Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

XÂY DỰNG CÁC CHỦ ĐỀ LIÊN MÔN
Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG (THCS, THPT)
1. Một trong những định hướng đổi mới căn bản trong chương trình và sách
giáo khoa sau năm 2015 là chuyển từ chương trình chú trọng cung cấp kiến thức và
kỹ năng sang hướng đến hình thành năng lực cho học sinh.
2. Về lý luận cũng như thực tiễn của thế giới cho thấy, dạy học tích hợp là
phương án tốt để góp phần hình thành năng lực cho người học.
Dạy học tích hợp là quá trình trong đó học sinh phải huy động kiến thức, kỹ
năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua
đó hình thành và phát triển những kiến thức kỹ năng mới và rèn luyện được những
năng lực cần thiết.
3. Người ta đã đề xuất và thực hiện các hình thức và mức độ tích họp khác nhau
ở chương trình giáo dục phổ thông. Trong chương trình trung học cơ sở sau năm
2015, chúng ta dự định xây dựng một số môn học mới theo mô hình sau:
Môn khoa học tự nhiên


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

Môn khoa học xã hội

Theo mô hình trên, nội dung các phân môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử,
Địa lý, Các vấn đề xã hội được xây dựng thành các chương trình phân môn độc lạp
trong môn khoa học tự nhiên hoặc khoa học xã hội.Trong quá trình học tập, học
sinh được học các chủ đề liên môn.Các chủ đề này là sự hội tụ, liên kết nội dung
của hai hoặc ba phân môn thuộc lĩnh vực.Chủ đề liên môn có khi còn liên quan tới
cả các lĩnh vực, môn học khác.
4. Những chủ đề liên môn được xác định dựa vào:
- Những nội dung giao nhau giữa các phân môn hoặc giữa các môn học. Ví dụ

trình hiện hành.
Chủ đề 2: Nước trong môi trường xung quanh(6-8 tiết)
A. Mục tiêu

Học xong chủ đề này, học sinh cần phải:
-

Nhận thức rõ được vai trò quan trọng của nước đối với sự sống, đối với sự phát
triển của xã hội;


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

-

-

Biết rằng nước tồn tại ở khắp nơi trong môi trường, ở các trạng thái khác nhau, có
thể chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác.
Nhận thức được rằng nguồn nước ngọt dùng được rất hiếm hoi và đang có nguy cơ
thu hẹp do ô nhiễm, ở cả tầm toàn cầu, quốc gia và địa phương, có ý thức bảo vệ
nguồn nước và sử dụng nước tiết kiệm. Biết rằng Việt nam nằm trong nhóm nước
có nguy cơ thiếu nước.
Biết tìm hiểu, thu thập thông tin từ nhiều nguồn, xử lí thông tin, biến đổi dưới
nhiều dạng (hình ảnh, bảng biểu, đồ thị) để rút ra các kết luận (về nguồn nước, trữ
lượng, tình trạng thiếu nước trên thế giới, ở Việt Nam..),
B. Nội dung:

- Sự tồn tại của nước trong tự nhiên: các trạng thái, biến đổi trạng thái, chu trình
nước.


D 1.

D 2.

D 3. Một buổi sáng ở Sapa

D5

D 4.

D 6.

D 8. Dự báo thời tiết Hà Nội ngày 16/6/2013 (trang tin của
Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn trung ương)


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

D7. Mưa đá tại Lao Cai ngày 03
tháng 4/2013

Ở hình ảnh (hoặc tư liệu) nào trên đây có sự có mặt của nước? Nếu có, hãy điền
tên của dạng nước và chỉ rõ trạng thái của nó ở từng tình huống vào bảng sau:
D
1

Tên

Lỏng

Hoạt động 2
Phiếu học tập số 2
1. Hãy viết một đoạn văn mô tả hành trình của một giọt nước mưa.
2. Kể lại cho các bạn trong nhóm. Nghe các bạn kể, vẽ sơ đồ « hành trình » do bạn

mô tả. Thống nhất trong nhóm một hay hai sơ đồ.
3. Chú thích cho sơ đồ bên bằng
cách điền vào chỗ trống:
 : ……………………….,
ở trạng thái……
 : ……………………….,
ở trạng thái……
 : ……………………….,
ở trạng thái……
 : ……………………….,
ở trạng thái……
 : ……………………….,
ở trạng thái……
 : ……………………….,
ở trạng thái……
4.
Hoàn thành sơ đồ bên
Trạng thái
bằng cách điền tên các quá
lỏng

trình chuyển trạng thái

Trạng thái
rắn

Đất,
Việt Nam,
hành tinh
xanh

Vịnh Hạ
Long

Hồ
Tây

Tuy nhiên ở Việt Nam...

Hồ Ông Kính (Bình Thuận)

Sông Hồng, đoạn chân cầu Long Biên (tháng
3/2005)


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

Miền Trung
... và trên thế giới
Ở Ấn Độ

Ở Châu Phi

-

Phiếu học tậpsố 3

Hồ nướ c ngọt

100 000

Ngấm trong đất

70 000

Sông suối

1 700

Trong khí quyển(trong không 13 000
khí)

Trong sinh vật

1 100


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

Tổng lượng nước ngọt (tức là nước có nồng độ muối dưới 3g/lít) có thể khai
thác trực tiếp vào khoảng 9 triệu km3 và phần lớn là nước ngầm.
Nguồn: trang web của Trung tâm Nghiên cứu Khoa học quốc gia Pháp
http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doseau/decouv/cycle/stocksEau.html
2. Hãy tính tỉ lệ phần trăm nước ngọt trên Trái Đất, tỉ lệ phần trăm nước ngọt có thể

khai thác trực tiếp.
3. Hãy vẽ biểu đồ biểu thị tỉ lệ của nước ngọt/ tổng trữ lượng nước, tỉ lệ nước ngọt có

từng hình ảnh hay bảng biểu
HS làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, thực hiện phiếu học tập số 1 : tiến hành tìm
và phân loại nước ở từng tài liệu theo trạng thái.
Thảo luận chung để đi tới kết luận :
« Nước trong tự nhiên tồn tại dưới nhiều tên gọi khác nhau, có thể một trong 3
trạng thái. »
Ghi chú : Lưu ý khai thác «độ ẩm không khí » để HS nhận rõ hơi nước không
nhìn thấy (phân biệt với « hơi nước » hay « khói » thoát ra từ van, thực chất là
những giọt nước nhỏ).
Hoạt động 2: Tìm hiểu chu trình nước và các biến đổi trạng thái
- HS làm việc cá nhân, thực hiện yêu cầu 1 của phiếu học tập số 2 : mô tả vòng
tuần hoàn của nước.
- HS thảo luận nhóm, thực hiện yêu cầu 2 của phiếu học tập 2 : so sánh với các
mô tả của bạn, hệ thống lại các biến đổi trạng thái chính.
- Thảo luận chung : các nhóm giới thiệu các sơ đồ của mình, thống nhất một
chu trình của nước trong tự nhiên (vòng tuần hoàn, khép kín) và về các quá trình
biến đổi trạng thái xuất hiện trong chu trình đó. GV chỉnh sửa các thuật ngữ về
biến đổi trạng thái
- Củng cố và đánh giá : HS làm việc cá nhân, thực hiện các mục 3 và 4 của
phiếu học tập số 2.
Hoạt động 3: Nhận biết sự có mặt của nước trong thực phẩm

Giai đoạn 1: Tìm hiểu tác dụng chỉ thị nước của đồng sunphat. Có thể dùng thí
nghiệm biểu diễn:
• Đốt nóng tinh thể đồng sunphat màu xanh, ta thu được đồng sunphat màu trắng (có
khói bốc lên).
-


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

• Đồng thời làm xuất hiện một số câu hỏi về lí do thiếu nước ngọt, về trữ lượng nước
ngọt trên thế giới và ở Việt Nam


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

- Giai đoạn2: Làm việc theo nhóm với phiếu học tập. Từ các biểu đồ nhiều
dạng khác nhau, thảo luận để đi tới kết luận: nước ngọt có thể khai thác sử dụng
được chiếm tỉ lệ cực kì nhỏ bé và phân bố không đều.
- Từ đó, đặt vấn đề về hoạt động dự án tìm hiểu vai trò của nước, trữ lượng
nước, tình hình thiếu nước ngọt, ô nhiễm nước ở Việt Nam.
Ghi chú : GV có thể yêu cầu các nhóm khác nhau vẽ biểu đồ dưới các dạng
khác nhau: dạng cột, dạng tròn... , so sánh các biểu đồ để thấy được dạng biểu đồ
nào thích hợp.
Một ví dụ về hệ biểu đồ :

Hoạt động 6: Dự án “nước sạch”

•
•
•
•

- Từ các hoạt động trên đã xuất hiện một số câu hỏi, GV có thể liệt kê, hình
thành các nhóm vấn đề sau:
Nguồn nước ngọt ở Việt nam và tình trạng thiếu nước sạch
Tình trạng thiếu nước sạch trên thế giới.
Ô nhiễm nước và các biện pháp bảo vệ nguồn nước.
Các biện pháp tiết kiệm nước sạch.


A. Mục tiêu
Học xong chủ đề này, HS có thể:
- Trình bày được điều kiện tự nhiên của các nước Đông Nam Á, so sánh được sự
giống nhau và khác nhau tiêu biểu về điều kiện tự nhiên của các nước trong khu vực;


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

- Trình bày được các giai đoạn phát triển lịch sử và các đặc điểm văn hóa của các
nước Đông Nam Á, so sánh được những điểm giống và khác nhau giữa các nước trong
khu vực về lịch sử và văn hóa;
- Phân tích được nguyên nhân, điều kiện của sự thống nhất và đa dạng của của các
nước trong khu vực Đông Nam Á;
- Trình bày được sự hợp tác khu vực hiện nay và lợi ích chung của các nước trong khu
vực;
- Có khả năng làm việc cá nhân và tập thể; phát huy tính tích cực học tập;
- Nhận thức được tầm quan trọng của đoàn kết và hợp tác trong giai đoạn hiện nay.
B. Nội dung chính của chủ đề
- Sự thống nhất và đa dạng về điều kiện tự nhiên của các nước Đông Nam Á.
- Những nét giống và khác nhau về dân cư giữa các nước trong khu vực.
- Sự tương đồng và đa dạng về lịch sử, văn hóa, kinh tế của các nước trong khu vực
(từ quá khứ đến hiện tại)
- ASEAN: sự thống nhất và hợp tác cùng phát triển trong khu vực Đông Nam Á.
C. Chuẩn bị
1. Đối với giáo viên
- Kế hoạch bài dạy và tài liệu phục vụ dạy học.
- Giấy A0, bút dạ để HS thảo luận.
- Các tài liệu cần thiết để giới thiệu cho HS (sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham
khảo, danh mục tài liệu, bản đồ, lược đồ, tranh ảnh...)
- Máy chiếu (nếu có)…

học sinh1.
- Các nhóm báo cáo kết quả:
+ Đại diện các nhóm 1, 2, 3, 4 báo cáo kết quả thảo luận của nhóm
+ Các thành viên của nhóm và các nhóm khác bổ sung ý kiến.
+ GV tập hợp các ý kiến, bổ sung và kết luận nội dung.

1GV tham khảo ở phần Phụ lục.


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

- Các nhóm kiểm tra lại kết quả hoạt động của nhóm mình bằng cách đối chiếu nhận
xét của nhóm với kết luận của GV. Các nhóm giữ lại bài thảo luận và có bổ sung để làm
tư liệu học tập cho các thành viên của nhóm.
Hoạt động 2.Tìm hiểu về các thời kì lịch sử Đông Nam Á từ thời kì đầu công
nguyên đến nay – đặc điểm chung và sự đa dạng về lịch sử của các nước trong khu
vực (cặp)
- Nhiệm vụ của các nhóm đôi:
+ HS đọc sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo.
+ Thảo luận và điền vào Phiếu học tập (ở phần Phụ lục).
- Báo cáo kết quả:
+ GV chọn một số nhóm cử đại diện lên báo cáo kết quả
+ Các nhóm khác bổ sung, góp ý kiến
- GV tổng hợp ý kiến, nhận xét và kết luận về nội dung
- HS sửa chữa và bổ sung vào Phiếu học tập.
Hoạt động 3.Tìm hiểu về văn hóa Đông Nam Á (nhóm)
a) Giáo viên:
- Cung cấp tài liệu cho học sinh (bài đọc Văn hóa Đông Nam Á ở phần Phụ lục và các
tài liệu liên quan).
- Chia thành 4 nhóm, yêu cầu HS đọc, thu thập thông tin và trả lời các câu hỏi:

+ Sự phát triển kinh tế của một số quốc gia Đông Nam Á tiêu biểu hiện nay.
b) HS tham khảo sách giáo khoa, tài liệu và trả lời câu hỏi.
c) Trình bày kết quả
- GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi
- HS khác bổ sung.
- GV bổ sung, kết luận về nội dung.
Hoạt động 5.Tìm hiểu về ASEAN (cặp)
a) Giáo viên
- Yêu cầu các nhóm HS đọc sách giáo khoa (Lịch sử và Địa lí, lớp 8 và lớp 9), GV có
thể cung cấp thêm tài liệu cho HS tham khảo và yêu cầu HS trả lời các câu hỏi:


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

+ Trình bày quá trình thành lập ASEAN.
+ Trình bày hoạt động của ASEAN qua các thời kì lịch sử.
+ Sự hợp tác của ASEAN hiện nay như thế nào?
b) HS tham khảo sách giáo khoa, tài liệu và trả lời câu hỏi
c) Trình bày kết quả
- GV yêu cầu một số nhóm HS trả lời các câu hỏi.HS khác bổ sung
- GV bổ sung, kết luận về nội dung.
Kết luận nội dung:
Kết luận:
1. Cơ sở cho tính thống nhất và đa dạng của Đông Nam Á
- Đông Nam Á là một khu vực bao gồm cả phần lục địa và hải đảo, hầu hết các
nước đều giáp biển. Đông Nam Á nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa,
nóng ẩm quanh năm nên động thực vật phát triển đa dạng. Các nước có mạng lưới
sông ngòi dày đặc và ảnh hưởng lớn đến đời sống của cư dân.
- Cư dân: toàn bộ cư dân Đông Nam Á thuộc tiểu chủng Môngôlôit Phương nam,
tiểu chủng này được hình thành do sự hỗn dung giữa 2 đại chủng Môngôlôit và

tín ngưỡng truyền thống: sùng bái tự nhiên, phồn thực, thờ cúng tổ tiên...
+ Lễ hội: Hầu hết các lễ hội cổ truyền ở Đông Nam Á đều xoay quanh hai chủ đề
chính là cầu nắng và cầu mưa, thực chất của lễ hội này là mong ước có một kết quả
sản xuất nông nghiệp tốt đẹp.
- Điều kiện tạo nên sự thống nhất của văn hóa các quốc gia Đông Nam Á:
+ Điều kiện tự nhiên: khí hậu nóng ẩm, thảm thực vật luôn phong phú; nhiều sông
ngòi kênh rạch và gần biển;
+ Cuộc sống của cư dân Đông Nam Á luôn gắn liền với những hoạt động của nền
kinh tế nông nghiệp lúa nước, gắn bó chặt chẽ với tự nhiên.
+ Đều chịu ảnh hưởng ít hoặc nhiều từ văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa và các nước
phương Tây.
4. Kinh tế Đông Nam Á:
- Kinh tế nông nghiệp là chủ yếu từ thời kì cổ đại.


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

- Sau khi giành được độc lập, các nước đều tiến hành công nghiệp hóa để đưa đất
nước thoát khỏi sự yếu kém, lạc hậu về kinh tế và lệ thuộc vào nước ngoài.
5. Tìm hiểu về ASEAN:
- 8/8/1967: Hiệp hội các nước Đông Nam Á (viết tắt: ASEAN) được thành lập tại
Băng-cốc (Thái Lan) với 5 thành viên: Thái Lan, Singapore, Philippin, Indonesia,
Malaysia. Đến năm 1999, ASEAN có 10 thành viên bao gồm các nước Đông Nam Á
(trừ Đông Timo).
- Các nước tăng cường hợp tác về kinh tế, văn hóa và xã hội, xây dựng ASEAN
thành một khu vực hòa bình, ổn định và cùng phát triển.
II. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
Hoạt động 1. Chỉ trên bản đồ Các nước Đông Nam Á (Hình 1):
- Kể tên các quốc gia Đông Nam Á hiện nay;
- Kể tên những nước giáp biển, nước không giáp biển, những nước quần đảo và bán

Đông Nam Á.
Sau khi xác định các tiểu chủ đề, các HS có cùng sở thích có thể tìm hiểu một chủ đề
(GV cần lưu ý đến sự đồng đều giữa các nhóm thực hiện các tiểu chủ đề khác nhau).
Hoạt động 2. Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc
- Phác thảo đề cương: Các nhóm dưới sự hướng dẫn và hỗ trợ của giáo viên sẽ cùng
thảo luận về các vấn đề cần giải quyết của tiểu chủ đề, từ đó phác thảo đề cương nghiên
cứu.
Ví dụ:
+ Tiểu chủ đề 1: “Điều kiện tự nhiên, cư dân và ảnh hưởng từ bên ngoài – cơ sở cho
tính thống nhất và đa dạng của Đông Nam Á” cần giải quyết các vấn đề:
•

Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của các nước Đông Nam Á: những điểm chung và khác
biệt

•

Cư dân Đông Nam Á

•

Ảnh hưởng từ bên ngoài đến sự phát triển của các nước Đông Nam Á (ảnh hưởng của Ấn
Độ, Trung Quốc, các nước phương Tây)
2 GV và HS có thể sử dụng sơ đồ tư duy để xây dựng các tiểu chủ đề


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

+ Tiểu chủ đề 2: “Tính thống nhất và đa dạng về lịch sử các nước Đông Nam Á” cần
giải quyết các vấn đề:

tế, các hướng đi trong phát triển kinh tế...)

•

Sự đa dạng về phát triển kinh tế (con đường tiến hành, thời điểm, kết quả...)
+ Tiểu chủ đề 5: “ASEAN - sự thống nhất và hợp tác cùng phát triển trong khu vực
Đông Nam Á” cần giải quyết các vấn đề:

•

Sự thành lập của ASEAN (bối cảnh, các nước sáng lập, các thông cáo chung,....)

•

Hoạt động của ASEAN qua các giai đoạn lịch sử

•

Hợp tác ASEAN trong giai đoạn hiện nay
- GV và HS và các nhóm cùng xác định các nguồn tài nguyên cần khai thác và nơi có
thể tìm kiếm nguồn tư liệu để thực hiện dự án: thư viện (sách, báo, tạp chí...), Internet,


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

bảo tàng... Trong quá trình tìm kiếm, HS cũng có thể bổ sung thêm nguồn tài liệu. GV
nên hướng dẫn HS cách khai thác, trích dẫn nguồn tài liệu 3.
- Các nhóm phân công công việc cho các thành viên. Có thể phân công theo hai cách:
phân công nhiệm vụ nghiên cứu và tập hợp tư liệu theo từng loại (bản văn, bản đồ, lược
đồ, biểu đồ, số liệu thống kê...) hoặc phân công nhiệm vụ nghiên cứu và tổng hợp thông

X

- Thu thập tài liệu: sách báo, tạp chí, tranh ảnh; các báo cáo và các kết quả điều tra về
tự nhiên, dân số, kinh tế. Nguồn tư liệu được khai thác chủ yếu qua thư viện, Internet.
- Tổng hợp kết quả nghiên cứu: các thành viên của nhóm sau khi hoàn thành phần thu
thập tài liệu sẽ cùng nhau báo cáo kết quả về công việc của mình với các thành viên trong
nhóm.
- Xử lí thông tin tổng hợp kết quả nghiên cứu của các thành viên trong nhóm. Trong
quá trình đó, thành viên của từng nhóm sẽ trả lời các câu hỏi để làm rõ vấn đề nghiên
cứu.
- Thảo luận: Các thành viên trong nhóm cùng thảo luận để hoàn thiện và viết báo cáo
cuối cùng.
Hoạt động 4.Giới thiệu sản phẩm trước lớp
- Sản phẩm gồm có: báo cáo bằng văn bản và bài thuyết trình của nhóm.
3 Tham khảo thêm ở chủ đề: Hội An – xưa và nay


Ket-noi.com diễn đàn công nghệ, giáo dục

- Mỗi nhóm cử một đại diện lên thuyết trình về tiểu chủ đề của nhóm.
- Các nhóm cùng thảo luận để xây dựng một bản tổng hợp về chủ đề: Các nước Đông
Nam Á – thống nhất và đa dạng.
Hoạt động 5.Đánh giá
- GV tổ chức cho học sinh các nhóm được tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau về quá
trình, kết quả làm việc của các thành viên trong nhóm và nhóm bạn.
- GV tổng kết, đánh giá về phương pháp tiến hành, thái độ làm việc, nội dung và kết
quả của các vấn đề nghiên cứu đã được đặt ra và trình bày của từng nhóm.
Hoạt động 6.Kết luận nội dung
Kết luận:
1. Cơ sở cho tính thống nhất và đa dạng của Đông Nam Á