T V Nă
B nhăđáiătháoăđ

ngă( T )ălƠăb nhălỦăr iălo năchuy năhóaăth

cóădi năbi năph căt p,ăv iăt căđ ăphátătri năr tănhanh,ăb nhăđ
cácăn

căđangăphátătri n.ăTheoă

căxemălƠăđ iăd chă ă

cătínhăm iănh tăc aăliênăđoƠnă T ăQu căt ă(IDF)ă

trong n mă2013ăcóăkho ngă382ătri uăng
có đ nă592ătri uăng

ngăg pănh t,ă

iăm că T ătrênătoƠnăth ăgi iăvƠ d ătínhă

iăvƠoăn mă2035ăvƠăvùngăTơyăTháiăBìnhăD

ngă(trongăđóăcóă

Vi tăNam)ăs ăt ngăkho ngă46%ăvƠoăn mă2035ă[27].
T ă lƠă v nă đ ă s că kh eă c ngă đ ngă c aă toƠnă c u,ă b nhă gơyă raă nhi uă bi nă
ch ngă ă nưo,ă m t,ă tim,ă th n,ă m chă máu,ă th nă kinh… nhă h
l

ngă t iă tu iă th ,ă ch tă

máuă vƠă cácă y uă t ă nguyă c .ă K tă qu ă nghiênă c uă c aă Diabcareă ă khuă v că chơuă Ễă
trongă đóă cóă Vi tă Nam,ă choă th yă t ă l ă b nhă nhơnă T ă đ tă đ

că m că tiêuă glucoseă

máuălƠăr tăth pă[24], [25].
Doăđóăđ ătƠiănƠyăđ
1.

căth căhi năv iăm cătiêu:

Kh o sát th c tr ng ki m soát đa y u t : glucose máu lúc đói, HbA1c, huy t áp
và lipid máu c a b nh nhân T

typ2 đi u tr ngo i trú t i khoa Khám Ch a

B nh Theo Yêu C u (KCBTYC) - B nh vi n B ch Mai n m 2015.
2.

Hi u qu t v n và giáo d c c a đi u d
c a b nh nhân T

ng viên trong ki m soát đa y u t

typ 2 đi u tr ngo i trú t i khoa Khám Ch a B nh Theo

Yêu C u - B nh vi n B ch Mai sau 3 tháng và sau 6 tháng.
1



Cushing, Basedow,ă toă đ uă chi…),ă doă thu că ho că hóaă ch t(Glucocorticoid,ă thiazid,ă
T3,ăT4…),ădoădiătruy nă(Turner,ăKlinfenter,ăDown…)
1.2. D CH T H Că ỄIăTHỄOă

NG TYP 2

B nhă T ă lƠă m tă trongă nh ngă b nhă khôngă lơyă ph ă bi n nh tă hi nă nayă trênă
toƠnăc u.ăS ăng

iăm căb nhă T ăngƠyăcƠngăgiaăt ngăđ căbi tălƠă T ătyp 2 ngày

nayăđangătr ăthƠnhăđ iăd ch.
Theoăcôngăb ăc aăT ăch căyăt ăth ăgi i,ăn mă1985ătoƠnăth ăgi iăcóă30ătri uăng
m că T ,ăn mă1995ătrênăth ăgi iăcóă118,4ătri uăng
týp 2 là 114,9 tri uăng
tri uă ng

i,ăchi mă97,6%.ă

iă

iăm căb nhă T ,ătrongăđóă T ă

căđoán,ătrongăn mă 2013ăcóăkho ngă382ă

iă m că T ă trênă toƠnă th ă gi iă vƠă đ nă 592ă tri uă ng

55%ătrongăvòngă22ăn m.ăTrongăđóăh uăh tăng

iă vƠoă n mă 2035,ă t ngă

căg măMi nă

ngă b ngă sôngă H ng,ă Duyênă h iă mi nă Trung,ă Tơyă Nguyên,ă ôngă

NamăB ăvƠăTơyăNamăB .ăK tăqu ăchoăth y,ăt ăl ăng

iăm că T ă ăn

cătaăchi mă

5,42%ădơnăs .ăTrongăđóăTơyăNamăB ăcóăt ăl ăcaoănh tăv iă7,2%ădơnăs ăvƠăkhuăv că
TơyăNguyênăv iă3,8%ădơnăs .ăT ăl ăm că T ăt iăVi tăNamă10ăn măquaăđưăt ngăg pă
đôiăch ngăt ăVi tăNamălƠăm tătrongăcácăn

căcóăt ăl ăm iăm căcaoăvìătrênăth ăgi iă

ph iătr iăquaă15ăn măt ăl ăm că T ăm iăt ngăg păđôi[17].
1.3. C ăCH B NHăSINHă ỄIăTHỄOă

NG TYP 2

Cóă haiă c ă ch ă c ă b nă trongă b nhă sinhă c aă T ă typ 2ă đóă lƠă s ă đ ă khángă
insulinăvƠăr iălo năti tăinsulin[11], [14], [15].
- R i lo n ti t insulin:

ng

iă bìnhă th

ng,ă khiă đ


xu t hi nă T .ăKhángăinsulinăch y u là
1.4. CÁC Y U T

ng. Khi t bào beta không còn
ng máu lúcăđóiăs t ngăvƠă

gan,ăc ăvƠ mô m .

NGUYăC ăGỂYăB NHă ỄIăTHỄOă

NG

Có 3 y u t nguyăc ăchínhălƠ:
- Béo phì
- T ngăhuy tăáp.
- R iălo nălipidămáu.
NgoƠiăraăcònăcóăcácăy uăăt ănguyăc ăkhácănh :ăph n ăcóăti năs ăđ ăconătrênă4ă
kg,ăph ăn ăđưăt ngăb ăb nhă T ătrongălúcămangăthai,ătrongăgiaăđìnhăcóăb ,ăm ,ăanhă
ch ăemăb ăb nhă T ,ăng

iăcaoătu iă(ăt ă45-65ătu i)ăítăho tăđ ng.

1.5. CÁC BI N CH NG B NHă ỄIăTHỄOă
3

NG


1.5.1. Bi n ch ng c p tính c a b nh nhânăđáiătháoăđ

quangăth năkinh,ăb tăl cănam,ăsuyăy uăt
glucose máu, t năth

iămáuă ăda,ăkhôăda,ăm tănh yăc măv iăh ă

ngădơyăth năkinhăs ănưo,ăviêmăđ nădơyăth năkinhăhayăviêmăđaă

dơyăth năkinh, laoăph i,ăviêmăbƠngăquang…Bi năch ngăbƠnăchơnălƠăbi năch ngăn ngă
trongăb nhă T ăbaoăg măloét,ăb nhăx
1.6. KI MăSOỄTă AăY U T

ngăkh pă(bƠnăchơnăCharcot)ăvƠăc tăc tăchi.ă

B NHăNHỂNă T TYP 2

1.6.1. Bi n pháp không dùng thu c
- Giáo d căvƠăt ăv n: tr c ti p ho c gián ti p có mô ph ng b ng tranh nh,
phát t r iănh m giúp BN nh n th căđúngăv b nhă T :ălƠăb nh mãn tính, theo dõi
đ nh k vƠăđi u tr lâu dài.
Giáo d căvƠăt ăv n v :
+ BN c n táiăkhámăđ nh k đ đ

cătheoădõiăvƠăđi u ch nhăđ nătùyătheoăt ng

giaiăđo n c a b nh.
+ BN tuy tăđ iăkhôngăđ

c t ý b thu c ho cădùngăđ năc aăng

i khác có


ng d n BN cách s d ngămáyăđoăđ

dõiăđ

ng máu t i nhà b ngămáyăđoăđ

ng huy t t i nhà (n u BN có theo

ngămáu):ăđoăđ

ngămáuălúcăđói,ăsauă nă2hă

và ghi vào phi u theo dõi hàng ngày.
- Ch đ dinhăd

ng:ch đ

năr t quan tr ng, là n n t ngăc ăb n c a ch đ

đi u tr b nhă T .ăKhôngăth đi u tr có hi u qu
t t ch đ

T ătypeă2ămƠăkhôngăth c hi n

năh p lý, cung c păđ yăđ các thành ph n th că năvƠăl

b o cho cân n ng năđ nh, phù h p. Ch đ dinhăd

ng còn nhăh

tăđ

căvƠăduyătrìăcơnăn ngăđích

+ăTrìăhoưnăho căng năng aăbi năch ngă T
- Ch ăraănh ngănhuăc uădinhăd

ngăcáăth ăd aătrênăs ăthíchăcáănhơnăvƠăv nă

hóa,ănh ngătínhătoánăvƠăhi uăbi tăv ăs căkh e,ănh ngăđánhăgiáăđ ăch năl aăth că
ph mălƠnhăm nh,ănh ngăn ngăl căthayăđ iăhƠnhăvi,ăc ngănh ănh ngărƠoăc năđ ă
thayăđ i.

5


- V năduyătrìăs ăvuiăv ătrongă nău ngăb ngăcáchăcungăc pănh ngăthôngătinătíchă
c căv ăl aăch năth că năvƠăch ăgi iăh năch năl aăm tăs ăth că năkhiăcóănh ngăb ngă
ch ngăđ căhi u.
- Cungăc păchoăb nhănhơnă T ănh ngăcôngăc ăth căhƠnhăđ ăcóăk ăho chă nă
u ngătheoăngƠyăh nălƠăch ăt pătrungăvƠoădinhăd

ngăđ iăl

ng,ădinhăd

ngăviăl

ngă



45 - 65%ănh ngăkhôngăd

Lipid

25 – 35%

Ch tăx

≥ă5ăgăch tăx /kh uăph nă n

iă130g/ngƠy

- Vi căxơyăd ngăch ăđ ă năph iătu ăt ngăcáănhơnăđ ăphùăh păt ngăng
khôngăcóăm uăth căđ năriêngăchoăb nhăti uăđ

iăvà

ngăv iănh ngălỦădoăsau:ăm iăng

iă

đ uăcóăth ătr ngăkhácănhau,ăkinhăt ,ăsinhăho tăkhácănhayăvƠătìnhătr ngăb nhălỦăkhôngă
gi ngă nhau.ă NgoƠiă raă cònă tu iă tác,ă kh uă v ,ă thóiă quen,ă t pă quánă nă u ngă t ngă đ aă
ph

ngăkhác nhau.
- Khuy năcáoăm iăc aăcácănhƠăchuyênămônăthìăch ăđ ă năchoăBNă T ăc ngă

gi ngănh ăng


+ăT ngăs ăcalo/ngƠyăđ

cătínhătheoăcôngăth c:

T ngăs ăcalo/ngƠy

iăt

ng

Cơnăn ngălỦăt

ngăxă20-25

BNălaoăđ ngăv aăph i,ăth ătr ngătrungăbình

Cơnăn ngălỦăt

ngăxă26-30

BNăcóăth aăcơn,béoăphì,ălaoăđ ngănh

Cơnăn ngălỦăt

ngăxă30-35

BNălaoăđ ngăn ng,ăth ătr ngăg y,ăthi uădinhăd

- Phơnăb ăch tăđ m,ăch tăbéoăvƠăch tăb tăđ


ng: Khôngăs ăd ng đ

ng,ăk o,ăm tăongătr ăkhiăb ăh ăđ

+ G oă(g oăt ,ăg oăn p,ăg oăl t…):ă nă200gam/ngƠyăt

ngăđ

ngăhuy t.

ngăv iă4ăl ngă

bátăc m.
+ Khoai,ăc ăt

iă(khoaiălang,ăkhoaiăs ,ăs n…):ă nă200ă– 400gam/ngày

+ H năch ă năkhoaiătơy,ămi nărong,ăbánhăm ăvìăcácălo iăth căph mănƠyăd ălƠmă
t ngănhanhăđ

ngăhuy tă(1ăngƠyăm iălo năch ănênă nă1ăl n)

+ Bánhăng tă(khôngăquáă30gam/ngƠy).ă
+ Cácăth căph măt
100gamăg oăt

ngăđ

ngăđ


 S aăđ uănƠnhăkhôngăđ

ng:ă200ă– 400ml/ngày

+ H năch ă n:ătôm,ătr ngă(1ăqu /1ătu n),ăph ăt ngăđ ngăv t,ăm ,ăcácămónăxƠo,ărán…
+ Cácăth căph măt

ngăđ

100gamăth tăl năn căt

ngădùngăthayăth :

ngăđ

ng:ă100gamăth tăbòăn c, 100gamăth tăgƠăn căb ă

da, 100gamăcáăn c, 150gamăđ uăph , 100gam tôm
- Các lo iărauăqu :
+ năđ

căt tăc ăcácălo iărauă300ă– 500gam/ngày

+ Qu :
 Khôngă năqu ăs yăkhô.
 Qu ăítăng tănh ăcam,ăb

i,ăcácălo iăđƠo,ăm n,ăthanhălong,ăchômăchôm:ă nă


ngănguyăc ăcaoă[23], [28].

Các nghiên c u trên th gi iăđưăchoăth y, vi c t p luy n th l căth
có tác d ng làm gi m n ngăđ glucose huy tăt

ngăc ă

ng xuyên

ngă b nhănhơnă T ătyp2,ăđ ng

th i giúp duy trì s bình n c a lipid máu, huy t áp, c i thi n tình tr ng kháng
insulin, và c i thi n tích c c v m t tâm lý. S ph i h p ho tăđ ngth l căth
xuyênăvƠăđi u ch nh ch đ

ng

năcóăth giúp làm gi mănguyăc ăm c b nhă T ătypă2ă

m t cách r tăđángăk .
1.6.2. Bi n pháp dùng thu c
Theo khuy năcáoăc aăWHOă2002ă[30], IDF 2005 [31]nênăđi uătr ăb ngăthu căkhiă
ch ăđ ă n, luy năt păvƠăcôngătácăgiáoăd căkhôngăgiúpăng

iăb nhăđ tăđ

căm cătiêuă

đi uătr .ăTùyăthu căvƠoăn ngăđ ăglucoseămáu,ăcơnăn ngăc aăb nhănhơn,ătìnhătr ngăcácă
bi năch ngăc pătínhăđ ăl aăch năphácăđ ăđ nătr ăli uăhayăph iăh p.


HbA1c (%)



căhuy tă ápă
T ă ph n có thai.

+ BN có nh ng b nh n i ti tăkhácăkèmătheoă(toăđ u chi, h i ch ng Cushing).
+ BN có nh ng bi n ch ng c pătínhănh ănhi m khu n huy t, hôn mê nhi m
toan ceton, hônămêăt ngăápăl c th m th u.
+ BN trong tình tr ng r i lo n ý th c.
+ BNăkhôngăđ ng ý tham gia tr l i ph ng v n, b nhănhơnăkhôngăđ kh n ngă
tr l i chính xác câu h i ph ng v nănh :ăquáăgiƠăsaăsútătríătu , lú l n,ăcơm,ăđi c, có
nhi u b nh n ngăkhácăđiăkèm…
2.2.ăPH

NGăPHỄPăNGHIểNăC U

2.2.1. Thi t k nghiên c u
- Nghiên c u can thi p cóăđánhăgiáătr

c sau.

- C m u thu n ti n: trong th i gian t thángă6/2014ăđ n tháng 6/2015 chúng
tôi thu th păđ

c 119 m u b nh án nghiên c u.
11


2.2.2. Các ch s nghiên c u
Các b nh nhân đ

c ph ng v n, khám b nh và làm các xét nghi m theo m t



- S ăli uăđ

căphơnătíchăb ngăph năm măSPSSă16.0.

- Cácăthu tătoánăđ
+ Tínhăt

LI U

căs ăd ng:

ăl ă%.

+Tínhăgiáătr ătrungăbìnhăvƠăđ ăl chăchu n.
+ So sánh các trung bình,ăt ăl ă%.
+ S ăd ngăcácătestăth ngăkê:ăTtestăghépăc păchoă2ănhómăv iăs ăli uătuơnătheoă
phơnăb ăchu n;ăSigntestăchoăs ăli uăphơnăb ăkhôngăchu n
+ pă>ă0,05:ăKhácăbi tăkhôngăcóăỦăngh aăth ngăkê.
+ pă

Xét nghi m:ăđ ngămáuălúcăđói,ăHba1c,ă
lipidămáu;ăđoăhuy tăápăsauă3ăthángă
Canăthi păt ăv năvƠăgiáoă
d căc aăđi uăd ng

Xétănghi m:ăđ ngămáuălúcăđói,ăHba1c,ă
lipidămáu;ăđoăhuy tăápăsauă6ătháng

K tălu nă

13


Ch

ngă3

K T QU NGHIÊN C U
3.1.ă

Că I M CHUNG C Aă

3.1.1.ă

IăT

NG NGHIÊN C U

căđi m chung


19,3

> 70

15

12,6

T ng

119

100

Nh n xét: Tu i trung bình: 56,5 ± 10,4 tu i, th p nh t là 35 tu i và cao nh t là 85
tu i. Nhóm tu i t 51ăđ n 60 chi m t l nhi u nh t: 37,0%. Nhóm tu i d

i 40 có

t l th p nh t: 3,4%. Tu i trung bình khá cao.
- Gi i:

Nam
N

47,9%
52,1%

Bi u đ 3.1. Phân b b nh nhân theo gi i

Th tănghi p
Ngh ăh u

1,7%

2,5%

Bi u đ 3.3. Phân b b nh nhân theo ngh nghi p
Nh n xét: Công vi c toàn th i gian chi m ch y u v i 44,5%. Ngh h uă chi m
42,1%; n i tr 9,2%

15


- Ti n s hút thu c lá
B ng 3.2. Ti n s hút thu c lá c a đ i t
Ti năs ăhútăthu călá

ng nghiên c u

n

%

25

21,0

17



B ng 3.3. Ti n s u ng r
Ti n s u ngăr

u bia

u bia c a đ i t

ng nghiên c u

n

%

3

2,5

Ch aăbaoăgi ă

60

50,4

Th nhătho ngă

53

44,6



không còn s d ng n a

16

Thang Long University Library


- Phân lo i BMI
B ng 3.4. Phân lo i BMI
Th iăđi m b tăđ u

Th i gian
căđi m

n

%

3

2,5%

62

52,1%

Th a cân

33


T

B ng 3.5. T l các ph
Cácăph

ng pháp đi u tr

ngăpháp đi uătr ă T

T
n

%

Ch ăthayăđ iăl iăs ng

5

4,2

U ngăthu căh ăđ

92

77,3

TiêmăInsulină+ăThayăđ iăl iăs ng

22


n

%



t là 34%, 29,2% và 32,7%, t l ki m soát huy t áp là 65,4%.
18

Thang Long University Library


3.3. HI U QU

T ăV N VÀ GIÁO D C C Aă I UăD

SOỄTă A Y U T

NG TRÊN KI M

C A BNă T ăTYPă2

3.3.1. Hi u qu trên ki măsoátăđaăy u t
B ng 3.7. Giá tr trung bình c a đ

ng máu lúc đói, HbA1c, huy t áp, lipid máu

th i đi m b t đ u so v i sau 03 tháng và sau 6 tháng
Th i gian Th iăđi m
b tăđ u
căđi m
Glucose máu
lúcăđóiă(mmol/l)
HbA1c (%)
Cholesterol toàn


6,8±1,3



>0,05

81,7±6,9

>0,05

128,3±10,8 123,9±6,8

>0,05

122,4±11,3

>0,05


(2)

(3)

%

%

p2-1

%

p3-1

38,3

51,2


59,7


că

n

%

n

%

20

16,9

49

41,2

83

69,7

60

50,4

Không bao gi

16


p2-1



n

%

n

%

34

28,5

55

46,2

57

47,9

50

42

Khôngăbaoăgi

28

23,6

82

68,9

31

26,1

11,8

6

5,0

100

119

100



ngăxuyên

Không bao
gi
T NG

n

%

n

%

55

46,2

89

74,8

40

33,6

19

16


1,7

100

119

100



52

43,7

79

66,4

Không

67

56,3

40

T ng

119

100

119

p

n

%



3.3.5.ăTheoădõiăđ

ng máu t i nhà

B ng 3.13. Theo dõi đ

ng máu t i nhà c a BN tr

c nghiên c u, sau 3 tháng

và sau 6 tháng.
Th iăgian

Tr

Sauănghiênăc uă3ă

Sauănghiênăc uă6ă

nghiênăc u

tháng

tháng

(1)

(2)


104

T ng

119

100

119

đ

ngămáuă

p2-1

n

%

22

18,5

87,4

97

81,5


Sauănghiênăc uă3ă

Sauănghiênăc uă6ă

nghiênăc u

tháng

tháng

(1)

(2)

(3)

Nh năth că
đúng
Có

că

n

%

n

%

65

55,6

32

26,9

T ng

119

100

119

100

119

100

Nh n xét:Nh n th căđúngăv b nhă T ăc a BN nghiên c u sau 3 tháng và sau 6
thángăđ uăcaoăh năsoăv iătr

c can thi păcóăỦăngh aăth ng kê (p

nghiênăc uăc aăchúngătôiăch ăy uă ăl aătu iă51- 60ăchi măt ăl ă37,0 %ăvƠă ăl aă61ă70ăchi măt ăl ă19,3%,ătrênă70ătu iăg pă12,6%,ăcònănhómăd
3,4% . Nhómă tu iă t ă 51-70ă tu iă c ngă lƠă nhómă tu iă th

iă40ă tu iăg păítănh tă

ngă g pă ă cácă nghiênă c uă

khác:ăPh măTh ăH ngăHoaă(2010)[09] nghiênăc uăBNăqu nălỦăvƠăđi uătr ăngo iătrúă
t iă b nhă vi nă B chă mai,ă k tă qu ă nhómă tu iă t ă 51-60ă g pă 37,5%.ă Nhómă tu iă m că
T ă hayă g pă nh tă lƠă t ă 51-70ă tu iă chi mă 71,7%,ă vƠă nhómă d
2,0%.ă Nghiênă c uă c aă Nguy nă Th ă Thanhă H

iă 40 tu iă g pă cóă

ngă (2007)[06] c ngă choă th yă haiă

nhómătu iătrênăcóăt ăl ăcaoănh t.
Nh ăv y,ăph năl năng

iăb nhă T ătype 2ălƠăng

iătrungăniênăvƠăng

iăcaoă

tu i.ă ơyăc ngălƠă y uă t ănguyă c ătimă m chăvìăv yănh ngă b nhănhơn nƠyăc năph iă
đ

căchúăỦăh n.

ngtrìnhăđ ătrungă

h căph ăthôngătr ălênă56%,ăti uăh căvƠătrungăh căc ăs ă34,8%,ăđ iăt

ngămùăch ăcóă

t ă l ă 9,2%.ă S ă khácă bi tă nƠyă cóă th ă lƠă doă đ că đi mă xưă h iă c aă nhómă đ iă t

ngă

nghiênăc u.ă
4.1.3. Ngh nghi p
Ngh ănghi păliênăquanăđ năvi cătuơnăth ăch ăđ ă nău ng,ăluy năt păvƠătuơnă
th ăch ăđ ăđi uătr .ăTrongănghiênăc uă c aăchúngătôiăngh ănghi păch ă y uă lƠăcôngă
vi că toƠnă th iă giană chi mă 44,5%,ă ngh ă h uă chi mă t ă l ă 42,1%,ă th pă nh tă lƠă th tă
nghi păv iă1,7%.
Cóă th ă côngă vi că toƠnă th iăgiană khi nă choă BNă khóă th că hi nă t pă th ă d că đ uă đ nă
theoăt ăv năvƠăthayăsangăhìnhăth căluy năt păth ăl căkhác.
4.1.4. Ti n s hút thu călá,ăr

u bia

S ăd ngăcácăch tăkíchăthíchănh ăr
đ năs căkh eăng

iăb nhămƠăcònă nhăh

uăbia, thu căláă nhăh

ngăkhôngănh ngă