Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Khoa: Ngữ văn

Đề tài: Quan niệm về lịch sử và con người trong
chùm truyện ngắn lịch sử của nhà văn Nguyễn
Huy Thiệp( Kiếm sắc; Vàng lửa;Phẩm tiết)
Người thực hiện : Lưu Thị Thu Thảo
Sinh viên
: K37A-SP Ngữ văn
Email :[email protected]
SĐT :01649515865
1.ĐẶT VẤN ĐỀ
Nguyễn Huy Thiệp là một trong những cây bút ‘đặc biệt’của nền văn
học Việt Nam hiện đại. Với hàng loạt các tác phẩm như: Những ngọn gió Hua Tát;
Tướng về hưu( 1989); Con gái thuỷ thần(1993); Những ngọn gió(1995); Tuổi hai
mươi yêu dấu(2002)…Nguyễn Huy Thiệp đã để lại dấu ấn không thể phai mờ trong
lòng độc giả.
Khi nhắc đến các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta không thể
không nhắc đến các sáng tác trong mảng đề tài viết về lịch sử của ông. Với những
quan điểm và cách nhìn nhận độc đáo về lịch sử của mình , nhà văn đã thành công
đưa cái” tinh thần hoài nghi hiện đại chủ nghĩa” vào trong các sáng tác của mình.
Nguyễn Huy Thiệp đã từng nói:” …nhiệm vụ của nhà văn không phải nói ra chân
lí mà là thức tỉnh ý thức hướng về chân lí hoặc chí ít cũng là thức tỉnh tình cảm về
phẩm giá con người trong họ”. Vì vậy, các tác phẩm ấy ngay từ khi ra đời đã gây
ra hàng loạt các cuộc tranh luận nảy lửa trên văn đàn văn học, đồng thời đây cũng
được coi là những tác phẩm “có vấn đề” và “gây sốc” đối với bạn đọc.
Để có thể đi sâu tìm hiểu thêm về các tác phẩm này cũng như quan điểm của
nhà văn về lịch sử khi viết các tác phẩm đó như thế nào, trong phạm vi bài nghiên
cứu này chúng tôi xin đi tìm hiểu về “Quan niệm về lịch sử và con người trong
chùm truyện ngắn lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp( Kiếm sắc; Vàng lửa; Phẩm
tiết)”.

“bắn súng lục vào quá khứ”, “xúc phạm nghiêm trọng tới lịch sử và người đọc”.
Thứ hai, có thể coi là xu hướng ủng hộ, chấp nhận lối hư cấu lịch sử của Nguyễn
Huy Thiệp như một cách tân trong kĩ thuật viết, phân biệt một cách rõ ràng “ đọc
văn phải khác với sử”.
Hai xu hướng này mâu thuẫn sâu sắc với nhau, tạo nên cuộc bút chiến gay gắt xung
quanh việc tiếp nhận, thưởng thức các truyện ngắn lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp
trên văn đàn Việt Nam. Vì vậy, qua bài viết “quan điểm về lịch sử và con người
trong chùm truyện ngắn lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp” chúng tôi hi vọng có thể
tiếp cận sâu hơn với tư tưởng nghệ thuật của nhà văn và một lần nữa có thể khẳng


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Khoa: Ngữ văn

định tài năng, nỗ lực đổi mới và vai trò của Nguyễn Huy Thiệp trên văn đàn nước
ta trong suốt thời gian qua.
2.2. Quan điểm về lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp khi viết “Kiếm sắc; Vàng
lửa; Phẩm tiết)
Nguyễn Huy Thiệp không phải là người đầu tiên cũng như duy nhất viết về
đề tài lịch sử. Tuy nhiên, từ cái nhìn độc đáo, mới lạ của mình, nhà văn đã khai
thác lịch sử ở những khía cạnh riêng biệt và làm cho lịch sử” nổi loạn” qua từng
tác phẩm. Trong cái nhìn của nhà văn, lịch sử không phải là lịch sử khách quan mà
đó là những diễn ngôn về lịch sử, đó là những cách cắt nghĩa khác nhau về lịch sử.
Nhà văn đã đặt vấn đề lịch sử bằng cách riêng của một người viết tiểu thuyết. Lịch
sử của ông người ta khó có thể tìm thấy trong chính sử và ngay cả trong dã sử, đó
là một kiểu lịch sử” không sử sách nào nhắc đến”, một kiểu lịch sử” như tôi biết”
và nó có thể giống hoặc không giống với những gì mà người đời đã biết.
Ở các sáng tác của mình, Nguyễn Huy Thiệp không chú trọng việc đưa ra
các chi tiết lịch sử chính xác, ông cũng không cố thuyết phục bạn đọc phải tin vào
những gì ông đã viết mà ở tác phẩm của mình, nhà văn chỉ đơn giản là đưa ra các

tuỳ tiện. Tác giả đã nhặt nhạnh nó từ vô vàn các chi tiết hỗn độn trong giai đoạn
khá rối ren phức tạp của lịch sử Việt Nam thế kỉ XVIII. Từ đó , nhà văn đã tạo nên
một lịch sử không trùng khít với chính sử. Các chi tiết nhỏ nhặt được nhà văn hư
cấu thành các sự kiện quan trọng của lịch sử. Chính sử và tiểu thuyết luôn tiềm ẩn
những khả năng vênh nhau. Có thể trong lịch sử mỗi hành động của Nguyễn Huệ
hay Nguyễn Ánh đều sẽ gây nên các biến cố lịch sử nhưng trong tiểu thuyết điều
này chưa hẳn đã xảy ra.
Trong quan niệm của Nguyễn Huy Thiệp, lịch sử chưa hẳn đã là lịch sử
khách quan,là “sự thật lịch sử một cách tuyệt đối” mà đó là những” khả năng” như
ông từng viết:”… còn điều mà chúng ta gọi là“ tri thức” thì được ủ bọc trong
trạng thái phôi thai, đúng hơn là ở trạng thái khả năng”. Điều này được thể hiện
rõ nhất trong cái kết của truyện ngắn “Vàng Lửa”. Trong truyện ngắn này, nhà văn
đã đưa ra ba cái kết để người đọc tự chọn, tuỳ theo tâm thế, tầm đón đợi của người
đọc để tìm ra cái kết hợp lí nhất theo tâm niệm của chính người đọc:” Không có tài
liệu gì và cũng không ai biết gì về thung lũng Quạ hoặc chuyện của những người
châu Âu thời vua Gia Long. Mọi cố gắng của tôi trong nhiều năm nay vô hiệu. Tôi
hiến bạn đọc ba đoạn kết cho câu chuyện này để bạn đọc tùy ý lựa chọn”.
Đoạn kết thứ nhất gợi cho ta cảm hứng khá “lãng mạn” ở chi tiết cuốn sổ ghi
chép của Phăng, phản ánh khao khát sự hoàn hảo về tinh thần và rất duy lí, yêu cầu
cái hoàn hảo về tinh thần đó phải được đảm bảo về vật chất. Và tất cả những gì
Phăng đã trải nghiệm cũng chỉ là “những lí thuyết chắp vá đầy nguỵ biện; những
mối bất hoà kì thị dân tộc và đẳng cấp; những kinh nghiệm sống của chúng ta
mong manh và kì ảo xiết bao”. Chi tiết này bao hàm ý nghĩa hàm ẩn , nó cho thấy
sự bất lực của cách “viết” và “đọc” lịch sử từ một trung tâm tạo nghĩa. Nó yêu cầu
phải nhìn và đánh giá lịch sử khách quan ở nhiều nhãn quan khác nhau, từ cái nhìn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Khoa: Ngữ văn


viết. Có lẽ do vậy tác giả đã xây dựng hình tượng người kể chuyện không đáng tin
cậy. Ta thấy, trước mỗi biến cố trong cuộc đời nhân vật, tác giả thường kể bằng
một giả thuyết thiếu chắc chắn nhất. Ví dụ như trong “Kiếm sắc” tác giả đã dùng
cụm từ “nghe nói” trước sự kiện Nguyễn Phúc Ánh sai đao phủ dùng kiếm gia


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Khoa: Ngữ văn

truyền của Lân để chém đầu Lân. Thậm chí người kể còn nói rõ mình đã can thiệp
vào việc xây dựng truyện” Khi viết tôi có tự ý thay đổi một vài chi tiết phụ và sắp
xếp, chỉnh lí lại các tư liệu để hợp với việc kể chuyện”. Với việc xây dựng nhân vật
người kể chuyện không đáng tin cậy, tác giả buộc chúng ta khi tiếp cận tác phẩm
phải tỉnh táo. Là một tác phẩm lịch sử, nó buộc chúng ta phải nghi ngờ thứ lịch sử
đã được xây dựng trong truyện. Với sự nghi ngờ ấy, người ta sẽ tiến gần hơn với
“sự thật”. Như chúng ta đã biết, tất cả các tư liệu lịch sử, các hiện vật, biểu tượng,
văn tự, lăng mộ, cung điện…chỉ có thể giúp chúng ta nhìn rõ quá khứ hơn, chứ
không bao giờ là nhìn thấy một cách chính xác tuyệt đối cả. Không chỉ dừng lại ở
nhân vật kể chuyện không đáng tin cậy, mà trong bộ ba tác phẩm này ta thấy tồn
tại sự xen lẫn giữa hư cấu và phi hư cấu, các yếu tố hoang đường kì ảo đã tạo ra
cảm giác nghi hoặc trong lòng bạn đọc. Những chi tiết nhuốm đầy màu sắc huyền
thoại như “Khi chém, máu phun ra không đỏ mà trắng như nhựa cây, một lúc sau
thì bết lại” (Kiếm sắc) hay như trong “Phẩm tiết” tác giả viết về cảnh khi Vinh
Hoa sinh ra” Khi đẻ Vinh Hoa trên nóc nhà bỗng có đám mây ngũ sắc bay đến, toả
ánh sáng rực rỡ, khắp nơi hương thơm ngào ngạt. Trên cổ Vinh Hoa có tràng hoa
cuốn cổ, xoè lòng bàn tay thấy có viên ngọc ở trong khắc hai chữ thiên mệnh”.
Như vậy, liệu có một câu hỏi chính xác về “sự thật lịch sử”, cái mà chúng ta vẫn
coi là “sự thật” sẽ dừng lại ở điểm nào trên nấc thang nhận thức của con người.
Với việc tạo ra các chi tiết không trùng khít với chính sử và các chi tiết
mang tính huyền hoặc tạo nghi ngờ cho bạn đọc, Nguyễn Huy Thiệp đã thành công

vua, hai lần đại thắng quân xâm lược Xiêm la và Mãn Thanh khiến cho ánh
nhìn về Nguyễn Huệ chủ yếu chú trọng đến các chiến thắng rực chói ấy mà coi
nhẹ các chi tiết đời thường khác. Tuy nhiên trong các sáng tác của mình,
Nguyễn Huy Thiệp đã đưa vị anh hùng ấy trở về với đời sống. Trong “Phẩm
tiết” người anh hùng áo vải cờ đào cũng có khi tức giận, nóng nảy không kiềm
chế với những lời lẽ lăng mạ kẻ khác:” Thằng Khải kia, tài bằng cái đấu, khinh
ta quá chừng! Trời cho mày sống, cướp không biết bao nhiêu lộc thiên hạ, ăn
miếng ngon không biết đậy mồm, còn chê là lợm. May nhờ phúc tổ, có ít của
chìm, như cái đuôi khô, tháng ba ngày tám mang ra gặm tưởng xênh xang ư?”
hay như khi nhìn thấy sắc đẹp của Vinh Hoa, Quang Trung cũng có những hành
động như của một người bình thường, biết yêu và thưởng thức cái đẹp:” Nhà
vua thấy Vinh Hoa, thốt nhiên rùng mình, hoa mắt, đánh rơi cốc rượu quý cầm
tay “, hay ngay cả khi nhà vua mất cũng “chết không nhắm mắt” có lẽ do cho
đến khi chết Quang Trung cũng không chiếm được Vinh Hoa làm của riêng của
mình, không được thành thân với Vinh Hoa” Khi lâm chung, có Vinh Hoa đứng
hầu bên giường, nhà vua nhìn mãi Vinh Hoa mà không nhắm mắt. Cả triều
đình thương cảm. Con trai nhà vua là Nguyễn Quang Toản vuốt mắt cho cha
nhưng hễ buông tay ra mắt nhà vua lại mở trừng trừng. Đến cả Hoàng hậu
Ngọc Hân cũng thế. Sau Vinh Hoa phải lấy ngón tay út của mình đặt lên hai mi
mắt nhà vua thì mắt nhà vua mới nhắm lại được. Sau đấy, chỗ ngón tay út của
Vinh Hoa đen như chàm, rửa thế nào cũng không sạch”. Ta có thể thấy cách


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Khoa: Ngữ văn

viết của Nguyễn Huy Thiệp về Quang Trung có điểm giống với “ Hoàng Lê
nhất thống chí” đều sử dụng ngôn ngữ bình dị dân dã .Như khi Nguyễn Hữu
Chỉnh nói vơi Quang Trung ý nghĩ muốn kết tình thông gia của vua Lê, Quang
Trung đã nói:” Vì dẹp loạn mà ra, để rồi mà lấy vợ về, bọn trẻ nó cười cho thì



Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Khoa: Ngữ văn

Nguyễn Huy Thiệp chọn những nhân vật lịch sử từ lâu đã là một hình mẫu toàn
vẹn , một hình ảnh bất khả xâm phạm trong tâm thức cộng đồng người Việt.
Nhà văn đã tạo nên một sự đảo lộn trong nhận thức của bạn đọc. Nhân vật như
một niềm tin tuyệt đối bị phá vỡ, bị nghi ngờ.Người anh hùng được soi chiếu
bởi nhiều “ luồng sáng” khác nhau, được đặt dưới những cái nhìn đa dạng, đa
chiều để trở thành một “con người đích thực. Cách đề xuất này về con người đã
chống lại những tư tưởng phong thánh con người đưa con người trở về cuộc
sống đời thường. Có lẽ cũng vì vậy nhân vật lịch sử trong truyện ngắn của ông
trở thành biểu tượng cho khát vọng đời thường hết sức nhân bản.
Nguyễn Huy Thiệp đã cho người đọc những cách nhìn mới về những niềm
tin cũ. Ông giễu nhại sự cả tin của con người, bởi thực chất con người là hữu
hạn , là bất toàn. Dù là bậc đế vương hay những con người bình thường không
có ai là toàn vẹn cả. Các nhân vật lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp buộc người
đọc phải nhận thức lại lịch sử và con người lịch sử. Người tốt liệu có phải
không bao giờ xấu? Và người xấu liệu có phải không tồn tại bất kì chút tốt đẹp
nào?...Hàng loạt các vấn đề được nêu ra đã khơi gợi hàng loạt những câu hỏi về
cá nhân, về cuộc đời, về con người và về lịch sử. Nó buộc người đọc phải xem
lại toàn bộ những gì mà mình đã biết kể cả những niềm tin kể như là bất khả
xâm phạm. Qua đây, ta đã hiểu thêm phần nào về quan điểm khi nhìn nhận các
nhân vật lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp.
3.KẾT LUẬN
Với việc tìm hiểu ba tác phẩm Kiếm sắc; Vàng lửa; Phẩm tiết chúng ta có
thể thấy được những thấy những thông điệp khác nhau ẩn chứa sau mỗi con
chữ. Qua đó, mỗi người có thể nhận ra quan niệm về lịch sử cũng như về con
người của tác giả. Nhờ vậy, bạn đọc có thể rút ra những bài học kinh nghiệm