TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
Khoa Khoa học xã hội
--------   --------

BÀI TIỂU LUẬN

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ
TRONG SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN MINH CHÂU
SAU NĂM 1975

Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Quế Thanh
Sinh viên thực hiện: Lê Xuân Sửu
Lớp : Đại học Sư phạm Ngữ văn Liên thông K57

Quảng Bình, tháng 04/ 2016
1


Lời cảm ơn!
Bằng tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin được gửi đến cô
giáoNguyễn Thị Quế Thanh- người đã tận tình hướng dẫn, động viên,
giúp đỡ em trong suốt quá trình học tậpcũng như quá trình thực hiện
bài tiểu luận lời cảm ơn chân thành nhất!
Cảm ơn quý thầy cô giáo khoa Khoa học xã hội, quý thầy cô giáo
của trường Đại học Quảng Bình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em
bồi dưỡng tri thức trong thời gian qua. Đó không chỉ là nền tảng cho
quá trình nghiên cứu tiểu luận mà còn là hành trang quý báu để em có
thể vững bước, tự tin hơn trên con đường đời đầy chông gai của mình.
Cảm ơn gia đình - nơi nuôi dưỡng tâm hồn và khát vọng của em.
Cảm ơn bạn bè đã chia sẻ, động viên và giúp đỡ mình trong suốt thời
gian qua.

2.1.2. Vẻ đẹp của lòng chung thủy.............................................................................................11
2.1.2. Vẻ đẹp mẫu tính................................................................................................................12
2.2. Hình tượng người phụ nữ với cách thể hiện đa chiều..........................................................13
2.2.3. Người phụ nữ với những nỗi đau thời hậu chiến..............................................................13
2.2.2. Hình tượng “người đàn bà mộng du”...............................................................................13
2.3. Ý nghĩa của hình tượng người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Minh Châu sau 1975...14

PHẦN KẾT LUẬN..................................................................................................15
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................17

3


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nguyễn Minh Châu (1930-1989) thuộc thế hệ nhà văn xuất hiện và trưởng
thành trong những năm chống Mỹ cứu nước. Trước năm 1975, ông đã khẳng định
vị trí của mình trên văn đàn với tiểu thuyết đầu tay “Cửa sông” (1966), và tiếp đó là
những tác phẩm nổi tiếng khác vươn tới đỉnh cao của văn xuôi nước ta hồi bấy giờ,
như “Mảnh trăng cuối rừng”(1970),“Dấu chân người lính” (1972)... Sau ngày đất
nước hoàn toàn thống nhất, khi nền văn học nước nhà chuyển mình bước vào vận
hội đổi mới và hội nhập, nói như nhà văn Nguyên Ngọc, trong “cuộc trở dạ đau
đớn và sinh thành ấy”, Nguyễn Minh Châu “thuộc trong số những nhà văn mở
đường tinh anh và tài năng nhất” [5, tr. 250]. Trong những sáng tác của Nguyễn
Minh Châu, nhất là trong các truyện ngắn giàu chất tiểu thuyết ra đời sau 1975, thế
giới hình tượng nhân vật với nhiều số phận và tâm trạng khác nhau, thường hiện
lên rất phong phú, sinh động và mới lạ, giàu sức mạnh ám ảnh, khó quên trong
người đọc. Bên cạnh hình tượng người lính với chân dung nối tiếp các thế hệ,
người nông dân với bản chất cố hữu được khắc họa đầy ấn tượng, ngòi bút Nguyễn
Minh Châu còn dành nhiều nhiều tâm huyết biểu hiện hình tượng người phụ nữ với

phẩm văn xuôi của Nguyễn Minh Châu, dù nhân vật nữ ở bất cứ vị trí nào đều là
những nhân vật khó quên” GS.Nguyễn Văn Hạnh trong bài viết “Nguyễn Minh
Châu những năm 80 và sự đổi mới cách nhìn về con người” (Tạp chí Văn học số 3
năm 1993) đã cảm nhận: Phần lớn những người đàn bà trong tác phẩm của Nguyễn
Minh Châu đều có một số phận éo le, vất vả, ít gặp may mắn trong tình yêu, sự yên
ổn trong cuộc sống gia đình… Trên báo Văn nghệ, số 42 năm 1993, Chu Văn Sơn
trong bài viết “Đường tới Cỏ lau” đã nói đến “vẻ đẹp mẫu tính…phần sâu thẳm như
một thiên phú riêng của tâm hồn nữ giới” trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu.
Tác giả Tôn Phương Lan trong công trình nghiên cứu về Phong cách nghệ thuật của
Nguyễn Minh Châu (Nxb Khoa học xã hội,H.1999), có nhận xét chung là cả hai
nhân vật Thai và Quỳ đều giàu thiên tính nữ, được rọi chiếu và mang nhiều vẻ đẹp
5


của ánh sáng nhân văn từ tâm hồn của nhà văn. Mai Thục trong “Nhà văn Nguyễn
Minh Châu và những trang viết về đời thường” khi nói đến hình ảnh người mẹ
trong Mùa trái cóc ở miền Nam cũng đã cảm nhận: “ Nỗi đau, nỗi giận và tình
thương hòa quyện trong tâm hồn người đàn bà ấy là tứ thơ buồn về thân phận người
phụ nữ Việt Nam, cái đẹp nghệ thuật tỏa ra từ sự thật đắng cay ấy”[15, tr. 193 ].
Giáo sư N.I. Ni-cu-lin trong lời bạt cho tập truyện ngắn được dịch sang tiếng Nga
“Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành” đã cho rằng:đây là một:đề tài mà văn học
Việt Nam mới chiếm lĩnh, đề tài 6 về người phụ nữ trong chiến tranh và số phận
của họ sau chiến tranh, một số phận không giản đơn, không ngọt ngào [15, tr. 474].
Trong “Nguyễn Minh Châu và di sản văn học của ông”, qua hình tượng những
nhân vật phụ nữ, Mai Hương đã nêu nhận xét: “Có lẽ không ai có thể nói về những
di chứng của chiến tranh, những mất mát, éo le, những bi kịch khủng khiếp của
chiến tranh hằn sâu trong từng số phận con người một cách da diết, đau đớn và sâu
sắc được như Nguyễn Minh Châu”[15, tr. 99]. Tuy vậy, những công trình và bài
viết nói trên phần lớn cũng chỉ mới dừng lại phân tích một vài khía cạnh và ở một
số tác phẩm nhất định. Tiếp thu ý kiến của người đi trước, trên có sở khảo sát sáng

Trưởng thành trong những năm bom đạn kháng chiến đã tạo cho nhà văn một
nguồn sống, nguồn cảm thụ sâu sắc đối với nỗi đau của đất nước bị chia cắt. Ông
luôn trăn trở, tìm tòi trong những tác phẩm của mình để thể hiện một cách đúng đắn
và chân thật nhất hơi thở của lịch sử. Nhà văn luôn đi cùng bước đi của đất nước,
mỗi một thời kỳ, ông đều chiêm nghiệm sâu sắc, viết thật cẩn thận và không bao
giờ vội vàng.
Trước Cách mạng tháng Tám, ông học Trường Kỹ nghệ Huế, tốt nghiệp bậc
Thành Chung vào năm 1945 và tiếp tục học chuyên khoa trường Huỳnh Thúc
Kháng ( Hà Tĩnh).
Năm 1950, ông gia nhập quân đội và học tại trường Sĩ quan Trần Quốc Tuấn.
Từ năm 1952 đến 1956, ông công tác tại Ban Tham mưu Tiểu đoàn 772, 706 thuộc
Sư đoàn 320.
Từ năm 1956 đến năm 1958, ông làm Trợ lý văn hóa Trung đoàn 64 thuộc sư
đoàn 320. Năm 1962, ông về công tác tại phòng Văn nghệ Quân đội, sau chuyển
sang Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Ông được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam
năm 1972.
Tác phẩm văn học của Nguyễn Minh Châu khởi đầu bằng truyện ngắn Sau
một buổi tập (1960) và khép lại với truyện vừa Phiên chợ Giát (1989). Suốt một
chặng đường 29 năm – một hành trình không phải là dài so với những nhà văn
khác: Nguyễn Khải, Hồ Phương…, song với mười ba tập văn xuôi, một tập tiểu
8


luận phê bình, nhà văn Nguyễn Minh Châu đã để lại một sự nghiệp văn chương đủ
sức vượt qua thời gian. Với một số tác phẩm chính như:
· Cửa sông (tiểu thuyết, 1966)
· Những vùng trời khác nhau (truyện ngắn, 1970)
· Dấu chân người lính (tiểu thuyết, 1972)
· Miền cháy (tiểu thuyết, 1977)
· Lửa từ những ngôi nhà (tiểu thuyết, 1977)

Châu xứng đáng là một nhà văn tiêu biểu cho nền văn học hiện đại như lời của nhà
văn Nguyễn Khải đã nói : “Nguyễn Minh Châu là người kế tục xuất sắc, bậc thầy
của nền văn xuôi Việt Nam và cũng là người mở đường rực rỡ cho những cây bút
trẻ tài năng sau này.”
Ông đã được nhận các giải thưởng trong hoạt động văn học nghệ thuật như:
giải thưởng Bộ quốc phòng năm (1984 -1989) cho toàn bộ tác phẩm của ông viết về
chiến tranh và người lính, giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam năm (1988 – 1989)
cho tập truyện Cỏ lau và giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt II
năm 2000 cho cụm tác phẩm: Dấu chân người lính, Cửa sông, Cỏ lau, Người đàn
bà trên chiến tàu tốc hành…
Như vậy, qua những chặng đường sáng tác nghệ thuật, tác phẩm của Nguyễn
Minh Châu luôn có tấm lòng hướng về con người, khả năng giải mã những mặt
phức tạp của cuộc đời, với quan niệm văn chương trước hết phải là câu chuyện của
con người, với muôn mặt phức tạp phong phú với tất cả chiều sâu. Ông đã mang
đến một cái nhìn đa diện về số phận con người. Và cũng từ cái nhìn ấy, nhà văn đã
khắc họa rất thành công hình tượng người phụ nữ trong những sáng tác của mình
để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc.

10


CHƯƠNG 2
HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN
MINH CHÂU SAU NĂM 1975
2.1. Hình tượng người phụ nữ mang đậm vẻ đẹp truyền thống
2.1.1. Đức tính cần cù, lam lũ, chịu thương chịu khó
Trong các sáng tác của Nguyễn Minh Châu sau 1975, đa phần có sự xuất hiện
các nhân vật nữ trong hoàn cảnh khó khăn, vất vả và làm nổi bật lên tính cách cần
cù, lam lũ, chịu thương chịu khó của họ. Chiếc thuyền ngoài xa, tác giả đã dựng
nên một bức tranh hết sức sinh động từ chiếc thuyền ngư phủ đẹp như trong mơ ấy

Minh Châu viết về Liên- người vợ đảm đương, chịu thương chịu khó của Nhĩ trong
Bến quê… Đức tính thủy chung ấy là bến đỗ bình yên cho biết bao gia đình, tạo
nên một nét đặc trưng của cuộc sống và tâm hồn Việt…
2.1.2. Vẻ đẹp mẫu tính
Vẻ đẹp ấy, trước hết biểu hiện ở lòng vị tha, đức hy sinh, luôn sống vì người
khác của những người mẹ, người chị, người em gái trong sáng tác của Nguyễn
Minh Châu. Trong truyện ngắn Bức tranh, hình ảnh người mẹ hiện lên trong tình
mẫu tử đầy thương cảm. Chưa có ai bị chồng đánh đập và chịu cảnh bạo lực trong
gia đình phũ phàng như nhân vật người đàn bà hàng chài trong truyện ngắn Chiếc
thuyền ngoài xa. Người phụ nữ ở đây đã sống cho con hơn là cho mình. Ở một góc
nhìn khác, trong tác phẩm Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, yếu tố vị tha lại
được tác giả khai thác rất mới lạ ở nhân vật Quỳ. Hay mở rộng ra trên lĩnh vực tiểu
thuyết, thì nhân vật mẹ Êm trong Miền Cháy cũng là một minh chứng rất hùng hồn
cho tính cách vị tha của người phụ nữ Miền Trung. Hình tượng người mẹ trong
Mùa trái cóc ở miền Nam đã cho thấy nỗi cay đắng, đau xót vô cùng qua thái độ
đối xử của Toàn-một đứa con rứt ruột đẻ ra, cũng là người lính có chức vụ, nhưng
thực chất là một kẻ hèn nhát cơ hội. Hay như những tình tiết khi Mụ Huệ trong
Phiên chợ Giát nghe tin thằng Dũng con mình hy sinh đã ngất xỉu vì đau đớn, hoặc
hình ảnh Vọng phu trong Cỏ Lau, đến những hình thù tượng đá ôm con ... Ở đây
nhà văn đã nhận ra một điều rất sâu sắc, trong tình yêu thương vô tận đầy hy sinh
12


của người phụ nữ đối với con người hình như bao giờ cũng chứa đựng cả tình mẫu
tử.
2.2. Hình tượng người phụ nữ với cách thể hiện đa chiều
2.2.3. Người phụ nữ với những nỗi đau thời hậu chiến
Người phụ nữ với bi kịch do chiến tranh và đói nghèo lạc hậu là đặc điểm vừa
có từ trong truyền thống mà cũng vừa rất thời sự diễn ra ngay trong thời hậu chiến.
Khi viết về hình tượng người phụ nữ, trong sáng tác của truyện ngắn Nguyễn Minh

ngắn đặc sắc nhất viết về người phụ nữ nói riêng và đánh thức những quan điểm
mới mẻ về quan niệm nghệ thuật đối với con người nói chung có ý nghĩa báo hiệu
cho sự “trở dạ” của văn học nước ta trên quá trình bước vào công cuộc đổi mới.
2.3. Ý nghĩa của hình tượng người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Minh
Châu sau 1975

14


PHẦN KẾT LUẬN
Trong suốt hành trình sáng tác của Nguyễn Minh Châu, nhất là trong thể loại
truyện ngắn ra đời sau năm 1975, nhà văn đã thể hiện rất thành công hình tượng
nhân vật nữ trên nhiều bình diện. Ý nghĩa lớn lao, cao cả và đầy tính nhân văn mà
nhà văn muốn gửi gắm qua thế giới nhân vật này rất phong phú và sâu sắc, thể hiện
sự đổi mới quan niệm nghệ thuật về con người và cả tài năng, tâm huyết của người
sáng tạo. Tìm hiểu hình tượng nhân vật người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn
Minh Châu sau 1975 chỉ là một phần trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn, nhưng
qua đó, người đọc cũng có thể thấy được hành trình sáng tác, và khát vọng đổi mới
của nhà văn nền văn học nước nhà trước yêu cầu của thời đại mở cửa và hội nhập
với văn học nhân loại. Thông qua hình tượng nhân vật nữ trong những truyện ngắn
sau 1975 của Nguyễn Minh Châu, chúng ta còn có thể cảm nhận được những đặc
điểm và phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam nói riêng và cũng là của cả
dân tộc ta nói chung. Không chỉ vậy, với ngòi bút chân thực và đầy bản lĩnh của
nhà văn, người đọc nhạy cảm sẽ còn thấy được biết bao vấn đề trong quá khứ chiến
tranh và cả trong cuộc sống thời hậu chiến đã và đang đặt ra đòi hỏi mọi người phải
quan tâm góp phần giải quyết để làm cho những người phụ nữ Việt Nam cùng với
cả dân tộc thực sự được giải phóng ra khỏi đói nghèo lạc hậu và hướng tới một đời
sống thực sự ấm no và hạnh phúc. Trong thủ pháp nghệ thuật xây dựng hình tượng
nhân vật nữ của truyện ngắn Nguyễn Minh Châu sau 1975, ngoài những thành công
đã sử dụng nhuần nhuyễn trong nhiều sáng tác giai đoạn trước 23 1975, nhà văn