức về từ ngữ đã học, các em sẽ chú ý ngay tới các sắc độ của màu vàng do nhà
văn sáng tạo ra bằng sự quan sát vô cùng tinh tế: Mùa đông, giữa ngày mùa, làng
quê toàn màu vàng- những màu vàng rất khác nhau. Có lẽ bắt đầu từ những đêm
sương sa thì bóng tối đã hơi cứng và sáng ngày ra thì trông thấy màu trời có vàng
hơn thường khi. Màu lúa chín dưới đồng vàng xuộm lại. Nắng nhạt ngả màu vàng
hoe. Trong vườn lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống,
như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng. Từng chiếc lá mít vàng ối. Tàu đu đủ,
chiếc lá sắn héo lại mở năm cánh vàng tươi. Buồng chuối đốm quả chín vàng.
Những tàu lá chuối vàng ối xõa xuống như những vạt áo nắng, đuôi áo nắng, vẫy
vẫy. Bụi mía vàng xọng, đốt ngầu phấn trắng. Dưới sân, rơm và thóc vàng giòn.
Quanh đó, con gà, con chó cũng vàng mượt. Mái nhà phủ một màu rơm vàng mới.
Lác đác cây lụi có mấy chiếc lá đó. Qua khe giậu, ló ra mấy quả ớt đỏ chói. Tất cả
đượm một màu vàng trù phú, đầm ấm lạ lùng.
Rõ ràng các từ ghép ( có nghĩa phân loại ) chỉ màu vàng khác nhau đã được nhà
văn biến hóa khôn lường: Vàng xuộm, vàng hoe, vàng lịm, vàng sẫm, vàng tươi,
vàng đốm, vàng ối, vàng xọng, vàng giòn, vàng mượt.... Có cả những màu vàng
không nhìn thấy được bằng mắt, mà chỉ có thể cảm nhận được bằng tâm hồn qua
cách diễn tả của nhà văn: Vàng hơn thường khi, vàng như những vạt áo nắng.....
*Về câu:
Ngoài trình bày ngôn ngữ để người nghe hiểu được ý mình cần diễn đạt, tôi luôn
hướng dẫn cho các em viết câu văn gợi tả, gợi cảm, sinh động.

Ví dụ với bài thơ Cửa sông (Tiếng việt 5- Tập 2) . Đó là bài thơ được viết theo
thể thơ 6 chữ nên tôi để cho học sinh đọc thật nhiều lần: Giọng đọc nhẹ nhàng, tha
thiết, giàu tình cảm, nhấn mạnh những từ ngữ gợi tả, gợi cảm, ngắt giọng tự nhiên
giữa các dòng thơ để gây ấn tượng.
Cụ thể: Là cửa nhưng không then khóa
Cũng không khép lại bào giờ


SKKN bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5
Mênh mông một vùng sóng nước
Mở ra bao nỗi đợi chờ
Học sinh phải đọc làm sao để thấy được điều mà nhà thơ Quang Huy muốn gửi
gắm là: Qua hình ảnh cửa sông, tác giả ngợi ca tình cảm thủy chung, uống nước nhớ
nguồn.
Hoặc khi hướng dẫn học sinh đọc bài thơ Cao Bằng (Tiếng Việt 5 -Tập 2) cần
hướng dẫn học sinh đọc với giọng nhẹ nhàng, tình cảm thể hiện lòng yêu mến núi
non, đất đai và con người Cao Bằng; nhấn giọng dưới những từ ngữ nói về địa thế
đặc biệt, về lòng mến khách, sự đôn hậu, mộc mạc của người Cao Bằng như: qua,
lại vượt, lại vượt, rõ thật cao.... rất ngọt, rất thương, rất thảo.... Để từ đó cảm
nhận được điều mà tác giả muốn nói đến là: Ca ngợi Cao Bằng - mảnh đất có địa
thế đặc biệt, có những người dân mến khách, đôn hậu đang giữ gìn biên cương của
Tổ quốc.
Trong quá trình thực hiện loại bài tập này, giáo viên cần đưa ra những câu hỏi
bài tập nhằm xác định kĩ thuật đọc thành tiếng của bài đọc, giọng đọc chung của
toàn bài, đoạn, chỗ ngắt giọng- nghỉ giọng- nhấn giọng.... Đó là những điều cần
thiết nhất mà tôi luôn hướng dẫn học sinh trong quá trình rèn đọc diễn cảm.
3. Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn về cảm thụ văn học:
Để đánh giá kết quả học tập môn Tiếng Việt ở tiểu học, ngoài những bài tập về
Luyện từ và câu, Tập làm văn.... tôi luôn chú trọng rèn luyện cho các em kĩ năng
viết đoạn văn về cảm thụ văn học. Tuy nhiên yêu cầu của loại bài tập này chỉ ở mức

- Lưu ý học sinh đoạn văn có nội dung về cảm thụ văn học cần được diễn đạt một
cách hồn nhiên, trong sáng, bộc lộ cảm xúc; cần tránh mắc lỗi về chính tả, dùng từ,
đặt câu; tránh diễn giải dài dòng về nội dung đoạn thơ ( hay đoạn văn) hoặc sa vào
phân tích quá kĩ bằng giọng văn không phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi.
4.Trau dồi hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn
Ngay từ khi còn nhỏ, hầu hết các em đều thích nghe Ông, Bà, Cha, Mẹ hoặc
người thân kể chuyện, đọc thơ. Bước chân tới trường tiểu học, được tiếp xúc với
những câu thơ, bài văn hay trong sách giáo khoa tiếng Việt, nhiều em muốn đọc to


SKKN bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5
lên một cách thích thú. Đó chính là biểu hiện ban đầu của hứng thú học tiếng Việt.
Có hứng thu khi tiếp xúc với thơ văn, các em sẽ vượt qua được khó khăn, trở ngại,
cố gắng luyện tập để cảm thụ học tốt và học giỏi môn tiếng Việt. Muốn làm được
điều đó, tôi luôn kiên trì luyện tập từng bước từ dễ đến khó. Bỡi vậy, các em đã có
sự cảm thụ tốt về văn học.
Ví dụ: Khi dạy bài Đất nước ( Tiếng Việt 5- Tập 2) của nhà thơ Nguyễn Đình Thi.
Để cho học sinh cảm nhận được niềm vui, niềm tự hào về đất nước tự do, tình yêu
tha thiết của tác giả đối với đất nước, với truyền thống bất khuất của dân tộc. Bên
cạnh đó để học sinh cảm nhận được hết giá trị nghệ thuật của bài văn, tôi phân tích
rõ cho học sinh thấy tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hóa ở trong bài
thơ; lòng tự hào về đất nước tự do được thể hiện qua những từ ngữ được lặp lại trong
bài thơ như: Trời xanh đây, núi rừng đây, của chúng ta, của chúng ta...... Những
hình ảnh: Những cánh đồng thơm mát, những ngả đường bát ngát, những dòng
sông đỏ nặng phù sa... được miêu tả theo cách liệt kê như vẽ ra trước mắt cảnh đất
nước tự do, bao la. Tất cả điều đó sẽ được học sinh giải đáp qua hệ thống câu hỏi
gợi mở như: Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Từ ngữ nào trong bài thơ
được lặp lại nhiều lần? Lặp lại như vậy có tác dụng gì? ....
Dựa vào những câu hỏi gợi mở trên chắc chắn học sinh sẽ thi đua nhau tìm hiểu,
các em sẽ có hứng thú học tập, lớp học sẽ sôi nổi hơn.

quyển sách hay, phù hợp với lứa tuổi, có ích cho việc học tập và tu dưỡng. Mặt
khác, tôi còn hướng dẫn cụ thể phương pháp đọc sách cho học sinh như sau:
+ Khi đọc sách, cần tập trung tư tưởng cao, luôn suy nghĩ về những điều đang đọc
để thấy cái hay, cái đẹp của tác phẩm. Đọc sách đến say mê sẽ cảm nhận được
những hình ảnh đẹp, những câu văn hay, những chi tiết xúc động.
+ Đọc sách cần có sự ghi chép, chọn lọc những điều bổ ích, lý thú, những từ ngữ
hay, những hình ảnh đẹp, những câu thơ- đoạn văn thích thú hoặc những điều cảm
nhận được nhằm trau dồi năng lực cảm thụ văn học của bản thân.
Chăm đọc sách, đọc sách có phương pháp tốt sẽ giúp ta tự học được những
điều thú vị, từ đó mà lớn lên cả về trí tuệ lẫn tâm hồn. Càng hiểu biết sâu sắc về
thực tế cuộc sống và văn học, trí tưởng tượng và cảm xúc của các em sẽ càng thêm
phong phú, chân thực. Đó chính là điều kiện quan trọng để giúp các em cảm thụ
văn học tốt.


SKKN bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5
C. Phần kết luận
Dạy cho học sinh cảm thụ văn học tốt không phải là điều dễ dàng nhưng nếu
người giáo viên có phương pháp, biện pháp dạy học tốt sẽ giúp các em cảm thụ văn
học tốt. Đó chính là khả năng khám phá cái hay, cái đẹp của văn chương, của cuộc
sống. Đó là đường nét, màu sắc, hình vị, âm thanh, nhịp điệu.... được diễn tả sinh
động trong từng bài văn, bài thơ nhằm giúp cho các em tự khám phá những năng
lực sáng tạo còn tiềm ẩn ngay trong tâm hồn thông minh và đáng yêu của bản thân
mình. Thực hiện được những biện pháp nêu trên sẽ giúp các em cảm thụ văn học tốt
hơn, từ đó càng thêm yêu thích môn học tiếng Việt- môn học mang đến biết bao vẻ
đẹp, niềm vui và hứng thú.