Đề xuất sơ bộ
Phát triển Du lịch cộng đồng
tại vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng

Phong Nha , 30 tháng 6 năm 2012

i


NỘI DUNG
3
1. GIỚI THIỆU ..................................................................................................................3
2. MỤC ĐÍCH ....................................................................................................................4
3. CÁC BƯỚC TIẾP THEO .............................................................................................. 5
3.1. Đánh giá địa điểm nghiên cứu .................................................................................5
3.2. Lập kế hoạch và Quản lý ......................................................................................... 7
3.3. Xác nhận của thị trường về đánh giá tính khả thi của sản phẩm tiềm năng ..........13
4. KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG......................................................................................... 12
5. MỘT SỐ THÁCH THỨC ............................................................................................ 17
Tài liệu tham khảo ............................................................................................................18
Phụ lục .............................................................................................................................. 19

CÁC HÌNH, BẢNG VÀ PHỤ LỤC
Hình 1. Các thôn được đề xuất thí điểm du lịch cộng đồng...............................................6
Bảng 1. Khuôn khổ quy hoạch chiến lược đối với du lịch cộng đồng đến năm 2020 (STDP,
2010, trang 73). ........................................................................................................................... 12

Phụ lục 1. Ví dụ về mức thụ hưởng hợp đồng kinh doanh du lịch theo chương trình du
lịch cộng đồng đối với mỗi người dân (trên cơ sở hợp đồng với công ty tour). ..............19
Phụ lục 2. Danh mục các chi phí phải trả dịch vụ và mức phí .........................................19
Phụ lục 3. Phân công trách nhiệm và lợi ích – Kinh nghiệm du lịch cộng đồng ỏ Akha (GTZ, 2006, p. 3). ............................................................................................................20

cho du khách.
Đề xuất sơ bộ này của nhóm cán bộ dự án được dựa trên cơ sở đã được xác định rõ
trong Quy hoạch PTDLBV khu vực VQG PNKB (2010, trang 74), trong đó tại điểm 18
khái niệm du lịch cộng đồng:
Phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng ở Vùng đệm
Rà soát và đánh giá thêm các cộng đồng tiềm năng có thể tổ chức hoạt động du lịch
cộng đồng và nâng cao nhận thức về du lịch trong xã, thôn, đánh giá nhu cầu tiềm năng
đối với sản phẩm du lịch cộng đồng ở Vùng đệm, đánh giá nhu cầu về nâng cao năng
lực, khảo sát và đánh giá sản phẩm tour và tính khả thi về cơ chế tài chính.
Ngoài ra, tài liệu liến lược (GIZ, 2011) cũng định hướng các hoạt động hỗ trợ trung hạn
và ngắn hạn, trong đó du lịch cộng đồng được đề xuất kết nối trong tiểu hợp phần hỗ trợ
2: về phát triển sản phẩm mới và tiểu hợp phần 3: kết nối phát triển sản phẩm du lịch với
sinh kế địa phương.
3


3. Các bước tiếp theo

Đề xuất này tóm lược một số điểm cơ bản dựa trên các tài liệu dự án đối với phát triển
du lịch VQG PNKB, về việc kết nối phát triển sản phẩm với cơ hội cải thiện sinh kế
nhằm cung cấp một số thông tin ban đầu, làm cơ sở thảo luận để xác định các bước triển
khai cụ thể, mang tính thực tế tiếp theo.

2. MỤC ĐÍCH
Du lịch cộng đồng là một khái niệm đã được áp dụng nhiều nơi, nhằm mục đích chung
cấp cho cộng đồng địa phương cơ hội có thêm thu nhập, phát huy các giá trị truyền
thống văn hoá và ở một số nơi, giúp du khách có cơ hội trải nghiệm thiên nhiên.
Mục đích chính của hợp phần hỗ trợ du lịch cộng đồng của dự án không khác so với các
dự án về du lịch cộng đồng trước đây mà GIZ cũng như một số tổ chức khác đã hộ trợ.
Phát triển du lịch cộng đồng ở khu vực VQG PNKB (và cụ thể hơn trong các hoạt động





rất ủng hộ về du lịch cộng đồng, đồn biên phòng và chính quyền xã cũng có mong
muốn và ủng hộ).
Cán bộ dự án đã nắm địa điểm đề xuất cụ thể cũng như thiết lậo mối liên hệ với chính
quyền địa phương và một số hộ gia đình lớn tuổi
Một số đầu tư về việc tiếp cận đã được cán bộ dự án dự kiến
Vận dụng những kinh nghiệm thực tiễn từ các mô hình phát triển du lịch cộng đồng
đã có
Cách thức tiếp cận trực tiếp, cầm tay chỉ việc hơn là lập kế hoạch dài hạn mà kết quả
thực tiễn lại hạn chế

Cán bộ dự án cũng nhận thấy một số khó khăn, thách thức trong đề xuất này (xem phần
cuối của đề xuất).

3. CÁC BƯỚC TIẾP THEO
Các bước tiếp theo sẽ hỗ trợ thu thập các thông tin cần thiết để phát triển du lịch cộng
đồng ở khu vực VQG PNKB, trên cơ sở đó sẽ cung cấp hướng dẫn ban đầu về các bước
tiển khai cụ thể về ngắn và trung hạn, bao gồm cả đánh giá địa điểm, nhu cầu của các
bên (bên cung, bên cầu) cũng như xác định mối quan hệ công việc, phối hợp thực hiện
giữa các bên liên quan.
3.1. Đánh giá địa điểm nghiên cứu
1.1

Quy hoạch PTDLBV đã nêu rõ một số điểm tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng:
(1) Bản Arem (thuộc xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, dọc theo đường 20)
(2) Bản Rục (thôn
), khoảng 30 đi từ đường quốc lộ 15, khu vực mở rộng VQG

sản phẩm mây tre/hàng lưu niệm địa phương có thể thuận tiện cho các đợt công
tác kết hợp
 Sự lựa chọn không chỉ dựa vào quan sát về các đặc điểm nhìn thấy được mà được
dựa trên lợi thế chiến lược của từng địa điểm
 Các thôn, bản khá thuận tiện trong việc đi lại, vì nằm dọc theo đường HCM và
quốc lộ 12A, đường đi cửa khẩu Cha Lo
 Thời gian đi lại khác phù hợp, mất 1-1 ¼ tiếng tính từ trung tâm Phong Nha và
quang cảnh thiên nhiên đẹp hai bên đường
 Việc tập trung phát triển du lịch cộng đồng ở phía tây của vùng đệm sẽ tác động
vào việc tăng cường lợi ích kinh tế từ du lịch ra khu vực chưa được hưởng lợi từ
du lịch
6


3. Các bước tiếp theo

 Phù hợp với định hướng trong Quy hoạch PTDLBV (trang 70) nêu rõ ‘bất kỳ
cộng đồng nào trong khu vực cũng đều xứng đáng được cân nhắc tùy thuộc vào
cơ hội bán sản phẩm ra thị trường có tiềm năng hay không’.

3.2. Lập kế hoạch và Quản lý
1.2

Các đề án phát triển du lịch cộng đồng có thể dựa trên một số mô hình quản lý: ví dụ
như các hộ gia đình quản lý theo từng cá nhân hộ, thuê nhân viên địa phương hoặc hình
thức quản lý theo các nhóm hộ/hợp tác xã (hoặc trong một số trường hợp có thể phối
hợp với các tổ chức phi chính phủ hoặc nhà tài trợ). Dựa trên mục tiêu chính và chức
năng quản lý hành chính của VQG, có thể xem là khả thu về việc triển khai các sáng
kiến du lịch cộng đồng trong khu vực VQG, theo hình thức nhóm các hộ gia đình, với sự
hỗ trợ kỹ thuật, liên lạc, kết nối mạng lưới của GIZ. Có một số vấn đề cần xem xét trong


-

-

Dân số thôn, bản / mô tả lịch sử thôn, bản
Điều kiện sinh kế và các đặc điểm về kinh tế - xã hội
Tình hình sản xuất nông nghiệp và các cơ hội sinh kế nhằm gia tăng giá trị
Tính độc đáo của môi trường thiên nhiên của địa bàn so với các nơi khác trong
vùng đệm
Các đặc điểm tự nhiên: điều kiện sinh thái, địa chất, yếu tố tự nhiên gắn với văn
hoá bản địa
Mô tả về đặc điểm dân tộc
Cảnh quan tự nhiên
Giao thông đi lại, nước sinh hoạt, điện thắp sáng
Các dịch vụ bổ trợ (nhà hàng, quán ăn)
Các dịch vụ diễn giải
Thông tin liên lạc (kết nối internet, điện thoại cố định, điện thoại di động)
Các dịch vụ ngân hàng, máy ATM, dịch vụ đổi tiền, thanh toán bằng thẻ tín dụng
Thời điểm tốt nhất để du lịch, mùa khô / mùa mưa (tháng nào trong năm)
Tiềm năng phát triển các hoạt động khác, ví dụ như
o Chợ địa phương
o Món ăn địa phương, đồ uống
o Tuyến đi bộ trải nghiệm thiên nhiên
o Khả năng tham gia trải nghiệm công việc làm vườn, nương rẫy của người
dna
o Thác nước
o Các trò chơi với trẻ em
o Tham gia nấu các món ăn địa phương
o Tham gia đan lát sản phẩm thủ công

Tuân thủ các giá trị và mục tiêu của cộng đồng
Nên tiến hành trao đổi thông tin với chính quyền địa phương và trưởng thôn đề
tìm hiểu mong muốn của họ đối với phát triển du lịch cộng đòng (làm rõ về du
lịch cộng đồng, trình bày một số ví dụ tham khảo từ các nơi khác)
Nếu người dân có quan tâm, tổ chức các cuộc họp thôn (mỗi thôn một cuộc họp)
để nâng cao nhận thức về du lịch, thảo luận các vấn đề chính trong phát triển du
lịch cộng đồng (cơ hội và thách thức) cũng như xác định các hộ gia đình muốn
tham gia vào hoạt động và giải thích các bước tiếp theo (như khảo sát).
Tổ chức các cuộc họp dân tiếp theo: thảo luận về các sản phẩm du lịch cộng đồng
được đề xuất, làm rõ vai trò của các bên liên quan (chính quyền, công ty tour, cán
bộ cộng đồng và người dân tham gia GIZ)
Có thể tổ chức một chuyến thăm và tìm hiểu đến các hộ gia đình tham gia đã làm
du lịch cộng đồng trong khu vực?
3. Sự tham gia của các bên liên quan

-

hỗ trợ mạng lưới
o tìm kiếm sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các hiệp hội
o tìm kiếm sự hỗ trợ từ các công ty du lịch
o tính sẵn lòng đầu tư của cộng đồng địa phương (không chỉ về tài chính)
o tìm kiếm sự hỗ trợ tại chỗ (phát triển sản phẩm hàng lưu niệm) và hỗ trợ
bên ngoài (ví dụ như các cơ quan phát triển có nguồn hỗ trợ)

-

tài chính: thiết lập / làm rõ hệ thống tài chính, bao gồm
o các bản thoả thuận, cam kết hợp đồng (giữa cộng đồng và công ty tour)
o xác định mức được hưởng của từng thành vien tham gia – người dân bán
chương trình tour cho công ty tour (xem ví dụ ở Phụ lục 1)

 Các điều phối viên sẽ thay các thôn, bản điều phối hoạt động du lịch
cộng đồng và báo cáo với trưởng thôn, bản, cán bộ chủ chốt trong
thôn, bản

-

o Các công ty tour
 Kết nối thị trường và đặt tour trong nước
 Dẫn du khách đến các thôn, bản, các hộ gia đình
o Quy tắc ứng xử dành cho du khách
o Chính quyền địa phương
o GIZ
Các thoả thuận vận hành và yêu cầu về phát triển bền vững – Xem Quy hoạch
Du lịch bền vững (2010, từ trang 221 trở đi)
o (giảm thiểu tác động về mặt môi trường và tôn trọng/tuân thủ các quy định
về mặt xã hội của thôn, bản và giá trị truyền thống của các hộ gia đình
tham gia)
o Phân chia lợi ích tại địa phương (quỹ phát triển cộng đồng, xem phần
trước)
o Quá trình quyết định có sự tham gia

4. Tổ chức địa phương
-

-

tiến hành các cuộc họp thôn, bản/họp dân về các hoạt động du lịch
o lấy ý kiến phản hồi về nước thải, quan điểm của người dân đối với du lịch,
văn hoá, truyền thống địa phương (đánh giá/nhìn nhận những ảnh
hưởng/thay đổi nếu có)

giải pháp khắc phục, tháo gỡ
o Theo dõi các ý kiến phản hồi và chất lượng tour
o Thu thập số liệu về tác động từ hoạt động du lịch đối với thôn, bản
o Cung cấp hỗ trợ đối việc lên kế hoạch và hướng dẫn cho người dân
o Xác định khu vực vận hành cụ thể
o Giảm thiểu các tác động bất lợi về môi trường
o Thông tin, liên lạc
o Hướng dẫn an toàn, an ninh
Quản lý rác thải
Tham khảo về phân công trách nhiệm, lợi ích từ tổ chức hoạt động du lịch cộng
đồng ở Akha, Lào (xem phụ lục 3)
5. Phát triển sản phẩm

-

-

Điều kiện sản phẩm:
o Đáp ứng nhu cầu của du khách
o Đảm bảo sự chia sẻ lợi ích trong cộng đồng
o Đóng góp vào công tác bảo tồn thiên nhiên
o cung cấp trải nghiệm thực tiễn, chân thực
o học hỏi / nâng cao nhận thức cho du khách và đơn vị tham gia
các vấn đề cần xem xét:
o thiết kế gói tour theo khách hàng: di lịch trải nghiệm thiên nhiên gắn với
văn hoá bản địa
o thời gian đi lại giữa điểm A đến điểm B
o phương tiện, điều kiện đi lại
o loại hình hoạt động
11

gia:
o nấ ăn, lau chùi, dọn dẹp, tương tác xã hội/các trò chơi, hoạt động xã hội
o cách quản lý khách, kỹ năng tiếp đón khách và các dịch vụ
o tập huấn cơ bản về tiếng Anh
o thông tin liên lạc, kỹ năng giao tiếp và kết nối
o nhận thức về bảo vệ môi trường và chia sẻ lợi ích
nâng cao nhận thức dài hạn
sơ cứu
tập huấn cho hướng dẫn viên (người địa phương hướng dẫn cho du khách và
hướng dẫn viên chuyên nghiệp)
cầm tay chỉ việc
7. Thử nghiệm sản phẩm
(tiến hành các tour thí điểm với du khách, có hoặc không có sự tham gia
của các bên thứ ba)
8. Từng bước vận hành tour: Theo dõi và hỗ trợ thường xuyên, chặt chẽ
12


3. Các bước tiếp theo

-

theo dõi, giám sát, tiếp tục hoàn thiện và phát triển
o các chỉ số đánh giá nội bộ như trong tài liệu chiến lược của Dự án
o xây dựng các chỉ số định tính và định lượng: phản hồi từ khách hàng,
người dân, công ty tour, các biện pháp theo dõi tác động về mặt KTXH
o Xem hình 4 về ví dụ các chỉ số

9. Từng bước bàn giao trách nhiệm quản lý cho cộng đồng địa phương bởi họ
sẽ là người thực hiện công việc theo dõi, giám sát hiệu quả và năng lực thực

-

Lựa chọn các hoạt động của gói tour
Liên tục phát triển sản phẩm
Tìm kiếm thông tin
Tìm hiểu các mong đợi
Đặc điểm địa bàn điểm đến
Xác định các đặc điểm của du khách thường đến tham quan
Nhưng: quan trọng là phải xem xét những bài học kinh nghiệm về du lịch cộng
đồng ở các nơi, ví dụ như tàu dự án về du lịch cộng đồng tại Armenia “cần thiết
phải nghĩ vượt quá vấn đề ‘chúng ta có thể bán cái gì’ bằng cách hỏi ‘cộng đồng
muốn bán sản phẩm gì và bằng cách nào sản phẩm đó có thể giúp cộng đồng
đạt được các mục tiêu đã xác định về du lịch cộng đồng?” (WWF, 2011, trang
18)

Bên cung cấp tour du lịch
- Công ty tour Oxalis tại Phong Nha và Phong Nha Discovery based tại Đồng Hới
- Giấy phép hoạt động kinh doanh tour du lịch trên địa bàn
- Các mong đợi cụ thể
- Đi lại, tiếp cận
- Cơ sở vật chất
- Tiếp cận thị trường
o Phân khúc thị trường / thị trường mục tiêu
o Có thể có sản phẩm đáp ứng được nhu cầu của công tu
o Tính thu hút của gói tour tiềm năng
o Tính đa dạng
o Kênh phân phối
- Sự sẵn lòng đầu tư
- Các mối quan tâm cụ thể


Năm 3 - 5

 Triển khai hỗ trợ nhân rộng du lịch cộng đồng ở các địa bàn
ưu tiên

(đến 2015)

 Tiến hành thành lập mạng lưới hỗ trợ DLCĐ nếu cơ hội
chín muồi và được quan tâm.

 Tiếp tục hỗ trợ sáng kiến Du lịch cộng đồng Chày Lập làm
nền tảng hỗ trợ việc xây dựng kế hoạch DLCĐ và nhân
rộng sang các địa bàn khác của khu vực PNKB.

 Phát triển một hệ thống lồng ghép và điều phối nhịp nhàng
Quy hoạch dài hạn các dự án phát triển DLCĐ trong khu vực góp phần nâng
Chính sách và Quy
cao chất lương và tính đa dạng của sản phẩm du lịch khu
hoạch dài hạn tập trung
vực PNKB nói chung, đồng thời góp phần cải thiện sinh kế
vào Tầm nhìn Phát
người dân và bảo tồn các giá trị văn hóa, xã hội trong quá
triển
trình bảo vệ môi trường.
Năm 5 - 10
(đến 2020)

Đến nay, chưa có sáng kiến nào được tiến hành liên quan đến phát triển du lịch cộng
đồng dựa trên Quy hoạch đã được phê duyệt, vì thế bản đề xuất sơ bộ này dự kiến một
số bước tiếp cận trong vòng 6 tháng, bắt đầu từ tháng 7 năm 2012.



Giai đoạn 1: Khảo sát tìm hiểu và nâng cao nhận thức

4. Kế hoạch dự kiến – giai đoạn khảo sát và nâng cao nhận thức

2. Khảo sát về các bên
liên quan đến hoạt động
phát triển du lịch cộng
đồng

2.1. Xây dựng bảng câu hỏi
khảo sát cấp xã, thôn bản
và hộ gia đình
2.3. Xây dựng bảng câu hỏi
khảo sát dành cho công ty
lữ hành
2.4. Xây dựng bảng câu hỏi
khảo sát dành cho du kháh
2.5. Tiến hành điều tra khảo
sát tại các thôn, xã được lựa
chọn
2.6. Thu thập dữ liệu với
công ty lữ hành (PN
Discovery, Oxalis,
Farmstay, Tourism Centre)
2.7. Thu thập dữ liệu với du
khách

Tuần 4

Tuần 2

Tuần 1

Tháng 9
Tuần 4

Tuần 3

Tuần 2

Tuần 1

CHọn 4 thôn ở 2 xã
để triển khai các hoạt
động thí điểm
Tìm hiểu với các bên
liên quan về sự hiểu
biết, nhận thức cũng
như các khả năng
phát triển du lịch
cộng đồng
Bảng hỏi được thiết
kế

Tháng 8
Tuần 4

1. Họp lựa chọn thôn bản
tham gia dự án

12


4. Kế hoạch dự kiến – giai đoạn khảo sát và nâng cao nhận thức

Tuần 4

Tuần 3

Tuần 2

Tuần 1

Tháng 12
Tuần 4

Tuần 3

Tuần 2

Tuần 1

Tháng 11
Tuần 4

Tuần 3

Tuần 2

Tuần 1

Tuần 1

Tháng 7

Farmstay
2.9.Báo cáo ban đầu về:
Kết quả khảo sát phân tích,
danh mục thực hiện, đề
xuất các bước thực hiện/
hoạt động phát triển ban
đầu và Xây dựng đề xuất và
kế hoạch thực hiện giai
đoạn II
3. Các hoạt động tiếp nối
nhằm phát triển du lịch
cộng đồng tại Dân Hóa và
Trọng Hóa

Các hoạt động phát
triển được lên kế
hoạch và thực hiện

13


5. Một số thách thức

5. MỘT SỐ THÁCH THỨC
Một số thách thức có thể gặp phải đối với phát triển du lịch cộng đồng tại vùng đệm
VQG PNKB – cần xem xét kỹ trong giai đoạn lập kế hoạch:

GTZ (2006). Kinh nghiệm ở Akha – Chương trình Du lịch cộng đồng hợp tác với tám
thôn bản Akha, Du lịch tại Viên Chăn / Công ty tour Exotissimo và GIZ tại huyện
Sinh, tỉnh Luang Namtha, CHDCND Lào. Báo cáo từ mạng thông tin nội bộ của GIZ.
Mirete-Mumm, M. and Tuffin, W. (2007). Kinh nghiệm ở Akha: Hợp tác Công – tư
trong Du lịch dựa vào cộng đồng tại CHDCND Lào, Juth Pakai, 52-66.
Piekarczyk, T. (2007). Du lịch cộng đồng ở Lào - Auswirkungen und
Herausforderungen am Beispiel des GTZ-Projektes ‘The Akha Experience‘.
Diplomarbeit Regionalwissenschaften Südostasien, Philosophische Fakultät
Universität Bonn.
SNV và Trường đại học Hawaii (2007). Bộ công cụ giám giá và quản lý Du lịch cộng
đồng. Tài liệu tải từ trang thông tin điện tử
www.snvworld.org/sites/www.snvworld.org/files/publications/a_toolkit_for_monitori
ng_and_managing_community-based_tourism.pdf vào ngày 10/6/2012.
Quy hoạch Phát triển Du lịch bền vững Khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng
Giai đoạn 2010 - 2020, tầm nhìn đến 2025, (2010) UBND tỉnh Quảng Bình – với sự tư
vấn của Công ty Tư vấn Tài nguyên Du lịch (TRC) theo yêu cầu của Tổ chức Hợp tác
Kỹ thuật Đức (GTZ) thuộc dự án: Bảo tồn và Quản lý bền vững nguồn tài nguyên
thiên nhiên Khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Quảng Bình, Việt Nam.
UNWTO (2010). Hướng dẫn thực tiễn về Phát triển sản phẩm du lịch: UNWTO.
WWF Armenia (2011). Chương trình Du lịch cộng đồng, thôn, Koghb, vùng Tavush,
Nước Cộng hoà Armenia. Tải từ trang thông tin điện tử />nents/4.02.01%20General/4.02.01.Armenia/Koghb_Visitor_Programme_Eng.pdf,
vào ngày 10/6/2012.

18


Appendices

Phụ lục
Phụ lục 1. Ví dụ về mức thụ hưởng hợp đồng kinh doanh du lịch theo chương trình du

Akha - (GTZ, 2006, p. 3).

20


Appendices

Phụ lục 4. Ví dụ về tính toán giá tour

21


Appendices

22