Mở Đầu
Báo chí là một kênh thông tin quan trọng, hằng ngày, hằng giờ cung
cấp thông tin cho công chúng. Là một người đóng vai trò đem đến cái mới
cho công chúng, báo chí luôn hoàn thiện mình mỗi ngày để có thể phát
triển. Trong đó Tác phẩm báo chí là một công trình do con người sáng tạo
nhằm thể hiện nhận thức về cuộc sống con người, đồng thời thể hiện thái
độ của chủ thể trước thực tại. Nó là một thông điệp tương đối hoàn chỉnh
được chuyển tải đến các tha nhân bằng các phương tiện truyền thông đại
chúng. Một tin ngắn, một bài phóng sự, một tiểu phẩm trên báo in, một bản
tin thời sự, một talkshow, một chương trình tường thuật bóng đá trên tivi,
một cuộc phỏng vấn, một bài nói chuyện chuyên đề trên radio, một bài viết,
một bức ảnh trên báo online… đều được coi là những tác phẩm báo chí.
Bởi vì đó là những thông tin về ai đó, về cái gì đó mà nhà báo ghi chép
được, nhận thức được và muốn truyền những ghi chép, nhận thức ấu đến
công chúng bằng báo in, sóng phát thanh, kênh truyền hình, mạng internet.
Để hình thành một tác phẩm báo chí hay là của quá trình hoạt động
lao động của nhà báo để hoàn thiện một tác phẩm hoàn chỉnh đưa đến cho
công chúng .Nó bao gồm nhiều hoạt động với các phương pháp khác nhau
để thực hiện nhưng các phương pháp bao hàm chủ yếu : Nghiên cứu văn
bản, Quan sát và phỏng vấn Trong quá trình thu thập, khai thác tư liệu,
phỏng vấn cần kết hợp và vận dụng các phương pháp một cách linh hoạt,
hợp lý. Dưới đây là sự phân tích một số bài báo sưu tầm có sử dụng các
phương pháp để hình thành tác phẩm báo chí của nhà báo.
I. Các phương pháp nghiên cứu tư liệu, quan sát, phỏng vấn trong
việc thực hiện chủ đề tác phẩm báo chí.
1.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
1.1.1 Khái niệm:

1





ý muốn. Chúng ta cũng có thể thu thập thông tin qua internet, nó chính là
nguồn thông tin khổng lồ. Là nguồn thông tin cực kỳ phong phú, đa dạng.
Nó còn là phương tiện truyền thông hiện đại, nó là nguồn thông tin tuyệt
vời cho phóng viên.
1.1.3 Những chú ý khi khai thác tư liệu
Cần xác định giá trị pháp lý của văn bản (văn bản thuộc loại nào:
luật, báo cáo, tổng kết, thư cá nhân…)
Xác định xem văn bản đó có phải là bản gốc hay bản sao. Phóng viên
cần xem xét văn bản với thói quen của nhà điều tra. Nếu văn bản dùng làm
căn cứ, chứng cứ trong những sự việc quan trọng thì nhất thiết phải có hoặc
cần phải đối chiếu với văn bản gốc để đảm bảo tính chính xác cao.
Chú ý thời gian ra đời của văn bản.
Nên có thái độ nghi ngờ trong khai thác tư liệu văn bản.
Cẩn trọng với các tài liệu bí mật của Nhà nước (tài liệu bí mật Nhà
nước là những tài liệu, thông tin có nội dung quan trọng thuộc lĩnh vực
chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, khoa học… các lĩnh vực khác mà
nhà nước không công bố hoặc chưa công bố).
Cũng cận thận khi sử dụng các loại tài liệu mà mình chưa quen. Một
số tài liệu phát hành có nội dung mang thành kiến do mục tiêu, lợi ích cá
nhân của đơn vị đó.
Và khi khai thác thông tin trên internet các phóng viên cần xác định
được độ tin cậy của những thông tin thu thập được. Các phóng viên khi sử
dụng một bài viết nào trên website hay nhớ kiểm tra nguồn thông tin. Và
thông tin trên internet bất kể người nào cũng có quyền truy cập nên thông
tin khai thác được sẽ ít có tính độc quyền.
1.2 Phương pháp quan sát
1.2.1 Khái niệm và đặc điểm


chú ý:
4


*Quan sát tìm ra ý nghĩa
Quan sát không chỉ là mô tả lại những gì nhìn thấy mà phải đi liền
với sự phân tích, bình giá để tìm ra ý nghĩa, giá trị của chi tiết, sự kiện.
Trước một sự kiện, con người, quan sát của phóng viên bao giờ cũng
là quan sát có chủ đích. Phóng viên không chỉ sao chép sự kiện một cách
máy móc mà bằng thông tin tác động vào ý thức người đọc, góp phần vào
việc định hướng dư luận xã hội.
*Quan sát phải có suy luận, phán đoán
Năng lực quan sát của phóng viên thể hiện ở chỗ họ nhìn thấy những
cái mà người khác nhìn không thấy.
*Quan sát trong sự so sánh
Người phóng viên quan sát và cảm nhận trực tiếp ở thời điểm
hiện tại được so sánh, đối chiếu với những cái mà anh ta đã biết. Phóng
viên có thể so sánh những gì quan sát được ở sự vật, hiện tượng này với sự
vật hiện tượng khác hoặc so sánh với bản thân chúng trong các thời điểm,
hoàn cảnh, giai đoạn khác nhau.
*Huy động các giác quan trong quan sát và thận trong khi kết luận
Quan sát phải có sự tập trung chú ý cao độ. Khi quan sát cần phải sự
dụng các giác quan để nhận biết các đặc điểm, tính chất rất đa dạng của các
sự vật hiện tượng.
1.3 Phương pháp phỏng vấn
1.3.1 Khái niệm
Phỏng vấn là cuộc giao tiếp, đối thoại có tính chất động, vì
vậy khi thực hiện cần linh hoạt, mềm dẻo. Tùy theo hoàn cảnh, điều kiện
mà phóng viên có thể thỏa thuận với người trả lời về hình thức giao tiếp,
hoàn cảnh, địa điểm giao tiếp…

chúng ta nên đề nghị thời gian.
Chọn không gian quen thuộc của người được phỏng vấn. Nên mang
theo máy ghi âm và sổ ghi chép. Chuẩn bị câu hỏi trước khi đi phỏng vấn,
đặt câu hỏi mở để cho người được phỏng vấn được suy nghĩ và nói.
6


Khi bắt đầu phỏng vấn không nên ập vào phỏng vấn luôn mà nên tạo
một không khí thoải mái bằng cuộc trò chuyện nhỏ nhỏ để cho người bị
phỏng vấn không có cảm giác đang bị chất vấn mà như một cuộc nói
chuyện bình thường.
Luôn chuận bị tinh thần để xử lý mọi tình huống có thể sẽ xảy ra trong
cuộc phỏng vấn.
II. Phân tích các thông tin chi tiết nổi bật từ các phương pháp
thu thập tài liệu trong việc thực hiện chủ đề của Tác phẩm báo chí.
Tác phẩm :
Lá thư của ông bố trước khi tưới xăng đốt con
trên báo vnexpress ra ngày 5/5/2011
"Hôm nay, tôi viết lên những dòng tâm sự này mong muốn những
ai đọc được hãy sẻ chia thông cảm về tình cảnh của tôi", đó là phần mở
đầu lá thư Vũ Văn Quang viết 10 ngày trước khi ra tay nhẫn tâm với
đứa con 3 tuổi.
Ngày 4/5 trong căn nhà nhỏ nền láng xi măng, hầu như không có đồ
đạc tại xã Tế Thắng (Nông Cống, Thanh Hóa), bà Đỗ Thị Ứng (mẹ của Vũ
Văn Quang) nằm co ro như một cái xác vô hồn.
Có khách, bà gượng dậy cố tiếp chuyện. “Từ khi nó đốt con, tôi cũng
chả thiết sống nữa. Đau xót lắm. Giận con bao nhiêu lại nghĩ thương cháu
bấy nhiêu... Chẳng biết tôi có còn được nhìn lại mặt cháu nữa không”,
người đàn bà lam lũ giàn giụa nước mắt.


12


Hiện Quang đã bị tạm giam, khởi tố bị can về hành vi giết người.
Theo cơ quan điều tra, ngày 27/4 Quang chở con trai 3 tuổi đến trước cửa
nhà mẹ vợ, đổ xăng lên người đứa nhỏ và châm lửa đốt... Anh ta bỏ đi
trong tiếng kêu khóc của con... Gia đình bên ngoại đã vội dập lửa, đưa bé đi
cấp cứu. Hiện tình trạng sức khỏe nạn nhân rất nguy kịch.
6 ngày trước đó, khi TAND huyện Nông Cống mời hai vợ chồng
Quang đến hòa giải chuyện ly hôn, anh ta đã tưới xăng lên bé Linh lăm lăm
dọa đốt trước sân tòa....
Lê Hoàn
Phân tích :
Đây là tác phẩm thuộc thể loại điều tra cụ thể là ông bố tưới xăng đốt
con các phương pháp được tác giả sử dụng ở đây bao gồm:phương pháp
phỏng vấn và phương pháp khai thác tài liệu bằng văn bản
Phương pháp phỏng vấn :
Nhân vật được phỏng vấn ở trong bài là bà Đỗ Thị Ứng (mẹ của Vũ
Văn Quang) với mục đích khai thác thông tin, để đọc giả có thể tiếp cận rõ
hơn từ hướng người thân của Vũ Văn Quang .Nỗi khổ đau của bà thông
được thể hiện thông lời kể :“Từ khi nó đốt con, tôi cũng chả thiết sống
nữa. Đau xót lắm. Giận con bao nhiêu lại nghĩ thương cháu bấy nhiêu...
Chẳng biết tôi có còn được nhìn lại mặt cháu nữa không” . Hổ dữ còn
không ăn thịt con huống hồ còn là con ruột của mình .Bà cho biết, vợ
chồng Quang lục đục mấy năm nay, ly thân cũng từ lâu. "Nhiều lần khuyên
bảo không được, nay chúng quyết định ly hôn, tôi cũng không cản nổi” .
“Bà Ứng bảo từ khi ký vào đơn chia tay vợ (ngày 17/4), Quang trở nên cục
cằn. Anh ta thường xuyên uống rượu, đập phá và chửi bới ầm ĩ trong nhà.
Trong cơn say, Quang dọa sẽ giết vợ, giết con.. Theo bà Ứng thì dường như
Quang đã muốn tìm đến cái chết cùng với con trai ngay sau khi ký đơn.” .

cách triệt để. Được một người dân tộc J’rai, thuộc làng Broch, xã Ia Khươl
tận tình dẫn đường, chúng tôi mới có dịp ghi lại những hình ảnh phá rừng
khốc liệt của người dân và lâm tặc nơi đây.
Từ bìa rừng đi sâu vào 2km, trước mắt chúng tôi, rừng đang trở thành
những “nhà máy” cưa cây, xẻ gỗ. Điều đáng nói ở đây, những “công
xưởng” này không chỉ xuất hiện dày đặc, cách nhau chỉ vài chục mét, mà
còn nằm “nhởn nhơ” ngay hai bên đường mòn đi vào rừng. Gỗ được cưa
xong không phải vận chuyển vội vã mà được “chế biến” đàng hoàng, thảnh
thơi ngay tại gốc cây. Mới nhìn cứ ngỡ người dân đang dọn gỗ trồng
trong... vườn nhà.

15


Những chú bò có nhiệm vụ chính là kéo gỗ
Thấy vẻ mặt ngạc nhiên của chúng tôi trước đống gỗ đã được xẻ nhẵn
mịn, người dẫn đường chua chát nói: “Chỉ vài năm nữa ở đây không còn
rừng nữa đâu, để hôm khác tôi sẽ dẫn mọi người qua bên dãy núi kia, ở đó
rừng trọc lóc luôn”.
Anh cho biết, những khối gỗ đã được xẻ nhẵn này đều là của người
dân làng Kách. Chọn được cây gỗ nào, họ cưa cây đó, xẻ ngay tại chỗ, sau
đó là mở đường đi và chờ bò nhà mình đến kéo về. Vào sâu hơn mới là gỗ
của lâm tặc người Kinh.
Thậm chí nhiều cây gỗ lớn đã được hạ nhưng vì bị xẻ không đúng ý
nên thành đồ... bỏ đi. Có những cây họ chỉ lấy vài mét gỗ bên dưới gốc, từ
giữa trở lên đường kính chừng 30cm cũng bị bỏ lại. Lại có những cây
đường kính lên đến cả mét, đã bị hạ xuống nằm lăn lóc trên suối đã mọc
rêu cũng không thấy ai động đến vì dân không mở được đường đến tận nơi

16

không khỏi thắc mắc: “Mấy gia đình này họ ở trên rừng miết, họp thôn họ
cũng không đi. Họp giao ban, tôi báo cáo Ủy ban xã, kể cả kiểm lâm là
làng mình đi làm gỗ. Họ cứ trả lời ờ ờ… nhưng có thấy họ làm gì đâu. Lâu
lâu họ đi kiểm tra nhưng thấy gỗ không bắt. Cái đó mình cũng không hiểu
được”.
Chúng tôi tìm đến trạm cửa rừng Tơ Vơn của cụm kiểm lâm địa bàn
xã Ia Khươl, xã Hòa Phú, Tơ Ven, Hà Tây, nằm cách làng Kách chừng
2km. Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Văn Lài, kiểm lâm phụ trách địa bàn
xã Ia Khươl khẳng định: “Từ trước đến nay rừng bị phá hết rồi. Gỗ ra cục
nào bọn tôi bắt cục đó. Tôi sống, ăn, ngủ ở trong đó luôn, ít nhất 2 ngày tôi
vô một lần, tôi còn mắc võng ngủ ở trong đó. Bọn tôi vào kiểm tra thấy là
phá hủy tang vật, không cho họ lấy luôn. Tụi tôi làm gắt gao quá nó sợ rồi,
nó chỉ làm lén lút thôi”.
18


Đề cập chuyện hàng ngày vẫn có xe bò chở gỗ từ rừng ra, ông Lài lý
luận: “Đồng bào nó dùng xe bò chở một cục mình không nỡ bắt. Người
đồng bào khó làm lắm, nó còn xảy ra an ninh chính trị nữa. Bắt nó cả làng
chạy ra đàn áp lực lượng chức năng”.
“Đó là mưu sinh, nhu cầu làm nhà ở, kiểm lâm cơ sở chỉ vận động,
tuyên truyền, mưa dầm thấm lâu” - ông Lài nói thêm.
Với tốc độ phá rừng kinh hoàng ở đây, có lẽ khi kế sách “mưa dầm
thấm lâu” của kiểm lâm đủ... “thấm”, rừng đã trọc từ bao giờ!
Thiên Thư
Phân tích:
Tác phẩm thuộc thể loại phóng sự . Tác giả bài viết đã sử dụng thành
công 2 phương pháp là quan sát và phỏng vấn.
Phương pháp quan sát :
Phương pháp này được thể hiện bằng sự trải nghiệm của chính tác giả

““Ngày nào họ cũng đi rừng cưa gỗ, dùng bò kéo về tận nhà. Cứ hai, ba
ngày lại có xe ô tô đến mua vào chiều tối chở đi. Nhiều người không có bò
kéo, phải vào những nhà này để mua về làm nhà”, một người dân cho biết.”
.
Kiểm lâm người giữ rừng bảo vệ rừng là công việc chính của họ chặt
phá rừng công khai, ngang nhiên rầm rộ thế mà không không nghe , không
thấy, không biết: “Mình điện kiểm lâm miết mà không thấy lên bắt, khi
điện thì cứ ừ ừ. Có lúc điện còn không bắt máy nữa”.
Tiếp đó tác giả đi phỏng vấn kiểm lâm của huyện thì câu trả lời nhận
được rất khác với những gì chứng kiến và điều người dân vừa kể: “Từ
trước đến nay rừng bị phá hết rồi. Gỗ ra cục nào bọn tôi bắt cục đó. Tôi
sống, ăn, ngủ ở trong đó luôn, ít nhất 2 ngày tôi vô một lần, tôi còn mắc
võng ngủ ở trong đó. Bọn tôi vào kiểm tra thấy là phá hủy tang vật, không
cho họ lấy luôn. Tụi tôi làm gắt gao quá nó sợ rồi, nó chỉ làm lén lút thôi”.
Người được phỏng vấn là ông Trần Văn Lài, kiểm lâm phụ trách địa bàn xã
Ia Khươl. Điều này làm cho bài viết mang tính khách quan hơn, tạo sức
mạnh thuyết phục độc giả tiếp nhận
Tác phẩm:
Sống cùng tài xế
Trên báo Tuổi Trẻ ra ngày 16/05/2011

20


Không ít tài xế, nhất là tài xế chạy đường dài, có quan niệm rất đơn
giản về “cái chết”. Cuộc đời lái xe của họ cũng gắn liền với một lối sống
buông thả đầy nguy hiểm.

Một chiếc xe tải gặp nạn trên đèo Cả vào sáng 3-5 - Ảnh: S.Bình
Bước chân lên xe là tài xế bước vào “cuộc trường chinh”. Trong “cuộc

Tại một quán nhậu trong
(Bình Thuận), tài xế Thọ chiết một bãi xe thuộc P.Hoàng Văn Thụ,
chai rượu từ trong bình lớn mang theo Hà Nội tối 4-5, trong lúc “trà dư
nhắm vài ly, miệng lẩm bẩm: “Uống tí tửu hậu”, tôi nghe một tài xế
mới ngủ được”. Tôi hỏi: “Hồi nãy suýt bàn bên cạnh nhắc đến chuyện
chút nữa xe cán mấy đứa nhỏ, anh “một năm bao hai xác” mà rợn
không sợ?”. Thọ bảo: “Sợ nhưng quen người. Nghĩa là chủ xe dặn dò
rồi”.

cánh tài xế nếu có cán người thì
cán cho chết, chủ xe sẽ “bao”
hai xác/năm, nếu tài xế vượt
mức đó thì tự chịu.
Tuy nhiên, một tài xế lại cho
rằng đó chỉ là lời đồn miệng,
không ai tàn nhẫn đến mức đó.
Khi tôi hỏi: “Thực tế đã có
nhiều trường hợp tài xế lùi xe
cán chết nạn nhân dù người này
chỉ bị thương ở chân”, lập tức
một tài xế khác chen vào: “Thế
thì ác quá, thà như người ta sắp
chết cán còn được, thằng này ác
quá!”.

Ăn cơm xong, cả ba chúng tôi leo lên xe, mỗi người một góc. Đang chập
chờn, tôi bỗng thấy chiếc xe bị dằn mạnh. Nhìn quanh, té ra xe đang chạy
với tốc độ cao. Lúc này khoảng hơn 1 giờ sáng, người ôm vôlăng là phụ xế
Bằng, cởi trần trùng trục, vừa lái xe vừa rít thuốc lá. Bằng bảo: “Đêm vắng
tranh thủ chạy gấp”.

qua kính chiếu hậu mờ sương, anh Khiêm hốt hoảng khi thấy một chiếc xe
máy đang bám sát, người ngồi phía sau với tay bấu chặt vào xe tải. Biết
bọn cướp sẽ lấy hàng, anh Khiêm gọi người bạn đang ngủ phía sau, sau đó
anh nghe tiếng la thảm thiết, một bàn tay của tên cướp rớt lại trên xe...
Anh bảo: “Tải hàng đêm ở các tỉnh miền núi thường xuyên bị cướp,
lần đó buôn chuyến hàng lớn, tôi phải cho người theo ngủ canh hàng, ai
ngờ nó lấy phảng chém đến rớt tay tên cướp”.
Tài xế Lê Văn Điệp (ngụ Bình Dương) chạy xe tải trên một số tuyến
đường ra miền Trung và lên Tây nguyên cũng kể gặp cướp thường xuyên.
25