B ăGIỄOăD CăVẨă ẨOăT Oă
TR

NGă

IăH CăTH NG LONG

KHOAăKHOAăH CăS C KH E
B ăMỌNă I U D

NG

-----***-----

TR NăV NăLIểM
Mã sinh viên: B00372

TH C TR NG KI M SOÁT NHI M KHU N
CÁC KHOA LÂM SÀNG B NH VI N B CH
MAIăN Mă2015

TÀI T T NGHI P C

Ng

NHỂNă I UăD

NG H VLVH

i HDKH: PGS.TS Nguy n Vi t Hùng


giúp đ tôi trong su t quá trình th c hi n khóa lu n này.
Tôi xin chân thành c m n Cánăb ănhơnăviênăyăt ,ăB nhăvi năB chăMaiăđã nhi t
tình h p tác giúp tôi th c hi n khóa lu n.
Tôi xin đ

c bày t lòng bi t n vô h n t i chaăm ăvƠăgiaăđìnhăđã giành cho tôi

s quan tâm đ ng viên, tình yêu th

ng đ tôi có đ ng l c h c t p và ph n đ u tr

ng

thành nh ngày hôm nay.
Cu i cùng, xin chân thành c m n b năbèătôiă- nh ng ng

i luôn bên c nh chia

s , đ ng viên và giúp đ tôi trong su t quá trình h c t p và th c hi n khóa lu n t t
nghi p.
Hà N i, tháng 11 n m 2015
Sinh viên

Tr n V n Liêm

Thang Long University Library


DANHăăM CăCỄCăCH ăVI T T T
Trung tâm ki m soát và phòng ng a d ch b nh Hoa

Kh khu n/ti t khu n

KKB

Khoa khám b nh

KSNK

Ki m soát nhi m khu n

NKBV

Nhi m khu n b nh vi n

NVYT

Nhân viên y t

PHCN

Phòng h cá nhân

K. PHCN

Khoa ph c h i ch c n ng

PT PHCN

Ph


Y h c h t nhân – ung b

ng kh p

ng ti n phòng h cá nhân

ng

u


M CL C
TăV N
Ch

....................................................................................................... 1

ng 1: T NGăQUANăTẨI LI U ................................................................. 3

1.1. Nhi m khu n b nh vi n ................................................................................. 3
nh ngh a ................................................................................................. 3

1.1.1.

1.1.2. M t s đ c đi m khái quát v NKBV ....................................................... 3
1.1.3. Tác nhân chính gây nhi m khu n b nh vi n ............................................. 3
1.1.4. Ngu n lây truy n nhi m khu n b nh vi n ................................................. 4
1.2. N i dung tri n khai công tác ki m soát nhi m khu n ..................................... 5
1.2.1. V sinh tay ................................................................................................. 5
1.2.2. Th c hi n các quy đ nh v vô khu n ......................................................... 5


ng 2:

2.1.

it

IT

NG VÀ PH

NG PHÁP NGHIÊN C U .................... 10

ng nghiên c u..................................................................................... 10

2.2. Ph

ng pháp nghiên c u ................................................................................ 10

2.2.1.

a đi m và th i gian ............................................................................... 10

2.2.2. Ph

ng pháp nghiên c u .......................................................................... 10

2.2.3. Ph

ng ti n nghiên c u ............................................................................ 10


Ki m soát nhi m khu n theo n i dung .................................................... 24
n th c, ph ng ti n và th c hành công tác ki m soát nhi m khu n......... 24
Ki n th c ki m soát nhi m khu n ........................................................... 24
Ph ng ti n ki m soát nhi m khu n ........................................................ 25
Th c hành ki m soát nhi m khu n .......................................................... 25

K T LU N ......................................................................................................... 27
ăXU T,ăKI N NGH .................................................................................... 28
TẨIăLI UăTHAM KH O
PH ăL C


DANHăM CăB NG,ăBI Uă
B ng 3.1:

T l đi m đ t TB v ki n th c ki m soát nhi m khu n theo kh i đi u
tr trong hai giai đo n ..........................................................................18

B ng 3.2:

T l đi m đ t v ph

ng ti n ki m soát nhi m khu n theo kh i đi u

tr trong hai giai đo n ..........................................................................19
B ng 3.3:

T l đi m đ t v th c hành ki m soát nhi m khu n theo kh i đi u tr
trong hai giai đo n ...............................................................................21


u tiên hàng đ u t i các c s y t , đ c

c tình hình di n bi n nhi u d ch b nh nguy hi m liên t c xu t hi n trong

th i gian g n đây.
Theo nghiên c u SENIC, 1/3 NKBV có th phòng ng a đ
ch

c khi tri n khai

ng trình ki m soát nhi m khu n thích h p. Chi phí phòng ng a NKBV

250 gi

BV

ng b nh chi m kho ng 6% t ng chi phí phát sinh do NKBV. Do v y, làm

gi m t l NKBV mang l i an toàn cho BN, c i thi n ch t l

ng ch m sóc, đi u tr

và đem l i hi u qu kinh t cho BV. H n n a, phòng ng a NKBV còn là yêu c u
b t bu c v y đ c [3].
Ch

ng trình KSNK đ u tiên đ

c b t đ u t nh ng n m 1950 t i M cùng


ng liên quan đ n th

khu v c H i s c c p c u, S sinh và Ngo i

khoa. M t s nghiên c u t i B nh vi n B ch Mai cho th y NKBV chi m 5,0% và
đ c bi t t ng cao

Khoa H i s c tích c c: 15,0%. Ngoài làm t ng t l t vong còn

làm t ng g p đôi th i gian n m vi n và chi phí đi u tr . i u đáng lo ng i là NKBV
làm t ng s d ng kháng sinh và tình tr ng vi khu n kháng thu c [1] [9] [10].

1


T i Vi t Nam, quy ch ch ng NKBV l n đ u tiên đ
1997 và đ n n m 2009, B Y t đã ban hành thông t s 18 h
khai công tác KSNK và m t s h

c ban hành vào n m
ng d n t ch c tri n

ng d n v : kh khu n/ti t khu n, v sinh

tay, tiêm an toàn, phòng ng a chu n, phòng ng a cách ly, phòng ng a nhi m khu n
v t m , nhi m khu n hô h p, nhi m khu n huy t và nhi m khu n ti t ni u nh m
gi m thi u NKBV t i các c s y t .
B nh vi n B ch Mai là b nh vi n đa khoa tuy n cu i
đ n t nhi u vùng mi n khác nhau trong c n

khu n phù h p t i các khoa lâm sàng trong b nh vi n.

2

Thang Long University Library


Ch

ng 1

T NG QUAN TÀI LI U
1.1. Nhi măkhu năb nh vi n

1.1.1.

nh ngh a [6]
Theo CDC, Hoa K (1988), NKBV là nh ng nhi m khu n m c ph i trong

b nh vi n, th
không

ng xu t hi n sau 48 gi nh p vi n và không hi n di n c ng nh

giai đo n

b nh t i th i đi m nh p vi n.

1.1.2. M t s đ c đi m khái quát v NKBV [6] [9] [10]
NKBV không ch gói g n


ng g p: nhi m khu n ti t ni u, nhi m khu n ph i,

nhi m khu n v t m và nhi m khu n huy t. Nh ng lo i nhi m khu n này th

ng

liên quan t i các th thu t xâm nh p.

1.1.3. Tác nhân chính gây nhi m khu n b nh vi n [12]
M i vi sinh v t nh : vi khu n, virus, ký sinh trùng, n m đ u có th gây
NKBV trong đó vi khu n là nhóm c n nguyên ph bi n nh t.
H vi khu n gây NKBV r t phong phú và đa d ng v ch ng lo i, có tính đ
kháng cao v i các kháng sinh thông d ng.

c bi t, các vi khu n Gram âm đa

kháng kháng sinh xu t hi n ngày càng nhi u t i các đ n v ch m sóc tích c c và
m t s b nh vi n, các vi khu n này lan r ng ra toàn b nh vi n, đang thách th c ch t
l

ng khám ch a b nh.

3


Nh ng n m g n đây, v i s xu t hi n ngày càng nhi u các v d ch, đ i d ch,
đ c bi t là các v d ch viêm đ

ng hô h p c p tính trong các c s khám ch a b nh


i mang m m b nh. B t c ng

i b nh: có th m c nhi m khu n ho c là
i b nh nào c ng có th là ngu n lan truy n

NKBV quan tr ng.
- Các y u t môi tr

ng

+ Không khí: không ph i là môi tr
Tuy nhiên trong môi tr
đ

ng thu n l i cho vi sinh v t phát tri n.

ng b nh vi n, không khí th

ng d b ô nhi m và tr thành

ng lây truy n quan tr ng. M c đ ô nhi m vi sinh v t trong không khí thay đ i

theo đ a đi m, m t đ ng

i b nh và nhân viên y t trong bu ng b nh. M t s vi

sinh v t gây b nh có th có trong không khí b nh vi n nh t c u vàng, liên c u,
tr c khu n m xanh, vi khu n đ
+N

ng máu, hi n ch a có b ng ch ng cho th y các ch t th i khác trong b nh

vi n làm lan truy n NKBV.
+

v i y t : là ngu n ch a vi sinh v t và có kh n ng lan truy n tác nhân

gây NKBV.

ã có nghiên c u cho th y nhi m khu n s t Q, n m da, gh , v.v...

nhân viên y t x lý đ v i b n không đúng quy trình.
1.2. N iădungătri năkhaiăcôngătácăki măsoátănhi măkhu n [1][3][7][8][11]

1.2.1. V sinh tay
- Th y thu c, nhân viên y t , h c sinh, sinh viên th c t p t i các c s khám
ch a b nh ph i tuân th r a tay đúng ch đ nh và đúng k thu t theo h

ng d n c a

B Yt .
- Ng
đ nh và h

i b nh, ng

i nhà ng

i b nh và khách đ n th m ph i r a tay theo quy


các khu v c vô khu n.

1.2.3. Làm s ch, kh khu n, ti t khu n d ng c và ph
tr

- Các d ng c , ph

ng ti n, v t li u y t dùng trong ph u thu t, th thu t và

các k thu t xâm l n khác ph i đ
l

ng ti t khu n tr

ng ti n ch m sóc, đi u

c kh khu n, ti t khu n và đ

c khi s d ng theo h

ng d n c a B Y t .

5

c ki m soát ch t


- Các d ng c , thi t b , ph
m i ng


- D ng c đ ng trong các bao gói, h p đã quá h n s d ng, bao bì không còn
nguyên v n ho c đã m đ s d ng trong ngày nh ng ch a h t thì không đ
d ng cho ng

cs

i b nh mà ph i ti t khu n l i.

1.2.4. Th c hi n các bi n pháp phòng ng a cách ly
-

C s khám b nh, ch a b nh ph i tuyên truy n, hu n luy n cho th y

thu c, nhân viên y t , ng

i b nh, ng

i nhà ng

i b nh, khách th m th c hi n các

bi n pháp phòng ng a cách ly thích h p.
-

Nhân viên y t ph i áp d ng các bi n pháp Phòng ng a chu n khi ti p xúc

v i máu, d ch sinh h c khi ch m sóc, đi u tr v i m i ng
b nh đ
-


c tiêm phòng v c xin phòng ng a các b nh truy n nhi m nh viêm gan B, cúm

và các b nh truy n nhi m nguy hi m khác.
- Nh ng ng

i b nh nhi m khu n do vi khu n đa kháng thu c ph i đ

d ng bi n pháp phòng ng a cách ly phù h p v i đ

c áp

ng lây truy n c a b nh.

1.2.5. Giám sát phát hi n nhi m khu n m c ph i và các b nh truy n nhi m
trong c s y t
- C s khám b nh, ch a b nh t ch c, giám sát, phát hi n và thông báo, báo
cáo các tr

ng h p nghi ng m c b nh truy n nhi m t i nguy hi m theo quy đ nh

c a pháp lu t v phòng, ch ng b nh truy n nhi m
- T ch c giám sát, phát hi n, báo cáo và l u gi s li u v các tr

ng h p

nhi m khu n m c ph i trong m i c s khám b nh, ch a b nh và đ a ra các bi n
pháp can thi p k p th i nh m làm gi m nhi m khu n liên quan đ n ch m sóc y t .

1.2.6. V sinh môi tr




+ Có quy đ nh và th c hi n v sinh t y u bu ng b nh và các ph
ch m sóc liên quan ngay sau khi ng
n ng gây d ch đ

ng ti n

i b nh m c các b nh truy n nhi m có kh

c chuy n khoa, chuy n vi n, ra vi n ho c t vong.

+ B o đ m v sinh khoa phòng, v sinh ngo i c nh và t ch c di t chu t, di t
côn trùng đ nh k theo quy đ nh đ m b o môi tr

ng xanh, s ch, đ p và an toàn.

- H lý và nhân viên làm công tác v sinh t i các c s khám b nh, ch a b nh
ph i đ

c đào t o v v sinh trong các c s y t theo ch

ng trình đào t o do B Y

t ban hành.

1.2.7. V sinh đ i v i ng
- Ng
ng


- C s tr c ti p ch bi n và phân ph i th c n, n

c u ng trong c s khám

b nh, ch a b nh ph i có gi y ch ng nh n đ đi u ki n v sinh an toàn th c ph m và
ng

i làm vi c tr c ti p trong c s này đ

c ki m tra s c kho đ nh k và th c

hi n đúng quy đ nh c a pháp lu t v v sinh an toàn th c ph m.

1.2.9. Qu n lý và s d ng đ v i
- C s khám b nh, ch a b nh ph i th c hi n đúng quy ch trang ph c y t
cho ng

i b nh, ng

thay đ v i cho ng

i nhà và nhân viên y t ; có l ch thay đ v i và th c hi n vi c
i b nh hàng ngày và khi c n.

8

Thang Long University Library


-

p, mai táng, di chuy n thi hài ph i th c hi n theo đúng

quy đ nh c a B Y t t i Thông t s 02/2009/TT-BYT ngày 26/5/2009 v H
d n v sinh trong ho t đ ng mai táng và h a táng.

9

ng


Ch
IT
it

2.1.

ng 2

NG VÀ PH

NG PHÁP NGHIÊN C U

ng nghiên c u

T t c các khoa lâm sàng c a B nh vi n B ch Mai (28 khoa).
2.2. Ph ng pháp nghiên c u
aăđi măvƠăth i gian

2.2.1.


-

V sinh môi tr

-

V sinh tay

-

Kh khu n ti t khu n

-

S d ng ph

-

Qu n lý đ v i

-

Qu n lý ch t th i

c thi t k s n đ đánh giá các n i dung:

ng

ng ti n PHCN


p: T ng đi m đ t c a 1 khoa.
P: T ng đi m t i đa c a 1
khoa. n: T ng s khoa đ

c

đi u tra.
2.2.6.

oăđ cănghiên c u:
Vi c đánh giá công tác KSNK t i các khoa lâm sàng là nhi m v c a khoa

KSNK và đã đ

c s đ ng ý c a Ban giám đ c B nh vi n.

Vi c ki m tra/đánh giá không làm nh h
tr ng

i b nh.

11

ng đ n công tác ch m sóc và đi u


S ă

ăNGHIểN C U


vi n B ch Mai.

Xác đ nh ph

ng pháp ki m tra, đánh

giá công tác KSNK t i các khoa l m
sàng cho phù h p.

13


Ch ng 3
K TăQU ăNGHIểN C U
3.1.

K tăqu ăki mătraăt ngăquátăcôngătácăki măsoátănhi m khu n
95

HSTC

97.8
99.2
97.8
99.6
100
100
100
96.5
100


82.6

YHHN-UB

100

KCBTYC

87.1

Th n NT

87.5

100
98.9

Th n TN

90.4

Tiêu hóa

91.5
100
93.2

Tâm th n


100
98.9
100
94.2
99.8

Hô h p
D

100

ng

Da li u
CXK
N i ti t
Truy n nhi m
T ng
0

10

20

30

40

50


đo n 1 đ u l n h n/b ng giai đo n 2.
-

T l đi m đ t trong giai đo n 1 t i các khoa đ u > 97,0%. Trong giai đo n
2, t l đi m đ t th p h n giai đo n 1 và có s bi n đ i khá l n gi a các
khoa, dao đ ng t 80,0% - 100%; th p nh t t i các khoa: HHTM (80,0%),
PHCN (81,7%), YHHN-UB (82,6%).

-

Các khoa thu c kh i HSCC có s chênh l ch đi m đ t gi a 2 giai đo n th p.

-

Các khoa thu c kh i N i có s chênh l ch đi m đ t gi a 2 giai đo n khá cao.

15


%
100

100

P < 0,05

100

P < 0,05



Kh i ngo i

Kh i nhi

Kh i s n

Giai đo n 1

Kh i n i

HSCC

Giai đo n 2

Bi uăđ ă3.2: So sánh t ăl ăđi măđ tăv ăcôngătácăKSNK t iăcácăkh iătheoă2ăgiai đo n

Nh n xét:
-

Ngoài kh i HSCC thì các kh i đi u tr : N i, Ngo i, S n, Nhi đ u có t l
đi m đ t v công tác KSNK giai đo n 2 th p h n giai đo n 1 có ý ngh a
th ng kê (P < 0,05).

-

Kh i HSCC có t l đi m đ t th p nh t trong các kh i trong giai đo n 1
(89,9%) nh ng l i cao nh t trong giai đo n 2 (98,2%).

-


97.4

96
94.7
94.3
93.8

94

93.5

92

90
88.6

88

86

84

82
KK/TK

QL V

S d ng
PTPHCN

đo n 1 và 2.

17

c giai


K t qu ki m tra ki n th c, ph
nhi măkhu n

3.2.

ng ti n và th c hành ki m soát

3.2.1. Ki năth căki măsoátănhi măkhu nătheoăkh iăđi uătr ăvƠătheoăgiaiă
đo nănghiên c u
B ngă3.1:ăT ăl ăđi măđ tăTBăv ăki năth căki măsoátănhi măkhu nătheoă
kh iăđi uătr ătrongăhaiăgiai đo n
T ăl ă(%)ăđi măđ tăTB G 1

T ăl ă(%)ăđi măđ tăTB G 2

N i dung

Ki n th c
VST
P
Ki n th c
PLCT
P

100

100

100

100

82,4 ±
31,2

95,0 ±
15,4

88,8 ±
25,3

87,5 ±
24,8

97,6 ±
10,9

-

-

-

-


96,4 ±
6,6

100

-

-

-

-

-

> 0,05

> 0,05

> 0,05

-

> 0,05

100

100



> 0,05

> 0,05

< 0,05

< 0,05

Trong giai đo n 1, t l đi m đ t v ki n th c VST, PLCT và s d ng
PTPHCN c a các kh i đi u tr đ u đ t 100%.

-

Trong giai đo n 2:

+ So v i giai đo n 1, t l đi m đ t v ki n th c VST, PLCT và s d ng
ph

ng ti n PHCN đ u gi m

các kh i đi u tr . Ki n th c VST th p nh t

kh i N i (82,4%), ki n th c PLCT th p nh t

kh i Nhi (96,4%), ki n

th c s d ng PTPHCN th p nh t t i kh i N i (84,3%).
+ T l đi m đ t v ki n th c s d ng PT PHCN



P

PT PHCN

P

N i

Ngo i

S n

Nhi

T ăl ă(%)ăđi măđ tăTB G 2

HSTC

P
PT thu
gom,

Ngo i

S n

Nhi

94,8 ±


-

-

-

> 0,05

> 0,05

> 0,05

-

< 0,05

100

100

100

100

100

100

100


95,2 ±

28,2

35,4

21,8

PT
KK/TK

N i

94,4 ±
100

100

100

100

100

-

-

-

> 0,05

> 0,05

> 0,05

-

> 0,05

97,3 ±

99,2 ±

98,7 ±

99,6 ±

98,2 ±

6,7

2,6

3,8

1,8

5,1