ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ
DỤNG BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ TRONG QUÁ TRÌNH
DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THCS”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Trong hoàn cảnh toàn ngành Giáo dục - Đào tạo đang nỗ lực đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng tích cực, chủ động của học sinh
thì người giáo viên cũng phải trăn trở để tìm cho mình một phương
pháp dạy học với tinh thần chung ấy.
Giảng dạy mọi bộ môn khoa học nói chung và giảng dạy môn Ngữ
văn trong trường THCS nói riêng luôn đòi hỏi người giáo viên phải
tìm tòi, sáng tạo để có phương pháp thích hợp giảng dạy và mang lại
hiệu quả cao nhất. Sở dĩ như vậy là vì phương pháp giảng dạy có ý
nghĩa quyết định đối với chất lượng một giờ dạy. Có thể nói, cùng
một nội dung chương trình nhưng phương pháp giảng dạy của giáo
viên khác nhau thì mức độ hiểu bài của học sinh cũng khác nhau.
mặt khác đối tượng giảng dạy là những con người cụ thể, nội dung
kiến thức cần giảng dạy thuộc những bộ môn khoa học khác nhau.
Vì vậy, người dạy học phải làm sao có được phương pháp phù hợp
nhất để chuyển tải đúng đắn chân lý khoa học vào đối tượng giảng
dạy để đối tượng có thể hiểu đúng đắn và sâu sắc nội dung tri thức
đó và vận dụng vào cuộc sống của mình.
Môn ngữ văn trong nhà trường vừa là một môn học nghệ thuật, vừa
là môn học công cụ. Dạy - học tác phẩm văn chương trong nhà
trường có nhiệm vụ nâng cao
chất lượng cho người học, làm phong phú hơn về văn hoá, về tâm


hồn và phát triển nhân cách của người học. Dạy học tác phẩm văn
chương trong nhà trường là hướng dẫn sự tiếp nhận của tác phẩm,

ệu quả là một vấn đề không nhỏ và được sự quan tâm của nhiều người.
Trong quá trình sử dụng công nghệ thông tin nói chung bản thân tôi
ũng đã cố gắng, nỗ lực rất nhiều. Quá trình giảng dạy, sử dụng giá
o án điện tử cũng gặp không ít khó khăn. Nhưng tôi ý thức được rằng k
hông thể không có giải pháp tốt, bởi vì xã hội ngày càng phát triển
ếu mình không cố gắng thì sẽ tự đào thải mình. Vì lý do đó mà trong
thực tế tôi đã học hỏi những người xung quanh, bạn bè, tìm tòi sách


vở, tài liệu, nghiên cứu thông qua mạng Internet để tìm ra giải pháp
tốt nhất áp dụng cho từng bài dạy một cách có hiệu quả và qua mỗi
lần sử dụng để rút ra được một số kinh nghiệm. Bài viết này tôi cũng
mạnh dạn đưa ra một ý kiến: "Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng bài giảng điện tử trong quá trình dạy học môn Ngữ văn ở
trường THCS".
2. Thực trạng khi chưa sử dụng giáo án điện tử.
Từ trước tới nay, việc dạy văn của chúng ta mặc dù có cải tiến liên
tục, có phát triển, có hoàn thiện không ngừng, nhằm làm cho giờ văn
hay hơn, thiết thực hơn, giàu hơi thở và mạch nhịp của cuộc sống
hơn, nhưng tất cả vẫn diễn ra trong khuôn khổ của lối "giảng văn",
thầy giảng - trò nghe, học sinh tiếp thu bài giảng một cách thụ động.
Trong lúc đó qua những kết quả nghiên cứu tâm sinh lý của học sinh
và điều tra xã hội học gần đây cho thấy thanh, thiếu niên có những
thay đổi trong sự phát triển tâm sinh lý, đó là sự thay đổi có gia tốc.
Trong điều kiện phát triển của các phương tiện truyền thông, trong
bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu, học sinh được tiếp thu nhiều
nguồn đa dạng, phong phú từ nhiều mặt của cuộc sống, có hiểu biết
nhiều hơn, linh hoạt và thực tế hơn so với các thế hệ cùng lứa tuổi
trước đây. Trong học tập họ không thoả mãn với vai trò của người
tiếp thu thụ động, không chấp nhận các giải pháp có sẵn nên học

II. NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Cơ sở xuất phát các biện pháp giải quyết vấn đề:
Sử dụng máy tính để dạy học là một trong những hướng đổi mới


phương pháp dạy học ở trường THCS hiện nay, trong đó sử dụng
bài giảng điện tử đang được các giáo viên quan tâm nhiều. Mỗi giáo
viên cần chọn các tiết học sao cho nếu giảng dạy bằng bài giảng
điện tử thì sẽ tận dụng được tính tối đa ưu việt của máy tính về
phương diện cung cấp thông tin cho người học, tính hấp dẫn của bài
giảng, có hiệu quả hơn bài giảng truyền thống. Việc sử dụng giáo án
điện tử để dạy học cần phải đạt được mục tiêu của bài học.
2. Tính ưu việt được thể hiện:
a. Ưu điểm:
- Các hiệu ứng, màu sắc, kiểu chữ... rất tiện lợi cho việc xử lý bài
giảng một cách linh hoạt, hấp dẫn và sư phạm.
- Khả năng sử dụng có hiệu quả các hình ảnh, phim, các tư liệu dạy
học nhanh chóng và chất lượng.
- Tiết kiệm nhiều thời gian viết vẽ trên lớp.
- Thuận lợi cho việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực.
- Thiết kế màn hình đẹp, đa dạng.
- Đã sử dụng nhiều phần mềm chuyên dụng lồng ghép phim ảnh
minh họa.
- Chịu khó thu thập tài liệu cho môn học.
- Giáo viên chuẩn bị bài dạy một lần thì có thể sử dụng nhiều lần.
- Các phương tiện dạy học hiện đại sẽ tạo ra khả năng để giáo viên
trình bày bài giảng sinh động hơn, dễ dàng cập nhật và thích nghi với
sự thay đổi nhanh chóng của khoa học hiện đại.
- Các phương tiện sẽ hỗ trợ, chuẩn hoá các bài giảng mẫu, đặc biệt
đối với những phần khó giảng, những khái niệm phức tạp.


màu đỏ để làm nổi bật các ý quan trọng (nhưng không để trên nền
xanh và tím).
3.2. Chữ viết trong trang bài giảng.
Chữ viết trong trang bài giảng thường dùng Times New roman và
Arial (hoặc tuỳ sở thích của người thiết kế). Cỡ chữ khi lên màn hình
cần phải đảm bảo để học sinh ngồi ở dưới hàng ghế cuối cùng cũng
đọc hết chữ.
3.3. Việc sử dụng các hiệu ứng (Effect) trên trang trình chiếu.
Đặc sắc của bài giảng điện tử là sự phong phú của các hiệu ứng
(các kiểu cho xuất hiện trang trình chiếu - Animation Schemes, các
kiểu xuất hiện chữ, hình - Custom Animation...). Song sử dụng chúng
cũng tuỳ trường hợp, nhất là các kiểu xuất hiện chữ.
Đối với bài giảng điện tử cần hạn chế sử dụng các hiệu ứng quay
lộn, bay nhảy vì chúng không thích hợp trong giờ học, làm phân tán
sự chú ý đối với học sinh. Cho nên sử dụng các Effect vừa phải đảm
bảo ở mức đủ sinh động. Nên chọn một số kiểu xuất hiện của màn
hình phù hợp, mỗi bài giảng chỉ nên dùng một kiểu thống nhất. Kiểu
xuất hiện của chữ nên sử dụng hạn chế ở một vài Effect như: Box,
Diamond, Rese...Chú ý cho thực hiện nhanh để không mất thời gian
và nhàm chán.
3.4. Sử dụng kết hợp các hoạt động và minh hoạ.
Đây cũng là một ưu thế tuyệt đối của bài giảng điện tử mà chiếc
bảng thông thường không thể làm được. Nhất là đối với những bài
sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, giáo viên cần mở rộng
các nội dung ra thực tế bằng hình ảnh phim, các phần mềm mô
phỏng. Cần cập nhập thông tin, chèn các câu hỏi, hướng dẫn thảo
luận trong khi vẫn để nội dung bài giảng trên màn hình để tiếp tục bài



được tái hiện lại qua các hình ảnh, âm thanh, đoạn phim một cách
hợp lí và đúng lúc, chắc chắn sẽ làm giờ giảng sinh động hơn, thu
hút sự chú ý của học sinh và giúp các em tốt hơn trong quá trình tiếp
nhận kiến thức. Vẫn biết, văn chương vốn thuộc về đời sống tâm hồn
thì chỉ có thể cảm nhận nó bằng chính tâm hồn của người học.
Nhưng, nếu chúng ta biết cách sử dụng công nghệ thông tin có hiệu
quả thì dù có sự xuất hiện của máy móc và trang thiết bị hiện đại vẫn
không thể làm "xơ cứng" đời sống tâm hồn của người học văn.
b. Khai thác kênh hình trong dạy Văn ở trường THCS.
Kênh hình của bộ môn Văn không sẵn có, không cố định như những
bộ môn Lịch sử, Địa lý; vì thế, giáo viên Văn nếu muốn đưa kênh
hình vào bài giảng buộc phải tự kiếm tìm và khai thác qua mạng, qua
sách báo. Cách khai thác và sử dụng kênh hình của họ cũng không
giống nhau do ý tưởng bài giảng của mỗi người mỗi khác, do vậy, có
sự đòi hỏi cao ở giáo viên sự chịu khó, khả năng đầu tư về chuyên
môn và một niềm say mê trong đổi mới phương pháp dạy học.
Chương trình Ngữ văn ở trường THCS bao gồm các phân môn: Văn
học, Tiếng Việt, Tập làm văn . Kênh hình được khai thác và sử dụng
nhiều nhất ở phân môn Văn học do đặc thù của phân môn này là học
những kiền thức về lịch sử văn học, tác giả, tác phẩm nên dễ dàng
hơn trong quá trình kiếm tìm và khai thác nguồn kênh học. Tuy nhiên,
trong phân môn này, không phải bài học nào cũng có thể khai thác
và sử dụng hiệu quả kênh hình; do đó, giáo viên cần có sự lựa chọn
bài học cho phù hợp trước khi có ý định khai thác và sử dụng kênh


hình.
Phân môn Văn học trong chương trình THCS là "tổng thể" kiến thức
về Văn học của cả 4 năm THCS, phân bố đều ở các giai đoạn khác
nhau của tiến trình lịch sử văn học. Qua quá trình giảng dạy và trên

sử văn học, các đoạn tả cảnh thiên nhiên trong các tác phẩm được
học (ảnh bình minh lên trên biển, ảnh chợ cá ven biển... khi dạy bài
"Quê hương "... )
4. Các bước khi sử dụng công nghệ thông tin để khai thác kênh
hình trong dạy học ở trường THCS:
4.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp:
Giáo viên nhất thiết phải nghiên cứu kĩ tác phẩm, nắm bắt nội dung
tư tưởng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm, đồng thời, xác định mình
cần truyền đạt những kiến thức cần tới học sinh. Sau đó, họ cần xây
dựng ý tưởng cho toàn bài giảng và từng tiết giảng - một khâu quan
trọng quyết định sự thành bại của một giờ dạy học Văn. Bởi, nếu
không có ý tưởng cụ thể, phù hợp thì học sinh rất khó tiếp nhận môn
Văn, giáo viên cũng rất khó để truyền đạt nội dung của bài học mà
không làm mất đi "chất văn" của một giờ học văn.
Từ ý tưởng của bài giảng đã được xây dựng, giáo viên dự kiến sử
dụng nguồn kênh hình tương ứng để phục vụ cho ý tưởng của mình
nhằm đạt hiệu quả cao nhất. Khả năng khai thác và sử dụng kênh
hình của mỗi giáo viên khác nhau có thể đem đến kết quả dạy học
khác nhau. Ví dụ cùng dạy một tác phẩm nhưng giáo viên nào
đầu tư và sử dụng kênh hình hợp lí, phù hợp với nội dung truyền đạt


thì chắc chắn giờ dạy của họ sẽ thành công hơn. Khi đã dự kiến
được nguồn kênh hình, giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin để
thiết kế kênh hình trên máy tính, tập trình chiếu và khai thác thử
thông tin qua các câu hỏi liên quan đến kênh hình.
Quá trình sử dụng công nghệ thông tin trong khai thác kênh hình cần
lưu ý: không được dùng kênh hình để làm mất đi đặc thù của bộ môn
Văn. Các hình ảnh phải đảm bảo các tiêu chí: không lạm dụng kĩ
thuật để tạo các hình ảnh có màu sắc loè loẹt, uốn lượn, bay nhảy



Bốn bức ảnh này được trình chiếu khi dạy bài "Quê hương" của
Tế Hanh- Ngữ văn 8


Bốn bức ảnh này được trình chiếu khi dạy bài "Nói với con" của Y Phương- Ngữ văn 9





Hình ảnh này được trình chiếu khi dạy bài "Viếng lăng Bác” của Viễn
Phương - Ngữ văn 9