Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6

MC LC
Mc lc

Trang

A. T VN

I. Lý do chn ti

2

II. Lch s vn

2

III. Mc ớch nghiờn cu

3

IV. Nhim v nghiờn cu

3

V. i tng nghiờn cu

3

VI. Phm vi nghiờn cu

cn thit khi lm bi vn t cnh
2.2. Rốn k nng ca hc sinh theo hng phỏt trin nng lc qua cỏc
bc lm bi vn t cnh

8
14

2.3. Kim tra, ỏnh giỏ nng lc lm bi vn t cnh ca hc sinh

24

2.4. u im ca gii phỏp mi

25

3. Kt qu ỏp dng

26

4. Bi hc kinh nghim

27

5. Hiu qu kinh t- xó hi

28

6. iu kin v kh nng ỏp dng

28

cht lng dy v hc, ỏp ng yờu cu i mi.
Kiu bi m HS cn to lp trong khi hc chng trỡnh Ng vn Trung hc
c s (THCS) l khỏ nhiu, trong ú cú kiu bi miờu t, õy l mt trong hai
kiu bi HS c hc lp 6 (lp u cp THCS), mt kiu bi khỏ quan trng.
Bi vỡ khi to lp kiu vn bn ny ũi hi HS phi cú s quan sỏt, cú trớ tng
tng, liờn tng phong phỳ; phi bit th hin cm xỳc, s ỏnh giỏ ca mỡnh
i vi s vt, s vic, con ngi, phong cnh,... nhm lm cho nhng cỏi c
miờu t hin ra mt cỏch c th sng ng nh vn cú trong i sng.
Th nhng, qua thc t ging dy, tụi nhn thy k nng lm bi vn ca HS
cũn hn ch, bi lm ca cỏc em v kiu bi miờu t núi chung, miờu t cnh núi
riờng cha cú cht lng cao, thiu nột riờng, thiu s sỏng to cn cú. Vỡ vy,
vic rốn k nng lm kiu bi ny cho HS lp 6 l rt cn thit v quan trng,
giỳp cỏc em cú k nng vit tt mt bi vn theo yờu cu.
Qu tht, nim vui ca mi ngi giỏo viờn (GV) dy vn õu ch l cht
lng tớnh bng con s mi nm, m chớnh l nhng ỏnh mt long lanh vỡ ó
hiu bi, nhng bn tay t vit ra c nhng li vn úng ỏnh, nhng n ci
thin cm vi mụn vn t phớa HS. t c nhng iu vụ cựng quý giỏ ú,
chỳng tụi khụng ch say mờ nhit tỡnh vi cụng tỏc ging dy m cũn phi luụn
tỡm tũi hng i hiu qu nht.
Xut phỏt t nhng lớ do trờn, tụi la chn ti "Rốn k nng lm bi vn
t cnh theo hng phỏt trin nng lc cho HS lp 6".
II. LCH S VN :
T trc n nay, trong rt nhiu ti liu, cú a ra phng phỏp lm vn
miờu t núi chung, phng phỏp lm bi vn t cnh núi riờng nh cun Hng
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh2
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6

kin thc, hng thỳ trong hc tp, ng thi giỳp cỏc em cú nhng k nng tt
hn khi lm bi vn miờu t v cỏc kiu bi khỏc.
- ng thi vi ti ny, tụi cng mun nghiờn cu cỏch thc i mi
kim tra ỏnh giỏ kt qu hc tp ca HS.
V. I TNG NGHIấN CU:
i tng nghiờn cu ca ti ny l phng phỏp rốn k nng lm bi
vn t cnh theo hng phỏt trin nng lc ca HS. Thc cht õy l hot ng
dy ca thy, hot ng hc ca trũ trong cỏc tit lm bi vn miờu t núi chung,
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh3
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
bi vn t cnh núi riờng cho HS khi 6 bc hc THCS.
VI. PHM VI NGHIấN CU:
Phm vi nghiờn cu: Chng trỡnh Ng vn lp 6 (phn vn miờu t) v
HS khi 6 trng THCS ng Giao, th xó Tam ip, tnh Ninh Bỡnh.
VII. PHNG PHP NGHIấN CU:
Trong quỏ trỡnh thc hin ti ny, tụi ó vn dng v phi hp nhiu
phng phỏp trong ú cú cỏc phng phỏp c bn sau:
- Phng phỏp trỡnh by- gii thớch;
- Phng phỏp so sỏnh- i chiu: so sỏnh gia gii phỏp c thng lm
vi gii phỏp mi cú s k tha v phỏt huy;
- Phng phỏp phõn tớch, tng hp: tỡm hiu k cỏc ni dung, tng hp
nhng kt qu ó cú trong vic rốn k nng theo hng phỏt huy tớnh tớch cc, t
giỏc, ch ng, sỏng to ca HS;
- Phng phỏp kho sỏt- iu tra: cỏc cõu hi v cỏc bi kim tra, ỏnh giỏ
tỡm hiu mc hng thỳ ca HS v rỳt ra nhng phn cn iu chnh, b sung;
- Phng phỏp trao i, tho lun: trao i vi ng nghip b sung,

miờu t núi chung v t cnh núi riờng cũn c da trờn nhng nh hng i
mi phng phỏp dy hc. Ngh quyt Trung ng 4 khoỏ VII v vic Tip tc
i mi s nghip giỏo dc v o to ch rừ i mi phng phỏp dy hc
tt c cỏc cp hc, cỏc bc hc [...] cn ỏp dng nhng phng phỏp giỏo dc
hin i bi dng cho HS nhng nng lc v t duy sỏng to, nng lc gii
quyt vn . Chỳ ý bi dng nhng HS cú nng khiu.
Chớnh vỡ vy, i mi phng phỏp dy hc v i mi kim tra ỏnh giỏ theo
nh hng phỏt trin nng lc cho HS l mt yờu cu quan trng v cn thit.
II. C S THC TIN:
Qua thc t ging dy, tụi nhn thy, phng phỏp dy kiu bi rốn k nng
lm bi vn miờu t núi chung v dng bi t cnh núi riờng ó c chỳ trng
song vn cha phỏt huy tớnh tớch cc ca HS. GV vn dy theo tớnh cht khuụn
mu nht nh. GV cũn thuyt trỡnh nhiu, cha chỳ ý thỳc y nng lc v t duy
sỏng to ca HS. Chớnh vỡ vy k nng lm bi ca HS khi 6 cũn yu dn n
cht lng cỏc bi vit ca cỏc em cha cao. Khi t, phng phỏp quỏ n iu;
ni dung s si, khuụn mu, sỏo rng; hỡnh nh cha chn lc, cũn mang tớnh cht
lit kờ; din t cũn vng v... Cỏc bin phỏp tu t nh: so sỏnh, nhõn húa, n d,
hoỏn d cha cú hoc ớt a vo. bi vit ca HS vn cũn cỏch ngh, cỏch
lm n gin nh Tiu hc. Mt s em cũn cha phõn bit rừ cỏc yu t t s, yu
t miờu t, yu t biu cm. Cỏch kt hp gia cỏc yu t ny trong bi cũn lỳng
tỳng, cũn thiờn lch; dn n bi lm cha hay, cha sinh ng.
Qu tht, cỏc em ó quỏ quen vi vic thc hnh vit vn dng vn bn mu
v tỏi to vn bn tng t mu cp Tiu hc. Cho nờn vic sỏng to mt vn
bn ngh thut i vi cỏc em HS lp 6 l vic lm vụ cựng khú khn v ớt hng
thỳ. Hn na, cỏc em cha thc s say mờ c t liu vn hc; cha cú s quan
sỏt tỡm tũi, cũn da nhiu vo cỏc bi vn mu. iu ú ó lm nghốo nn vn
ngụn t ngh thut quý giỏ v vn hc trong mi HS.
Bờn cnh ú, phn luyn tp lm dng bi ny trong SGK cũn hn ch.
Chớnh vỡ th cng nh hng phn no n phng phỏp dy ca GV v kt qu
hc tp ca HS.

c im tiờu biu ca s vt.
- Xỏc nh c trỡnh t miờu t mt cỏch hp lớ. Cú th l:
+ Theo trỡnh t thi gian: mt nm theo bn mựa (xuõn, h, thu,
ụng); mt ngy thỡ theo trỡnh t sỏng, tra, chiu, ti,...
+ Theo trỡnh t khụng gian: t xa n gn, t ngoi vo trong, t bao
quỏt n c th....
+ Ngoi ra cú th trỡnh by theo c im tiờu biu ni bt ca cnh.
* Bc 2: Lp dn ý:
Trong phn ny, GV hng dn HS lp dn ý theo b cc chung ca bi
vn miờu t cnh.
Bi vn t cnh thng cú b cc ba phn.
I. M bi (MB):
Gii thiu cnh c t (l cnh gỡ? T trong trng hp no?)
II. Thõn bi (TB):
Tp trung t chi tit tng cnh theo trỡnh t ó c la chn vi
nhng nột c im chung- riờng. Cú th t theo:
+ Trỡnh t khụng gian.
+ Trỡnh t thi gian.
+ c im ca cnh.
III. Kt bi (KB) :
Nờu cm ngh v cnh c t.
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh6
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
* Bc 3: Vit bi:
Trong bc ny GV thng rốn k nng vit cho HS bng cỏch yờu cu HS
vit mt on vn sau ú GV cha.

+ Cha ch ng, tớch cc hc tp, cũn ph thuc nhiu vo GV.
+ K nng vit cỏc bi lm vn miờu t núi chung, vn t cnh núi riờng ca
HS cũn rt yu. Bi vit ca cỏc em thiu sỏng to. Mt s em bi vn vit cú v
trụi chy, nhng kim tra k thỡ nhng bi vn ú hu nh cỏc em vay mn, sao
chộp gn nh hon ton t cỏc bi vn mu
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh7
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
+ Khi vit bi vn miờu t m ni dung cỏc em vit ht sc sỏo rng, cõu t
n s khụng c trau chut. Quỏ trỡnh lm bi cỏc em khụng bit s dng cỏc
bin phỏp ngh thut lm ni bt i tng nờn bi vit khụ khan, miờu t s
vt cũn mang tớnh lit kờ, cỏch vit ớt sỏng to. HS cha bit chn c im ct
lừi ca s vt lm ni bt s vt ú
2. GII PHP MI

T thc trng ó nờu trờn, qua nhiu nm trc tip ging dy v tip xỳc
vi nhiu i tng HS, ng thi qua nhng chng trỡnh hc tp v bi dng
thng xuyờn, d gi rỳt kinh nghim t nhng ng nghip v c bit l qua
vic tip thu chuyờn Dy hc theo nh hng phỏt trin nng lc HS tụi
mnh dn xin a ra mt s bin phỏp trong khi dy HS k nng lm bi vn t
cnh cho HS lp 6. Cỏc bin phỏp ú tụi ó thc hin trong cỏc tit hc trờn lp
cng nh cỏc bui ụn tp, bi dng cho HS.
Cng hng dn HS cỏch lm bi theo 4 bc trờn, tuy nhiờn, cỏi mi ca
gii phỏp l tụi hng dn cỏc em cỏc k nng lm bi mt cỏch c th, sỏt thc,
gn lớ thuyt vi thc hnh; khụng ch chỳ ý tớch cc húa HS v hot ng trớ tu
m cũn tp trung phỏt trin nng lc ca HS: nng lc gii quyt vn , nng
lc t hc, tng cng vic hc tp trong nhúm,....ng thi hng HS vn dng

bt d...
hng dn HS quan sỏt tụi giao cho cỏc nhúm HS tỡm hiu mt s i
tng nh: cỏnh ng lỳa quờ hng, dũng sụng quờ em, mt danh lam thng
cnh,...vi yờu su tm cỏc t liu khỏc nhau: hỡnh nh, tranh v, bi vit, cỏc
on phim,....
Sau khi HS trỡnh by cỏc kt qu ca mỡnh, tụi cú th b sung mt s t
liu trỡnh chiu trờn Power Point ri nờu vn cỏc em nhn thy cú th quan
sỏt i tng miờu t trong nhiu hon cnh nh: trờn ng i hc; qua trũ
chi; i tham quan, du lch, dó ngoi, v quờ; trờn truyn hỡnh, sỏch bỏo, cỏc tỏc
phm vn hc ngh thut; qua li k ca ngi khỏc... Mun nh vy, cỏc em
phi tp quan sỏt thc s, quan sỏt nhiu ln v bng cỏc giỏc quan khỏc nhau,
bng tõm hn v cm xỳc ca cỏc em, bng tỡnh yờu thiờn nhiờn, loi vt... Khi
quan sỏt, phi chỳ ý n b cc, ng nột, mu sc, hỡnh nh ca cnh v t ra
nhng cõu hi t lớ gii v quan trng l phi tỡm c chi tit trng tõm, nột
ni bt, nột riờng ca tng s vt c th; khụng nờn quan sỏt v chn chi tit
miờu t mt cỏch trn lan mang tớnh lit kờ. Nu l mt danh lam thng cnh,
mt di tớch lch s thỡ cn lm ni bt giỏ tr v lch s, vn húa.... iu ú giỳp
cỏc em cú th vn dng tớch hp vi kin thc ca cỏc mụn hc nh M thut,
Lch s, a lớ,...
Vớ d (VD) vi bi : Hóy t cnh sõn trng em vo gi ra chi. Tụi
chia nhúm cho HS quan sỏt, ghi chộp sau ú trỡnh by kt qu ca nhúm mỡnh.
Cỏc nhúm khỏc b sung, hon thin. Qua vic hng dn tụi thy HS ó tớch cc
ch ng trong vic quan sỏt, cỏc em ó bit quan sỏt nhng hỡnh nh, cnh vt
m cỏc em thớch nh cnh sõn trng; cnh thiờn nhiờn xung quanh; cnh cỏc
hot ng ca HS chi cỏc trũ chi hay nụ ựa; cnh HS ngi ụn bi, c bỏo...
v xỏc nh trng tõm cnh l cỏc hot ng ca HS din ra trờn sõn trng vo
gi ra chi. Mi nhúm cú th quan sỏt cỏc v trớ khỏc nhau cú th ng sõn
trng, hnh lang hay im nhỡn cao hn nh tng 2, hoc tng 3 ca dóy
phũng hc cao tng, ng thi cỏc em huy ng vn sng, kh nng tng
tng v cm xỳc giỳp cho vic quan sỏt c tt hn.

vic lm nh vy, ó giỳp cỏc em luyn tp cỏch nhỡn nhn phõn tớch cuc sng,
gúp phn hỡnh thnh nhõn cỏch ca HS.
2.1.2. K nng tng tng.
Cú th khng nh rng nu khụng cú k nng tng tng thỡ bi vn miờu
t ca cỏc em chc chn khụng th hay c, dự l vn t thc. Nu ch quan sỏt
ghi chộp vo bi lm ỳng y nguyờn nhng iu ó quan sỏt y thỡ bc tranh
miờu t trong bi vn s quỏ trn tri, thiu sc hp dn. Vỡ vy, HS cn cú k
nng tng tng v sỏng to thờm b sung nhng hỡnh nh cho phự hp, lm
cho bc tranh miờu t tr nờn phong phỳ, sinh ng hn.
hng dn HS cú c nhng k nng ny, khi dy tụi ch cho HS thy
c vai trũ ca trớ tng tng l rt ln. Nú khụng ch l yu t to nờn s
phong phỳ cho cỏc hỡnh nh trong bc tranh miờu t m cũn giỳp cho HS tỡm
c nhng t ng v bin phỏp ngh thut phự hp bi vn t hp dn hn.
Trc ht, tụi ly VD hng dn HS thy c nu khụng cú tng tng
thỡ nh vn Tụ Hoi khụng th xõy dng c mt bc tranh phong phỳ v th gii
loi vt nh trong tỏc phm D Mốn phiờu lu kớ (SGK Ng vn 6 tp 2) hoc
nh vn V Tỳ Nam khụng th vit c trang vn miờu t cnh thay i kỡ diu
ca mu nc bin trong Bin p (SGK Ng vn 6 tp 2 trang 47,48).
Thng thỡ rốn luyn k nng ny ban u tụi cú th cho HS trao i, t
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh10
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
cõu hi so sỏnh hai on vn lm rừ vai trũ ca k nng tng tng trong
miờu t.
VD: So sỏnh hai on vn miờu t sau:
on vn 1: Trờn bói c sau lng, n bũ ang gm c. Con no con ny
hng hc n mt cỏch ngon lnh, khụng ý n xung quanh. Ting gm c

cỏch in t tr nờn giu hỡnh nh hn:
a. Vng trng quờ em.
b. Ly tre xanh u xúm.
c. Khi diu hõu xut hin g m xoố cỏnh che ch cho n con.
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh11
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
VD3: Em hóy s dng bin phỏp nhõn húa, so sỏnh vit li on vn sau
sao cho to thnh on vn mi giu hỡnh nh v giu sc gi hn:
n m sen vo mựa hoa n mi thy ht v p m thiờn nhiờn ban
tng cho con ngi. Mt m ph kớn mu xanh, lp lú nhng úa sen hng, sen
trng. Nhng úa sen thi nhau khoe sc, ta hng..
Trong cỏc bi tp ny, tụi yờu cu HS phi bit t vit sỏng to, bit tỡm
im mi, im riờng, khụng nờn lp li cỏc hỡnh nh so sỏnh ó quỏ c, quỏ sỏo
mũn. Sau khi hng dn HS lm nhng dng bi tp ú, cn c vo tng i
tng HS, tụi a ra yờu cu phự hp cỏc em rốn k nng tng tng. V
trong quỏ trỡnh rốn luyn cho HS, tụi ó thy cỏc em phỏt huy c trớ tng
tng ca mỡnh.
VD: Khi miờu t m sen, em Phm Thu Linh lp 6A vit nh sau: Mi
bụng sen nh mt to lõu i nh bng bnh gia h. Mu xanh ca lỏ, mu vng
ca nhy, mu trng pht hng ca cỏnh hoa... tt c ang lung linh khoe sc
di nng.
Hay em To Phng Anh lp 6C li cú s liờn tng, tng tng rt
riờng: ...Cũn cỏc n sen mi p lm sao, tng bỳp, tng bỳp trũn ln, mm
mm trn tr sc sng, e thn nỳp mỡnh sau nhng chic lỏ ngm nhỡn nhng
bụng hoa m lũng thm ngng m: cỏc ch hoa tht lng ly, cỏc ch y n
bung thnh nhng cỏnh trũn xoe xoe, bao nhiờu cỏnh ỳp vo nhau u u, xinh

hin c Cỏi thn, cỏi hn, cỏi dỏng v c bit ca con ngi, con vt, hoa
trỏi Cỏi chi tit ny cú c do cht lng ca s quan sỏt v cỏch chn lc, cỏc
em phi tỡm ra nhng gỡ chõn tht nhng li ớt c chỳ ý, nhng gỡ giỳp ngi
c nhỡn rt rừ v rt cú n tng, cỏc chi tit cú tớnh cht to hỡnh.
Khi dy tụi hng dn HS cỏc cỏch so sỏnh v VD c th HS nhn bit
v vn dng trong khi lm bi ca mỡnh :
Cú th so sỏnh vt vi vt, cnh vi cnh: VD: Mng chi lờn nhn hot
nh mt mi gai khng l xuyờn qua t lu m tri dy (Ngụ Vn Phỳ), Vng
trng non gia bu tri y sao ht nh mt cỏi li lim vng ai b quờn gia
cỏnh ng lỳa chớn (Vớch-to Huy-gụ)....
Cú th so sỏnh vt vi con ngi: VD:Cõy bi nh ngi m ang cn mn
cừng trờn mỡnh l con u trũn trc lúc (on Gii).
Hoc cú th so sỏnh theo hng thu nh li: VD: Xa xa, nhng cỏnh bum
nõu nh nhng cỏnh bm rp rn trờn mt bin...
So sỏnh theo hng phúng i lờn: VD: Chic lỏ tre c th xung dũng
nc, chũng chnh, xoay xoay, ri trụi i nh mt con thuyn, ch theo c m
ca chỳng tụi...
So sỏnh theo hng c th hoc tru tng hoỏ: VD: Mt tri nhỳ lờn dn
dn, ri lờn cho kỡ ht. Trũn trnh, phỳc hu nh lũng mt qu trng thiờn
nhiờn y n (Nguyn Tuõn)....
Sau ú, tụi a ra mt s hỡnh nh cho cỏc em t t cõu, vit on cú so
sỏnh v nờu tỏc dng ca so sỏnh y, ri sa nhng li sai cho cỏc em khi so
sỏnh cha phự hp. Trờn c s hng dn ú, HS ca tụi ó cú c nhng cỏch
so sỏnh khỏc nhau v cựng mt i tng. VD cựng vit v súng bin (trong bi
vit ca cỏc em Bựi Linh, Bựi Uyờn lp 6C; Phm Linh, Trn Lan Trinh lp
6A), ó cú nhng so sỏnh riờng v khỏ n tng:
- Súng bin nh nhng a tr chi trũ ui bt v t t xụ vo bói cỏt
vng úng ri khanh khỏch ci.
- Nhng ln súng bin trng xoỏ, rỡ ro vut ve bói cỏt nh ngi m hin
ang õu ym a con bộ bng, ct lờn nhng li ru ngt ngo chan cha yờu

mỡnh t cho c lp nghe vi yờu cu khi nhn xột phi th hin nhng suy ngh,
cm nhn riờng v i tng; cỏch din t mang sc thỏi cỏ nhõn, th hin c
nhng liờn h, tri nghim riờng ca HS;... to s mnh dn t tin cho cỏc em
v un nn sa cho cỏc em khi nhn xột cha chớnh xỏc hoc khụng phự hp.
2.2. RẩN K NNG CA HS THEO HNG PHT TRIN NNG LC QUA CC
BC LM BI VN T CNH.

Theo tụi, õy l mt k nng c bit quan trng i vi HS khi lm bi.
khi lp no cng phi rốn k nng ny. Nhng i vi HS khi 6, rốn k nng ny
khú hn cỏc khi lp trờn, bi lp trờn l s k tha ca lp 6 v nõng cao hn.
Mc ớch giỳp HS phõn tớch c , nm chc th loi, i tng, phm vi. Nm
c b cc ca bi vn miờu t cnh, ging v khỏc vi bi vn t s im no.
Cỏch t cõu, dng on, tỏch on phn thõn bi. Cỏch lm mt bi vn hon
chnh v kim tra li vn bn sau khi lm xong.
phỏt huy nng lc ca HS, tụi hng dn HS ch ng tớch cc trong vic
xõy dng cỏc bc lm bi qua cỏc hot ng cỏ nhõn; tng cng vic hc tp,
trao i trong nhúm; qua s tng tỏc, cng tỏc gia GV v HS, HS vi HS;... to
thnh cỏc k nng khi lm bi vn. C th nh sau:
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh14
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
2.2.1. Bc 1: Tỡm hiu , tỡm ý.
Trong bc ny, tụi thng hng dn HS trao i, hot ng tho lun
nhúm tỡm hiu , tỡm ý.
a. Tỡm hiu :
xỏc nh ỳng yờu cu ca bi, tụi yờu cu HS trao i, hot ng
nhúm: c k bi sau ú gch chõn nhng t quan trng. Ri xỏc nh yờu

b. Tỡm ý: Tụi t chc cho HS hot ng nhúm nhm hp tỏc gii quyt
nhim v c giao v kt qu s do i din cỏc nhúm trỡnh by, cỏc nhúm
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh15
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
khỏc nhn xột b sung. Qua trao i tho lun, HS nh hỡnh c hng i ca
bi vit vn miờu t cnh, HS ó hiu c cỏc bc tỡm ý cho bi vn t cnh
phi theo mt trỡnh t: Tỡm ý bao quỏt khụng gian ca cnh chung s t, sau ú
c th s cú nhng cnh no? Cnh nh th no? V phi xỏc nh c cỏc ý
ln, ý nh.
- Trc ht, bao quỏt khụng gian cnh c coi l mt thao tỏc ban u, rt
quan trng trong vic nh hỡnh tõm th cng nh im nhỡn cho ngi thng thc
bc tranh cnh vt bng ngụn t. Vy cỏch gii thiu bao quỏt khụng gian cnh nh
th no. Tụi nờu vn HS suy ngh, trao i v a cỏc cỏch tỡm ý nh sau:
+ t bao quỏt cnh, trc ht phi cú cõu xỏc nh v trớ miờu t khỏi
quỏt. Thng l mt v trớ cao hn, xa cnh trung tõm cú th chp c ton
cnh miờu t vo nhón quan ca ngi quan sỏt mt cỏch tng i trn vn.
+ Sau cõu vn giỳp ngi c bit c v trớ ca ngi quan sỏt l nhng
li vn nhn xột, ỏnh giỏ khỏi quỏt y ngh thut v cnh chung ú (cỏc em ó
ý thc c rng: õy l nhng li vn s dng linh hot cỏc bin phỏp tu t sao
cho cnh t phi hin lờn sng ng, t nhiờn, hn hu, trong sỏng... sỏt hp vi
yờu cu ca m phn trc ó xỏc nh v mang tỡnh cm riờng ca ngi
quan sỏt cnh).
* Mt vi vớ d c th:
VD: T bao quỏt cnh quờ hng em vo mt bui sỏng mựa thu:
ng trờn u ờ, ngm nhỡn ton cnh lng quờ, tụi nh ang m mỡnh
trong sc thu vng ca chn quờ hng thanh bỡnh, trự phỳ.

mỡnh sang thu; tip ú l hỡnh nh hng cõy n qu vi nhng hng v mu sc
ca thu: thm lng chui tiờu trng cuc m vng, nhng trỏi na m mt nhỡn
nng thu, cõy hng trỏi chớn nh nhng chm son trờn nn tri thu...
Vi cỏch lm nh trờn, tụi ó cho HS luyn tp tỡm c im cho nhiu cnh
khỏc nhau vi nhng thi gian, khụng gian a dng. Cỏc em c luyn tp di
hỡnh thc: thi nhau tỡm c im sau ú tụi h thng li v giỳp cỏc em chn la
nhng c im tiờu biu nht trong mi cnh. Nh th s to c hng thỳ ca
HS vi cnh s t, ng thi phỏt huy tớnh tớch cc, ch ng ca HS.
2.2.2.Bc 2: Lp dn ý.
Trong bc ny tụi thng chia lp thnh cỏc nhúm nh, t chc hot ng
nhúm yờu cu HS xõy dng dn ý, mi em s suy ngh v vit cỏc ni dung ca
mỡnh sau ú c nhúm s tho lun, tỡm ra nhng ý kin chung, thng nht trong
nhúm. Khi cú kt qu cỏc nhúm s trỡnh by v nhúm khỏc s nhn xột b sung.
Sau ú tụi s nhn xột hng dn c th, hon chnh dn ý ca ú nhng luụn
tụn trng s sỏng to riờng ca cỏc em.
VD: Hóy t cnh bui sỏng mựa hố trờn quờ hng em.
* MB: Cú th nờu mt s ý sau:
- Gii thiu chung v khung cnh nh t (thi gian, khụng gian, im nhỡn...)
- Nờu cm nhn chung ca em v cnh bui sỏng mựa hố quờ hng.
* TB:
- T c cnh thiờn nhiờn v con ngi trong bui sỏng mựa hố trờn quờ
hng (miờu t theo mt trỡnh t nht nh: trỡnh t thi gian, khụng gian...)
- Cnh thiờn nhiờn: miờu t c cõy ci, hoa lỏ, khớ hu, tit tri... mang
c im mựa hố (va yờn , thanh bỡnh va ti vui, nỏo nc, y sc sng)
+ Bu tri, ỏnh nng, cn giú nhố nh... nhng c trng thi tit mựa hố;
+ Cỏnh ng lỳa chớn vng, hng lỳa thm ngo ngt...;
+ Cõy ci: cũn t sng, um tựm sum suờ hoa trỏi, to búng mỏt;
+ Hoa lỏ vi nhiu sc mu: tiờu biu hỡnh nh nhng hng phng hoa
rc trờn nn lỏ xanh non ho ln vi mu xanh ca tri, nhng cõy bng lng
n tớm c gúc tri...;

i tng thỡ chỳ ý nhiu n h thng t tng hỡnh (t mu sc, hỡnh dỏng,
trng thỏi...); mun lm ni bt khụng khớ ca cnh thỡ chỳ ý ti h thng t
tng thanh (mụ phng õm thanh ca t nhiờn)...
Tụi a ra VD c th: Tỡm nhng t ng gi hỡnh, gi thanh khi t súng bin
hay t cn ma ro... tụi yờu cu HS lm vic theo nhúm, trao i tho lun v tỡm
cỏc t khỏc nhau ri nờu vn : cỏc t y c dựng nh th no? Sau quỏ trỡnh
trao i, nờu ý kin cựng vi vn sng thc t cỏc em t nhn thy: T cnh súng
bin cú nhiu t ng gi hỡnh, gi thanh: cun cun, nhp nhụ, ln tn, rỡ rm, rỡ
ro, lụ nhụ, ỡ op... Nhng khụng phi miờu t súng lỳc no cng dựng c tt c
cỏc t y. T súng bin lỳc bin ng thỡ phi dựng t cun cun; t ting súng
bin v vo b ỏ thỡ phi dựng t ỡ op; t ting súng bin vng li trong ờm m
nghe t xa thỡ phi dựng t rỡ rm...
Ngay c õm thanh ca ting ma ro cng cú s phõn bit rừ: ma giỏo u thỡ
lt t; ma trờn mỏi tụn thỡ ro ro; ma p vo phờn na m p; ma p vo
tu lỏ chui thỡ lựng bựng; ma t mỏi tranh git xung sõn thỡ ....
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh18
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
Sau ú tụi a ra cỏc dng bi tp in t vo ch chm; tỡm t lc trong
nhúm t; sa t cha chớnh xỏc trong cỏc cõu; sa li liờn kt cõu; tỡm t giu
hỡnh nh, sinh ng biu t cỏc s vt, hin tng (i tng miờu t) HS
rốn luyn k nng dựng t
Tụi cú th cho cỏc dng bi tp sau:
VD1: Tỡm nhng t lỏy, tớnh t gi t thớch hp in vo ch trng trong
cỏc cõu vn sau :
a, Ting súng v... vo mn thuyn nh li ru... cho lng chi yờn gic ng.
b, Nhng con súng.... nụ gin cựng bói cỏt vng.

Giáo viên: Tống Thị Lan Anh19
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
hon chnh, hay v hp dn, cú th gõy c s chỳ ý cho ngi c, ngi nghe:
Vớ d: Tụi cú th cho HS lm bi tp sau:
Hóy so sỏnh cỏc cỏch din t sau v cho bit cỏch din t no hay hn.
Em hóy gii thớch rừ lớ do vỡ sao mỡnh chn?
1. Dũng sụng chy qua cỏnh ng.
2. Dũng sụng ln qua cỏnh ng.
3. Dũng sụng vt qua cỏnh ng.
Tụi hng dn cỏc em nờu cm nhn ca mỡnh v nhn thy, c ba cõu
u miờu t v dũng sụng nhng hỡnh nh dũng sụng trong mi cõu vn em li
nhng n tng khỏc nhau i vi ngi c.
Cõu 1: õy l mt cõu vn t thc, ch miờu t n thun v hỡnh nh mt
dũng sụng nh trong thc t i sng. Cỏch vit rt bỡnh thng nờn ai cng cú
th lm c.
Cõu 2: So vi cõu 1, cỏch vit ny ó cú hỡnh nh hn. Bi vi t ln
cõu vn ó gúp phn gi lờn trc mt ngi c hỡnh nh v mt dũng sụng mm
mi, duyờn dỏng. V p ny gúp phn tụ im thờm cho bc tranh thiờn nhiờn.
Cõu 3: õy l cõu vn hay hn c. Vi cỏch dựng t vt cõu vn giỳp
ngi c khụng ch hỡnh dung c v p mm mi ca dũng sụng m cũn
cm nhn c v p nờn th, tr tỡnh ca nú. Dũng sụng y nh mt nhp cu
tht duyờn dỏng ni khong khụng gian gia ụi b. Cõu vn cú sc gi hỡnh,
gi cm nhiu hn, cỏch miờu t khụng ch bng th giỏc m cũn bng s cm
nhn tinh t, nhy cm; bng tỡnh yờu quờ hng thit tha, sõu nng. õy cng
chớnh l mt sỏng to v ngh thut to hỡnh nh trong khi vit vn miờu t.
Rừ rng ch khỏc nhau mt t thụi nhng cỏch gi hỡnh, gi cm ca ba cõu

miờu t khỏi quỏt cnh ú.
VD: V mt on vn miờu t cnh dũng sụng: Di chõn em l dũng sụng
hin ho chy nh mt tm la tri di xa tớt. Sau cõu t khỏi quỏt l mt lot
cõu miờu t c th theo trỡnh t t gn n xa theo tm mt. VD: mựa ny nc
sụng lng chng nc, nc sụng trong xanh in búng mõy tri sõu thm. Mỏi
chốo khuy ng lm rung rinh c nhng cõy túc tiờn di ỏy. Trờn mt sụng
im xuyt nhng lỏ trỳc vng bộ to teo nh nhng chic thuyn tớ hon dp
dnh trờn súng nc bao la. Cỏ nc bi tng n en tri, nhụ lờn hp xung
nh nhng ngi bi ch. Nhng con súng ln tn nh nhng con rn vy
vng, vy bc ang nụ ựa. Súng v nh hai bờn b lúc búc nghe tht vui tai.
Tri chiu, trờn sụng cú nhng con thuyn hi h cp bn, cht y cau ti
xoi thm t cỏc min t l mang v. Ting ngi lao xao trong ting h bum
cút kột bờn b sụng quờ ...
Trong quỏ trỡnh miờu t, tụi lu ý HS chn trỡnh t miờu t phự hp vi v
trớ quan sỏt kt hp li vn so sỏnh, li vn nhn xột, ỏnh giỏ v s liờn tng
tng tng phong phỳ. í cõu trc vi cõu sau logic vi nhau to liờn kt v
mt ngha. Nhng cõu cui on thng l nhng cõu cú ý ngha sõu sc, lm
m nột cho bc tranh thiờn nhiờn vỡ vy tụi hng dn HS bit dnh nhng li
vn ni bt hn vo cui on.
Theo cỏch hng dn trờn, tụi t chc cho HS hot ng cỏ nhõn vi yờu
cu HS vit sỏng to vi cỏc mc khỏc nhau: luyn vit thnh nhiu on
cho nhiu cnh. hiu qu hn, tụi cú th cho ch v yờu cu HS vit on
theo cỏc ch ú hoc c th hn, tụi cú th vit trc mt cõu vn miờu t
khỏi quỏt sau ú cho cỏc em vn dng cỏc k nng to ra nhng on vn
miờu t mang phong cỏch riờng ca mi em.
c. Rốn k nng vit li vn chuyn cnh, liờn kt on khi lm bi
Li vn chuyn cnh khụng nhiu nhng cú tỏc dng rt ln trong vic liờn
kt, liờn hon mch vn, nú ỏnh giỏ trỡnh khộo lộo ca cỏc em khi miờu t
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh21
Tr-ờng THCS Đồng Giao

cú nhiu cỏch chuyn cun hỳt.
Qua cỏch hng dn ca tụi, cỏc em ó bit chuyn cnh trong trong cỏc bi
vit ca mỡnh. Chng hn, chuyn cnh trong bi vn t cnh mựa thu vi
nhng ờm trng sỏng, em V Thu Phng lp 6C cú cỏch chuyn cnh theo
gam mu, theo s quan sỏt nh sau: ờm xung, mnh trng nh tờnh, mng
manh trụi bng bnh trờn nn tri chi chớt ỏnh sao. Ri trng khụng cũn khuyt
m trũn trũn vnh vnh khi n gia mựa thu. Cha bao gi mt trng trũn v
sỏng p nh th. nh trng sỏng vng, ngt lm nh rút xung mt t...
d. Rốn k nng vit cỏch m bi v kt bi n tung .
Mụ hỡnh b cc ca mt bi vn miờu t thụng thng gm ba phn nh tụi
ó trỡnh by trờn. Theo mụ hỡnh ny thỡ bi vn miờu t ca HS ch MB bng
vic gii thiu i tng v KB bng cỏch nờu cm ngh ca ngi vit. Nh
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh22
Tr-ờng THCS Đồng Giao


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
vy l quỏ n iu, rp khuụn. bi vn ca cỏc em sỏng to hn, tụi hng
dn cỏc em chn mt s cỏch MB v KB khỏc.
- Tụi a ra mt s bi HS t luyn theo:
+ Cỏch MB hay thng l giỏn tip: Cú th gii thiu cnh bng li mi gi
du khỏch gii thiu cnh v bc l cm xỳc ca ngi vit mt cỏch khỏi
quỏt. Cú th dn dt t li th, bi hỏt v cnh s t hoc cú th bc l cm xỳc,
hi tng v cnh gii thiu cnh,... (Cỏch ny thng dựng cho HS khỏ gii)
+ MB trc tip: gii thiu luụn i tng cn t (Dựng cho hc sinh i tr)
+ Nghi vn: t cõu hi v khng nh tỡnh cm ca mỡnh v i tng cn t.
Dự l cỏch MB no thỡ tụi luụn lu ý HS phi m bo ý cn nờu trong ú.
- KB khụng nhng ý cht ca bi vit m nờn to lng cho nt trm
xao xuyn vang vng trong tõm hn ngi c. iu ny ph thuc vo trỡnh


Rèn kĩ năng làm bài văn tả cảnh theo h-ớng phát triển
năng lực cho học sinh lớp 6
t; rốn k nng dng on; luyn li vn chuyn cnh, liờn kt on; luyn vit
MB v KB cho bi vn t cnh. Tụi yờu cu HS lp dn ý, vit bi lm vn t
cnh hon chnh.
2.2.4. Bc 4: c v kim tra li bi vit
Bc ny, tụi chỳ ý rốn luyn v phỏt trin cỏc k nng c, vit, nghe, núi
cho HS; ng thi rốn thúi quen, tớnh cn thn, khụng c ch quan, sau khi
vit bi cn c li bi vit, kim tra li chớnh t, din t... sa li hoc chỳ ý
nu bi lm lc , lc ni dung. Tụi thng t chc cho HS hot ng nhúm:
c bi v t ỏnh giỏ nhn xột, b sung, nhn ra cỏc li sai trong bi lm ca
bn trc khi GV ỏnh giỏ nhn xột.
Tụi yờu cu cỏc em c bi tht k, cn thn nhm phỏt hin nhng u im
ca bi lm: bi hay, cõu hay, ý hay, dựng t sỏng to, hỡnh nh c ỏo, b cc
cht ch, v ch ra nhng li ph bin cỏc bn thng mc phi: Dựng t cha
chớnh xỏc, cõu vn cha hon chnh, thiu hoc tha thnh phn ch - v, cha rừ
ngha, lp t, lp ý hoc tha thnh phn khụng cn thit. Tt c nhng u khuyt im ú cn ghi chộp c th lm c s cho vic cha bi.
Trờn c s ú tụi chun b h thng cõu hi gi m giỳp HS cha bi.
* Cha li sai:
õy l khõu quan trng hng u, HS cú th nhn c cỏi sai, cỏi cha
c, cú tỡm c cỏch sa cha li hp lý khụng chớnh l khõu ny.
+ Cha li v dựng t: tụi chn nhng cõu vn HS dựng t thiu chớnh xỏc.
Yờu cu HS bit phỏt hin li, bit nhn xột v sa li.
VD: Miờu t cnh lng quờ em vo mt bui sỏng p tri.
Khi vit v cnh bỡnh minh lờn vi ting gỏy bỏo hiu ca chỳ g trng, cú
HS vit cõu: Chỳ g trng v cỏnh bch bch, ct ting gỏy vang ún ụng mt
tri thc dy. Xột v gúc ng ngha, cỳ phỏp thỡ cõu vn hon ton ỳng,
song t bch bch l t tng thanh, ch cho ta nghe õm thanh khi chỳ g
trng v cỏnh, nhng cha toỏt lờn c v oai v ca chỳ g trng qua ụi

by mt bi vn miờu t.
Bờn cnh ú, tụi cũn yờu cu HS bit phỏt hin v cha li bi lm ca
mỡnh. Sau ú tụi hng dn cỏc em cỏch khc phc, sa cha, rốn k nng
lm bi tip theo c tt hn. ng thi tụi chỳ ý phõn loi i tng HS
rốn cho phự hp. Khen chờ chớnh xỏc. ng viờn v khớch l cỏc em c gng lm
bi sau hay hn bi trc. V sau khi cha xong, tụi thng chn ra mt s bi
lm hay, sỏng to, c ỏo, tiờu biu nht ca lp c cho cỏc em nghe
tham kho, hc tp.
2.3. KIM TRA, NH GI NNG LC LM BI VN T CNH CA HS.

Theo tụi, sau khi t chc HS hc v lm bi vn dự th loi no cng phi
kim nghim, ỏnh giỏ bng nhiu hỡnh thc nh kim tra ming, 15 phỳt, 1 tit,
2 tit... HS lm bi trờn lp, lm nh. Cũn GV qua vic kim tra, chm - tr
bi ỏnh giỏ kt qu t c ca HS, nhn thy nhng u nhc im trong bi
lm, t ú tỡm ra nhng gii phỏp khc phc nhng hn ch trong quỏ trỡnh dyhc gúp phn nõng cao cht lng dy hc. Chớnh vỡ vy, ngoi vic kim tra
theo ỳng phõn phi chng trỡnh, tụi tng cng kim tra thờm, nht l cỏc t
ụn tp rốn k nng lm bi cho HS c tt hn.
Tụi chỳ ý ra phự hp vi i tng HS, phự hp vi thi gian; khoa hc,
chớnh xỏc. Ngoi cỏc trong sỏch giỏo khoa, i mi kim tra theo hng
phỏt trin nng lc ca HS tụi cng cho hc sinh lm thờm mt s ngoi
SGK, nhng dng theo hng m v tớch hp (trong mụn v liờn mụn) HS
nm c nhiu dng bi, dng . khi gp phi l, cỏc em khụng lỳng
tỳng m t tin vn dng kin thc v phng phỏp lm bi. VD cỏc sau:
- Bỡnh minh trờn quờ hng em.
Giáo viên: Tống Thị Lan Anh25
Tr-ờng THCS Đồng Giao