Lời mở đầu

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008 vừa qua đã để lại
những tổn thất nặng nề đối với nền kinh tế của toàn thế giới, trong
tiến trình hội nhập nền kinh tế phát triển toàn diện của thế giới Việt
Nam là một quốc gia đang phát triển với nhiều tiềm năng trong tương
lai, tuy vậy vì là một nước đang phát triển còn non yếu về mặt kinh tế
nên cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008 vừa qua đã có tác
động không nhỏ đến tình hình kinh tế của nước ta.
Nội dung của bài viết:
1.
2.
3.

Chương I: Lý thuyết của Mác về khủng hoảng kinh tế và cuộc khủng
hoảng kinh tế toàn cầu 2008 vừa qua
Chương II: Tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm
2008 đến Việt Nam
Chương III: Chống suy giảm kinh tế ở nước ta hiện nay

1


Chương I
Lý thuyết của Mác về khủng hoảng kinh tế và cuộc khủng hoảng
kinh tế toàn cầu 2008

I/ Bản chất và nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa
tư bản
Trong sản xuất hàng hóa giản đơn , với sự phát triển của chức năng
phương tiện thanh toán tiền tệ đã làm xuất hiện khả năng bùng nổ

chặt chẽ và khoa học với khuynh hướng tự phát vô chính chủ trong
toàn xã hội,
Mâu thuẫn giữa khuynh hướng tích lũy mở rộng không có giới hạn
của tư bản với sức mua ngày càng eo hẹp của quần chúng do bị bần
cùng hóa.
Mâu thuẫn đối kháng giữa giai cấp tư bản và giai cấp lao động làm
thuê.
Cuộc khủng hoảng kinh tế nổ ra đầu tiên tại anh năm 1825 và cuộc
khủng hoảng kinh tế đầu tiên diễn ra trên quy mô thế giới nổ ra vào
năm 1847.
II/ Tính chu kì của khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa tư bản
Chu kì kinh tế gồm bốn giai đoạn:

-

-

-

-

Khủng hoảng: là giai đoạn khởi điểm của chu kì kinh tế mới. Ở giai
đoạn này, hàng hóa ế thừa, ứ đọng, giá cả giảm mạnh, sản xuất đình
trệ, xí nghiệp đóng cửa, công nhân thất nghiệp hàng loạt, tiền công
giảm. tư bản vỡ nợ, phá sản…
Tiêu diều: sản xuất trì trệ,không đi xuống nhưng cũng không tăng
lên, thương nghiệp đình đốn, hàng hó bán hạ giá, tư bản rỗi nhiều, để
giảm bế tắc các nhà tư bản đã hạ thấp tiền công của công nhân nhưng
lại tăng cường độ và thời gian làm việc của công nhân. Đổi mới tư
bản cố định làm cho sản xuất vẫn còn có lời trong tình hình hạ giá,

hợp lí, phù hợp với điều kiện sản xuất của từng quốc gia nhưng
không bị chi phối bới thị trường.

III/ Khủng hoảng kinh tế ở Mỹ, nguyên nhân và tác động của nó
đến nền kinh tế toàn thế giới
Hệ thống tài chính ngân hàng của Mỹ lâm vào tình trạng khủng
hoảng từ giữa năm 2007 và đỉnh điểm là tháng 9 /2008. Cuộc
khủng hoảng bắt nguồn từ cho vay nhà đất thứ cấp làm sụp đổ 3
trong 5 ngân hàng đầu tư lớn nhất nước Mỹ là Bear Stearns, Merill
Lynch, Lehman Brothers (chỉ còn lại Goldman Sachs và Morgan
Stanley) và 2 tập đoàn cung cấp tín dụng thế chấp thứ cấp bất động
sản lớn nhất nước Mỹ (chiếm gần một nửa bất động sản cầm cố
trong cả nước, khoảng 5.000 tỷ Đô la Mỹ) là Fannie Mae và

4


Freddie Mac được Chính phủ tiếp quản. Để cứu vãn thị trường tài
chính, tránh một cuộc sụp đổ hệ thống, Quốc Hội Mỹ đã buộc phải
phê chuẩn kế hoạch 700 tỷ USD để hỗ trợ thị trường tài chính.
Cuộc khủng hoảng tài chính cho vay thế chấp bất động sản tại Mỹ
cũng đã lan rộng và làm điêu đứng nhiều ngân hàng lớn tại các
quốc gia ở Châu âu như tập đoàn cho vay bất động sản Hypo Real
Estate, ngân hàng IKB, SachsenLB, DZ BanK, Deutsche Bank của
Đức; ngân hàng đứng thứ 2 Bradford & Bingley (B&B) và thứ 5
Northen Rock của Anh bị quốc hữu hóa; ngân hàng Dexia SA
Pháp; ngân hàng Fortis của Bỉ; ngân hàng Glitnir Bank của
Iceland; Ngân hàng Roskilde Bank của Đan Mạch; tập đoàn tài
chính Centro Properties của Úc.. Chính phủ các nước Châu Âu
cũng phải vào cuộc để cứu vãn tình thế, tránh một cuộc đổ vỡ hệ

bị tổn thương hơn bao giờ hết bởi các mối quan hệ vay nợ dễ dãi và
chồng chéo.
Toàn cầu hoá bên cạnh việc mang lại những cơ hội lớn cho mỗi quốc
gia, mỗi dân tộc thì đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ trong đó
có nguy cơ khủng hoảng toàn cầu. Sự thay đổi của các thị trường tài
chính với mức độ mở cửa thương mại và tài chính của các nước, mỗi
điều kiện bên trong của mỗi quốc gia đều dẫn tới khả năng khủng
hoảng.
Khủng hoảng kinh tế (wikipedia) là sự suy giảm của hoạt động kinh
tế kéo dài và trầm trọng hơn cả suy thoái trong chu kỳ kinh tế. Khủng
hoảng kinh tế lên đến đỉnh điểm là nguyên nhân xảy ra khủng hoảng
tài chính vì khủng hoảng kinh tế bị suy thoái, khủng hoảng sản xuất
thừa sẽ làm gia tăng nhu cầu sử dụng tiền cho mục đích tiêu dùng
hàng hóa. Khủng hoảng tài chính xảy ra khi nhu cầu tiền vượt quá
nguồn cung của xã hội, nhu cầu về tiền của nhân dân hay của các nhà
đầu tư trong và ngoài nước đã gây ra sức ép cho hệ thống ngân hàng
và tổ chức tài chính khiến cho ngân hàng và các tổ chức tài chính có
thể sụp đổ. Khủng hoảng tài chính chỉ là một phần của khủng hoảng
kinh tế nhưng khủng hoảng tài chính lại gây ra thiệt hại lớn nhất vì
các nước có tự do thương mại, nguồn vốn được di chuyển qua những
nước khác nhau nên khủng hoảng tài chính là yếu tố lây lan còn
khủng hoảng kinh tế nó không có yếu tố trực tiếp lây lan.
Có rất nhiều nguyên nhân gây ra khủng hoảng tài chính toàn cầu
nhưng khái quát lại có một số nguyên nhân chính: Theo chủ nghĩa
Mác – Lênin cho rằng: Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài
chính toàn cầu chính là mâu thuẫn giữa khả năng sản xuất và nhu cầu
tiêu dùng của người dân; Sự mất cân bằng phát triển trong nền kinh
tế thế giới, sự nổi lên rất mạnh của một số nền kinh tế phát triển
khổng lồ như: Mỹ, Nhật, Nga, Anh, Đức, Pháp,… bên cạnh đó là các
nước đang phát triển với trình độ phát triển còn chưa cao; Do chủ

của một số nước, từ những nước phát triển đến các nước đang phát
triển. Sản xuất bị đình trệ, tiêu dùng giảm sút do người dân “thắt lưng
buộc bụng” đã làm phá sản hàng loạt tập đoàn lớn cũng như những
công ty có quy mô vừa và nhỏ, nhiều tổ chức tài chính của các nước
phát triển, nhất là các nước ở châu Âu đã tham gia vào thị trường tín
dụng nhà ở thứ cấp ở Hoa Kỳ. Chính vì vậy, “bong bóng” nhà ở của
Hoa Kỳ bị vỡ cũng làm cho các tổ chức tài chính này gặp nguy cơ
như các tổ chức tài chính của Hoa Kỳ.
Hầu hết các khu vực trên thế giới đều bị tác động mạnh và rơi vào
tình trạng suy thoái toàn cầu trong năm 2009. Mỹ rơi vào tình trạng

7


suy thoái, Nhật Bản, Tây Âu tăng trưởng âm, các nước công nghiệp
rơi vào tình trạng của Nhật Bản những năm 90 đó là lãi suất 0% và
giá cả giảm xuống không có tăng trưởng. Các nền kinh tế có mức
tăng trưởng âm đứng đầu là Anh (-1,3%), Đức (-0,8%), Mỹ và Tây
Ban Nha (-0,7%), một số nước như Nga cũng chỉ tăng trưởng khoảng
3,5%, Trung Quốc khoảng 8,5%. Thị trường tiền tệ, chứng khoán của
làng đại gia thế giới cũng lâm vào tình trạng chao đảo, sụt giảm
nghiêm trọng. Nhiều đồng tiền lớn trên thế giới bị mất giá nghiêm
trọng, đời sống nhân dân khổ cực, tình trạng thất nghiệp tràn lan.

Chương II

8


Tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 đến Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng bị ảnh hưởng nhưng cũng
không đáng kể do sự liên kết giữa thị trường Việt Nam với thế giới là
không cao. Việc phát hành và huy động vốn trên thị trường quốc tế là
khó khăn và chi phí tăng cao. Việc huy động vốn gián tiếp vào thị
trường chứng khoán cũng khó khăn do các nhà đầu tư hướng tới các
kênh đầu tư an toàn.
- Đối với hoạt động xuất nhập khẩu
Nền kinh tế Mỹ bị suy thoái ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của
Việt Nam, vì Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam. Điều này
được thể hiện thông qua hai tác động sau: Thứ nhất, nhu cầu nhập
khẩu hàng hoá của Mỹ đối với Việt Nam (Việt Nam là một trong 37
nước xuất khẩu lớn nhất vào thị trường Mỹ, trong đó có một số mặt
hàng đứng thứ hạng cao như: Dệt may, hạt tiêu, hạt điều, cà phê, đồ
gỗ, thuỷ sản...) giảm sút nghiêm trọng.
- Đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)
Hầu hết các doanh nghiệp Mỹ và Châu Âu giảm đầu tư trực tiếp ra
nước ngoài, nên việc thu hút FDI ở hai thị trường này của Việt Nam
đều bị tác động đáng kể. Hơn thế nữa, chi phí huy động vốn toàn cầu
tăng do biên độ tín dụng gia tăng dẫn tới khả năng thu hút đầu tư bị
hạn chế; tiêu dùng giảm sút dẫn tới việc giải ngân FDI giảm.
Hầu hết các nước trên thế giới đều phải đối mặt với tốc độ tăng
trưởng kinh tế chậm hoặc âm. Việt Nam cũng không thoát khỏi yếu
tố này. Trong khi lạm phátlà một vấn đề tiềm ẩn ảnh hưởng tới sự
phát triển kinh tế Việt Nam năm 2009. Ngoài ra, tiền gửi ngân hàng
nước ngoài và các ngân hàng trong nước bị giảm lợi tức do nhiều
nước nới lỏng tiền tệ để tránh lâm vào suy thoái sâu rộng; dòng ngoại
hối suy giảm; nhiều hoạt động kinh tế ở nước ta cũng gặp khó khăn,
đặc biệt các hợp đồng đã ký kết với đối tác nước ngoài bị ngưng trệ.
Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu cũng dẫn tới giá nhiều loại
nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất kinh doanh giảm, đặc biệt là

giảm, sức mua trên thị trường thế giới thu hẹp.

11


Các nước phải điều chỉnh lại chính sách xuất nhập khẩu, chính sách
tỷ giá để bảo hộ hàng trong nước nên gặp nhiều rào cản cho hàng
Việt Nam xuất khẩu
Các dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam, nhất là FDI suy giảm.
Nhiều DN FDI đã đăng ký vốn nhưng đình hoãn hoặc chấm trễ khi
thực hiện. Năm 2008: FDI đăng ký 60 tỷ USD; tháng 1 năm 2009:
200 triệu USD.
1.2.Nguyên nhân bên trong
•
•

•
•
•

1.2.1. Cơ cấu nội tại của nền kinh tế có nhiều bất cập
thâm hụt cán cân thương mại.
Ba trụ cột chính của nền kinh tế Vn là: doanh nghiệp nhà nước
(DNNN), xuất khẩu và FDI.
Nhưng DNNN thì đang kém hiệu quả (ICOR) quá cao, ICOR của các
doanh nghiệp tư nhân là 3-4, các tập đoàn kinh tế nhà nước là 6-7,
của cả nền kinh tế là 4,5.
Trong thời buổi suy giảm kinh tế hiện nay, có tính toán cho rằng
ICOR của nền kinh tế là 7-8, của DNNN là 10.
Xuất khẩu thì thị trường thế giới thu hẹp,

quá cao dẫn đến thâm hụt ngân sách liên tục những năm qua. Thâm
hụt ngân sách (kể cả chi trả nợ gốc) khoảng 5% GDP hàng năm,
được tài trợ thông qua vay nợ trong nước và nước ngoài.
Ngày 11/12/2008, Chính phủ đã ra Nghị quyết số 30/2008/NQ-CP về
những giải pháp cấp bách nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế, duy trì
tăng trưởng kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội.
Trong năm 2009, phải tập trung hoàn thành và triển khai thực hiện
các chương trình, đề án đã được giao để thực hiện Chương trình hành
động của Chính phủ về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Thực
hiện các giải pháp tháo gỡ khó khăn và hỗ trợ sản xuất nông, lâm,
thủy sản, đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng nội địa, ưu tiên hỗ trợ
ngành hàng sản xuất, có lợi thế thay thế hàng nhập khẩu, sử dụng
nguồn liệu trong nước, sử dụng nhiều lao động.Thực hiện chính sách
tài chính, tiền tệ linh hoạt, giảm, giãn thuế cho doanh nghiệp. Cụ thể,
giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp. Giãn thời gian ân hạn nộp
thuế đối với một số ngành hàng. Thực hiện tốt chính sách về ân hạn
thời hạn nộp thuế nhập khẩu (275 ngày) đối với vật tư, nguyên liệu
nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu…
Chính phủ đã ban hành 2 gói kích cầu 9 tỷ USD để kích cầu đầu tư
và tiêu dùng, đảm bảo an sinh xã hội.
2. Các kiến nghị về giải pháp cho Việt Nam
2.1.Chính phủ cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đổi mới
công nghệ. Hỗ trợ lãi suất là một chính sách tốt nếu dành cho các
doanh nghiệp đổi mới công nghệ nhằm thúc đẩy đầu tư với công

13


nghệ mới, tạo ra nhiều công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho công
nhân. Cần thận trọng các công nghệ lạc hậu có thể bán thanh lý nếu

14


Xuất khẩu là một nguồn thu quan trọng cho đất nước, hàng năm
chiếm tới 60% GDP. Khủng hoảng kinh tê làm sức mua của thế giới
giảm. Xuất khẩu giảm ảnh hưởng nghiêm trọng tới các doanh nghiệp
sản xuất và kinh doanh hàng xuất khẩu. Một mặt, Nhà nước cần hỗ
trợ các doanh nghiệp tìm kiếm các thị trường mới. Mặt khác, thị
trường nội địa 86 triệu dân là một thị trường lớn, trên nhiều lĩnh vực
đang bị bỏ ngỏ, mặc cho hàng ngoại, nhất là hàng Trung quốc xâm
chiếm. Phải hướng ngay vào thị trường nội địa. Thị trường trong
nước phải là chỗ dựa cho các sản phẩm Việt Nam giữ vững sản
lượng trong khi mai phục chờ đợi sức mua của thị trường bên ngoài
hồi phục. Khủng hoảng kinh tế là cơ hội vì hàng loạt nhà sản xuất và
cung cấp bị phá sản. Nếu ai giữ vũng được sản lượng và chờ đợi thì
sẽ có thời cơ lớn để chiếm lĩnh và làm chủ thị trường thế giới khi nền
kinh tế thế giới phục hồi và hưng thịnh
2.4.Cần có sự nhất quán trong chính sách kích cầu.
2.5.Trong khi nhà nước đang cố gắng hỗ trợ doanh nghiệp lãi suất
cho vay để giảm chi phí thì Chính phủ lại đồng ý tăng giá điện làm
tăng chi phí sản xuất của DN, làm giảm nỗ lực kích cầu của nhà nước
khoảng 5000 tỷ đồng.
2.6.Thực hiện chính sách tỷ giá từng bước hạ giá đồng VND so với
USD để kích thích xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu. Nhưng sẽ phải
chấp nhận lạm phát ở một mức nào đó.
2.7.Thay đổi thể chế công khai, minh bạch, để các dự án kích cầu
được triển khai đúng mục tiêu, rút ngắn thời gian triển khai để sớm
phát huy hiệu quả, quan tâm chống tiêu cực trong triển khai các dự
án để giữ vững lòng tin của xã hội.
2.8.Cung cấp thông tin và tuyên truyền để quần chúng hiểu về


Kết Luận
Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 vừa qua đã có ảnh hưởng
to lớn tới toàn bộ nền kinh tế của toàn thế giời trong đó có Việt Nam.
Trong thời dại hiện nay, thời đại của công nghiệp hóa hiện đại hóa,
thời đại của hội nhập kinh tế thế giới, chính phủ cần phải có thêm
nhiều chính sách hỗ trợ và phát triển nền kinh tế của đất nước, tích
cực phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đi
đôi với việc ngăn chặn và chống suy giảm kinh tế.Việt Nam là một
nước đang phát triển, cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính thế giới
năm 2008 vừa mang đến những cơ hội thách thức đồng thời cũng
mang lại cơ hội cho công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế của
các nước nói chung và Việt Nam nói riêng. Đất nước chúng ta đã
chiến đấu vươn lên sau khủng hoảng kinh tế tài chính, chúng ta cũng
đã biết đón nhận cơ hội phục hồi và phát triển mà cuộc khủng hoảng
mang lại.Từ sau cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính đất nước chúng
ta đã đứng dậy và phát triển ngày càng mạnh mẽ, mặc dù vẫn còn
những khuyết điểm, những thiếu sót và sai lầm trong các chính sách
phát triển kinh tế của nhà nước, nhưng điều đó cũng không thể cản
được bước đường vươn lên của nền kinh tế Việt Nam. Việt Nam sẽ
và đang ngày càng phát triển mạnh mẽ vươn lên sánh vai với các
cường quốc năm châu.
Do điều kiện thời gian nghiên cứu và viết bài không nhiều, kinh
nghiệm còn non kém nên bài viết sẽ không thể tránh được các sai lầm
và thiếu sót. Em rất mong nhận được sự quan tâm đóng góp và nhận
xét của cô giáo. Em xin chân thành cảm ơn.

17