SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:

SỬ DỤNG TRANH, ẢNH TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG LỚP 12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG HOẰNG HÓA 3

Người thực hiện: Trần Văn Tuyên
Chức vụ: Giáo viên
Tổ: Sử - Địa - GDCD
SKKN thuộc lĩnh vực: Lịch sử THPT

THANH HOÁ NĂM 2013

1


CẤU TRÚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lời nói đầu
2. Thực trạng vấn đề.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Sử dụng tranh, ảnh trực quan trong dạy học lịch sử và trong dạy
học lịch sử địa phương.
2. Hệ thống tranh, ảnh cần sử dụng:
3. Những phương pháp và hình thức tổ chức dạy học sử dụng tranh,
ảnh trực quan trong dạy học lịch sử địa phương lớp 12 ở trường THPT

dạy học lịch sử phản ánh hiện thực khác nhau tuỳ thuộc vào đối tượng tiếp nhận
và cần phải được vận dụng tối đa những mặt ưu điểm để đạt hiệu quả tối ưu của
bài học.
Thực tế hiện nay ở các trường THPT, phần lớn phương pháp của giáo
viên là thuyết trình, dạy theo lối cổ truyền: Thầy giảng, trò nghe, giáo viên chủ
động truyền dạy mọi kiến thức, ghi bảng, diễn giải và cho học sinh ghi chép, học
sinh thì tiếp thu một cách thụ động.
Nhất là những tiết dạy học lịch sử địa phương lại càng không được chú ý,
không được tác động thì sẽ tạo nên thái độ học tập miễn cưỡng, uể oải. Học sinh
thấy nhàm chán và học theo kiểu đối phó. Hiện nay, với môn lịch sử, học sinh
chỉ học khi có nội dung cần làm bài kiểm tra, thậm chí chỉ học phần giáo viên
giới hạn và sau giờ kiểm tra học sinh không còn nhớ được gì dù đó là sự kiện
thật cơ bản hay gần gũi với mình.
Chính vì vậy mà chúng ta phải quan tâm đến thực tiễn gioá dục, đưa ra
những biện pháp hợp lý. Sử dụng tranh ảnh lịch sử tạo nên sự sôi nổi, hứng khởi
trong giờ học lịch sử địa phương, giúp học sinh hiểu sâu sắc bản chất các sự
kiện lịch sử, hình thành ở các em những hiểu biết cặn kẽ lịch sử địa phương
mình từ đó có cái nhìn trân trọng, giáo dục lòng yêu quê hương, tự hào với vùng
đất mình đang sinh sống. “Trăm nghe không bằng một thấy”, tranh ảnh gây nên
3


hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em nhớ kĩ, hiểu rõ về tranh ảnh điều ấy
đồng nghĩa với việc các em nắm vững kiến thức lịch sử. Xuất phát từ suy nghĩ
đó bản thân tôi đã tiến hành tìm tòi và thử nghiệm đề xuất vấn đề “ sử dụng
tranh, ảnh trực quan trong dạy học lịch sử địa phương lớp 12 ở trường
THPT Hoằng Hoá 3”. , để giúp bản thân trau dồi lí luận dạy học bộ môn nói
chung và khả năng biết vận dụng vào việc dạy học của bản thân ở trường THPT
Hoằng Hoá 3.


những kế hoạch tác chiến,…tạo nên một Việt Nam bất khuất, kiên cường. Chính
những bất ngờ này đã lôi cuốn sự chú ý của học sinh, tạo nên ở các em một quá
trình tư duy lôgíc sáng tạo. Từ những sự kiện, nội dung cơ bản giúp các em nắm
vững bài học, liên kết được quá trình phát triển toàn diện lịch sử của dân tộc và
mối quan hệ giữa lịch sử dân tộc với lịch sử thế giới và liên hệ với lịch sử địa
phương.
Thanh Hoá là tỉnh có lịch sử phát triển lâu dài cùng với lịch sử đất nước.
Cũng như lịch sử mỗi dân tộc trong quá trình đó đã tạo nên một dòng lịch sử địa
phương đầy tự hào, có nhiều đóng góp vào lịch sử dân tộc.
Phần lịch sử địa phương trong chương trình giảng dạy lớp 12 được bố trí
thành 2 tiết sau khi học xong chương trình lịch sử đất nước từ 1919 đến 1975,
gồm các tiết theo phân phối chương trình là các tiết 46, 47. Trãi qua phần lịch sử
đất nước đầy hào hùng qua hai cuộc kháng chiến thần thánh. Giáo dục lòng tự
hào dân tộc, niềm tự hào với lịch sử đất nước và dân tộc cũng như truyền thống
quê hương ở trường THPT Hoằng Hoá 3chúng tôi soạn giảng bài “Thanh Hoá
trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ” nhàm giưói thiệu những
5


đóng góp to lớn mà nhân dân Thanh Hoá đã đóng góp vào thắng lợi chung của
Lịch sử dân tộc.
2. Hệ thống tranh, ảnh cần sử dụng:
Tranh, ảnh về những cuộc đấu tranh chống ngoại xâm nói chung và của
quân dân Thanh Hoá trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ rất
nhiều, ảnh tài liệu gốc và một phần không nhỏ những bức tranh do các nghệ
nhân vẽ lại theo trí nhớ hoặc mô tả của của những người được chứng kiến sự
kiện, hiện tượng lịch sử đã xảy ra trong quá khứ. Hoặc cũng có một số tranh,
ảnh được các nhà nhiếp ảnh, các nhà nghiên cứu khoa học chụp lại các hiện vật
hoặc di tích lịch sử đã được trùng tu, tôn tạo lại, tuy nhiên do đặc trưng của lịch
sử là không thể tái tạo, thí nghiệm được, không thể tạo nên những gì đã xảy ra,

tranh ảnh tư liệu tôi đề cập đến hai sự kiện lịch sử tiêu biểu đó là : Những đóng
6


góp của quân dân Thanh Hoá trong cuộc kháng chiến chống Pháp và Những
chiến thắng tiêu biểu trong chống chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mĩ
ở Thanh Hoá.
Sau khi xác định được nội dung trọng tân giáo viên cần hướng dẫn học
sinh chuẩn bị kiến thức cho tiết học
Sau khi dạy xong tiết 45 trong phần dặn dò giáo viên đưa ra một số đinh
hướng cho học sinh nghiên về sưu tầm nghiên cứu chuẩn bi cho 2 tiết học sau :
Ví dụ : - Em hãy sư tầm những tranh ảnh có liên quan đến những đóng
góp của quân dân Thanh Hoá trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc chống Pháp và chống Mĩ cứu nước.
- Ở địa phương em có sự kiện và tư liệu lịch sử nào có liên quan, tìm hiểu
về sự kiện đó?
Tiến hành soạn giáo án trên sơ sở tư liệu thu thập và sưu tầm được
- GV dẫn dắt : Thanh Hoá có một vị trí chiến lược trong hai cuộc kháng
chiến lâu dài, gian khổ, đầy anh dũng chống thực dân Pháp (1946 - 1954) và
chống đế quốc Mĩ (1954 - 1975) vì độc lập tự do của dân tộc. Vừa là căn cứ, vừa
là hậu phương , Thanh Hoá đã có những đóng góp to lớn vào thắng lợi của hai
cuộc kháng chiến.
Tiết 46
Hoạt động của thầy và trò
Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV: Dùng lược đồ Việt Nam và yêu
cầu học sinh xác định vị trí của tỉnh
Thanh Hoá và nêu câu hỏi: Em biết gì
về vị trí của Thanh Hoá và ý nghĩa của
vị trí đó đối với cách mạng cả nước. ?
HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý trên cơ

cứ, hậu phương vững mạnh toàn diện.
Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV nêu những nhiệm vụ mà nhân dân
Thanh Hoá phải thực hiện trong kháng
chiến chống Pháp.
GV sử dụng một số hình ảnh tiêu biểu
Đại hội Đảng bộ tỉnh, các đội vũ trang,
một ngôi trường cũ, các đoàn dân công
đang vận chuyển lương thực, hàng hoá
phục vụ các chiến dịch, tranh ảnh các
anh hùng lực lượng vũ tranh nhân dân
như Tô Vĩnh Diện,... nêu câu hỏi: Nội
dung các bức tranh nói về những hoạt
động gì? Kết quả và nêu ý nghĩa của
những hoạt động đó.
HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý (cung
cấp ảnh tư liệu bằng giáo án điện tử)
HS trả lời câu hỏi, GV nhận xét, bổ
sung thêm và kết luận
Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV : Việc các cụ lão dân quân Hoằng
trường bắn rơi máy bay Mĩ có ý nghĩa
như thế nào ?

HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý

Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV cung cấp nội dung lời biểu dương,
khen thưởng của Chủ tịch Hồ Chí
Minh khi người về thăm Thanh Hoá

công, 3540 xe đạp thồ, 1126 thuyền
ván, 31 ô tô, 180 xe bò, 42 xe ngựa, 3
voi thồ để cung cấp 4361 tấn gạo, 355
tấn thực phẩm, 2000 con lợn, 1325 trâu
bò,... Thanh Hoá còn huy động 60
ngàn người tham gia bộ đội, thanh niên
xung phong.
Trong kháng chiến chống Pháp
Thanh Hoá đã có 5 người được phong
danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang
nhân dân.
+ Về văn hoá, giáo dục: được chú ý
8


khen ngợi của Chủ tịch Hồ Chí Minh? phát triển.
Em phải làm gì để xứng đáng với ông Với những thành tích trên đã góp phần
cha trên quê hương mình ?
to lớn vào thắng lợi của cuộc kháng
chiến chống Pháp, đã được Chủ tịch
Hồ Chí Minh biểu dương khen thưởng
khi Người về thăm Thanh Hoá năm
1957: “Bây giờ tiến Việt Nam đến dâu,
Tiết 44
tiếng Điện Biên Phủ đến đó. Tiến Điện
Biên Phủ đến đâu đồng bào Thanh
Hoá cũng có vinh dự đến đó”
Tiết 47.
Hoạt động của thầy và trò


bằng 3 khẩu 12,7 ly và súng bộ binh

Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV trình chiếu hình ảnh các cụ lão
Trung đội Lão dân quân Hoằng
Trường và yêu cầu học sinh quan sát
trả lời câu hỏi: Trung đội Lão dân
quân Hoằng Trường được thành lập
vào thời gian nào ?
HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý đồng
thời cung cấp ảnh tư liệu bằng giáo án
điện tử

Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV : Các cụ lão dân quân Hoằng
Trường đã bắn rơi máy bay Mĩ như
thế nào ?

9


HS trình bày KQ sưu tầm của mình
cho cả lớp nghe
GV biểu dương HS có tư liệu tốt nhất
sau đó nhận xét và bổ sung thêm Các
cụ dân quân Hoằng Trường bắn rơi
máy bay Mĩ
Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV : Việc các cụ lão dân quân Hoằng
trường bắn rơi máy bay Mĩ có ý nghĩa

huyện Hoằng Hóa tỉnh Thanh hoá
bắn rơi máy bay Mĩ
“Tôi nhiệt liệt mùng chiến công vẻ
vang của các cụ. Với lòng yêu nớc
nồng nàn, chí căm thù địch sâu sắc,
các cụ đã nêu cao quyết tâm đánh
thắng giặc Mĩ xâm lợc. Thật là : tuổi
cao chí càng cao. Đây là một tấm gơmg sáng cho đồng báo cả nnớc tiến
lên đưa sự nghiệp chống Mĩ cứu ưnớc
của toàn dân ta đến thằng lợi hoàn
toàn ”

2. Thanh Hoá , Hàm Rồng chiến
Hoạt động : Cá nhân và tập thể
thắng giòn giã trận đầu
GV: cung cấp lược đồ Việt Nam, lược a. Vị trí của Hàm Rồng trong kháng
đồ Thanh Hoá đánh dấu vị trí cầu
chiến chống Mĩ.
Hàm Rồng , tranh ảnh cầu Hàm Rồng
Khu vực Hàm Rồng sát thị xã Thanh
xưa và nay cho HS quan sát và đặt câu Hoá là 1 trọng điểm có ý nghĩa chiến l10


hỏi: Em có nhận xét gì về vị trí chiến
lược của cầu Hàm Rồng trong kháng
chiến chống Mĩ của dân tộc ta?
GV: Vì sao Mĩ tiến hành đánh phá
Hàm Rồng ?

Hoạt động 1 : Cá nhân và tập thể

- Tối 2/4 sở chỉ huy MT khu vực Hàm
Rồng nhận đợc lệnh : Địch sẽ đánh lớn
Hàm Rồng vào ngày 3,4/ 4 -> đồng
bào, bộ đội, dân quân trực chiến trong t
thế sẵn sàng đánh địch.
- 8h30 3/4 : Địch đánh cầu Lèn (Hà
Trung), cầu Đông, cầu Đại Thuỷ, ga
Văn Trai (Tĩnh gia),cầu Cún (Nông
cống) nhằm bắn phá giao thông và cô
lập Hàm Rồng cả phía Bắc và phía
Nam.
- Đúng 12 h địch tấn công Hàm Rồng
, từng tốp máy bay phản lực F 105 , F8,
RF 101 : đánh liên tục vào khu vực cầu
- Sáng 4/4 lúc 7h 30 phút , nhiều tốp
máy bay đánh vào 1 số mục tiêu trên đờng 1A . Từ 10h - 11h địch mở đợt
tấn công thứ hai vào cầu Hàm Rồng với
40 lần chiếc máy bay các loại, chiều
chúng lại cho máy bay đánh liên tục
vào khu vực cầu hớng tây nam
=> Quân dân Hàm Rồng và các nơi
khác đợc sự trợ lực của không quân đã
bình tĩnh, kiên quýêt, dũng cảm, mưu
trí, hiệp đồng chặt chẽ, phát huy sức
mạnh tổng hợp giữa các binh chủng
11


đánh trả địch quyết liệt ngay trận đầu.
Địch nhào xuống bắn phá bị lực lượng


12


C. KẾT LUẬN
Qua kết quả thu được trong 2 năm học 2011- 2012 và 2012 – 2013 cho
thấy việc soạn giảng lịch sử địa phương 1 cách nghiêm túc đã mang lại hiệu quả
cao trong việc khắc sâu kiến thức lịch sử và tăng hơn niềm tự hào của học sinh
về những chiến công mà cha anh đã lập nên
Tiến hành kiểm chứng
Trong năm học 2010 – 2011 tôi cùng tiến hành giảng dạy lịch sử địa
phương ở lớp 12 A1 khoá 2008 - 2011 theo cách mà các giáo viên vẫn thực hiện
,tức là không yêu cầu các em phải sưu tầm , tìm hiểu tư liệu trước bài học,
không ứng dụng công nghệ thông tin trong việc cung cấp hình ảnh tư liệu sinh
động để giảng dạy 2 tiết lịch sử địa phương, không có sự so sánh và đặt sử địa
phương trong tiến trình phát triển chung của lịch sử dân tộc. Kết quả là các em
nắm kiến thức hời hợt như chùng sự kiện ấy diễn ra ở nơi nào xa xôi lắm
Trong năm học 2011 – 2012 tôi đã mạnh dạn đổi mới trong cách soạn
giảng tiến hành giảng tại lớp 12A1 khoá 2009 – 2012 và đã thu được kết quả
khả quan : đa số học sinh trong lớp đã nắm bắt được kiến thức và cảm thấy có
trách nhiệm hơn trong việc phát huy tinh thần học tập vì ngày mai lập nghiệp để
xứng đáng với cha, anh trên quê hương Thanh Hoá nói riêng và trên cả nước
nói chung
Kết quả cụ thể

Giỏi
Năm học

Khá



2

4

15

30

25

50

8

16

0

0

2011 -2012

48

8

16.6

30


Tôi xin cam đoan SKKN này là do tôi viết
không sao chép nội dung của người khác.

Trần Văn Tuyên

14


PHỤ LỤC

Hình ảnh nhân dân Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp (Các
hoạt động văn hóa giáo dục, lập làng chiến đấu)

15


Hình ảnh cầu Hàm Rồng xưa và nay

16


17


Hình ảnh chiến đấu bảo vệ cầu Hàm Rồng

18