B
TR

GIÁO D CăVÀă ÀOăT O
NGă

I H CăTH NGăLONG

KHOA KHOA H C S C KH E
B

MỌNă I UăD

NG

Sinh viên th c hi n :

TR N TH D

Mã sinh viên

B00392

:

KH O SÁT KI N TH C, TH C HÀNH V PH
M DA K DA C A CÁC BÀ M CịăCONă
S ăSINHăB NH VI N NHI TRUNG

TÀI T T NGHI P H C



B00392

:

KH O SÁT KI N TH C, TH C HÀNH V PH
M DA K DA C A CÁC BÀ M CịăCONă
S ăSINHăB NH VI N NHI TRUNG

TÀI T T NGHI P H C
Ng

NGăPHÁPă

NON T I KHOA
NGăN Mă2015

NHÂN VLVH

i HDKH: Ths. BS. Nguy n Th Thái Hà

Hà N i ậ Thángă10ăn mă2015

Thang Long University Library


L I C Mă N
hoƠn thƠnh đ

c khóa lu n này, em xin bày t lòng bi t n chơn thƠnh vƠ

tình ch b o, h

i th y h

ng d n đư dƠnh nhi u th i gian t n

ng d n vƠ giúp đ em trong quá trình nghiên c u và hoàn thành

khóa lu n c a mình.
Em xin bày t lòng c m n chơn thƠnh t i các cô chú và các anh ch nhân viên
c a B nh vi n Nhi Trung

ng đư t o nhi u đi u ki n thu n l i trong quá trình l y

s li u ph c v cho khóa lu n này.
Tôi luôn cám n s quan tơm, giúp đ vƠ đ ng viên c a b n bè trong quá trình
h c t p c ng nh trong cu c s ng.
c bi t, con cám n gia đình đư luôn dƠnh cho con s yêu th

ng vƠ nh ng

đi u ki n t t nh t đ con yên tâm h c t p và hoàn thành khóa lu n t t nghi p đ i
h c.
Hà N i, ngày 09 tháng 08 n m 2015
Sinh viên

Tr n Th D


C ng hòa xã h i ch ngh aăVi t Nam

c công b

trong b t k m t tài li u nào khác.
Hà N i, ngày 09 tháng 08 n m 2015
Sinh viên

Tr n Th D

Thang Long University Library


DANH M C CÁC T

VI T T T

JAHR

Joint Annual Health Review

KMC

Kangaroo Mother Care

MDGs

Millenium Development Goals

TCYTTG

T ch c y t th gi i


ng pháp

m da k da (skin to skin contact) cho tr s

sinh .......................................................................................................................6
1.2.3. Ph

ng pháp

1.3. Th c hƠnh ph

m da k da cho tr ...........................................................9

ng pháp

m da k da. ...........................................................9

1.3.1. Trên th gi i ...............................................................................................9
1.3.2. T i Vi t Nam ............................................................................................10
1.4. Tình hình nghiên c u v ph

ng pháp

m da k da ....................................11

1.4.1. Trên th gi i .............................................................................................11
1.4.2. T i Vi t Nam. ...........................................................................................11
CH


2.7. Sai s và cách kh ng ch sai s ......................................................................14
2.8. X lý và phân tích s li u ...............................................................................14
2.9.
CH

o đ c trong nghiên c u ..............................................................................14
NG 3 : K T QU NGHIÊN C U ................................................................15

3.1. Thông tin chung c a đ i t

ng nghiên c u ....................................................15

3.1.1. M t s thông tin chung c a bà m ...........................................................15
3.1.2. M t s thông tin chung c a tr s sinh ....................................................16
3.2. Ki n th c, th c hƠnh ph
3.2.1. Ki n th c v ph
3.2.2. Th c hƠnh ph

ng pháp

ng pháp
ng pháp

m da k da c a các bà m ..................17

m da k da c a các bà m ........................17
m da k da ...................................................19

3.3. M t s y u t liên quan đ n th c hành da k da. ...........................................20
3.3.1. Liên quan gi a tu i m v i th c hành da k da .......................................20

K T LU N ...............................................................................................................29
KHUY N NGH .......................................................................................................30
DANH M C TÀI LI U THAM KH O ..................................................................31
PH L C ..................................................................................................................35

Thang Long University Library


DANH M C HÌNH

Hình 1: Ph

ng pháp

m da k da ...........................................................................9


DANH M C B NG

B ng 3.1. Nhóm tu i c a các bà m ..........................................................................15
B ng 3.2. Ngh nghi p c a các bà m ......................................................................16
B ng 3.3. M t s đ c tr ng cá nhơn c a tr s sinh .................................................16
B ng 3.4. Ki n th c c a bà m v các ph

ng pháp gi

B ng 3.5. T l bà m bi t ph

m da k da ............................................18



Bi u đ 3.4. Ngu n ti p c n thông tin c a bà m v l i ích c a ..............................19
ph

ng pháp da k da ...............................................................................................19


T V Nă
Ch m sóc s c kh e s sinh hi n đang lƠ m t v n đ thu hút đ

c s quan tâm

c a các qu c gia trên toàn th gi i. Trong nh ng n m qua, t l t vong tr em nói
chung đư gi m m nh nh ng t l t vong s sinh không gi m ho c gi m không đáng
k .
M in m
khi chúng đ

c tính có kho ng 2,955 tri u tr s sinh t vong trên th gi i tr
c 1 tháng tu i. G n 43% t ng s t vong tr d

c

i 5 tu i trên th gi i

là c a tr s sinh, tr trong vòng 28 ngƠy đ u đ i ho c th i k s sinh. ¾ c a t t c
t vong s sinh x y ra trong tu n đ u c a cu c đ i chúng [5].
Vi t Nam đư có ti n b n i b t trong vi c làm gi m t l t vong tr em và
đang đi đúng h
d

Nguyên nhân c a h u h t t vong s sinh lƠ do đ non, các bi n ch ng liên
quan đ n đ (ng t khi sinh ho c không th khi sinh), và nhi m trùng [5].
M c dù h u qu do b nh t t và t vong s sinh r t n ng n nh ng các can
thi p s n có trong ph m vi các ch

ng trình ch m sóc s c kh e bà m - tr em có

th c u s ng sinh m ng c a h u h t tr s sinh [11]. Trong đó, ph

ng pháp

m

da k da là can thi p đ n gi n, d th c hi n góp ph n nâng cao s c kh e và gi m t
l t vong

tr , đ c bi t là

nh ng tr sinh non.

Ngoài vi c đi u ch nh thân nhi t, ph

ng pháp

m da k da gi a m và tr

s sinh còn có nhi u tác d ng khác nh : t ng t l bú m s m vƠ bú hoƠn toƠn, t ng
tình c m m con, phát tri n nh n th c, gi m stress, gi m nhi m khu n

tr s

minh thu n l i c a
ph

ng pháp

m da k da so v i các ph

m da k da cho tr s sinh ít đ

d ng t đ u nh ng n m 90

nhi u n

Mu n thúc đ y th c hành
bi t v l i ích, tác d ng c a hai ph

ng pháp khác.

Vi t Nam,

c đ c p m c dù nó đư đ

c áp

c khác trên th gi i [21].

m da k da đòi h i ph i nơng cao h n n a hi u
ng pháp nƠy, c ng nh s bi n chuy n l n v

ki n th c -thái đ - th c hành c a bà m và cán b y t ho t đ ng trong l nh v c

bà m có con đ non t i Khoa S sinh b nh vi n Nhi trung

2

m da k da c a các
ng n m 2015.


CH

NGă1ă: T NG QUAN TÀI LI U

1.1. M t s v năđ v ch măsócăthi t y u tr s ăsinh.
1.1.1. N iădungăch măsócăthi t y u tr s ăsinh.
Th i k s sinh đ

c tính t khi tr ra đ i cho t i h t tu n th 4 sau đ .

v i tr s sinh kh e m nh, ch m sóc thi t y u bao g m: ch m sóc tr

i

c, trong vƠ

sau khi sinh (trong ngƠy đ u tiên, nh ng ngƠy ti p theo cho đ n 28 ngƠy tu i).
NgoƠi ra, còn nh ng can thi p đ c bi t c n thi t đ i v i tr

m vƠ tr thi u cơn.

M c đích c a ch m sóc thi t y u tr s sinh lƠ giúp tr kh e m nh b ng cách đáp

1.1.2.2. Trong khi đ và 1-2 gi đ u sau đ :
s ch vƠ an toƠn
Gi

m

Bú m ngay sau đ vƠ bú m hoƠn toƠn
Ch m sóc r n vƠ m t
C p c u tai bi n s n khoa
Dùng kháng sinh trong tr

ng h p v

i s m*

H i s c s sinh*
X lỦ các bi n ch ng c a tr s sinh*
Phòng lơy truy n HIV t m sang con*

3

Thang Long University Library


1.1.2.3. Ch m sóc tr s sinh 1-2 gi đ u đ n 4 tu n sau đ :
Bú m hoƠn toƠn
Gi

m


Nam ch a đ

i 1 tu i vƠ d

i 5 tu i

Vi t

c rõ ràng l m. Tuy nhiên s li u s n có cho th y t l t vong tr d

i

5 tu i gi m đáng k trong vòng 30 n m qua, t 55/1000 trong th p k 70 xu ng còn
30/1000 vào nh ng n m đ u c a th k nƠy, trong khi đó t vong s sinh h u nh
không thay đ i và

m c 15/1000 [29]. Phân tích g n đơy v xu h

ng t vong

tr

em Vi t Nam do Ngân hàng Th gi i ti n hƠnh trong n m 2003 k t lu n r ng t l t
vong tr em d

i 1 tu i d

ng nh đư gi m xu ng con s 30/1000 tr đ s ng vào

gi a nh ng n m 90, vƠ con s này gi có th ch trong kho ng 25/1000 tr đ s ng


tr d

cao g p 2 l n thành th . T l t vong

i 1 tu i

các nhóm dân t c thi u s

cao g p 2-3 l n so v i dân t c Kinh, trong khi dân s c a t t c các nhóm dân t c
thi u s ch chi m kho ng 15% dân s Vi t Nam. T l t vong tr em cao nh t
vùng núi phía B c, sau đó lƠ B c Trung B và Tây Nguyên [30].
Theo s li u c a Ngơn hƠng Th gi i, t vong tr em Vi t Nam c ng khác
nhau theo hoƠn c nh kinh t xư h i. Nhóm có thu nh p cao nh t có t l t vong th p
nh t (13%), ng

c l i nhóm r t nghèo có t l t vong tr d

i 1 tu i vƠ d

i 5 tu i

lƠ kho ng >50% [43].
Mô hình b nh t t tr s sinh vƠ t vong s sinh: theo m t đi u tra ti n hành

7

b nh vi n Nhi và 10 b nh vi n t nh cho th y tr s sinh nh p vi n ch y u do viêm
ph i, đ non, nh th p cân, vàng da, nhi m khu n t i ch và d t t. Nguyên nhân t
vong s sinh ch y u là: nhi m khu n (viêm ph i, nhi m khu n huy t) 24%; đ non,

c sinh,

Vi t Nam

m t s vùng con s này còn cao

ng ch m sóc tr

c sinh không t

ng x ng v i

c sinh. Ch 53% ph n cho bi t đư đ

c tiêm phòng hai m i u n ván vƠ 51% đ

c khám

c u ng viên s t b

sung [30].
Ch m sóc trong sinh: Kho ng 3/4 s tr
c s y t [30]. H n 4 trong 5 s tr s sinh đ
nhiên ch t l

ng ch m sóc trong khi sinh c n đ

ng h p sinh con đ
c cán b y t đ


5

Thang Long University Library


đ a lý, dân t c, trình đ v n hóa c a bà m , n i đ nh ng không đáng k , n i ít nh t
c ng có 90% tr đ

c bú m [4]. Tuy nhiên, bú m hoàn toàn v n ch a đ

nh n và th c hành r ng rãi

Vi t Nam, th c t t l này ch đ t 7,7% [3]. Theo đi u

tra Dân s và S c kh e 2002, hi n ch có 30,8% tr < 2 tháng tu i đ
tháng th 4- 5 đ

toàn b ng s a m , 8% s tr
1.2. Gi i thi u v ph

ngăpháp

c nuôi hoàn

c bú m hoàn toàn.

m da k da.
m tr s ăsinh

1.2.1. T m quan tr ng c a vi c


ng đ

ng v i m t ng

đ 00C và s m t nhi t càng l n
ch n

m trong nhi t đ môi tr

tr th p cân, tr không đ

ng
nhi t

c lau khô và qu n

m [19].

1.2.2. Khái ni m v ph

ngăphápă

m da k da (skin to skin contact) cho tr

s ăsinh
M t s nhà nghiên c u g i da k da lƠ Kangaroo mother care (ch m sóc bƠ m
C ng-gu-ru) ho c Kangaroo care (ch m sóc C ng-gu-ru) nh ng khái ni m này
không hoàn toàn gi ng nhau. T i H i th o Qu c t đ u tiên t ch c t i Trieste, Italy
1996, có t i h n 13 khái ni m khác nhau v ch m sóc bƠ m C ng-gu-ru nh ng các


s sinh b ng cách đ t tr tr n ho c qu n m t l p tã m ng tr c ti p lên da (ng c
ho c b ng) c a m (ho c m t ng
skin contact) đ

i l n khác)” . Ph

ng pháp da k da (skin-to-

c s d ng trong nghiên c u này v i đ nh ngh a lƠ: “Ti p xúc da k

da tr c ti p gi a m và con trong vòng 30 phút sau khi sinh” [37].
Can thi p ch m sóc bƠ m C ng-gu-ru đ y đ đ
và Martinez áp d ng l n đ u t n m 1979
tr ng b nh t t và t vong cao

c nhóm bác s nhi khoa Rey

Bogota, Columbia đ kh c ph c tình

tr sinh non và nh cân do thi u l ng p và nhi m

khu n b nh vi n nghiêm tr ng. K t qu là t l t vong tr s sinh

Bogota đư gi m

t 70% xu ng còn 30% [17]. Nh tính u vi t, k thu t nƠy đ

c phát tri n r ng


ph

ng pháp da

m k da gi a m và con (skin-to- skin contact) t t nh t nên th c

hi n ngay sau khi sinh nh ng nó v n có tác d ng vào b t k th i gian nào và v i
th i gian ti p xúc ng n v n mang l i l i ích cho tr [6]. Các l i ích bao g m:
Ki m soát thân nhi t và chuy n hóa: ki m soát thân nhi t t t, khôi ph c nhi t
đ bình th

ng nhanh h n đ i v i nh ng tr b l nh, k c tr sinh non Các quan sát

cho th y nh p tim ph i, s th , gi c ng và hành vi c a tr ti p xúc da k da t
t ho c t t h n so v i tr b tách m [19]. S t
hi u qu khác n a nh lƠm gi m l

ng

ng tác gi a m và con còn có nhi u

ng cortisol - là ch s báo hi u stress trong
7

Thang Long University Library


n

c b t c a tr , gi m đau, gi m khóc, giúp tr s m thích nghi v i môi tr

c ti p xúc da k da. Tr c ng không có nguy c b i nhi m m i liên quan đ n

vi c ti p xúc da k da v i m [39].
Thúc đ y nuôi con b ng s a m và s t ng tr
qu c a ph
các n

ng c a tr : Các nghiên v hi u

ng pháp da k da đ i v i vi c nuôi con b ng s a m đ

c có thu nh p th p đ u cho th y ph

c th c hi n

ng pháp nƠy lƠm t ng t l và th i gian

nuôi con b ng s a m [15], [21]. M t s nghiên c u khác th c hi n

các n

c có

thu nh p cao n i th c hi n da k da mu n h n vƠ th i gian ti p xúc ít h n c ng cho
th y ph

ng pháp nƠy có nh h

ng t t đ i v i vi c nuôi con b ng s a m [22].


i m c m th y mình có kh

n ng ch m sóc con h n [40]. Ngoài ra, có th áp d ng ph
m l i đ i v i tr b h nhi t ho c đ
Th c hi n ph

ng pháp da k da đ làm

m cho tr trong khi v n chuy n [18].

ng pháp da k da nh th nƠo? T t c các bƠ m , không phơn

bi t đ tu i , s con, trình đ v n hóa, phong t c t p quán vƠ tôn giáo đ u có th
8


th c hi n da k da n u đi u ki n s c kh e cho phép. Theo tiêu chu n nghiên c u
nƠy, tr s sinh đ

c đ t tr c ti p da k da lên ng c ho c b ng m trong vòng 30

phút sau sinh.
1.2.3. Ph

ngăphápă

m da k da cho tr

Lau khô, qu n kh n, tư khô, n m phòng m, t t nh t
cho tr s sinh ti p xúc da k da trên ng c/ho c b ng m . D


th da k da v i m ho c m t ng
1.3. Th căhƠnhăph

ngăpháp

i l n khác.

m da k da.

1.3.1. Trên th gi i
T đ nh ngh a v ph

ng pháp da k da t i H i th o Qu c t l n đ u tiên 1996

Italy, đ n 1998, đư có H i ngh Qu c t đ u tiên v ti p xúc da k da

Baltimore,

Maryland, M , và H i th o Qu c t l n th 2 t i Bogota, Colombia.
9

Thang Long University Library


NgƠy nay, theo

c tính, ch m sóc bƠ m C ng-gu-ru đư đ

c th c hi n

c
đ

c th c hi n

c phát tri n [11]. M t nghiên c u

nhi u n

c trên th gi i, k

Anh cho th y, can thi p này r t khó

c th c hi n vì đòi h i có s bi n chuy n l n trong th c hành, qui t c vƠ v n hóa

đ i v i nhi u cán b y t [8]. Do v y, đ thúc đ y th c hi n ti p xúc da k da gi a
m và con, c n nêu ra l i ích c a ph
vi n, cán b y t và c ng đ ng

các n

ng pháp cho bƠ m , tr em, gia đình, b nh
c phát tri n vƠ các n

c đang phát tri n.

C n nghiên c u thêm đ cung c p thông tin có giá tr v can thi p d a vào b ng
ch ng trong ch m sóc bƠ m và tr s sinh.
1.3.2. T i Vi t Nam
Lau khô và

Th y i n Uông Bí, B nh vi n Ph S n Thành ph H Chí Minh, B nh vi n Ph
s n H i Phòng, B nh vi n Ph S n Thái Bình, B nh vi n Ph S n Thanh Hóa,
B nh vi n
khoa Trung

a khoa Thái Nguyên, B nh vi n Nhi Trung

ng, B nh vi n

a

ng Hu .... Tuy nhiên do ch a có h th ng theo dõi liên t c và hi u

qu nên có r t ít s li u v th c hi n nh ng hành vi này. T i B nh vi n Uông Bí,

10


ch m sóc bƠ m C ng-gu-ru đ

c áp d ng t n m 1985 vƠ đư tr thƠnh th

ng

quy trong đi u tr vƠ ch m sóc tr đ non và tr có cân n ng khi sinh th p.
1.4. Tình hình nghiên c u v ph

ngăphápă

m da k da

th p [27].
Nghiên c u t nhi u n

c khác nhau c ng cho th y KMC là m t ph

ng pháp

hi u qu đ đi u tr tr sinh non [13], [16], mà các bà m đư th c hành KMC có th
th y nó ch p nh n đ

c [16], [33], [35], và r ng KMC có th có m t tác đ ng tích

c c đ n s c kh e c a bà m trong tr

ng h p nh t đ nh [12], [36].

1.4.2. T i Vi t Nam.
V th c hành gi
cho tr s sinh

m tr s sinh, còn ít s li u v th c hành gi

Vi t Nam. Vi n Nhi Trung

m nói chung

ng 1998-2000, đư có m t s báo cáo

v t l tr nh p vi n liên quan đ n h thân nhi t, t l tr có d u hi u h nhi t trong
t ng s s sinh t vong t i b nh vi n trong 24 gi đ u sau đ . M t nghiên c u t i


NGă2ă:

IăT

NGăVÀăPH

NGăPHÁPăNGHIểNăC U

aăđi m và th i gian nghiên c u

2.1.

Nghiên c u đ

c ti n hành t tháng 5/2015 đ n tháng 10/2015 t i Khoa S

sinh B nh vi n Nhi Trung

ng .

2.2. Thi t k nghiên c u
Thi t k nghiên c u c t ngang mô t .
iăt

2.3.

ng nghiên c u

Là nh ng bà m đ non có con n m trong khoa S sinh B nh vi n Nhi Trung

i sau khi đư đ

c gi i thích v m c đích vƠ m c tiêu nghiên c u

nh ng t ch i tham gia nghiên c u.
2.4. C m u và ch n m u
2.4.1. C m u
C m u c a nghiên c u đ

c tính theo công th c sau (d a trên ph n m m tính

toán c m u WHO sample size 2.0).

Trong đó:
n: C m u c n thi t
: M c Ủ ngh a th ng kê (Ch n  = 0,05 ng v i đ tin c y 95%
vào b ng ta đ

c Z(1 ậ

p = 0,2: T l ng

/2) =

i ng

thay

1,96).


Bi n s / Ch s

nghiên c u

th p s li u

ng pháp

thu th p

M t s đ c - Tu i, trình đ h c v n, ngh nghi p
tr ng cá nhơn c a bà m .
c ađ it

ng - Tu i, gi i, th t sinh, cân n ng khi

B câu h i

Ph ng v n
bà m

nghiên c u sinh c a tr s sinh.
- S c n thi t ph i gi

m cho tr sau

sinh.
Ki n th c,
th c hành
ph


ng pháp da k da.

- T l

bà m

ph

m cho con b ng

ng pháp da k da.

- Tu i m v i th c hành da k da
Các y u t
liên quan đ n
th c hành da
k da.

- Liên quan gi a trình đ h c v n m v i
th c hành da k da.
- Liên quan gi a ngh nghi p m v i th c B câu h i
hành da k da

Ph ng v n
bà m

- Liên quan gi a m t s y u t c a tr
s sinh đ n th c hành da k da.
13

Trong quá trình nh p s li u, b s li u đ
ki m tra thông tin nh p m t cách k l

c nh p l i 10% s phi u nh m

ng nh t, h n ch sai s m t cách t i đa.

S d ng CHECK đ h n ch sai s trong quá trình nh p s li u.
2.8. X lý và phân tích s li u
S li u sau khi đư thu th p đ
sau đó đ

c làm s ch thô và nh p trên ph n m m Epidata,

c chuy n sang ph n m m STATA 12 đ x lý và phân tích.

Các t n s quan sát và t l % c a các bi n s đ c l p và ph thu c đ

c tính

và bi u th trên các b ng.
Các giá tr , đ l ch chu n đ

c tính cho các bi n s đ nh l

ng.

S d ng phơn tích đa bi n đ h n ch các y u t nhi u nh h

ng đ n k t qu


ng pháp da k da.
14

m tr b ng