ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGÔ HỒNG HẠNH
QUAN NIỆM VỀ VŨ TRỤ VÀ NHÂN SINH TRONG
TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA
NGƢỜI VIỆT Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: TÔN GIÁO HỌC
Hà Nội-2014
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGÔ HỒNG HẠNH
QUAN NIỆM VỀ VŨ TRỤ VÀ NHÂN SINH TRONG
TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA
NGƢỜI VIỆT Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
VIỆT Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ 39
2.1 Quan niệm về vũ trụ 39
2.1.1 Quan niệm về không gian 39
2.1.2 Quan niệm về thời gian 48
2.2 Quan niệm về nhân sinh 53
2.2.1 Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ
phản ánh quan niệm về đạo làm người 53
2.3 Một số giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị của
tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện
nay 73
2
2.3.1 Thực trạng hoạt động thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng
Bắc Bộ hiện nay 73
2.3.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị tích
cực của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ
hiện nay. 76
KẾT LUẬN 85
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89
diễn ra rất phổ biến ở nhiều nơi trên mảnh đất hình chữ S. Người ta thờ cúng
4
tổ tiên với tâm lí biết ơn và kính trọng tổ tiên, cùng với đó là sự mong muốn
được tổ tiên che trở, phù hộ cho được yên ấm, gặp nhiều điều tốt lành trong
cuộc sống.
Những hoạt động thờ cúng tổ tiên đã góp phần giữ gìn và phát huy
những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa như
hiện nay. Tuy nhiên nếu không có một định hướng đúng đắn, người ta có thể
rơi vào tình trạng mê tín dị đoan, gây lãng phí thời gian, tiền bạc của nhân dân
làm ảnh hưởng đến sự phát triển sản xuất và cản trở sự nghiệp xây dựng nền
văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Vì vậy cần phải có những định
hướng đúng đắn cho các hoạt động thờ cúng tổ tiên được diễn ra một cách
lành mạnh, trên cơ sở tôn trọng tự do tín ngưỡng của nhân dân.
Việc nghiên cứu những quan niệm về vũ trụ và nhân sinh trong tín
ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ sẽ giúp chúng ta
thấy được cơ sở hình thành, tồn tại và xu hướng vận động của loại hình tín
ngưỡng này. Đồng thời đây cũng là một trong những chìa khoá để chúng ta
tìm về cội nguồn của dân tộc. Từ đó có thể đưa ra những định hướng đúng
đắn và phù hợp với nguyện vọng của nhân dân.
Mặt khác, như chúng ta đã biết, đồng bằng Bắc Bộ là vùng đất có lịch
sử hình thành từ lâu đời của người Việt, đây cũng là nơi khai sinh của các
vương triều Đại Việt, đồng thời cũng là nơi bắt đầu của nền văn hóa Đông
Sơn hay Thăng Long – Hà Nội…Nền văn hóa, văn minh Việt từ buổi ban đầu
đã được khai sinh ở nơi đây. Hiện tại, đồng bằng Bắc Bộ cũng là vùng văn
hóa bảo lưu được nhiều giá trị truyền thống hơn cả trên toàn lãnh thổ Việt
Nam. Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vùng văn hóa
này vẫn có những tiềm năng nhất định.
Qua đó có thể thấy rằng, nghiên cứu về quan niệm vũ trụ và nhân sinh
trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ là một
6
liệu có nhiều giá trị tham khảo. Hay cuốn Các hình thức tôn giáo sơ khai và
sự phát triển của chúng của X.A. Tôcarev, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia
Hà Nội, 1994 cũng đề cập tới tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đây đã tiếp cận tín ngưỡng
thờ cúng tổ tiên dưới nhiều góc độ khác nhau như triết học, tôn giáo học, văn
hóa học, xã hội học…. Trong đó có tác giả nhìn nhận tín ngưỡng thờ cúng tổ
tiên như một tập tục văn hóa và truyền thống đạo đức; Có tác giả nhìn nhận
tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên với tư cách là một loại hình tín ngưỡng, tôn giáo;
Có tác giả lại xem tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên như là sự kết hợp giữa yếu tố
tín ngưỡng và cũng là một tập tục văn hóa, truyền thống đạo đức.
Qua đó có thể thấy những công trình trên đây đã đem lại những thành
tựu quan trọng cho việc nghiên cứu về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người
Việt Nam. Tuy nhiên, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên vẫn còn rất nhiều vấn đề để
nghiên cứu. Đặc biệt ở nước ta hiện nay, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên vẫn tiếp
tục giữ vị trí quan trọng trong đời sống của nhân dân. Trên cơ sở tiếp thu
những thành quả nghiên cứu của các tác giả đi trước, nội dung của luận văn
tập trung đi vào tìm hiểu quan niệm về vũ trụ và nhân sinh trong tín ngưỡng
thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ - một địa bàn mang tính
điển hình của văn hóa truyền thống Việt Nam.
3.Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích:
Trên cơ sở nghiên cứu về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt,
luận văn phân tích và làm sáng tỏ quan niệm về vũ trụ và nhân sinh trong tín
ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ. Từ đó đề xuất
một số giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị tích cực của tín
ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
7
3.2 Nhiệm vụ:
có lịch sử khai phá vào loại lâu đời nhất nước ta, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
của người Việt có khởi nguồn cũng chính từ nơi đây. Vì vậy, khi chúng ta tìm
hiểu quan niệm về vũ trụ, nhân sinh trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của
người Việt, đồng bằng Bắc Bộ sẽ là khu vực điển hình để chúng ta nghiên
cứu.
5. Cơ sở lí luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lí luận
Luận văn được viết dựa trên nền tảng phương luận của chủ nghĩa duy vật
biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử ,cùng với đó là các quan điểm của Chủ
tịch Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản Việt Nam về tín ngưỡng, tôn giáo. Ngoài ra,
luận văn còn kế thừa những kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước để làm tư
liệu.
5.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để hoàn thành luận văn, tác giả đã sử dụng một số phương pháp như:
- Phương pháp phân tích tài liệu
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp logic kết hợp lịch sử
- Phương pháp quy nạp, diễn dịch…
6. Đóng góp mới về khoa học của luận văn
Một là, luận văn đã cố gắng làm sáng tỏ hơn hai khái niệm “vũ trụ” và
“nhân sinh” từ góc độ triết học. Đồng thời từ cái nhìn của triết học và tôn giáo
học, làm rõ quan niệm về vũ trụ và nhân sinh thể hiện trong tín ngưỡng thờ
cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ.
9
Hai là, từ sự tồn tại của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt, luận
văn đã đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hơn nữa những giá trị tốt đẹp
của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
7. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
quan niệm về vũ trụ hay nhân sinh đã trở thành quan niệm chủ đạo, chi phối
không nhỏ tới đời sống của người Việt.
Người Việt phân bố ở nhiều nơi trong cả nước, tuy nhiên luận văn chỉ
tập trung bàn đến người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ và cụ thể là những quan
niệm về vũ trụ và nhân sinh của người Việt trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
của người Việt ở nơi đây. Tuy nhiên để hiểu được quan niệm về vũ trụ và
nhân sinh trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở đồng bằng Bắc
Bộ, trước tiên chúng ta cần hiểu về khái niệm vũ trụ và nhân sinh.
Vũ trụ là một vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến, có nhiều
cách tiếp cận về vũ trụ từ các phương diện khác nhau. Có thể kể đến như:
Copyright: Tài liệu đại học ©