BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN THỊ MAI THỦY

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG
PHẪU THUẬT NỘI SOI SAU PHÚC MẠC
ĐIỀU TRỊ HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN- NIỆU QUẢN
Ở TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI

LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC

HÀ NỘI - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN THỊ MAI THỦY

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG
PHẪU THUẬT NỘI SOI SAU PHÚC MẠC
ĐIỀU TRỊ HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN- NIỆU QUẢN
Ở TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI
Chuyên ngành : Ngoại Thận và Tiết niệu

1.1. SƠ LƯỢC PHÔI THAI HỌC, LIÊN QUAN GIẢI PHẪU CỦA THẬN, NIỆU QUẢN 4
1.1.1. Phôi thai học của thận, niệu quản 4
1.1.2. Liên quan giải phẫu của thận, niệu quản 7
1.2. SINH LÝ HIỆN TƯỢNG BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU, NGUYÊN NHÂN, BỆNH SINH CỦA HẸP
KHÚC NỐI BỂ THẬN- NIỆU QUẢN 11
1.2.1. Sự bài tiết của nước tiểu 11
1.2.2. Sự lưu thông nước tiểu khi hẹp khúc nối 12
1.3. CHẨN ĐOÁN Ứ NƯỚC THẬN DO HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN- NIỆU QUẢN 15
1.3.1. Đặc điểm lâm sàng 15
1.3.2. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh bệnh lý hẹp khúc nối bể thận- niệu quản
16
1.4. ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT TẠO HÌNH KHÚC NỐI BỂ THẬN- NIỆU QUẢN 23
1.4.1. Chỉ định điều trị phẫu thuật tạo hình khúc nối bể thận- niệu quản ở trẻ em 24
1.4.2. Các kỹ thuật tạo hình khúc nối bể thận- niệu quản 25
1.4.3. Các đường tiếp cận sử dụng trong phẫu thuật tạo hình điều trị hẹp khúc nối bể
thận- niệu quản 29
1.4.4. Nội soi tiết niệu can thiệp 37
1.5. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC 37


CHƯƠNG 2 39
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39
2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 39
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân vào nghiên cứu 39
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nghiên cứu 40
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 41
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu 41
2.2.2. Cỡ mẫu 41
2.3. CÁCH THỨC TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU 42
2.3.1. Các chỉ tiêu nghiên cứu trước mổ 42

4.2.1. Tuổi phẫu thuật 91
4.2.2. Chẩn đoán và chỉ định phẫu thuật tạo hình khúc nối bể thận- niệu quản 95
4.3. KỸ THUẬT TRONG MỔ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ KỸ THUẬT ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ
PHẪU THUẬT 107
4.3.1. Thời gian mổ 107
4.3.2. Kỹ thuật trong mổ và một số yếu tố ảnh hưởng tới kết quả phẫu thuật 110
4.4. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SAU MỔ TRONG THỜI GIAN NẰM VIỆN 117
4.4.1. Thời gian nằm viện 117
4.4.2. Diễn biến sau mổ trong thời gian nằm viện 118
4.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng kéo dài thời gian nằm viện 118
4.5. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SAU KHI RA VIỆN 119

KẾT LUẬN 124
KIẾN NGHỊ 126
1. Nguyễn Thị Mai Thủy, Nguyễn Thanh Liêm, Lê Anh Dũng (2013), "Nội soi sau phúc
mạc điều trị bệnh lý hẹp chỗ nối niệu quản bể thận theo phương pháp
Anderson-Hynes ở trẻ em", Y học TP. Hồ Chí Minh, 17(3), tr. 116-119. 127
2. Nguyễn Thị Mai Thủy, Nguyễn Thanh Liêm (2014), "Nội soi sau phúc mạc 1 lỗ điều trị
bệnh lý hẹp chỗ nối niệu quản bể thận theo phương pháp Anderson-Hynes ở
trẻ em", Y học Việt nam, 423, tr. 8-12. 127
3. Nguyễn Thị Mai Thủy, Nguyễn Thanh Liêm (2015), "Đánh giá kết quả điều trị bệnh lý
hẹp khúc nối bể thận- niệu quản ở trẻ dưới 5 tuổi bằng phẫu thuật nội soi sau
phúc mạc 1 lỗ trocar", Y học Việt nam, 433, tr. 15-19. 127
TÀI LIỆU THAM KHẢO 128
TIẾNG VIỆT 128
1.Trần Quán Anh (1996), "Nhân 14 trường hợp hẹp bể thận niệu quản được xử lý tại
bệnh viện Việt Đức- Hà nội", Tạp chí ngoại khoa. 4, tr.19-22. 128
2.Vũ Lê Chuyên (1993), Chẩn đoán và điều trị hội chứng khúc nối bể thận - niệu quản,



pp. 862-8. 130
29. Cavaliere A., Ermito S., Mammaro A., et al. (2009), "Ultrasound Scanning in Fetal
Renal Pelvis Dilatation: not only Hydronephrosis", J Prenat Med, 3(4), pp. 60-1.
131
30. Chertin B., Pollack A., Poulikov D., et al. (2006), "Conservative treatment of
ureteropelvic junction obstruction in children with antenatal diagnosis of
hydronephrosis: lessons learned after 16 years of follow-up", Eur Urol, 49(4),
pp. 734-8. 131
31. Davenport K., Minervini A., Timoney A.G., et al. (2005), "Our experience with
retroperitoneal and transperitoneal laparoscopic pyeloplasty for pelvi-ureteric
junction obstrucion", Eur Urol, 48(6), pp. 973-7. 131
32. Drake R.L., Vogl W., Mitchell A.W.M. (2005), Gray's Anatomy. Elsevier Churchill
Livingstone, pp. 61-91. 131
33. Eden C.G.

(2007) "Minimally invasive treatment of ureteropelvic junction

obstruction: a critical analysis of results", Eur Urol, 52(4), pp. 983-9. 131
34. El-Ghoneimi A., Farhat W., Bolduc S., et al. (2003), "Laparoscopic ismembered
pyeloplasty by a retroperitoneal approach in children", BJU Int, 92(1), pp. 104-8.
131
35. Estrada C.R.Jr. (2008) "Prenatal hydronephrosis: early evaluation", Curr Opin Urol,
18(4), pp. 401-3. 131
36. Frank D.J., Gearhart J.P., Snyder H.M. (2002), Operative Pediatric Urology. 2nd ed.
Churchill Livingstone, pp. 1-11. 131
37. Gearhart J.P. (2003), Pediatric Urology, W.B. Saundrers, pp. 1-82. 131
38. Grosfeld J.L., O'Neil J.A.Jr., Fonkalsrud E.W., Coran A.G. (2006) Pediatric Surgery,
Elsevier Mosby, pp 1723-1770. 131
39. Herndon C.D. (2006), "Antenatal hydronephrosis: differential diagnosis, evaluation,
and treatment options", ScientificWorldJournal, 6, pp. 2345-65. 132

79. Standring S. (2005), "The anatomical basis of clinical practice. 39th. Kidney and


Uretere", Gray's Anatomy, Elsevier Churchill Livingstone, pp. 1269-1288. 136
80. Standring S. (2005), "The anatomical of clinical basis. 39th ed. Development of the
urogenital system", Gray's Anatomy, Elsevier Churchill Livingstone, pp. 13731394. 136
81. Sukamar S., Nair B., Sanjeevan K.V., et al. (2008), "Laparoscopic assisted
dismembered pyeloplasty in children: intermediate results", Pediatr Surg Int,
24(4), pp. 403-6. 136
82. Tabel Y., Haskologlu Z.S., Karakas H.M., et al. (2010) "Ultrasonographic screening of
newborns for congenital anomalies of the kidney and the urinary tracts", Urol J,
7(3), pp. 161-7. 136
83. Tan B.J., Smith A.D. (2004). "Ureteropelvic junction obstruction repair: when, how,
what?", Curr Opin Urol, 14(2), pp. 55-9. 136
84. Tan H.L. (1999), "Laparoscopic Anderson-Hynes dismembered pyeloplasty in
children", J Urol, 162(3 Pt 2), pp. 1045-7; discussion 1048. 136
85. Tan H.L., Roberts J.P. (1996), "Laparoscopic dismembered pyeloplasty in children:
preliminary results", Br J Urol, 77(6), pp. 909-13. 136
86. Thomas D.F.M., Duffy P.G., Rickwood A.M.K. (2008), Essentials of Paediatric Urology.
Informa, pp. 1-142. 136
87. Troxel S., Das S., Helfer E., et al. (2006), "Laparoscopy versus dorsal lumbotomy for
ureteropelvic junction obstruction repair", J Urol, 176(3), pp. 1073-6. 137
88. Wagner S., Greco F., Inferrera A., et al. (2010), "Laparoscopic dismembered
pyeloplasty: technique and results in 105 patients", World J Uro, 28(5), pp. 6158. 137
89. Wu J.T., Gao Z.L., Shi L., et al. (2009), "Small incision combined with laparoscopy for
ureteropelvic

junction

obstruction:

qua nội soi sau phúc mạc: kinh nghiệm qua 100 trường hợp", Ngoại khoa, 4-56, tr. 227-230. 152
Nguyễn Việt Hoa (2010), Đánh giá kết quả theo dõi xa tạo hình bể thận- niệu quản theo
phương pháp Anderson- Hynes, Luận văn tiến sỹ y học . Đại học Y khoa Hà Nội,
Hà Nội. 152
Nguyễn Việt Hoa (2013), "Theo dõi và điều trị các dị tật thận-tiết niệu được chẩn đoán
trước sinh tại khoa Nhi Bệnh viện HN Việt Đức", Y học TP. Hồ Chí Minh, 17(3),
tr. 129-134. 152
Đỗ Kính (2008), Phôi thai học, Nhà xuất bản Y học, tr. 686-703. 152
Nguyễn Thanh Liêm (2002), Phẫu thuật tiết niệu trẻ em, Nhà xuất bản y học, tr. 7-23.
152
Trần Đình Long, Nguyễn Thanh Liêm (2005), "Nghiên cứu dị tật thận tiết niệu ở trẻ em",
Y học Việt nam, 311, tr. 147-152. 152
Nguyễn Danh Tình, Nguyễn Thanh Liêm (1998), "Chẩn đoán và điều trị thận ứ nước do
tắc phần nối bể thận - niệu quản", Nhi khoa, 7, tr. 111-114. 152
Lê Minh Trác, Trần Đình Long (2002), "Mô hình dị tật thận, niệu quản ở trẻ em điều trị
nội trú tại viện nhi từ 1/1996-12/2000", Nhi khoa, 10, tr. 336-341. 153
Nguyễn Bửu Triều, Lê Ngọc Từ (1995), "Phôi thai học hệ tiết niệu sinh dục", Bệnh học
tiết niệu. Nhà xuất bản Y học, tr. 13-56. 153
Nguyễn Duy Việt, Nguyễn Thanh Liêm, Lê Anh Dũng (2011), "Kết quả nội soi tạo hình


bê thận niệu quản bằng đường qua phúc mạc so với đường sau phúc mạc ở
bệnh nhân hẹp phần nối bể thận- niệu quản", Y học TP. Hồ Chí Minh, 3(15), tr.
135-137. 153
TIẾNG ANH 153
Abdelazim I.A., Abdelrazak K.M., Ramy A.R., et al. (2010), "Complementary roles of
prenatal sonography and magnetic resonance imaging in diagnosis of fetal renal
anomalies", Aust N Z J Obstet Gynaecol., 50(3), pp. 237-41. 153
Agunloye A. (2011), "The role of routine post-natal abdominal ultrasound for newborns
in a resource-poor setting: a longitudinal study", BMC Pediatrics, 11(64), pp. 17. 153

treatment options", ScientificWorldJournal, 6, pp. 2345-65. 156
Herndon C.D. (2009), "The managament of ureteropelvic junction obstruction
presenting with prenatal Hydronephrosis", ScientificWorldJournal, 9, pp. 400-3.
156
Holcomb G.W., Murphy J.P. (2010), Pediatric Surgery Ashcraft's. 5th ed. Saunders, pp.
695-716. 156
Hwang T.K. (2010), "Percutaneous nephroscopic surgery", Korean J Urol, 51(5), pp. 298307. 156
Janetschek G., Peschel R., Altarac S., et al. (1996), "Laparoscopic and
retroperitoneoscopic repair of ureteropelvic junction obstruction", Urology,
47(3), pp. 311-6. 156
Juliano R.V., Mendonca R., Meyer F., et al. (2011), "Long-term outcome of laparoscopic
pyeloplasty: multicentric comparative study of techniques and accesses", J
Laparoendosc Adv Surg Tech A, 21(5), pp. 399-403. 156
Kaneyama K., Yamataka A., Someya T., et al. (2006) "Magnetic resonance urographic
parameters for predicting the need for pyeloplasty in infants with prenatally
diagnosed severe hydronephrosis", J Urol, 176(4 Pt 2), pp. 1781-4. 156
Karnak I., Woo L., Shah N., et al. (2008), "Prenatally detected ureteropelvic junction
obstruction: clinical features and associated urologic abnormalities", Pediatr
Surg Int, 24(4), pp. 395-402. 156
Karnak I., Woo L., Shah N., et al. (2009), "Results of a practical protocol for
management of prenatally detected hydronephrosis due to ureteropelvic
junction obstruction", Pediatr Surg Int, 25(1), pp. 61-7. 157
Kelalis P.P., King L.R., Belman A.B. (1992), Clinical Pediatric Urology. 3rd edtion, W.B.
Saundrers, ISBN O721632335. 157
Kojima Y., Sasaki S., Mizuno K., et al. (2009), "Laparoscopic dismembered pyeloplasty
for ureteropelvic junction obstruction in children", Int J Urol, 16(5), pp. 472-6.
157
Kutikov A., Resnick M., Casale P. (2006), "Laparoscopic pyeloplasty in the infant
younger than 6 months--is it technically possible?", J Urol., 175(4), pp. 1477-9.
157

Ost M.C., Kaye J.D., Guttman M.J., et al. (2005), "Laparoscopic pyeloplasty versus
antegrade endopyelotomy: comparison in 100 patients and a new algorithm for
the minimally invasive treatment of ureteropelvic junction obstruction",
Urology, 66(5 Suppl), pp. 47-51. 158
Palese M.A., Munver R., Phillips C.K. (2005), "Robot-assisted laparoscopic dismembered


pyeloplasty", JSLS, 9(3), pp. 252-7. 158
Piepsz A.

(2011), "Antenatal detection of pelviureteric junction stenosis: main

controversies", Semin Nucl Med, 41(1), pp. 11-9. 158
Poulakis V., Witzsch U., Schultheiss D., et al. (2004), "[History of ureteropelvic junction
obstruction repair (pyeloplasty). From Trendelenburg (1886) to the present]".
Urologe A, 43(12), 1544-59. Die Geschichte der operativen Behandlung der
Harnleiterabgangsstenose (Pyeloplastik). Von Trendelenburg (1886) bis zur
Gegenwart. 158
Puri P., Hollwarth M.E. (2006), Pediatric Surgery, Springer, pp. 485-492. 159
Rassweiller J., Subotic S., Feist-Schwenk M., et al. (2007), "Minimally invasive treatment
of ureteropelvic junction obstruction: long-term experience with an algorithm
for laser endopyelotomy and laparoscopic retroperitoneal pyeloplasty", J Urol,
177(3), pp. 1000-5. 159
Reddy M., Nerli R.B., Bashetty R., et al. (2005), "Laparoscopic dismembered pyeloplasty
in children", J Urol, 174(2), pp. 700-2. 159
Reismann M., Gratz K.F., Metzelder M., et al. (2008), "Excision of the dilated pelvis is
not necessary in laparoscopic dismembered pyeloplasty", Eur J Pediatr Surg,
18(1), pp. 19-21. 159
Rubinstein M., Finelli A., Moinzadeh A., et al. (2005), "Outpatient laparoscopic
pyeloplasty", Urology, 66(1), pp. 41-3 159

161
Yeung C.K., Tam Y.H., Sihoe J.D., et al. (2001), "Retroperitoneoscopic dismembered
pyeloplasty for pelvi-ureteric junction obstruction in infants and children", BJU
Int, 87(6), pp. 509-13. 161
Zhang X., Li H., Wang S.C., et al. (2005), "Retroperitoneal laparoscopic dismembered
pyeloplasty: experience with 50 cases", Urology, 66(3), pp. 514-7. 161
Zhou H., Li H., Zhang X., et al. (2009), "Retroperitoneoscopic Anderson-Hynes
dismembered pyeloplasty in infants and children: a 60-case report", Pediatr
Surg Int, 25(6), pp. 519-23. 161
161

TÀI LIỆU THAM KHẢO 162
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ
PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Bệnh án nghiên cứu
Phụ lục 2: Cân nặng theo tuổi của trẻ dưới 5 tuổi (WHO)
Phụ lục 3: Danh sách bệnh nhân


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TT

Phần viết tắt

Phần viết đầy đủ

1


UIV

Urographie Intra Veineuse (Chụp niệu đồ tĩnh mạch)


DANH MỤC BẢNG
Bảng

Tên bảng

Trang

Bảng 3.1. Phân bố của nhóm tuổi bệnh nhân khi phẫu thuật (n=70) 64
Bảng 3.2. Chẩn đoán trước sinh và các nhóm tuổi (n=70) 65
Bảng 3.3. Các hoàn cảnh phát hiện bệnh (n=70) 66
Bảng 3.4. Kích thước bể thận trên siêu âm và khám sờ thấy thận to
(n=70) 67
Bảng 3.5. Khám lâm sàng sờ thấy thận to ở các nhóm tuổi (n=70) 67
Bảng 3.6. Kích thước bể thận và triệu chứng lâm sàng (n=70) 67
Bảng 3.7. Xét nghiệm bạch cầu trong nước tiểu (n=70) 68
Bảng 3.8. Tương quan xét nghiệm bạch cầu trong máu và nước tiểu
(n=70) 69
Bảng 3.9. Các thăm dò hình ảnh trước mổ (n=70) 70
Bảng 3.10. Kích thước bể thận trước mổ (n=70) 70
Bảng 3.11. Kích thước bể thận trước mổ và chẩn đoán trước sinh (n=70)
71
Bảng 3.12. Kích thước bể thận theo các nhóm tuổi (n=70) 71
Bảng 3.13. Dày nhu mô thận trước mổ (n=70) 72
Bảng 3.14. Kết quả chụp UIV trước mổ: mức độ ứ nước thận (n=34) 73
Bảng 3.15. Kết quả chụp bàng quang niệu đạo (n=70) 73

Bảng 3.39. Kích thước bể thận trước mổ trên siêu âm và sự bài tiết nước
tiểu sau mổ trên xạ hình thận (n=32) 88
Bảng 3.40. Kích thước bể thận và đồ thị bài tiết nước tiểu sau mổ (n=32)
88
Bảng 3.41. So sánh kích thước bể thận, dày nhu mô,
Tmax trước mổ và sau mổ 89
Bảng 4.1. Thời gian mổ nội soi tạo hình khúc nối 108


DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ

Tên biểu đồ
Biểu đồ 3.1. Triệu chứng cơ năng 66
Biểu đồ 3.2. Kết quả xét nghiệm nước tiểu 69

Trang