ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----***-----

NGUYỄN THỊ NGA

ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI TỪ NĂM 2008 ĐẾN NĂM 2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----***-----

NGUYỄN THỊ NGA

ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI TỪ NĂM 2008 ĐẾN NĂM 2013

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 03 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Lê Thị Hòa

Hà Nội - 2014

2.1.2. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái NguyênError!

Bookmark

not

defined.
2.2. Chỉ đạo thực hiện ........................................ Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Phát triển kinh tế ..................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Chỉ đạo nâng cao chất lượng đoàn thể chính trị - xã hội, đảm bảo an ninh
trật tự và bảo vệ môi trường nông thôn ............... Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Phát triển văn hoá, giáo dục, y tế và giải quyết các vấn đề xã hội.... Error!
Bookmark not defined.
2.2.4. Phát triển kết cấu hạ tầng và đô thị hoá nông thônError! Bookmark not
defined.
Tiểu kết ................................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆMError!

Bookmark

not

defined.
3.1 Nhận xét chung ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Thành tựu ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Hạn chế ...................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2 Một số kinh nghiệm chủ yếu ....................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết .................................................................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ......................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 18


: Ban Chấp hành

CNH, HĐH

: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Đảng CSVN

: Đảng Cộng sản Việt Nam

HĐND

: Hội đồng nhân dân

Sở NN&PTNT

: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

NQ

: Nghị quyết

NTM

: Nông thôn mới

TU

: Tỉnh ủy

nhiều điều kiện để phát triển nông nghiệp, nông thôn một cách toàn diện.
Hưởng ứng chủ trương xây dựng nông thôn mới của Đảng, Đảng bộ và
nhân dân tỉnh Thái Nguyên từ năm 2008 đã thực hiện nhiều chủ trương để
xây dựng nông thôn mới. Kể từ đó đến nay, bộ mặt nông thôn ở Thái
Nguyên có nhiều đổi thay, góp phần vào sự phát triển toàn diện của tỉnh

8


nhà. Bên cạnh đó, công tác xây dựng nông thôn mới ở Thái Nguyên cũng
tồn tại những bất cập nhất định, để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu
cho sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, đồng thời đặt ra cho Đảng bộ tỉnh những
thuận lợi, thách thức mới trong sự nghiệp xây dựng nông thôn mới.
Nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đối với
công tác xây dựng nông thôn mới tại tỉnh nhà, nhằm tổng kết thành tựu,
hạn chế, rút ra những kinh nghiệm để kế thừa và phát huy những kết quả đã
đạt được, khắc phục những hạn chế trong công cuộc xây dựng nông thôn
mới ở giai đoạn tiếp là yêu cầu cấp bách, có tính thực tiễn sâu sắc.
Vì những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài luận văn thạc
sĩ, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam của mình là “Đảng bộ
tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2008 đến
năm 2013”.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng Cộng sản
Việt Nam, thể hiện sự quan tâm của Đảng CSVN đối với vấn đề phát triển
nông nghiệp, nông thôn. Tuy thời gian thực hiện chưa dài (từ 2008 đến
nay) song xây dựng nông thôn mới đã trở thành một cuộc vận động lớn của
toàn Đảng, toàn dân, toàn quân. Ý thức được vai trò quan trọng của chủ
trương xây dựng nông thôn mới, đã có nhiều học giả, nhà nghiên cứu trong
nước nghiên cứu về vấn đề này.

trên tạp chí nghiên cứu Kinh tế, số 6, đã nêu rõ về quá trình chuyển dịch
kinh tế nông thôn theo hướng CNH, HĐH khi bước vào xây dựng nông
thôn mới. Trong đó đặc biệt nhấn mạnh yếu tố đất đai. Bởi đối với kinh tế
nông nghiệp thì tư liệu sản xuất đất là vô cùng quan trọng. Nếu ko có đất
thì người nông dân không thể canh tác sản xuất được. Chính vì vậy trong
quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp thì đưa ra chính sách đất đai hợp lý
là rất cần thiết. Ngoài ra, tác giả Mai Thị Thanh Xuân đưa ra “Một số giải

10


pháp thúc đẩy CNH - HĐH nông nghiệp, nông thôn ở nước ta hiện nay”
trên tạp chí Giáo dục Lý luận, số 11 - 2001 là một sự tổng kết những thực
trạng của nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Chính từ sự tổng kết đó, tác
giả đã đưa ra những giải pháp để khắc phục thực trạng và phát huy mọi mặt
của đời sống cư dân nông thôn... Ngoài ra, vấn đề xây dựng nông thôn mới
còn được đề cập trên rất nhiều tạp chí, công thông tin điện tử của các địa
phương trên khắp cả nước.
Đó là những công trình nghiên cứu về nông nghiệp, nông dân và
nông thôn mới nói chung và nông thôn mới nói riêng của Việt Nam. Có thể
thấy, các vấn đề về xây dựng nông thôn mới được các tác giả đề cập rất
phong phú. Nhưng vấn đề “Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo xây dựng
nông thôn mới từ năm 2008 đến năm 2013 ” là một vấn đề mới. Ở Thái
Nguyên, cho đến nay các công trình nghiên cứu chuyên khảo về vấn đề này
chưa hề được thực hiện một cách hệ thống. Với việc chọn đề tài, tôi sẽ giúp
bạn đọc hiểu thêm về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên trong quá
trình xây dựng và phát triển nông thôn mới từ năm 2008 đến năm 2013.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Làm sáng tỏ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên

Phạm vi không gian: Luận văn đề cập đến không gian trên địa bàn
tỉnh Thái Nguyên, lấy một số huyện, xã tiêu biểu làm địa bàn nghiên cứu
trọng điểm
Phạm vi thời gian: luận văn đề cập từ năm 2008 đến năm 2013
5. Cơ sở lý luận, phƣơng pháp nghiên cứu và các nguồn tƣ liệu
chủ yếu
5.1 Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận để thực hiện đề tài là chủ nghĩa duy vật biện chứng và
duy vật lịch sử; chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; những quan

12


điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển nông nghiệp,
nông thôn, nông dân.
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn chủ yếu kết hợp phương pháp lịch sử, phương pháp logic.
Bên cạnh đó, luận văn cũng sử dụng các phương pháp khác như: thống kê,
so sánh, phân tích, tổng hợp, khảo sát thực tế...
5.3 Nguồn tư liệu
Luận văn sử dụng 2 nguồn tư liệu chính:
Một là, hệ thống chủ trương, nghị quyết của Đảng CSVN, của Đảng
bộ tỉnh Thái Nguyên về phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông
thôn mới
Hai là, hệ thống các báo cáo tổng kết quá trình tổ chức thực hiện phát
triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới của Đảng bộ, Uỷ ban
nhân dân và Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên.
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn cung cấp nguồn tư liệu phong phú về chủ trương của Đảng
và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên với nội dung xây dựng nông

Nguyên; thị xã Sông Công và 7 huyện: Phổ Yên, Phú Bình, Đồng Hỷ, Võ
Nhai, Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương. Tổng số gồm 143 xã, trong đó có 75
xã vùng cao và miền núi, còn lại là các xã đồng bằng và trung du.
Thái Nguyên có 3 mặt được bao bọc bởi hệ thống núi cao, địa hình
phân chia thành 3 vùng khác nhau, gồm: vùng núi cao (các huyện Định
Hóa, Võ Nhai, phía Tây Phổ Yên và Bắc Phú Lương). Vùng đồi thấp
(nhiều đồi, ít ruộng) ở phía Nam Đại Từ, phía Nam Phú Lương, Đồng Hỷ,
Phía Bắc Phú Bình và phía Tây thành phố Thái Nguyên. Vùng ruộng nhiều,
đồi ít bao gồm: Phổ Yên, Phú Bình, Sông Công và vùng giữa Đại Từ.

14


Thái Nguyên nằm ở vị trí có hai con sông chính chảy qua là sông
Cầu và sông Công. Chính nhờ có hệ thống sông này mà Thái Nguyên hình
thành các tuyến đường thủy nối liền Thái Nguyên với các trung tâm kinh tế
của miền Bắc. Đó là tuyến Đa Phúc - Hải Phòng dài 161 km, tuyến Đa Phúc
- Hòn Gai dài 211 km, rất thuận tiện cho việc vận chuyển hàng hóa, giao lưu
kinh tế - thương mại- du lịch với các tỉnh góp phần đẩy mạnh quá trình phát
triển kinh tế của Thái Nguyên. Đặc biệt, với hai hệ thống sông này còn là
nơi cung cấp nguồn nước tưới cho sản xuất nông nghiệp của địa phương.
Khí hậu: khí hậu Thái Nguyên có bốn mùa, trong đó có 2 đặc điểm
ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp, đó là: Mưa nhiều bắt đầu từ tháng 4
đến tháng 10, tập trung chủ yếu vào tháng 6, tháng 7 và tháng 8, với lượng
mưa bình quân đạt 350mm. Nhiệt độ trung bình trong tháng từ 23 độ C đến
28 độ C, lượng mưa chiếm 85% cả năm. Mùa khô (mùa đông) bắt đầu từ
tháng 11 của năm trước đến tháng 3 năm sau. Đặc trưng của thời tiết trong
những tháng này là lạnh, mưa ít, nhiệt độ trung bình dưới 20 độ C, tháng
lạnh nhất là tháng 1 (15,2 độ C). Số giờ nắng trong năm giao động từ 1.300
đến 1.750 giờ, phân bố đều cho các tháng trong năm. Độ ẩm trung bình

- Vùng có ưu thế phát triển kinh tế từ ruộng, gồm: Phú Bình, Phổ
Yên, Sông Công, Đại Từ.
- Vùng có ưu thế phát triển kinh tế vườn đồi, gồm: Đại Từ, TP. Thái
Nguyên, Đồng Hỷ, Phú Lương, Định Hóa, Phú Bình, Phổ Yên, Sông Công.
- Vùng có ưu thế phát triển kinh tế lâm nghiệp, vườn rừng: Võ Nhai,
Định Hóa, Đồng Hỷ, Đại Từ.
- Vùng có ưu thế phát triển nuôi trồng thủy sản: Định Hóa, Phú
Lương, Đại Từ.
Tài nguyên rừng: Với diện tích đất lâm nghiệp là 152.000 ha (chiếm
43% diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh), Thái Nguyên có lợi thế trong việc
khai thác và phát triển kinh tế rừng. Tuy nhiên, diện tích rừng của Thái
Nguyên ngày càng thu hẹp, tài nguyên rừng bị suy giảm. Các loại cây như:

16


vầu, nứa và các lại đặc sản rừng, dược liệu và động vật rừng bị giảm sút
nghiêm trọng. Thực trạng này đặt ra cho tỉnh Thái Nguyên một nhiệm vụ
rất nặng nề trong việc bảo vệ và trồng rừng.
Tài nguyên khoáng sản: Thái Nguyên có nguồn tài nguyên khoáng sản
và tiềm năng đất đai khá lớn, đã và đang được khai thác có hiệu quả. Trong
lòng đất Thái Nguyên chứa đựng nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú,
đa dạng. Theo tài liệu điều tra của Sở Tài nguyên và Môi trường khoáng sản
phân bố tập trung tại các huyện: Đại Từ, Phú Lương, Đồng Hỷ, Võ Nhai.
Khoáng sản nhiên liệu: Sau Quảng Ninh, Thái Nguyên được đánh
giá là tỉnh có trữ lượng than lớn thứ 2 trong cả nước, đáp ứng nhu cầu cho
ngành sản xuất vật liệu xây dựng, nhiệt điện và các nhu cầu khác không chỉ
trong tỉnh Thái Nguyên.
Khoáng sản kim loại: Thái Nguyên là tỉnh giàu tài nguyên kim loại
đen, kim loại màu, kim loại quý hiếm và phong phú với các chủng loại: chì,

đại biểu Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lần thứ XVII (nhiệm kỳ 2005 2010), Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên

4. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên (2010), Nghị quyết Đại hội
Đảng tỉnh Thái Nguyên lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2010 - 2015), Lưu trữ
văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
5. Ban Chấp hành Trung ương (2009), Kết luận số 61KL/TW ngày về đề án
nâng cao vai trò trách nhiệm của Hội nông dân Việt Nam trong phát triển
nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và xây dựng giai cấp nông dân Việt
Nam giai đoạn 2010 - 2020
6. Ban Chỉ đạo Chương trình NTM tỉnh Thái Nguyên (2013), Chương
trình công tác số 61/CTr-BCĐ của Ban chỉ đạo Chương trình xây dựng
NTM tỉnh Thái Nguyên, Lưu trữ Văn phòng điều phối chương trình xây
dưng NTM tỉnh Thái Nguyên
7. Ban Nông nghiệp Trung ương (1991), Kinh tế - xã hội nông thôn Việt
Nam ngày nay, Nxb Tư tưởng - văn hóa, Hà Nội
8. Ban Tuyên giáo Trung ương (2008), Tài liệu học tập các Nghị quyết
Hội nghị Trung ướng 7 khóa X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

18


9. Nguyễn Văn Bích - Chu Quang Tiến (1996), Chính sách kinh tế và vai
trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
10. Bộ NN& PTNT (2011), Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLTBNNPTNT-BKHĐT-BTC về hướng dẫn một số nội dung thực hiện
Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt
Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020
11. Bộ NN&PTNT (2004), Báo cáo đánh giá công tác quy hoạch nông
nghiệp và phát triển nông thôn thời kỳ đổi mới
12. Bộ NN&PTNT (2007), Một số chính sách về phát triển ngành nghề

23. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
24. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi
mới (Đại hội VI,VII,VIII, IX), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
25. HĐND tỉnh Thái Nguyên (2012), Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐND về
quy định hỗ trợ đầu tư và xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mới trên
địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Lưu trữ văn phòng tỉnh Thái Nguyên
26. Vũ Trọng Khải, Đỗ Thái Đồng, Phạm Bích Hợp (2004), Phát triển
nông thôn Việt Nam từ làng xã truyền thống đến văn minh thời đại,
Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
27. Tương Lai, Duy Nghĩa, Nguyên Ngọc (2008), Nông dân, nông thôn và
nông nghiệp - những vấn đề đặt ra, Nxb Tri Thức, Hà Nội
28. Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Minh Châu (2009), Từ nông thôn mới đến
đất nước con người, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
29. Hoàng Xuân Nghĩa (2007), Đột phá trong chính sách nông nghiệp,
nông thôn giai đoạn hiện nay, Tạp chí nghiên cứu kinh tế, số 11, tr 12 14
30. Chu Hữu Quý, PGS.TS Nguyễn Kế Tuấn (2001), Con đường công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội

20


31. Sở NN&PTNT (2008), Báo cáo thực hiện nhiệm vụ, kế hoạch năm
2008 phương hướng, nhiệm vụ, kế hoạch năm 2009, Lưu trữ sở
NN&PTNT tỉnh Thái Nguyên.
32. Sở NN&PTNT (2009), Báo cáo kết quả thực hiện các chỉ tiêu chủ yếu
năm 2009, nhiệm vụ, giải pháp trong năm 2010, Lưu trữ sở NN&PTNT
tỉnh Thái Nguyên.
33. Sở NN&PTNT (2010), Báo cáo kết quả thực hiện các chỉ tiêu chủ yếu

Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
42. Thủ tướng Chính phủ (2009), Quyết định số 491/QĐ-TTg về việc ban
hành bộ tiêu chí quốc gia về NTM, tháng 4/2009
43. Thủ tướng Chính phủ (2013), Quyết định số 498/QĐ-TTg về việc bổ sung
cơ chế đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
giai đoạn 2010 - 2020
44. Thủ tướng Chính phủ (2010), Quyết định số 193/ QĐ - TTg phê duyệt
Chương trình rà soát quy hoạch xây dựng nông thôn mới
45. Chu Quang Tiến (2005), Huy động và sử dụng các nguồn nhân lực
trong phát triển kinh tế nông thôn - thực trạng và giải pháp, Nxb Chính
trị Quốc gia, Hà Nội.
46. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2001), Thông báo số 40 - TB/TU về việc triển
khai thực hiện chương trình phát triển nông thôn đến năm 2005 theo
hướng sản xuất hàng hóa, ổn định và bền vững, Lưu trữ văn phòng
Tỉnh ủy Thái Nguyên
47. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2001), Kế hoạch 01-KH/TU thực hiện Chỉ thị
63-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa VIII) về đẩy mạnh nghiên cứu, ứng
dụng khoa học và công nghệ phục vụ CNH, HĐH nông nghiệp, nông
thôn, Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
48. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2006), Nghị quyết số 03 - NQ/TU về phát triển
nông nghiệp, nông thôn đến năm 2010, Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy
Thái Nguyên

22


49. Tỉnh ủy Thái Nguyên, UBND (2007), Địa chí Thái Nguyên, Nxb Chính
trị Quốc gia, Hà Nội
50. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2008), Chương trình hành động số 25-CTr/TU
về việc thực hiện Nghị quyết TW7, Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy Thái

Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
58. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2012), Chỉ thị số 33-CT/TU về tăng cường lãnh
đaọ các cấp uỷ Đảng đối với nhiệm vụ đào tạo nghề cho lao động nông
thôn đến năm 2020, Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
59. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2012), Nghị quyết số 13/2012/NQ-HĐND về
việc thông qua Đề án Quy hoạch mạng lưới cơ sở dạy nghề tỉnh Thái
Nguyên đến
60. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2013), Nghị quyết số 07-NQ/TU Hội nghị lần
thứ 14 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên khóa XVIII, Lưu trữ
văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
61. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2013), Kết luận số 67-KL/TU của Ban Chấp
hành Đảng bộ tỉnh về kết quả 2 năm thực hiện Chương trình mục tiêu
Quốc gia xây dựng NTM”, Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
62. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2013), Thông báo kết luận số 64-TB/TU về việc
thông qua một số chương trình, đề án phát triển kinh tế - xã hội trên
địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015 trong đó có Chương
trình MTQG về xây dựng nông thôn mới ( NTM), Lưu trữ văn phòng
Tỉnh ủy Thái Nguyên
63. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2013), Kết luận số 83-KL/TU của Thường trực
Tỉnh ủy Thái Nguyên tại buổi làm việc với Sở NN&PTNT, Lưu trữ văn
phòng Tỉnh ủy Thái Nguyên
64. Tỉnh ủy Thái Nguyên (2013), Báo cáo số 211-BC/TU Sơ kết 05 năm
thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 (khóa X) về nông nghiệp, nông dân,
nông thôn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Lưu trữ văn phòng Tỉnh ủy
Thái Nguyên

24


65. UBND tỉnh Thái Nguyên (2010), Chương trình hành động số 420/CTUBND về thực hiện Nghị quyết TW7 của tỉnh Thái Nguyên, Lưu trữ văn