Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng sáng kiến thành phố Ninh Bình
Chúng tôi ghi tên dưới đây:

Họ và tên

Ngày
tháng năm
sinh

Nơi công tác

Chức
danh

Tỷ lệ
Trình
độ
đóng góp
chuyên vào việc
tạo ra SK
môn

1


3

Đào Thị Kim Thoa

20/3/1974

Trường Tiểu học
Ninh Nhất.

TTCM
4-5

Đại học

20%

S
T
T

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Cải tiến phương pháp và
hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả cho học sinh trong phân môn Tập làm
văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất, thành phố Ninh Bình”.
- Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường Tiểu học Ninh Nhất
- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp và hình thức dạy học.
- Mô tả bản chất của sáng kiến:
I. Về nội dung của sáng kiến
Phân môn tập làm văn có vị trí quan trọng đặc biệt trong dạy học là dạy
học sinh sử dụng được tiếng Việt để giao tiếp, tư duy, học tập, hình thành, phát

trong nhà trường tiểu học, chúng tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến: “Cải tiến
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả cho học sinh trong
phân môn Tập làm văn lớp 4 – 5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất, thành phố
Ninh Bình.”
1. GIẢI PHÁP CŨ THƯỜNG LÀM
1.1. Nội dung giải pháp cũ
Việc dạy văn miêu tả cho học sinh trong trường tiểu học hiện nay thông
thường qua các bước sau:
- Bước 1: Hướng d n học sinh tìm hiểu đề bài, xác định đối tượng cần miêu tả.
- Bước 2: Hướng d n học sinh lập dàn ý cho bài văn miêu tả bằng các câu hỏi
gợi ý khai thác vốn kiến thức thực tế của học sinh .
- Bước 3: Học sinh thực hành viết bài.
- Bước 4: Giáo viên và học sinh cùng đánh giá và nhận xét bài làm của học sinh.
- Bước 5: Tổ chức rút kinh nghiệm, chọn ra nh ng bài văn hay, câu văn sáng tạo.
1.2. Ưu điểm
- Các hoạt động này được diễn ra trong không gian lớp học, giáo viên dễ
dàng tổ chức và kiểm soát các hoạt động học tập của học sinh.
- Học sinh nhìn chung n m được cấu trúc một bài văn miêu tả, có sự tương
tác hỗ trợ l n nhau trong việc xây dựng và hoàn thiện dàn ý cho bài văn miêu tả.
1.3. Hạn chế của giải pháp cũ
- Học sinh ít được quan sát đối tượng cần miêu tả như cảnh vật, con
người, động vật, con vật xung quanh mình. Do vậy các m thường làm bài th o
khuôn m u dàn ý mà cô giáo hướng d n, bài làm thiếu chân thực, chưa phát huy
khả năng sáng tạo, khả năng quan sát, so sánh, liên tưởng của học sinh.
- Khi quan sát đối tượng miêu tả, học sinh thường quan sát chung chung
th o hướng chủ quan của mình do chưa có kĩ năng quan sát đối tượng một cách
Nhóm tác giả: Trần Thúy Nga, Lê Phạm Thu Hà, Đào Thị Kim Thoa.


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả

óng, trĩu bông …
Tổ chức cho học sinh quan sát các hoạt động của con người trong thực tế
đời sống: Đối với các tiết dạy miêu tả về hình dáng và hoạt động của con người
giáo viên xây dựng kế hoạch, tổ chức cho học sinh quan sát ngay tại thực tế các
đối tượng cần miêu tả như cho học sinh ra cánh đồng quan sát các bác nông dân
đang gặt lúa hoặc cấy lúa, quan sát các bạn học sinh trong giờ ra chơi, quan sát
bạn mình trong một tiết học, quan sát bạn biểu diễn văn nghệ, hoạt động của các
bạn trong giờ tan học, cô giáo trong một tiết dạy…để tăng thêm vốn hiểu biết
cho các em.
Tổ chức cho học sinh quan sát các hoạt động của con vật: Trên thực tế
nhiều học sinh chưa hề được nhìn thấy con gà đang gáy, con trâu đang cày
ruộng…vì thế thiếu thực tế khi miêu tả. Vì thế để học sinh học tốt dạng bài miêu
Nhóm tác giả: Trần Thúy Nga, Lê Phạm Thu Hà, Đào Thị Kim Thoa.


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

tả con vật giáo viên cần tổ chức cho học sinh quan sát hình dáng và hoạt động
của nh ng con vật ở xung quanh mình như con trâu đang cày ruộng, con bò
đang thung thăng gặm cỏ, hay tổ chức cho học sinh đi tham quan công viên Núi
Thuý để được tận m t nhìn thấy chú khỉ làm trò, chú voi hiền lành hay con hổ
hung d …
Tổ chức cho học sinh quan sát các đồ vật cần miêu tả: Với nh ng tiết dạy
văn tả đồ vật cần cho học sinh quan sát cụ thể nh ng đồ vật cần miêu tả để nhận
biết đặc điểm riêng biệt của nó như quan sát cặp sách, cái trống trường, hay đến
thăm quan bảo tàng Ninh Bình quan sát cái trống đồng hoặc một kỷ vật chiến
tranh để lại cho m ấn tượng sâu s c…
Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học văn: Với nh ng


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

uan sát đối tượng miêu tả không đơn thuần chỉ là nhìn thấy đối tượng
cần miêu tả mà cần hướng d n học sinh sử dụng tất cả các giác quan để nhận
biết đặc điểm của thế giới xung quanh: dùng m t để nhận rõ hình dáng, màu s c,
hình khối của sự vật; dùng tai để ngh âm thanh; dùng mũi phát hiện các loại
mùi…để thu nhận các đặc điểm đặc s c của sự vật, hiện tượng, thu nhận các
cảm xúc, liên tưởng, hồi tưởng,… và tìm tòi các từ ng để diễn đạt các điều thu
nhận được giúp người ngh , người đọc cảm nhận được đối tượng miêu tả chân
thực và gần gũi.
Ngoài ra cần giúp học sinh hiểu không chỉ vận dụng các giác quan trong
miêu mà cần thể hiện tình yêu và tấm lòng của mình khi miêu tả đối tượng.
Ví dụ: Khi học sinh quan sát hồ nước đại đa số học sinh đều nêu nhận xét “mặt
hồ lặng im”.
Giáo viên có thể đặt câu hỏi cho học sinh: Bản thân các m thường lặng
im khi nào? ( Khi say ngủ, khi đang suy nghĩ, khi nhớ về ai đó…)
Từ đó định hướng để học sinh nêu:
Học sinh nêu: “Hồ nước lặng im như đang chìm sâu vào giấc ngủ”.
Có học sinh lại nêu: “Hồ nước lặng im khi đang nhớ tới các vì sao”.
“Hồ nước lặng im như đang mơ màng, suy tư”…
Nhờ đó mà người đọc, người ngh s cảm nhận đối tượng miêu tả, đoạn
văn, bài văn được miêu tả chân thực, sống động và gần gũi.
Đây là giải pháp tích cực bồi dư ng kĩ năng quan sát cho học sinh, tạo
điều kiện tiếp cận với v đ p của con người và thiên nhiên đất nước, có cơ hội
bộc lộ cảm xúc của cá nhân, mở rộng tâm hồn và phát triển nhân cách con người
Việt Nam mới.
2. 3. Giải pháp 3: Tổ chức các hoạt động “học cùng con”

Giải pháp này huy động thêm các đối tượng tham gia cùng học, cùng đánh
giá việc học của tr , rèn cho tr thái độ học tập tích cực, bồi dư ng kỹ năng quan
sát, tăng cường vốn hiểu biết và vốn sống cho tr .
2. 3. Giải pháp 3: Tổ chức các trò chơi học tập nhằm rèn luyện khả
năng quan sát của học sinh
Giúp học sinh học tốt hơn văn miêu tả cần rèn cho học sinh khả năng
quan sát. Muốn vậy giáo viên cần nghiên cứu đổi mới hình thức tổ chức dạy
học, đưa thêm các trò chơi học tập để rèn khả năng quan sát cho các m. Chẳng
hạn:
Tổ chức các trò chơi tăng cường khả năng quan sát: giáo viên tổ chức
cho học sinh các trò chơi như “Có, không” sau khi đi dã ngoại để tăng cường
khả năng quan sát cho học sinh bằng cách tổ chức cho học sinh ngồi vòng tròn,
giáo viên làm quản trò để ra các câu hỏi về các đồ vật đã nhìn thấy như: Vật đó
làm bằng gỗ không? Vật đó hình tròn phải không? Vật đó có màu xanh
không?...để rèn kỹ năng quan sát cho học sinh.
Tổ chức các trò chơi tăng cường khả năng cảm nhận: Giáo viên cần tổ
chức các trò chơi để tăng cường khả năng quan sát cho các m như trò chơi “bịt
m t đoán vật”. Giáo viên chuẩn bị một số quả tươi như: na, ổi, táo, cam…(số
loại quả bằng số học sinh tham gia của mỗi lượt chơi). au đó học sinh tham gia
chơi được bịt m t rồi phát cho mỗi học sinh một quả. Trước tiên học sinh s sờ
bên ngoài quả để đoán tên của quả đó. Nếu học sinh chưa phát hiện ra được thì
tiếp tục tổ chức cho học sinh ngửi mùi, ăn để đoán tên quả.
Tổ chức các trò chơi tăng cường khả năng phát triển ngôn ngữ: để tăng
cường khả năng tư duy, trí nhớ và phát triển ngôn ng , khả năng quan sát cho
tr , giáo viên tổ các trò chơi như “ Chiếc nón kỳ diệu”, “ Đuổi hình b t ch ”
hay trò chơi “Địa danh Việt Nam” …Ví dụ ở trò chơi “Địa danh Việt Nam” giáo
viên tổ chức cho học sinh chơi th o nhóm lần lượt kể tên các tỉnh thành nước ta
không được kể lặp lại. Nhóm nào có nhiều học sinh kể đúng s giành chiến
th ng.


thích học văn, bồi dư ng cảm xúc, kích thích khả năng sáng tạo để vận dụng vào
bài viết của mình.
2. 5. Giải pháp 5: Tích hợp các nội dung học tập ở các môn học
Quan sát và cảm nhận để có nội dung để viết văn nhưng từ nh ng nội
dung đó để trở thành nh ng câu văn hay, nh ng bài văn hay thì các m phải có
phương tiện đấy chính là vốn từ, cách diễn đạt, khả năng liên kết làm cho các sự
vật, hiện tượng đó hiện lên trực tiếp (tái hiện) trước m t người đọc (người ngh )
một cách cụ thể, sống động, như thật khiến cho người ta có thể nhìn, ngh , ngửi,
sờ mó được. Vì vậy ngay từ trong các môn học Khoa học, Mỹ thuật, Âm nhạc,
Luyện từ và câu, Tập đọc… giáo viên cần có nh ng câu hỏi để khai thác nội
dung g n với thực tế cuộc sống làm cho kiến thức thực tế từ vốn sống của các
m trở nên đa dạng, ngôn ng giàu hình ảnh, cung cấp thêm vốn từ giúp các m
học tốt môn văn. Ví dụ dạy bài 53, môn khoa học lớp 5, bài “Cây con mọc lên từ
hạt” giáo viên có thể tổ chức cho học sinh gi o hạt giống vào một cái chậu, quan
sát sự lớn lên của nó rồi ghi lại nhật ký cây trồng thao tác này giúp các con rèn
luyện kỹ năng quan sát và cách ghi chép.
Nhóm tác giả: Trần Thúy Nga, Lê Phạm Thu Hà, Đào Thị Kim Thoa.


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. 6. Giải pháp 6: Hướng dẫn học sinh lập sổ tay ghi chép
rất thành công nếu câu văn, bài văn của các m miêu tả có được nh ng
chi tiết bất ngờ thú vị. Muốn vậy khi quan sát các m cần ghi chép lại nh ng chi
tiết đặc biệt đó vào một cuốn sổ tay. Nh ng phát hiện này s là điều kiện giúp
các m có được nh ng bất ngờ, thú vị làm cho bài văn của các m thêm sáng tạo
độc đáo. Ngoài ra, chúng tôi còn khuyến khích các m tích cực đọc sách báo
hoặc nh ng bài văn hay và ghi chép lại nh ng chi tiết, hình ảnh mình thích,

(VN đồng)

200 000đ/bài x
81 bài/2 khối 4,5
x 2 lớp
= 32 400 000 đ

120 000 đ/1U B x 4
GV = 480 000đ.
200 000đ/chuyến t c
xi x 4 chuyến x2 lượt
= 1 600 000đ
Tổng: 2 080 000 đ

30 320 000 đ

Học sinh không phải
mua sách tham khảo
mà đọc tại thư viện
trường.

21 504 000 đ

2 080 000 đ

51 824 000đ

48 000 đồng x 2
cuốn (kì 1, kì 2)
x 224 học sinh

người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt
động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông trong dạy và học.” Góp phần nâng cao chất lượng dạy
học phân môn Tập làm văn của nhà trường.
Một số hiệu quả cụ thể:
a. Hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập làm văn
Chất lượng dạy học môn Tiếng Việt được thể hiện qua thống kê tại trường
Tiểu học Ninh Nhất vào các thời điểm: tháng 5/2013 (thời điểm chưa áp dụng
sáng kiến); tháng 5/ 2014 (sau khi áp dụng sáng kiến 1 năm học) và tháng 5/
2015 (sau khi áp dụng sáng kiến 2 năm học). Cụ thể:
Nội dung
Đạt loại khá, giỏi
Đạt loại TB
Khả năng viết văn
yếu.

Kết quả chất lượng phân môn Tập làm văn
qua các năm học (tỉ lệ %)
2012-2013
2013-2014
2014-2015

So sánh sau 02
năm áp dụng SK

55,1
38,5

72,2


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và
hội nhập quốc tế.
Áp dụng sáng kiến này khuyến khích nhiều học sinh tích cực tham gia đọc
sách. Việc đọc sách thu hút học sinh ham mê tìm tòi khám phá nh ng điều mới
lạ về khoa học, về cảnh đ p và truyền thống của quê hương đất nước, giảm thiểu
thời gian các m sa đà vào nh ng trò chơi nguy hiểm hoặc chơi điện tử , … góp
phần nâng cao sức khỏ học sinh và an ninh trật tự xã hội. Bên cạnh đó, việc đọc
sách còn có tác dụng biến đổi và hoàn thiện tư duy con người cũng như ảnh
hưởng tích cực đến hành vi và thế giới nội tâm của học sinh, góp phần gìn gi
và phát huy bản s c dân tộc Việt Nam. Đặc biệt là trong thời kỳ nước ta mở rộng
giao lưu quốc tế thì yêu cầu hàng đầu với tất cả chúng ta là tinh thần độc lập dân
tộc, lòng tự hào sâu s c về nh ng giá trị văn hóa của con người Việt Nam.
Việc tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tế, chia s cùng nhau nh ng
câu văn hay trong mục “lời hay, ý đ p” còn là sợi dây g n bó, tăng cường sự
đoàn kết gi a học sinh trong lớp, trong trường. Điều này góp phần giáo dục ý
thức cộng đồng, tránh thói ích kỷ ở không ít học sinh do được nuông chiều tại
các gia đình hiện nay. Học sinh thấy yêu thích môn học, thấy hào hứng hơn khi
đến trường, đến lớp và tích cực, tự giác tham gia hoạt động th o đúng phương
châm “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui, một ngày tiến bộ”.
- Áp dụng sáng kiến góp phần tạo tiền đề thuận lợi cho đội ngũ giáo viên
của nhà trường có phong cách làm việc linh hoạt hơn, thực hiện triệt để đổi mới
phương pháp dạy học th o định hướng dạy học sinh cách học và cá thể hóa tới
từng đối tượng.
Áp dụng các giải pháp của sáng kiến làm tăng niềm tin của cha m học
sinh đối với các hoạt động trong trường tiểu học, uy tín của nhà trường ngày

Tôi xin cam đoan mọi thông tin trong đơn là trung thực, đúng sự thật và
hoàn toàn chịu trách nhịêm trước pháp luật.
Ninh Nhất, ngày 07 tháng 5 năm 2015
Người làm đơn

Nhóm tác giả: Trần Thúy Nga, Lê Phạm Thu Hà, Đào Thị Kim Thoa.


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

PHỤ LỤC
MỘT SỐ HÌNH ẢNH MINH HỌA

Học sinh đang cùng nhau đọc các tác phẩm văn học.

Góc Tiếng Việt của lớp 4B

Tổ chức cho học sinh tham quan và trải nghiệm thực tế

Nhóm tác giả: Trần Thúy Nga, Lê Phạm Thu Hà, Đào Thị Kim Thoa.


Cải tiến phương pháp và hình thức tổ chức dạy học văn miêu tả
cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 4–5 tại trường Tiểu học Ninh Nhất
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Tổ chức cho học sinh chơi trò chơi
tăng cường vốn sống và khả năng quan sát