BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
----------

----------

NGUYỄN VĂN CHUNG

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA THANH NIÊN
NÔNG THÔN TRONG THỰC HIỆN TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN CAO LỘC,
TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
----------

----------



tháng

năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Chung

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page ii


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình hoàn thiện luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã
nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ của các tập thể, cá nhân trong và ngoài
trường.
Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới sự giúp đỡ, chỉ bảo tận
tình của các thầy, cô giáo trong khoa Kinh tế & phát triển nông thôn, Ban quản lý
đào tạo - Học viện Nông nghiệp Việt Nam; đặc biệt là sự quan tâm, chỉ dẫn tận tình
của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Mậu Dũng đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá
trình thực hiện luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn UBND huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn; các
phòng chuyên môn của huyện Cao Lộc; Đảng ủy - HĐND - UBND xã Hải Yến,
Hợp Thành, Tân Liên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thu
thập tài liệu phục vụ cho luận văn.
Cuối cùng tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người thân,
bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu.

vii

Danh mục bảng

viii

Danh mục sơ đồ

ix

PHẦN I MỞ ĐẦU

1

1.1

Tính cấp thiết của đề tài

1

1.2

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

3

1.3

Câu hỏi nghiên cứu


2.1.3

10

Các yếu tố ảnh hưởng tới sự tham gia của thanh niên nông thôn trong
thực hiện tiêu chí môi trường

2.2

15

Cơ sở thực tiễn về sự tham gia của thanh niên nông thôn trong thực
hiện tiêu chí môi trường

2.2.1
2.2.2

18

Sự tham gia của thanh niên nông thôn trong phát triển kinh tế - xã hội
và BVMT ở một số địa phương ở Việt Nam

18

Bài học kinh nghiệm rút ra cho đề tài

24

PHẦN III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU



3.2

Phương pháp nghiên cứu

42

3.2.1

Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

42

3.2.2

Phương pháp thu thập thông tin

42

3.2.3

Phương pháp phân tích

46

3.2.4

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu

46

51

Sự tham gia của thanh niên trong công tác tuyên truyền, giáo dục nâng
cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường

51

4.2.2

Sự tham gia của thanh niên trong lĩnh vực cấp nước sạch

54

4.2.3

Sự tham gia của thanh niên trong xử lý nước thải

56

4.2.4

Sự tham gia của thanh niên trong thu gom và xử lý rác thải

60

4.2.5.

Sự tham gia của thanh niên trong xây dựng nhà vệ sinh cải tiến

67


4.3.2

77

Công tác chỉ đạo và vận động thanh niên tham gia bảo vệ môi trường
của tổ chức Đoàn thanh niên

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

79
Page v


4.3.3

Nguồn tài chính thực hiện tiêu chí môi trường

81

4.3.4

Yếu tố cơ sở hạ tầng, công nghệ

83

4.3.5

Chính sách hỗ trợ của Nhà nước



5.2

Kiến nghị

94

TÀI LIỆU THAM KHẢO

95

PHỤ LỤC

89

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page vi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Ký hiệu

Diễn giải

BCĐ

Ban chỉ đạo

BCH


MT

Môi trường

NTM

Nông thôn mới

PTNT

Phát triển nông thôn

TW

Trung ương

TNMT

Tài nguyên môi trường

TN

Thanh niên

UBND

Uỷ ban nhân dân

XHCN


35

3.3

Diện tích rừng hiện có theo nguồn gốc

38

3.4

Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất các ngành kinh tế của huyện
Cao Lộc

41

3.5

Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

43

3.6

Số lượng mẫu và nội dung điều tra

45

4.1



Tình hình xử lý rác thải mềm của thanh niên

64

4.7

Đánh giá của lãnh đạo, Ban chỉ đạo về tình hình thu gom, xử lý rác
thải, nước thải của thanh niên:

66

4.8

Sự tham gia của thanh niên trong xây dựng nhà vệ sinh cải tiến

68

4.9

Đánh giá của lãnh đạo, Ban chỉ đạo về sự tham gia của thanh niên
trong di dời chuồng trại chăn nuôi:

71

4.10

Kết quả TN tham gia công tác tạo cảnh quan môi trường

75


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Số hình, sơ đồ, hộp
Sơ đồ 3.1

Trang

Bản đồ hành chính huyện Cao Lộc...................................................... 27

Hộp 4.1: Lãnh đạo Phòng TNMT đánh giá sự tham gia của thanh niên trong
hoạt động cấp nước sạch ..................................................................... 56
Hộp 4.2

Ý kiến của thanh niên về công tác thu gom rác thải ............................ 62

Hộp 4.3

Ý kiến của Lãnh đạo Huyện Đoàn về công tác tham gia xây dựng
nhà vệ sinh cải tiến của thanh niên ...................................................... 69

Hộp 4.4

Ý kiến của Lãnh đạo địa phương về công tác tham gia xây dựng
nhà vệ sinh cải tiến của thanh niên ...................................................... 69

Hộp 4.5

Ý kiến của Lãnh đạo địa phương về sự tham gia của thanh niên
trong di dời chuồng trại chăn nuôi ...................................................... 70


tăng cường sự tham gia của thanh niên nông thôn trong thực hiện tiêu chí môi
trường trên địa bàn huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn trong thời gian tới.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của thanh niên nông
thôn đối với việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới;
- Đánh giá thực trạng tham gia của thanh niên nông thôn đối với việc thực
hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Cao Lộc;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của của thanh niên trong
quá trình thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Cao Lộc;
- Đề xuất các giải pháp để tăng cường sự tham gia của thanh niên nông thôn
trong thực hiện tiêu chí môi trường xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Cao
Lộc trong thời gian tới.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Nghiên cứu này nhằm trả lời các câu hỏi:
1. Sự tham gia của thanh niên nông thôn trong thực hiện tiêu chí môi trường
xây dựng nông thôn mới tại huyện Cao Lộc đang diễn ra như thế nào?
2. Kết quả đạt được trong quá trình thực hiện là gì?
3. Những yếu tố nào ảnh hưởng tới quá trình tham gia của thanh niên nông
thôn trong thực hiện tiêu chí môi trường?
4. Các giải pháp nào để tăng cường sự tham gia của thanh niên nông thôn đối
với quá trình thực hiện tiêu chí môi trường?
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 3


1.4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu
- Thanh niên tham gia các hoạt động thực hiện tiêu chí môi trường, trong xây
dựng NTM trên địa bàn nghiên cứu.

nhất của mỗi con người về thể chất, có sự phát triển mạnh về trí tuệ, nhạy bén, năng
động, sáng tạo, có nhiều ước mơ, hoài bão. Thanh niên nước ta là một tầng lớp xã
hội rộng lớn, luôn có những đóng quan trọng trong các giai đoạn lịch sử phát triển
của đất nước. Hiện nay thanh niên Việt Nam chiếm 28,9% dân số cả nước và chiếm
36,4% lực lượng lao động của toàn xã hội, là nguồn nhân lực dồi dào, có tiềm năng
to lớn trong sự nghiệp đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

(Luật Thanh niên, 2005)

* Khái niệm về Nông thôn
Nông thôn được coi là khu vực địa lý, nơi đó sinh kế cộng đồng gắn bó, có quan
hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt
động sản xuất nông nghiệp. Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn do
đó cũng có nhiều khái niệm khác nhau về nông thôn.
Khi tìm hiểu khái niệm về nông thôn người ta thường so sánh nông thôn với
thành thị. Có quan điểm cho rằng khi xem xét khái niệm nông thôn, người ta dùng
chỉ tiêu mật độ dân số, số lượng dân cư ở nông thôn thấp hơn so với thành thị. Ý
kiến khác lại cho rằng, dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển cơ sở hạ tầng, có nghĩa là
vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng thành thị.
Một quan điểm khác lại cho rằng, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 5


nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của dân cư nông thôn trong
vùng là từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Những ý kiến này chỉ đúng trong từng
khía cạnh cụ thể và từng nước nhất định, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu
kinh tế, cơ cấu áp dụng cho từng nền kinh tế. Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có
tính chất tương đối, nó có thể thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển

"Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững
về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của
người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác"
(Mai Thanh Cúc và cs, 2005).
* Mô hình nông thôn mới
Xây dựng mô hình nông thôn mới là một chính sách liên quan đến mô hình
phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát
nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các
mối quan hệ với các chính sách khác, các lĩnh vực khác trong sự tính toán, cân đối
mang tính tổng thể, khắc phục tình trạng rời rạc, hoặc duy ý chí.
Theo các nhà nghiên cứu thì mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu
cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu KHKT hiện đại mà vẫn
giữ được nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa của người dân. Nhìn chung mô hình
nông thôn mới theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hợp tác hóa, dân chủ
hóa và văn minh hóa.
Mô hình nông thôn mới là tập hợp các hoạt động qua lại để cụ thể hoá các
chương trình phát triển nông thôn; mô hình nhằm bố trí sử dụng các nguồn lực khan
hiếm về tài chính, nhân lực, phương tiện, vật tư thiết bị để tạo ra các sản phẩm hay
dịch vụ trong một thời gian xác định và thỏa mãn các mục tiêu về kinh tế, xã hội và
môi trường cho sự phát triển bền vững ở nông thôn.
Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu
phát triển, đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường, đạt hiệu quả cao
nhất trên tất cả các mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, tiến bộ hơn so với mô
hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước.
Từ các quan điểm trên trong điều kiện nước ta hiện nay có thể hiểu: "Mô
hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức
nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều
kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ ở tính
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế


dựng nông thôn mới.
* Về văn hóa - xã hội
Tăng cường dân chủ ở cơ sở, phát huy vai trò tự chủ trong thực hiện các chủ
trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu
dân cư, thanh niên giữ vai trò chủ động, giúp nhau xóa đói giảm nghèo, vươn lên
làm giàu chính đáng.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 9


Thanh niên tích cực tham gia xây dựng nhân vật trung tâm của mô hình nông
thôn mới, đó là người nông dân sản xuất hàng hóa khá giả, giàu có; là người nông dân
kết tinh các tư cách: Công dân, dân của làng, người con của các dòng họ, gia đình;
Thanh niên cần có kế hoạch, chương trình, lộ trình xây dựng, giúp đỡ người
nông dân nông thôn thành người nông dân sản xuất hàng hóa trong kinh tế thị
trường, thành nhân vật trung tâm của mô hình nông thôn mới, người quyết định
thành công của mọi cải cách ở nông thôn;
Thanh niên nông thôn và các cộng đồng người dân nông thôn là trung tâm
của mọi chiến lược phát triển nông thôn. Đưa nông dân vào sản xuất hàng hóa,
doanh nhân hóa nông dân, doanh nghiệp hóa các cộng đồng dân cư, thị trường hóa
nông thôn.
* Về môi trường
Môi trường sinh thái phải được bảo tồn xây dựng, củng cố, bảo vệ. Bảo vệ
rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm nguồn nước, môi trường không khí và chất thải từ
các khu công nghiệp để nông thôn phát triển bền vững;
Các nội dung trên trong cấu trúc vai trò mô hình nông thôn mới có mối liên
hệ chặt chẽ với nhau. Nhà nước đóng vai trò chỉ đạo, tổ chức điều hành quá trình
hoạch định và thực thi chính sách, xây dựng đề án, cơ chế, tạo hành lang pháp lý, hỗ
trợ vốn, kỹ thuật, nguồn lực, tạo điều kiện, kích thích tinh thần. Thanh niên và nhân

- Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội
trên địa bàn
- Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn
* Tiêu chí xây dựng nông thôn mới
Nguồn: Căn cứ quyết định số 491/QĐ - TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng
Chính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới.
Các nhóm tiêu chí: Gồm 5 nhóm
- Nhóm I: Quy hoạch (có 01 tiêu chí);
- Nhóm II: Hạ tầng kinh tế - xã hội (có 08 tiêu chí);
- Nhóm III: Kinh tế và tổ chức sản xuất (có 04 tiêu chí);
- Nhóm IV: Văn hóa - xã hội - môi trường (có 04 tiêu chí);
- Nhóm V: Hệ thống chính trị (có 02 tiêu chí);
b. Khái quát tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới
Tiêu chí môi trường là một trong 19 tiêu chí nông thôn mới theo Quyết định
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 11


491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu
chí Quốc gia về nông thôn mới.
* Mục tiêu
Mục tiêu chung của tiêu chí này là : Bảo vệ môi trường, sinh thái, cải thiện,
nâng cao chất lượng môi trường khu vực nông thôn thông qua các hoạt động tuyên
truyền, nâng cao nhận thức, ý thức và đi đến hành động cụ thể của các cấp, các
ngành và cả cộng đồng nhân dân.
Mục tiêu cụ thể: Đạt yêu cầu tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia nông
thôn mới; đảm bảo cung cấp đủ nước sinh hoạt sạch và hợp vệ sinh cho dân cư,
trường học, trạm y tế, công sở và các khu dịch vụ công cộng; thực hiện các yêu cầu
về bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái trên địa bàn xã. Đến 2015 có 35% số xã

17.7
17.8

Không có các hoạt động suy giảm môi trường và có các hoạt động
phát triển môi trường xanh, sạch, đẹp.
Các điểm, khu dân cư và các đoạn sông, suối không gây ô nhiễm
môi trường.
Chất thải, nước thải được thu gom và xử lý theo quy định.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 12


17.9

Có khu xử lý rác thải của xã hoặc cụm xã hoặc có khu xử lý trong
huyện, liên huyện và người dân phải trả chi phí thu gom và xử lý.
Chất thải, nước thải trong khu dân cư, chợ, cơ sở sản xuất kinh

17.10

doanh được thu gom và xử lý theo quy định và người dân phải trả
chi phí xử lý.

17.11

Nghĩa trang, nghĩa địa được xây dựng theo quy hoạch.
(Nguồn: Quyết định số 491/QĐ - TTg ngày 16/4/2009)


lý; Nghĩa trang, nghĩa địa được xây dựng theo quy hoạch…
2.1.2.2 Các hình thức tham gia của thanh niên nông thôn trong thực hiện tiêu chí
môi trường
a. Sự tham gia của thanh niên trong công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao
ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm; phát
huy vai trò xung kích, tình nguyện, hình thành ý thức chủ động về bảo vệ môi
trường trong lực lượng thanh niên.
Gắn việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi
trường của thanh niên với việc triển khai phong trào "Tuổi trẻ Lạng Sơn chung tay
xây dựng nông thôn mới".
b. Sự tham gia của thanh niên trong xử lý rác thải, bảo vệ nguồn nước
Tích cực vận động nhân dân tham gia giữ gìn và bảo vệ môi trường, xả rác
đúng nơi quy định.
Thanh niên tuyên truyền vận động thành lập các tổ vệ sinh môi trường của
từng thôn và đội thu gom rác thải, tăng cường công tác khuyến nông, ứng dụng tiến
bộ khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa nông nghiệp nhằm nâng cao giá trị sản xuất.
Bảo vệ, sử dụng nguồn nước sạch hợp lý và tiết kiệm, hiệu quả. Kiên quyết
lên án, tạo áp lực xã hội đối với những hành vi cố tình xả, thải gây ô nhiễm môi
trường...
c. Sự tham gia của thanh niên trong công tác xây dựng nhà vệ sinh cải tiến
Thanh niên tích cực tuyên truyền, góp phần nâng cao nhận thức cho nhân dân
về xây dựng nông thôn mới, thay đổi tập quán đi vệ sinh lạc hậu; nâng cao chất lượng
đời sống nhân dân, chất lượng môi trường sống, hạn chế ô nhiễm môi trường khu vực
nông thôn.
Thành lập mới các mô hình tình nguyện, đội hình thanh niên xung kích để hỗ
trợ xây dựng mô hình nhà vệ sinh cải tiến cho các hộ gia đình chính sách, gia đình
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 14