1
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

MỤC LỤC
MỤC LỤC.........................................................................................................1
ĐẶT VẤN ĐỀ...................................................................................................4
I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI:..........................................................4
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI:..........................................5
III. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:.....................................6
1. Đối tượng nghiên cứu:.......................................................................6
2. Phạm vi nghiên cứu:..........................................................................6
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY
TRỒNG.............................................................................................................7
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY
TRỒNG.......................................................................................................7
1.Khái niệm về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế .............7
2. Khái niệm về cơ cấu cây trồng và chuyển dịch cơ cấu cây trồng.....9
3. Hàng hoá và sản xuất hàng hoá.......................................................10
4. Vai trò của cơ cấu cây trồng............................................................12
5. Đặc trưng của cơ cấu cây trồng.......................................................12
6. Các quan điểm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng............................14
7. Các yếu tố ảnh hưởng tới cơ cấu cây trồng và chuyển dịch cơ cấu
cây trồng..............................................................................................17
II. THỰC TIỄN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY TRỒNG
TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM.......................................................18
1. Trên thế giới....................................................................................18
2. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở Việt Nam.....................................21
3. Hệ thống chỉ tiêu biểu hiện kết quả sản xuất kinh doanh và hiệu

1. Cơ cấu diện tích gieo trồng theo nhóm cây: ( biểu số 4).................43
2. Cơ cấu diện tích gieo trồng các loại cây.........................................44
3.Cơ cấu diện tích gieo trồng theo mùa vụ sản xuất ..........................47
4. Cơ cấu cây trồng theo hình thức luân canh.....................................50
5. Kết quả năng suất và sản lượng câu trồng ở xã ( Biểu số 11).........51
6. Tình hình sản xuất một số cây trồng chính ở các nhóm hộ điều tra.
.............................................................................................................52
7. Kết quả về giá trị sản lượng và hiệu quả kinh tế của các loại cây
trồng chính trên địa bàn xã Trung Giã................................................56

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


3
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

II. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
CÂY TRỒNG TRÊN ĐỊA BÀN XÃ TRUNG GIÃ.................................58
1. Định hướng......................................................................................58
2.Một số giải pháp chủ yếu nhằm chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên
địa bàn xã đến năm 2010.....................................................................61
Chương 4.........................................................................................................68
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.........................................................................68
I. KẾT LUẬN............................................................................................68
II. KIẾN NGHỊ..........................................................................................69

hàng đầu thế giới.
Tuy nhiên việc phát triển này còn chưa đồng bộ, một số nơi còn
thu nhập thấp, năng suất cây trồng chưa cao, chưa hình thành sản
xuất lương thực hàng hoá. Vì vậy vấn đề đặt ra cho ngành nông
nghiệp là phải nâng cao hiệu quả sản xuất tăng thu nhập cho người
dân bảo vệ môi trường, tạo điều kiện cho các ngành công nghiệp
khác cùng phát triển thì nền nông nghiệp phải mang tính chất sản
xuất hàng hoá.
Xã Trung Giã là một xã nằm ở trung tâm của huyện Sóc Sơn.
Trong những năm gần đây nền kinh tế nông thôn của toàn xã đã có
nhiều chuyển biến tích cực đó là nhờ chuyển mình từ nền kinh tế

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


5
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

nông nghiệp tự cung tự cấp sang nền kinh tế nông nghiệp hàng hoá.
Đây là xu thế chung của toàn xã cũng như toàn Thành phố và các
vùng khác trên toàn quốc. Nhưng trong quá trình đó cũng còn gặp
phải nhiều khó khăn. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để có hiệu quả
kinh tế xã hội và môi trường ổn định đời sống cộng đồng dân cư
nông nghiệp mà vẫn đảm bảo nông nghiệp bền vững.
Trung Giã là một vùng châu thổ Sông Hồng, thu nhập bằng nhiều

nông dân ở xã, phân tích và đánh giá hiệu quả cơ cấu cây trồng rút
ra những kết luận cần thiết.
Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng chuyển dịch cơ cấu
cây trồng từ đó định hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm phát
triển hệ thống cây trồng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất
nông nghiệp ở địa phương.
Góp phần tổ chức chỉ đạo thực hiện tại địa phương.
III. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
1. Đối tượng nghiên cứu:
Hoạt động sản xuất ngành trồng trọt của xã Trung Giã.
Hộ nông dân của xã.
2. Phạm vi nghiên cứu:
- Không gian: xã Trung Giã - huyện Sóc Sơn - thành phố Hà Nội.
- Thời gian: Tìm hiểu thực trạng cơ cấu cây trồng qua 3 năm 2005
- 2007, nêu ra định hướng và một số giải pháp cho các năm tới.

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


7
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ
CẤU CÂY TRỒNG


điều kiện về không gian và thời gian nhất định phù hợp với mục tiêu
tăng trưởng của mỗi nước, mỗi vùng.
Cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia hay mỗi vùng lãnh thổ là thể
hiện tỷ lệ của các ngành, các bộ phận hợp thành thể kinh tế đó. Các
bộ phận hợp thành đó không chỉ là tỷ lệ cơ học mà còn thể hiện mối
quan hệ tương quan tác động qua lại giữa các bộ phận để đảm bảo
tổng thể tồn tại và phát triển. Thông thường các quốc gia sử dụng
chỉ tiêu cơ cấu kinh tế bằng cơ cấu ngành nông nghiệp, công
nghiệp, dịch vụ hoặc sử dụng cơ cấu ngành vật chất sản xuất và phi
vật chất hoặc cơ cấu vùng lãnh thổ để qua đó đánh giá được sự phát
triển kinh tế của từng vùng kinh tế.
b. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là việc thay đổi tỷ lệ các bộ
phận cấu thành nên nền kinh tế nông thôn nhằm tìm ra cho nông
thôn thêm một cơ cấu kinh tế hợp lý phù hợp với điều kiện tự nhiên,
kinh tế - xã hội đưa nông thôn phát triển ổn định, bền vững, lâu dài
góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là giảm tính thuần nông,
giảm tỷ trọng trong nông nghiệp và dịch vụ trong nông thôn, chuyển
dịch cơ cấu kinh tế góp phần tạo nên sự phân công lao động xã hội
trong nông thôn, giảm tỷ lệ lao động trong nông nghiệp, tăng tỷ
trọng lao động trong công nghiệp và dịch vụ trong nông thôn.

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


9


Lớp: Nông nghiệp 46B


10
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

Ngoài cơ cấu cây trồng chế độ canh tác còn bao gồm các chế độ
luôn canh, làm đất, bón phân, diệt trừ sâu bệnh...cơ cấu cây trồng
còn là yếu tố cơ bản nhất của chế độ canh tác vì chính nó giải quyết
nội dung các biện pháp kỹ thuật và cũng từ đó các loại cây trồng
được bố trí theo từng địa điểm và thời gian cụ thể.
Việc bố trí cơ cấu cây trồng hợp lý sao cho phải thích hợp với
điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của mỗi vùng, phải tận dụng hết
khả năng sẵn có của đất và điều kiện ánh sáng làm sao sản xuất ra
nhiều sản phẩm hàng hoá có giá trị kinh tế cao.
c. Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng
Chuyển dịch cơ cấy cây trồng là chuyển dịch các yếu tố đầu tư
cho sản xuất từng loại cây trồng từ đó dẫn đến sự thay đổi về giá trị
sản lượng của các nhóm cây trồng đó trong tổng thế ngành trồng
trọt. Sự chuyển dịch này chịu tác động của các điều kiện tự nhiên,
kinh tế - xã hội.
Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng cũ sang cơ cấu cây trồng mới
phải có được hiệu quả kinh tế cao, nó là biệp pháp thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển.
3. Hàng hoá và sản xuất hàng hoá
a. Hàng hóa
Hàng hóa là một trong những phạm trù cơ bản của kinh tế chính

sản phẩm hàng hoá đa dạng, chất lượng cao, có nghĩa là phải nhận
thức đầy đủ mối quan hệ cung cầu để có biện pháp điều chỉnh cho
thích hợp với quy luật của nó.
Ở nước ta sau khi điều chỉnh về cơ chế quản lý kinh tế, sản xuất
lương thực đã đáp ứng với nhu cầu của người dân và đã có lương
thực dự trữ, đã xuất khẩu được một khối lượng gạo lớn. Năm

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


12
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

1997,sản lượng lương thực xuất khẩu ở nước ta đã đạt 3,5 đến 3,6
triệu tấn đứng thứ hai trên thế giới sau Thái Lan.
Như vậy, sản xuất hàng hoá đã trở thành động lực thúc đẩy sản
xuất nông nghiệp phát triển, mặt khác sản xuất hàng hoá còn phát
huy được các lợi thế so sánh của từng vùng, vì vậy có vai trò điều
tiết sản xuất, điều tiết giữa người sản xuất và người tiêu dùng.
4. Vai trò của cơ cấu cây trồng
Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp là một nhiệm vụ hết sức quan
trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Có được cơ cấu
cây trồng lợp lý sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao ngành nông
nghiệp. Cho nên cơ cấu cây trồng sẽ giữ một vai trò lớn trong việc
phát triển nông thôn.

b. Cơ cấu cây trồng phản ánh đặc điểm yêu cầu thị trường
Trong quá trình sản xuất nông nghiệp nói chung và ngành trồng
trọt nói riêng cũng phải tuân theo quy luật sản xuất cái gì, sản xuất
như thế nào và sản xuất cho ai, đây là yêu cầu khách quan của thị
trường để đảm bảo thu hồi vốn nhanh và tiếp tục tái sản xuất mở
rộng. Người nông dân chỉ có thể sản xuất cái mà thị trường cần chứ
không phải là cái mà họ có sẵn. Khi mà một loại nông sản nào đó
không được thị trường chấp nhận sẽ ứ đọng và dư thừa, không tiêu
thụ được hoặc bán với giá rẻ không bù đắp được chi phí bỏ ra dẫn
đến thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Do vậy trong lĩnh vực trồng trọt
việc xác định cơ cấu cây trồng trước hết phải tìm hiểu nhu cầu của
thị trường cả nước và ngoài nước về số lượng, chất lượng, chủng
loại, giá cả...Trên cơ sở đó mà có sự bố trí hợp lý để đáp ứng nhu
cầu thị trường thúc đẩy nhanh quá trình tái sản xuất mở rộng.
Như vậy, thị trường nông sản có ảnh hưởng quan trọng đến việc
chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nó làm căn cứ đầu tiên để hộ nông

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


14
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

dân lựa chọn cây trồng và cơ cấu cây trồng như thế nào cho có hiệu
quả cao nhất.


GVHD: PGS.TS Phạm Văn

đích lợi thế cao hơn nữa, nếu không việc chuyển đổi sẽ trở nên
không có hiệu quả, thậm chí gây thua lỗ.
Do vậy, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý cần phải dựa vào
điều kiện của mỗi vùng sau cho tận dụng được tối đa những thuận
lợi của vùng để đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất. Muốn đạt được
điều đó cần phải nghiên cứu đánh giá các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế
của cơ cấu cây trồng một cách toàn diện. Bên cạnh đó cần phải chú
ý đến hiệu quả xã hội làm sao giải quyết được công ăn việc làm cho
các tầng lớp dân cư nông thôn, phải tham gia xoá đói giảm nghèo,
giảm được mức chênh lệch đói nghèo giữa thành thị và nông thôn.
Đồng thời chuyển dịch cơ cấu cây trồng phải thúc đẩy các thành
phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển, đây là một lợi thế rất lớn
trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai
đoạn hiện nay.
Tóm lại, chuyển dịch cơ cấu cây trồng không chỉ xem xét đơn
thuần về mặt hiệu quả kinh tế mà còn phải bao hàm hiệu quả về mặt
xã hội sao cho môi trường sinh thái cân bằng, bền vững.
c. Quan điểm công nghiệp hoá – hiện đại hóa (CNH-HĐH)
Ở nước ta cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho sản xuất nông
nghiệp còn hạn chế, muốn phát triển nông nghiệp đi lên từng bước
vững chắc chúng ta phải CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn và chỉ
có CNH-HĐH mới có tác động cải tạo sâu sắc nền sản xuất nông
nghiệp.

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B

triển, công nghiệp phát triển càng cao thì môi trường sinh thái càng

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


17
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

dễ bị phá vỡ. Hiện nay hầu hết các nước đều ý thức trong việc bảo
vệ môi sinh môi thái đã có nhiều các biệp pháp nhằm giảm nhẹ ô
nhiễm môi trường. Từ đó việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng trong
thời buổi hiện nay phải đảm bảo giữ được môi trường sinh thái cân
đối và bền vững.
7. Các yếu tố ảnh hưởng tới cơ cấu cây trồng và chuyển dịch cơ
cấu cây trồng
a. Yếu tố tự nhiên
Nhân tố tự nhiên tác động rất lớn đến việc sản xuất nông nghiệp,
có thể làm tăng năng suất cây trồng và cũng có thể gây ra rủi ro rất
lớn cho cây trồng. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp mang tính
thời vụ nên chịu tác động rất lớn của tự nhiên, việc lựa chọn cơ cấu
cây trồng đòi hỏi người nông dân luôn phải hiểu biết hơn nữa về
tình hình thời tiết cấp quốc gia, tỉnh huyện phải có các biệp pháp dự
tính, dự báo về thiên tai đặc biệt của từng vùng để có cách bố trí cơ
cấu cây trồng hợp lý sẽ làm giảm bớt được những rủi ro trong mùa
vụ góp phần nâng cao năng suất cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế

Với một nguồn vốn được cung cấp tương đối, các hợp tác xã nông
nghiệp luôn mở rộng các dịch vụ cung ứng vật tư nông nghiệp bán
cho nông dân với mức lãi thấp hơn thậm chí còn bán chịu, từ đó
cũng làm đáp ứng cho những hộ nông dân có hoàn cảnh khó khăn
có điều kiện để tăng gia sản xuất, như vậy hợp tác xã cũng có lãi
người nông dân cũng có lợi. Việc đó đã thức đẩy ngành trồng trọt
phát triển tăng thêm một bước, tăng trưởng về khối lượng sản phẩm,
sản lượng lớn hơn.
II. THỰC TIỄN QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU CÂY
TRỒNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
1. Trên thế giới

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


19
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

a. Ở Mỹ
Mỹ là nước xuất khẩu gạo đứng thứ 3 trên thế giới, nền nông
nghiệp Mỹ phát triển trên cơ sở CNH - HĐH và thực phẩm hoá,
nâng cao tỷ xuất và khối lượng nông sản phẩm xuất khẩu. Cơ cấu
cây trồng ở Mỹ mang tính đặc thù sản xuất hàng hoá cao. Trong
những năm gần đây cơ cấu cây trồng ở Mỹ không đơn thuần vì mục
đích tiêu thụ sản phẩm mà bên cạnh đó còn có mục đích cải tạo môi

Thái Lan đã tích cực nghiên cứu các loại giống cây trồng mới đặc
biệt là giống lúa. Trong thời gian qua các trung tâm nghiên cứu và
trạm thí nghiệm của Thái Lan đã phát triển và đưa vào sản xuất đại
trà 65 loại giống lúa gạo mới và có chất lượng rất cao có thể chịu
được những vùng đất khô cằn, thiếu nước. Hơn nữa, Thái Lan cũng
luôn chú trọng đến ngành chế biến nông sản phẩm tạo điều kiện
thúc đẩy cho ngành trồng trọt phát triển mạnh.
d. Ở Trung Quốc
Trung Quốc là nước đông dân nhất thế giới nhưng diện tích đất
canh tác trong nông nghiệp lại rất hạn chế chỉ chiếm 10% diện tích
lãnh thổ nhưng Trung Quốc luôn quan tâm nhiều vào vấn đề phát
triển nông nghiệp đặc biệt là ngành trồng trọt các loại cây lương
thực thực phẩm, cây công nghiệp ngắn ngày cây ăn quả, các giống
lúa...luôn được lai tạo và sản xuất đại trà, đặc biệt giống lúa Trung
Quốc đã được Việt Nam sử dụng rất nhiều; tuy diện tích đất canh
tác ít chủ yếu đồi núi nhiều nhưng Trung Quốc đã tận dụng được
khá nhiều diện tích gieo trồng các loại cây phù hợp với sinh thái
từng vùng và cũng từ đó phát triển các loại cây dược liệu, cây ăn
quả giải quyết được việc làm cho lao động nhàn rỗi ở nông thôn,
đảm bảo được đời sống cho nhân dân Trung Quốc và đã giải quyết

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


21
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi


22
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

dụng ruộng đất thấp, phương thức sản xuất là quảng canh, lao động
thủ công.
b. Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ
Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng còn chịu ảnh hưởng nặng nền
của cuộc chiến tranh chống Pháp, nền nông nghiệp vẫn lạc hậu,
nhiệm vụ chủ yếu của nền nông nghiệp thời kỳ này là giải quyết
được vấn đề lương thực để lấy sức chiến đấu. Lúc này cơ cấu cây
trồng phát triển theo hướng tập trung giải quyết vấn đề lương thực
là chủ yếu.
c. Thời kỳ từ năm 1975- 1986
Thời kỳ này chủ yếu do hợp tác xã quyết định nên sản xuất kém
phát triển, năng suất sản lượng cây trồng thấp, nền kinh tế bị xa sút
và rơi vào khủng hoảng.
Từ khi có chỉ thị 100-BCT đã tạo ra một động lực mới cho sự
phát triển nông nghiệp, sản lượng lương thực đã có tăng lên nhưng
ngay sau đó lại rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng những
năm 1983-1985.
Từ sau Nghị quyết X của Bộ Chính Trị năm 1986 với một loạt các
chủ chương, chính sách, cơ chế quản lý mới trong nông nghiệp, nền
nông nghiệp đã và đang có những bước thay đổi đáng kể và quan
trọng. Sản xuất nông nghiệp đã phát triển nhanh và ổn định, từ một
nước phải nhập khẩu lương thực nay Việt Nam đã trở thành nước
xuất khẩu gạo đứng thứ 2 trên thế giới. Để đạt được kết quả đó


Nhưng khi nhìn lại ta thấy năng suất cây trồng ở Việt Nam vẫn
còn ở mức thấp chỉ bằng khoảng 50% so với các nước tiên tiến trên
thế giới. Chất lượng nông sản chưa đáp ứng được nhu cầu ngày
càng cao của người tiêu dùng trong nước và ngoài nước. Đây là vấn

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B


24
Báo cáo thực tập tổng hợp
Khôi

GVHD: PGS.TS Phạm Văn

đề cần phải được quan tâm khắc phục trong việc chuyển đổi cơ cấu
cây trồng ở nước ta.
3. Hệ thống chỉ tiêu biểu hiện kết quả sản xuất kinh doanh và
hiệu quả kinh tế của cơ cấu cây trồng
Hệ thống chỉ tiêu kết quả sản xuất bao gồm : Khối lượng sản
phẩm, giá trị sản phẩm, giá trị sản xuất thu thập, giá trị gia tăng.
Hệ thống chỉ tiêu chi phí gồm : Chi phí vật chất, chi phí dịch vụ,
chi phí lao động sống và chi phí do chủ thể quản lý và lãnh đạo.
Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả kinh tế:
-Sản lượng và giá trị sản lượng thu được trên 1 đơn vị diện tích
đất đai, một đồng chi phí trung gian hay một đồng chi phí lao động.
-Năng suất từng loại cây trồng.
-Thu nhập bình quân (1 ha) đất đai, một đồng chi phí vật chất
hay một đồng chi phí lao động.

Tổng diện tích các mùa vụ gieo trồng
Hệ số sử dụng ruộng đất =
x 100
Tổng diện tích đất canh tác trong 1 năm
Ngoài ra còn có các chỉ tiêu biểu hiện quy mô và số lượng các
loại cây trồng như diện tích, cơ cấu diện tích gieo trồng các loại cây
và một số chỉ tiêu khác.

SVTH: Nguyễn Thành Giáp

Lớp: Nông nghiệp 46B