A.ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm (SKKN)
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ đáp ứng nguồn nhân
lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu
hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học. Giáo dục phổ thông đã và
đang đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột đó là: Học để biết, Học để làm, Học để
tự khẳng định mình và Học để cùng chung sống mà thực chất là cách tiếp cận kĩ
năng sống (KNS). Rèn luyện KNS cho học sinh (HS) là một trong những nội
dung cơ bản của phong trào thi đua: “Xây dựng trường học thân thiện , học sinh
tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 – 2013 mà Bộ giáo dục và
đào tạo quy định.
Giáo dục (GD) rèn luỵện KNS cho HS thông qua hoat động ngoại khoá giáo
dục sức khoẻ sinh sản vị thành niên (GDSKSSVTN) là một hoạt động để HS
được thực hành, vận dụng kiến thức môn sinh học, trải nghiệm một số KNS cơ
bản và cần thiết mà không làm nặng nề quá tải nội dung môn học và ngược lại
qua việc tham gia hoạt động ngoại khoá còn giúp HS học tập các môn học nhẹ
nhàng, thoải mái, thiết thực và hiệu quả hơn.`
Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay: qua mạng Internet, các
phương tiện truyền thông không chính thức với xu hướng đại diện cho những
hình mẫu dập khuôn hay quá khích về tình dục và giới tính các em tiếp cận với
nhiều thông tin mà có thể là những thông tin ngoài luồng. Lứa tuổi HS là lứa tuổi
đang hình thành nhân cách, ham hiểu biết, thích tò mò và khám phá nhưng còn
thiếu hiểu biết về xã hội, thiếu kinh nghiệm sống dễ bị lôi kéo kích động. Đặc
biệt là thế hệ trẻ luôn đặt mình trong hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị,
những áp lực tiêu cực và những yếu tố tích cực. Nếu không được GD KNS, nếu
thiếu kiến thức và kinh niệm sống các em sẽ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực,
bạo lực, thoái hoá đạo đức gây hậu quả đáng tiếc.
Đa số HS nữ ở trường THPT Bắc Sơn là con em dân tộc thiểu số, với bản
tính thật thà, trung thực, các em dễ bị lợi dụng trong các mối quan hệ khác giới
từ đó gây ảnh hưởng không tốt đến tâm, sinh lí của các em. Đặc biệt có trường
hợp các em HS nữ có bạn trai rồi về sống trong gia đình bạn trai giống người con

ngày.
SKKN chỉ dành cho HS nữ trong trường nên các em có thể trao đổi cởi mở
những điều các em chưa biết, chưa hiểu, tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt
quyền, bổn phận của mình và phát triển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần và
đạo đức.
Các em có nhận thức, thái độ và hành vi đúng đối với vấn đề dân số, có khả
năng làm chủ bản thân tránh các tác nhân ảnh hưởng đến SKSS của mình và
những người xung quanh, tránh mang thai ngoài ý muốn góp phần sinh đẻ có kế
hoạch.
3. Phạm vi nghiên cứu
SKKN được áp dụng đối vứi HS nữ khối 11 vì chương thình sinh học 11 là
chương trình sinh học cơ thể, khi áp dụng SKKN vào các em dễ tiếp thu và có
cái nhìn đúng hơn về vấn đề này.

2


B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Công tác chuẩn bị
I.1. Phương tiện
- Loa đài, Micro
- 6 bộ bàn ghế cho các đội chơi
- Máy tính, Máy chiếu hoặc tranh ảnh về Hệ sinh dục nam và hệ simh dục nữ.
- Bút, giấy, Các câu hỏi và tình huống về SKSSVTN.
- Biển lớp, ghế của khán giả.
I.2. Người dẫn chương trình (NDCT): Tôi chọn NDCT là em Phan Thị Thảo,
HS lớp 11A1, có học lực giỏi, có khả năng thuyết trình tốt và tự tin trước toàn
trường.
I.3. Thời gian, địa điểm
-Thời gian: Một buổi từ 14 giờ 30 phút đến 17 giờ, ngày 28/4/2012.

đáp.
Phần hai với nội dung là: các tình huống có vấn đề (THCVĐ), NDCT đưa ra
các THCVĐ cùng với các CH cho đội chơi trả lời hoặc NDCT hỏi các chuyên
gia trả lời. Các chuyên gia giải đáp thắc mắc của khán giả.
Phần ba có nội dung là: Tìm hiểu các bệnh liên quan qua quan hệ tình dục
(QHTD). GV cung cấp cho các em kiến thức về một số bệnh lây truyền qua
QHTD và các biện pháp phòng tránh. Ở phần này NDCT đưa ra các CH các đội
suy nghĩ, trả lời sau đó các đội khác bổ sung (nếu cần) và cuối cùng là giải đáp
của các chuyên gia.
Đối với CH có nhiều ý kiến trái ngược nhau như hình huống “Lỗi tại ai” hoặc
CH “Trong lớp 11A1 có hai bạn cùng giới là Nga và Hải chơi thân với nhau. Có
một lần Nga vô tình xúc phạm đến Hải. Nga biết mình sai và xin lỗi Hải. Vậy hải
có nên tha thứ cho Nga hay không, Bạn hãy giải thích vì sao?. Tuổi VTN có nên
yêu hay không hoặc em có đồng tình với quan điểm đã yêu là phải yêu hết mình
phải cho nhau tất cả hay không?...
Với mỗi phần chơi, NDCT có thể giới thiệu một số tiết mục văn nghệ để buổi
hoạt động ngoại khóa thêm sôi động và đạt kết quả cao.
Trước khi bước vào buổi hoạt động ngoại khóa, NDCT giới thiệu các chuyên
gia và cá đội chơi về đúng vị trí. Sau đó mời Cô Hằng lên giới thiệu về buổi
ngoại khóa. Tôi giới thiệu lí do của buổi hoạt động ngoại khóa, nội dung buổi
hoạt động ngoại khóa và chúc cho buổi ngoại khóa thành công.
NDCT giới thiệu: SKSSVTN là giáo dục VTN về TD và SKSS giúp các em
nâng cao kiến thức về quá trình sinh sản của loài người và những ảnh hưởng của
quá trình này lên cuộc sống. GD SKSSVTN là một vấn đề rất được quan tâm bởi
các bạn trẻ và các bậc phụ huynh không chỉ nó mang tính thời sự mà còn vì tầm
quan trọng của nó đối với các bạn đang ở tuổi VTN. VTN cần được cung cấp
thông tin chính xác và đúng đắn giúp các em hiểu quá trình phát triển bản thân,
nguy cơ cho sức khỏe, điều kiện để khỏe mạnh càng sớm càng tốt.
II. NỘI DUNG
II.1. Phần một: Những vấn đề chung về sức khỏe sinh sản vị thành niên.

- Những biểu hiện ở nữ giới về Tâm sinh lí – xã hội:
+Các em quan tâm và lo lắng trước những thay đổi của cơ thể.
+ Tình bạn khác giới phát triển.
+Các em thích độc lập, muốn gần gũi bạn bè hơn cha mẹ.
+Các em thích tò mò, tự khám phá thế giới xung quanh
Những thay đổi về cơ thể, đặc biệt là tuyến vú phát triển và Có kinh lần đầu Các
em chưa hiểu và rất lo lắng. Các em nữ ở trường THPT Bắc Sơn lại rụt rè, e
ngại,
ngượng ngùng, xấu hổ không chia sẻ với ai kể cả cha mẹ do vậy các em không
biết cách vệ sinh cơ thể trong chu kì kinh nguyệt và không hiểu cơ chế của chu
kì kinh nguyệt.
 GV nhấn mạnh: Đây là những hiện tượng sinh lí bình thường, hết sức tự
nhiên, không phải là điều đáng ngượng, bí mật mà chỉ là vấn đề mang tính riêng
tư.
Câu hỏi 4: Vì sao phải chăm sóc SKSSVTN?
Trả lời: Phải chăm sóc SKSS VTN vì:
-Là giai đoạn phát triển nhanh về thể chất và có nhiều thay đổi trong tâm sinh lí.
- Là giai đoạn quan trọng trong việc hình thành nhân cách để làm chủ bản thân
về những hành vi TD, kiến thức chăm sóc sức khỏe sau này.
- VTN có điều kiện để tiếp cận thông tin, kiến thức mới nhưng phải đối mặt với
nhiều nguy hiểm về kiến thức như:
5


+ Chưa có KNS và kinh nghiệm sống.
+ Dễ bị kích động dùng thử thuốc, thử QHTD và có khả năng sinh con.
+ Không biết các BPTT và bệnh lây truyền qua đường TD khi có QHTD.
+ Chương trình GD giới tính, TD trong gia đình, nhà trường và xã hội còn
hạn chế.
+ Các em còn e ngại khi tìm hiểu những kiến thức về SKSSVTN.

Như vậy: qua phần I.1.1. HS hiểu hơn về thể chất, tâm sinh lí và xã hội của tuổi
VTN. HS có cái nhìn đúng hơn về bạn khác giới, giúp các em có kĩ năng xác
định giá trị , kĩ năng giao tiếp từ đó làm chủ bản thân, làm chủ được những cảm
xúc mới mẻ ở tuổi này.
6


II.1.2 VTN với SKSS và TD
Tôi giới thiệu:Trong chương trình sinh học 11 các em đã được học cơ chế điều
hòa sinh sản, sinh đẻ có kế hoạch ở người. Nên chương trình ngoại khóa hôm
nay, các cô giáo chỉ nói về những phần mà sách giáo khoa không đề cập đến.
Tôi sử dụng máy chiếu (hoặc tranh,ảnh) để giới thiệu cấu tạo của hệ sinh dục
nam, nữ để HS hiểu rõ cấu tạo và chức năng của từng cơ quan sinh dục. Từ đó
tôi giới thiệu khái niệm tình dục.
Câu hỏi 8: Thế nào là QHTD “có trách nhiệm” và QHTD “an toàn”
Trả lời:
- QHTD “có trách nhiệm”: là QHTD chỉ nên có sau khi kết hôn và nên hạn chế
trong giới hạn hôn nhân.
- QHTD “an toàn” là QHTD có sử dụng bao cao su khi giao hợp hoặc QHTD
mà không giao hợp( thủ dâm...). QHTD “an toàn” có khả năng tránh thai ngoài
ý muốn và phòng được các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục.
Câu hỏi 9: Khi nào các em gái bắt đầu có kinh nguyệt (KN). Một đợt hành
kinh kéo dài bao lâu?
Trả lời:
Khi em gái bước vào tuổi dậy thì (10-19 tuổi) thì bắt đầu có kinh và xảy ra
đều đặn hàng tháng cho đến tuổi mãn kinh( hết kinh khoảng 40-50 tuổi).
-Một đợt hành kinh kéo dài khoảng 2-8 ngày nhưng trung bình từ 4-6 ngày.
-Một chu kì kinh nguyệt thường kéo dài 28 ngày nhưng có thể biến động từ 2135 ngày.
Câu hỏi 10: Trong chu kì kinh nguyệt em nên vệ sinh như thế nào?
Trả lời: Trong chu kì kinh nguyệt em nên vệ sinh như:

bong ra. Niêm mạc, các mạch máu bị đứt và trứng không được thụ tinh sẽ trôi từ
tử cung vào âm đạo để ra ngoài cơ thể. Đây là hiện tượng kinh nguyệt. KN xảy
ra sau khi trứng rụng khoảng 14 ngày. Một đợt hành kinh kéo dài khoảng 2-8
ngày nhưng trung bình từ 4-6 ngày. KN sẽ tạm dừng khi phụ nữ có thai và bắt
đầu trở lại sau khi đẻ, nếu không cho con bú.
Câu hỏi 14: Sự mang thai xảy ra như thế nào?
Trả lời:
Giao hợp là việc đưa dương vật cương cứng của nam vào âm đạo của nữ. Khi
nam và nữ giao hợp, hàng trăm triệu con tinh trùng sẽ được phóng từ dương vật
vào đáy âm đạo. Tinh trùng được phóng ra sẽ bơi từ âm đạo, vào tử cung, và qua
ống dẫn trứng để tìm trứng. Nếu có một trứng đã trưởng thành, có thể xảy ra thụ
tinh. Mặc dù có hàng trăm triệu tinh trùng, song bình thường chỉ có một tinh
trùng thụ tinh với trứng.
Trứng đã dược thụ tinh sẽ đi qua đường ống dẫn trứng và vào kamf tổ trong
tử cung, nơi bào thai sẽ lớn lên.
Một cô gái hoặc một phụ nữ có thể có thai sau khi giao hợp thậm chí trong
chu kì kinh nguyệt hoặc chỉ giao hợp một lần vẫn có khả năng có thai
Câu hỏi 15: Cô có thể giải thích hộ em thế nào là hiện tượng “Đồng tính
luyến ái” (Pêđê) ?
Trả lời: Đồng tính luyến ái là QHTD xảy ra giữa hai người cùng giới.
NDCT Kết luận: qua mục I.1.2. VTN với SKSS và TD Các bạn đã có những
hiểu biết cơ bản về TD và quá trình sinh sản. Từ đó các bạn có thái độ và hành
vi đúng về TD và sinh sản.

8


II.2 GIẢI QUYẾT MỘT SỐ TÌNH HUỐNG
NDCT giới thiệu với các chuyên gia và các em HS tình huôngs “Lỗi tại ai” do
các HS lớp 11A3 trình bày. Nội dung của tiểu phẩm là:

thông tin gì thực sự nhất quán và chắc chắn (thông tin không đáng tin cậy) về
cách tránh thai.
Lan hỏi Chị thì thái độ của Chị Lan như thế nào? Chị Lan rất ngạc nhiên,
nghĩ em mình còn rất nhỏ nên chưa thể có QHTD, nói chuyện về SKSS và TD
là quá sớm nên từ chối bàn luận thêm về vấn đề này.

9


Thái độ của Bác sĩ khi Lan hỏi về SKSS và TD? Bác sĩ nghĩ đây là trách
nhiệm của nhà trường nên không trả lời Lan.
Thái độ của Thầy giáo dạy sinh trong nhà trường. Có thể thầy giáo ít được
đào tạo về vấn đề SKSSVTN hoặc cảm thấy bất tiện khi nói đến nên tìm cách
né tránh khi đề cập đến chủ đề này. Nếu thầy giáo giải thích cho HS thì lại nghĩ
mình “vẽ đường cho Hươu chạy” theo quan niệm xưa và HS sẽ có QHTD sớm
hơn.
Thái độ của mẹ Lan khi cô hỏi: Mẹ cô cũng không chỉ bảo cho cô về
SKSS và TD mà đáng lẽ ra cha mẹ phải là người phát hiện ra những thay đổi
của cô và hướng dẫn cho cô khi cô đang ở giai đoạn quan trọng này.
Từ những phân tích trên có thể nói vấn đề GDSKSSVTN không phải của
riêng gia đình, thầy cô giáo mà của toàn xã hội. Thà rằng “vẽ đường cho Hươu
chạy đúng còn hơn để cho Hươu lạc đường”.
Câu hỏi 18:Ý kiến của em Nhung lớp 11A1 là: “Các bạn nghĩ gì khi Điệp ép
Lan QHTD? Các bạn có đồng ý với lí lẽ của Điệp khi cho rằng chỉ có thể
bày tỏ tình yêu chân thực bằng QHTD hay không, vì sao?
Trả lời:
Lí lẽ của Điệp chỉ có thể bày tỏ tình yêu chân thực bằng QHTD là sai vì
không thể lấy QHTD làm thước đo của tình yêu. Lan và Điệp vẫn có thể là
người yêu của nhau mà không cần QHTD. Các bạn phải quyết định xem mình có
sắn sàng và vui lòng chấp nhận những hậu quả do hoạt động TD mang lại hay

NDCT giới thiệu tiểu phẩm 2 với các chuyên gia và các em HS với chủ đề
“Chinh phục tình yêu” do HS lớp 11A4 trình bày. Nội dung của tiểu phẩm là:
Huệ là hoa khôi khối 12 của trường THPT Bắc Sơn, nhiều bạn trai thương thầm
nhớ trộm nhưng Huệ vẫn chăm chỉ học tập vì nghĩ mình đang còn tương lai phía
trước. Do vậy các bạn nam trong trường đố anh Hải là sinh viên khoa cầu đường
năm thứ 3 trường đại học Giao Thông cưa đỗ Huệ .
Câu hỏi 21: Em suy nghĩ gì về tiểu phẩm này?
Trả lời:
Tình yêu không phải là sự mong muốn chinh phục vì tình yêu phải là tình
cảm chân thành từ 2 phía. Nếu Huệ biết Hải đến với cô chỉ vì sự thách đó chinh
phục của các bạn thì Hải sẽ phải chịu những điều đáng tiếc.
Câu hỏi 22: Nếu ở tuổi của các em đang trong hoạt động ngoại khóa hôm
nay mà mang thai thì sẽ có những hậu quả gì?
Trả lời:
Những Tác hại của việc mang thai ở tuổi VTN là:
-Tâm lí xã hội:
+Đánh mất những cơ hội học tập, phát triển nghề nghiệp.
+ Không đảm bảo kinh tế cho việc nuôi con, nên không hạnh phúc.
+ Cô gái bị cộng đồng và gia đình lên án.
--> Ảnh hưởng đến cuộc sống hiện tại và trong tương lai.
- Sức khỏe:
+ Mang thai và sinh nở sớm là điều quá nặng nề cho cơ thể chưa trưởng thành
đầy đủ ở tuổi VTN.
+ Bị lây bệnh qua QHTD, viêm nhiễm phụ khoa.
+ Tai biến do nạo, hút thai, con nhẹ cân, sinh khó... có thể vô sinh.
- Đối với trẻ sơ sinh:
+ Đứa trẻ bị coi là không hợp pháp (con hoang)
+ Con sinh ra thường nhẹ cân hơn và nguy cơ tử vong cao hơn trong những
năm tuổi đầu tiên so với con của những bà mẹ trưởng thành.


* Bọc bộ phận nam và nữ trong quá trình giao hợp
* Cơ chế: Tránh không để tinh trùng gặp trứng. Bao cao su ngăn tinh
dịch, chất nhầy âm đạo và máu người bệnh xâm nhập vào cơ thể người lành qua
QHTD nếu sử dụng Bao cao su đúng cách.
*Ưu điểm: Tránh thai và tránh các bệnh lây truyền qua QHTD
(BLTQQHTD).
* Nhược điểm: Bao cao su có thể bị rách nên không có tác dụng.
- Tính ngày trứng rụng:
* Dựa trên hiện tượng rụng trứng xảy ra ở một thời gian từ ngày thứ
16 đến ngày thứ 12 trước kì kinh mới. Noãn chỉ sống 12 giờ sau khi phóng noãn.
Tinh trùng chỉ sống 72 giờ sau khi giao hợp nên tránh giao hợp sau 2-3 ngày sau
khi phóng noãn.
* Cơ chế: Tránh không để tinh trùng gặp trứng.
12


*Ưu điểm: An toàn đối với những người có vòng kinh đều.
* Nhược điểm: Tỉ lệ thất bại cao, không phòng được các
BLTQQHTD
- Cắt và thắt ống dẫn trứng.
- Cắt và thắt ống dẫn tinh.
Nếu tuổi VTN có QHTD thì nên sử dụng BPTT là sử dụng Bao cao su. Đây
là biện pháp có tác dụng kép.
Câu hỏi 24:Tại sao hàng ngày phụ nữ uống viên thuốc tránh thai có thể
tránh được thai?
Trả lời: HS tự trả lời
GV nhấn mạnh: Luật hôn nhân và gia đình qui định tuổi của nam từ 20 tuổi, nữ
từ 18 tuổi trở lên mới kết hôn. mục tiêu của sinh đẻ có kế hoạch là: “ Sinh đẻ ít,
sinh đẻ thưa, nam nữ đã kết hôn thì vận động chậm sinh con đầu lòng. Mỗi cặp
vợ chồng chỉ nên đẻ 2 con và đẻ thưa cách nhau từ 3 – 5 năm: người phụ nữ chỉ

* Trong quá trình giao hợp cơ thể người bệnh và người lành tiếp xúc trực tiếp
với nhau qua tinh dịch, chất nhầy âm đạo và máu người bệnh xâm nhập vào cơ
thể người lành qua QHTD nếu sử dụng Bao cao su đúng cách là điều kiện thuận
lợi cho sự lây bệnh.
* Mẹ có thể truyền bệnh cho thai nhi khi mang thai và sinh nở.
Câu hỏi 26: Em hãy cho biết hậu quả của BLTQQHTD?.
Trả lời:
- Bệnh có thể truyền từ mẹ sang con khi mẹ mang thai và sinh nở, sẩy thai, thai
ngoài tử cung, con ốm yếu, mù lòa, dị tật và tử vong.
- Nếu bị BLTQQHTD mà không được điều trị người bệnh sẽ suy nhược hoặc
có thể chết vì bệnh tim, rối loạn thần kinh do bệnh biến chứng.
- Nếu bị BLTQQHTD mà không được điều trị bệnh ảnh hưởng đến SKSS có
thể dẫn tới tắc ống dẫn trứng, vô sinh, chửa ngoài dạ con.
Câu hỏi 27: Từ những hậu quả trên các em có thể phòng tránh
BLTQQHTD bằng những cách nào? Em hiểu như thế nào về ung thư cổ tử
cung và cách phòng tránh.
Trả lời:
- Những triệu chứng ban đầu của BLTQQHTD khó phát hiện nên khi bệnh trở
nên nghiêm trọng mới biết và điều trị bệnh sớm là khó.
- Tốt nhất ta nên phòng tránh bệnh bằng cách:
+ Không QHTD với nhiều người đặc biệt là gái mại dâm.
+ Chung thủy một vợ một chồng
+ QHTD có sử dụng Bao cao su.
- Ung thư cổ tử cung và cách phòng tránh.
+ Ung thư cổ tử cung: do viruts HPV gây nên, có hơn 100 túp viruts HPV.
* Người nhiễm viruts HPV không biểu hiện triệu chứng gì nên dễ lây cho
người khác.
* Hầu hết các trường hợp nhiễm viruts HPV đều tự khỏi. Tuy nhiên nhiều
trường hợp viruts HPV gây những thay đổi trong cổ tử cung có thể chuyển thành
ung thư.

sau này. Hãy thực hiện giáo dục SKSSVTN, cung cấp các dịch vụ tư vấn về sức
khỏe và các BPTT để thực hiện khẩu hiệu “ Phòng bệnh hơn chữa bệnh”.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ trong việc rèn luyện KNS cho HS.
Xong, vẫn còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Rất mong các đồng nghiệp quan tâm
và chia sẻ để tôi ngày càng hoàn thiện hơn.

15


Các từ viết tắt
Giáo viên............................................................................GV
Học sinh....................................................................... … HS
KĨ năng sống.....................................................................KNS
Sức khỏe sinh sản vị thành niên.......................................SKSSVTN
Vị thành niên.....................................................................VTN
Sáng kiến kinh nghiệm.......................................................SKKN
Trung học phổ thông.........................................................THPT
Biện pháp tránh thai..........................................................BPTT
Sức khỏe sinh sản................................................................SKSS
Tình dục...............................................................................TD
Kinh nguyệt.........................................................................KN
Giáo dục ..............................................................................GD
Người dẫn chương trình.....................................................NDCT
Quan hệ tình dục ...............................................................QHTD
Bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục.............................BLTQQHTD

16


Tài liệu tham khảo