nh t i danh đ i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tƠi s n
Ths. Võ V n Tài
Gi ng viên Khoa Ki m sát hình s

L IM

U

1. Tính c p thi t c a đ tƠi
nh t i danh là m t v n đ ph c t p trong khoa h c pháp lý hình s . Quá trình gi i
quy t v án hình s c n đ m b o s khách quan, khoa h c và chính xác. nh t i danh đúng là
y u t đ m b o vi c truy c u trách nhi m hình s đ i v i ng i ph m t i đúng theo các đi u
kho n t ng ng c a B lu t hình s (BLHS), không đ l t t i ph m, không làm oan ng i vô
t i. Trong giai đo n hi n nay, khi mà công cu c C i cách t pháp đang đ c tri n khai th c
hi n trong h th ng các c quan t pháp theo tinh th n c a Ngh quy t 49-NQ/TW c a B
Chính tr v chi n l c c i cách t pháp đ n n m 2020, thì vi c đ nh t i danh đúng càng tr
nên b c thi t nh m ph c v hi u qu cho ti n trình c i cách t pháp và đ m b o quy n con
ng i trong t t ng hình s .
nh t i danh đ i v i các t i ph m xâm ph m quan h s h u quy đ nh t i Ch ng XIV
BLHS r t ph c t p và khó kh n, r t nhi u t i ph m liên quan đ n quan h s h u là nh m m c
đích chi m đo t tài s n. Do v y, đ xác đ nh đ c ng i ph m t i vi ph m quy đ nh nào trong
ch ng các t i xâm ph m s h u, c n ph i c n c vào hành vi khách quan c a ng i ph m t i,
th i đi m ng i ph m t i n y sinh ý đ nh chi m đo t tài s n c ng nh th i đi m h th c hi n
hành vi chi m đo t. Vi c xác đ nh sai th i đi m c ng nh nh n đ nh không đúng, không khách
quan v th i đi m phát sinh ý th c này c a ng i ph m t i s d n đ n vi c đ nh t i danh
không đúng, không truy t đúng ng i, đúng t i, đúng pháp lu t, làm h n ch m c đích mà B
lu t hình s khi ban hành h ng đ n. Trong tr ng h p này, t i l m d ng tín nhi m chi m
đo t tài s n là m t trong nh ng ví d đi n hình.
L m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n không ph i là hành vi m i. Tuy nhiên, đ đ nh
t i danh đúng cho ng i ph m t i trong tr ng h p này c n thi t ph i xác đ nh th t chính xác
th i đi m phát sinh ý th c chi m đo t c a ng i ph m t i, tránh tr ng h p đ nh nh m t i

3.

it

ng, ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u:
tài t p trung nghiên c u lý lu n đ nh t i danh t i l m d ng
tín nhi m chi m đo t tài s n và thông qua m t s v án th c ti n làm sáng t nh ng v ng
m c trong quá trình gi i quy t các v án liên quan đ n t i ph m này.
-

- Ph m vi nghiên c u:
tài gi i h n các d u hi u pháp lý đ c tr ng c a t i l m d ng
tín nhi m chi m đo t tài s n, phân tích c s lý lu n và th c ti n c a vi c đ nh t i danh nói
chung và đ nh t i danh đ i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n nói riêng theo quy
đ nh c a BLHS n m 1999 s a đ i.
4. M c đích nghiên c u
D a trên các k t qu nghiên c u v lý lu n và th c ti n công tác đ nh t i danh c a t i
l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n t các tác gi tr c, cùng v i vi c phân tích các v án
c th nh m làm sáng t nh ng v ng m c trong quá trình đ nh t i danh đ i v i t i ph m này
s góp ph n nâng cao nh n th c c a các ch th có th m quy n, giúp ho t đ ng đ nh t i danh
chính xác, đúng theo quy đ nh c a pháp lu t hình s .
5. Nhi m v nghiên c u
V i m c đích đã đ
v c th sau:

c xác đ nh, đ hoàn thi n đ tài c n thi t ph i th c hi n các nhi m

2

và m t s gi i pháp kh c ph c.

3


CH
NG 1
M TS V N
Lụ LU N VÀ C S PHỄP Lụ V
NH T I DANH
I V I T I L M D NG TệN NHI M CHI M O T TÀI S N
1.1. LỦ lu n chung v đ nh t i danh
. . . Khái ni m đ nh t i danh
Trong lý lu n khoa h c lu t hình s , vi c áp d ng các quy ph m pháp lu t hình s đ c
hi u là m t quá trình đa d ng và ph c t p đ c ti n hành qua các giai đo n nh t đ nh nh :
Gi i thích pháp lu t hình s , xác đ nh hi u l c pháp lu t v th i gian và không gian, đ nh t i
danh, quy t đ nh hình ph t … Trong đó, đ nh t i danh là m t trong nh ng giai đo n c b n đ
đ a các quy ph m pháp lu t hình s vào cu c s ng. nh t i danh còn là ti n đ , c s cho
vi c áp d ng các quy ph m pháp lu t khác c a pháp lu t hình s và pháp lu t t t ng hình s ,
nh xác đ nh th m quy n đi u tra, truy t , xét x , áp d ng các bi n pháp ng n ch n, xác đ nh
th i h n đi u tra, truy t , xét x … i v i vi c xét x thì ch sau khi th c hi n xong vi c đ nh
t i danh, Tòa án m i có c s đ th c hi n v n đ áp d ng hình ph t.
Th c t , vi c đ nh t i danh không đúng trên th c t đã d n đ n r t nhi u tr ng h p
oan, sai, b l t t i ph m, làm oan ng i vô t i. nh t i danh là c s c n thi t đ u tiên cho
vi c truy c u trách nhi m hình s đ i v i ng i ph m t i. Trên c s xác đ nh ng i ph m t i
đã th c hi n hành vi ph m t i gì, quy đ nh t i đi u, kho n nào c a BLHS, ng i ti n hành t
t ng, c quan ti n hành t t ng s quy t đ nh m t hình ph t phù h p đ i v i ng i th c hi n
hành vi ph m t i y.
Nh v y, đ nh t i danh là vi c xác đ nh và ghi nh n v m t pháp lý s phù h p chính
xác gi a các d u hi u c a hành vi t i ph m c th đã đ c th c hi n v i các d u hi u c a c u

đ n thu n là hành vi vi ph m pháp lu t khác (vi ph m hành chính, vi ph m ngh a v trong dân
s ,…). c bi t, trong quá trình phân đ nh lo i vi ph m pháp lu t c n chú ý đ n kh n ng lo i
tr tính ch t ph m t i c a hành vi, nh tr ng h p phòng v chính đáng, tình th c p thi t, s
ki n b t ng hay ng i th c hi n hành vi không có n ng l c trách nhi m hình s . Sau đó, c n
xác đ nh xem hành vi đó vi ph m đi u kho n c th nào c a B lu t hình s và trên c s đó
đ nh t i cho phù h p.
Ngoài ra, đ nh t i danh là ho t đ ng đ c th c hi n t t c các giai đo n t t ng trong
quá trình gi i quy t v án hình s và đ c ti n hành b i h th ng các c quan ti n hành t
t ng, t khi kh i t v án cho t i khi b n án hình s c a Tòa án có hi u l c pháp lu t.
Khi phát hi n có d u hi u t i ph m, c quan có th m quy n trong ph m vi trách nhi m,
quy n h n c a mình ph i ra Quy t đ nh kh i t v án. Khi đã có đ y đ c n c đ xác đ nh
m t ng i có hành vi ph m t i thì ra Quy t đ nh kh i t b can và ph i ghi rõ t i danh và đi u
kho n c a B lu t hình s đ c áp d ng ( i u 126 B lu t T t ng hình s ). K t thúc ho t
đ ng đi u tra, C quan đi u tra làm b n K t lu n đi u tra chuy n sang Vi n ki m sát. T b n
K t lu n đi u tra này, theo đúng trình t , th t c pháp lu t quy đ nh, Vi n ki m sát ra quy t
đ nh truy t b can ra tr c Tòa án b ng cáo tr ng ghi rõ t i danh và đi u kho n c a B lu t
hình s c n đ c áp d ng.
i v i Tòa án, vi c ki m tra, xem xét đ nh t i danh đ c th c hi n ngay trong giai
đo n chu n b xét x . Sau khi nh n đ c h s c a Vi n ki m sát, trong quá trình chu n b xét
x , Th m phán ch t a phiên tòa có nhi m v ki m tra vi c truy t có c n c hay không và tùy
tr ng h p có quy n quy t đ nh: đ a v án ra xét x , tr h s đ đi u tra b sung, t m đình
5


ch ho c đình ch v án. Khi ra b n án, v n đ xác đ nh t i danh có ý ngh a r t l n. Vì không ai
b coi là có t i và ph i ch u hình ph t khi ch a có b n án k t t i c a Tòa án đã có hi u l c
pháp lu t ( i u 9 B lu t TTHS). T i i u 224 B lu t TTHS quy đ nh: Trong b n án ph i
trình bày vi c ph m t i c a b cáo, phân tích nh ng ch ng c xác đ nh có t i và ch ng c xác
đ nh không có t i, xác đ nh b cáo có ph m t i hay không và n u b cáo ph m t i thì ph m t i
gì, theo đi u kho n nào c a B lu t hình s … Trong giai đo n xét x phúc th m, giám đ c

6


T i i u 2 BLHS hi n hành quy đ nh: “Ch ng i nào ph m m t t i đã đ c B lu t
hình s quy đ nh m i ph i ch u trách nhi m hình s ”. i u này có ngh a là, m t ng i ch b
cho là ph m t i và b x lý khi hành vi mà h th c hi n đ c quy đ nh trong B lu t hình s ,
không m t cá nhân, c quan, t ch c nào có quy n t cho mình quy n đ c xác đ nh hành vi
do m t ng i th c hi n có ph i là t i ph m hay không và m c x ph t nh th nào.
B lu t hình s bao g m các nhóm quy ph m pháp lu t đ c s p x p làm hai ph n:
Ph n chung và ph n các t i ph m. Trong đó, ph n chung quy đ nh v các nhi m v , các
nguyên t c, các ch đ nh, các khái ni m c b n c a lu t hình s Vi t Nam, hi u l c c a Lu t
hình s , gi i h n c a vi c áp d ng trách nhi m hình s và hình ph t, các đi u ki n mi n trách
nhi m hình s , mi n và gi m hình ph t. Nói cách khác, ph n chung c a B lu t hình s bao
g m nh ng quy đ nh chung nh t, bao trùm nh t, đi u ch nh nh ng v n đ quan tr ng nh t c a
lu t hình s ; v đ o lu t hình s , v t i ph m và hình ph t. Nh ng n i dung ph n chung không
nêu các d u hi u c th c a b t k hành vi ph m t i nào.
Ph n các t i ph m bao g m các quy ph m xác đ nh các t i ph m c th theo lo i t i và
ki u hành vi, và kèm theo đó là quy đ nh v các hình ph t c th đ i v i t ng t i. Ph n các t i
ph m đ c các nhà làm lu t đã tìm và xác đ nh xem trong quá trình t i ph m hóa các hành vi
nguy hi m cho xã h i d u hi u nào là đ c tr ng, c b n và đ c l p l i nhi u l n trong th c t ,
đ t đó quy đ nh thành các d u hi u b t bu c c a c u thành t i ph m c th t ng ng. Vì
v y, ph n các t i ph m nêu mô hình c th c a t i ph m, các lo i và m c đ tr ng ph t đ i v i
m i t i ph m. Ph n chung và ph n các t i ph m có m i liên h ch t ch nhau, quan h h u c
v i nhau nên khi đ nh t i danh ph i đ ng th i d a vào c hai nhóm quy ph m hình s này.
Vi c áp d ng ph n các t i ph m ph i d a trên các lu n đi m chung và các nguyên t c đ c
quy đ nh ph n chung c a B lu t hình s .
nh t i danh có m c đích là d a trên c s pháp lý c th đ truy c u trách nhi m hình
s đ i v i m t con ng i v hành vi nguy hi m cho xã h i đã đ c th c hi n. Trong khía c nh
pháp lu t, đ nh t i danh có ngh a là l a ch n m t quy ph m pháp lu t mà nó đ c p t i tr ng
h p c th nào đó. Quy ph m pháp lu t hình s ph n các t i ph m c th quy đ nh trách nhi m

quan, bao quát đ c toàn b hành vi nguy hi m cho xã h i đ c nêu trong ph n các t i ph m
c a B lu t hình s và c ng c n ph i l u ý t i hi u l c v không gian và th i gian c a đi u
kho n đ c vi n d n. Có nh v y, vi c đ nh t i danh m i đ m b o đ c s pháp lý đ truy
c u trách nhi m hình s đ i v i ng i th c hi n hành vi đó.
*C s pháp lý gián ti p, b tr cho vi c đ nh t i danh
Trong quá trình đ nh t i danh n u BLHS gi vai trò là c s pháp lý tr c ti p, thì B
lu t TTHS gi vai trò là c s pháp lý gián ti p, b tr cho quá trình này. T i i u 1 B lu t
TTHS quy đ nh: Trình t , th t c kh i t , đi u tra, truy t , xét x và thi hành án hình s ; ch c
n ng, nhi m v , quy n h n và m i quan h gi a các c quan ti n hành t t ng; nhi m v ,
quy n h n và trách nhi m c a nh ng ng i ti n hành t t ng. Ngoài ra, toàn b các quy ph m
c a B lu t TTHS c ng quy đ nh v c cách th c c a quá trình đ nh t i danh nh m b o v các
quy n và l i ích chính đáng c a công dân trong l nh v c ho t đ ng t pháp hình s . Trong B
lu t T t ng hình s , nh ng quy ph m nh m b tr cho vi c đ nh t i danh đ c chính xác nh :
Ch ng V - quy đ nh v ch ng c trong v án hình s ; ch ng VI - quy đ nh v các bi n pháp
ng n ch n; ch ng VIII - quy đ nh v kh i t v án hình s ; ch ng X đ n ch ng XIII quy
đ nh v đi u tra, nh kh i t b can, trình t , th t c h i cung b can, l y l i khai nh ng ng i
tham gia t t ng, đ i ch t, nh n d ng, khám xét, thu gi , t m gi , kê biên tài s n, khám
nghi m hi n tr ng, khám nghi m t thi ...
Bên c nh B lu t T t ng hình s , các v n b n h ng d n áp d ng pháp lu t c a c
quan Nhà n c có th m quy n nh : Ngh quy t, Thông t liên t ch, Ngh đ nh…c ng có vai
trò là c s pháp lý gián ti p, b tr cho vi c đ nh t i danh. B i vì, nh ng v n b n do c quan
Nhà n c có th m quy n ban hành quy đ nh c th nhi u l nh v c c a đ i s ng xã h i mà theo
đó s mô t trong d u hi u c u thành t i ph m c a B lu t hình s không th khái quát đ c.
8


H n n a, nh ng bi n đ i theo xu h ng phát tri n c a xã h i đòi h i ph i ban hành nh ng v n
b n m i thay th cho nh ng v n b n đã không còn phù h p. Các c quan có th m quy n trong
kh i t , đi u tra, truy t , xét x ph i n m v ng và hi u rõ n i dung quy đ nh c a nh ng v n
b n này m i có th v n d ng đ đ nh t i danh đ c chính xác.

- nh t i danh đúng còn là c s đ áp d ng chính xác các quy đ nh c a pháp lu t t
t ng hình s v th i h n đi u tra, vi c áp d ng các bi n pháp ng n ch n, đ m b o quy n bào
ch a c a ng i b t m gi , b can, b cáo và vi c ra các quy t đ nh t t ng c a các c quan ti n
hành t t ng đ m b o có c n c và đúng pháp lu t, s góp ph n đ c l c vào vi c b o v các
quy n và l i ích h p pháp c a công dân.
9


- nh t i danh đúng th hi n ho t đ ng có hi u qu , ý th c tuân th pháp lu t tri t đ
c ng nh ý th c trách nhi m trong ho t đ ng ngh nghi p c a các c quan ti n hành t t ng và
ng i ti n hành t t ng, t đó góp ph n nâng cao uy tín, ch t l ng ho t đ ng c a các c quan
này c ng nh h tr cho vi c c ng c và t ng c ng pháp ch xã h i ch ngh a.
đ nh t i danh đúng, công b ng c n ph i có nh ng i u tra viên, Ki m sát viên,
Th m phán và H i th m nhân dân có v n hóa, có trình đ ý th c pháp lu t cao và hi u bi t
m t cách đúng đ n, sâu s c các quy đ nh c a pháp lu t, đ ng l i, chính sách c a
ng và
Nhà n c, l i ích c a nhân dân. Ngoài ra, c ng c n ph i có nh ng đi u ki n chính tr -xã h i
c n thi t nh t đ nh b o đ m tính đ c l p c a Tòa án, c a các c quan đi u tra và truy t kh i
nh ng tác đ ng, nh h ng t bên ngoài, b o đ m vi c ch tuân theo pháp lu t.
nh t i danh đúng có ngh a là t quan đi m c a đ o lu t hình s đánh giá đúng b n
ch t chính tr - xã h i và pháp lý c a t i ph m đã th c hi n, xác đ nh đ c s phù h p c a
hành vi ph m t i đã th c hi n v i các d u hi u đ c ch ra trong lu t d ng khái quát v hành
vi đó. nh t i danh đúng có ngh a là tuân th chính xác các quy đ nh c a đ o lu t hình s , áp
d ng đi u, kho n, đi m c a đi u lu t ho c t ng h p các đi u lu t bao quát đ c hành vi ph m
t i đã th c hi n. Vi c đ nh t i danh đúng hành vi nguy hi m cho xã h i còn có ý ngh a là áp
d ng chính xác và đ y đ đ o lu t hình s ph n ánh đ c s đánh giá pháp lý c a Nhà n c
đ i v i t i ph m đã th c hi n.
1.2. C s pháp lỦ c a vi c đ nh t i danh đ i v i T i l m d ng tín nhi m chi m
đo t tƠi s n
1.2.1. Khái ni m T i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n

nh t c a khung hình ph t n ng h n t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n c a công dân.
i u 140 B lu t hình s n m 1999 có nhi u quy đ nh m i h n, đ c bi t trong c u thành c
b n, nhà làm lu t quy đ nh giá tr tài s n b chi m đo t làm ranh gi i gi a hành t i ph m và
hành vi ch a ph i là t i ph m; các tình ti t đ nh khung hình ph t c ng đ c quy đ nh c th
h n tr c.
i u 140 BLHS quy đ nh:
“Ng i nào có m t trong nh ng hành vi sau đây: Chi m đo t tài s n c a ng i khác
có giá tr t b n tri u đ ng đ n d i n m m i tri u đ ng ho c d i b n tri u đ ng nh ng
gây h u qu nghiêm tr ng ho c đã b x ph t hành chính v hành vi chi m đo t ho c đã b k t
án v t i chi m đo t tài s n, ch a đ c xoá án tích mà còn vi ph m, thì b ph t c i t o không
giam gi đ n ba n m ho c ph t tù t ba tháng đ n ba n m:
a) Vay, m n, thuê tài s n c a ng i khác ho c nh n đ c tài s n c a ng i khác
b ng các hình th c h p đ ng r i dùng th đo n gian d i ho c b tr n đ chi m đo t tài s n
đó;
b) Vay, m n, thuê tài s n c a ng i khác ho c nh n đ c tài s n c a ng i khác
b ng các hình th c h p đ ng và đã s d ng tài s n đó vào m c đích b t h p pháp d n đ n
không có kh n ng tr l i tài s n”.
T quy đ nh c a i u 140, k t h p v i khái ni m t i ph m quy đ nh t i i u 8 BLHS,
c ng nh các phân tích c th v quy n s h u tài s n h p pháp c a công dân, có th hi u: T i
l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n là hành vi c a ch th có n ng l c trách nhi m hình s
và đ t đ tu i theo quy đ nh c a pháp lu t hình s đã vay, m n, thuê tài s n c a ng i khác
ho c nh n đ c tài s n c a ng i khác có giá tr t b n tri u đ ng tr lên b ng các hình th c
h p đ ng r i s d ng tài s n đó vào m c đích b t h p pháp d n đ n không có kh n ng hoàn
tr l i tài s n ho c dùng th đo n gian d i ho c b tr n đ chi m đo t tài s n đó.
1.2.2.

nh t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n d a trên các y u t c u thành t i

ph m
11

th tr thành đ i t ng tác đ ng c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s

d ng, là th c đo
c các nhu c u v
tr s d ng không
n.

Tài s n là đ i t ng c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n ph i là tài s n có ch
s h u, quy n s h u tài s n c a ch s h u là h p pháp và đ c pháp lu t công nh n, có th
chuy n d ch thông qua các giao d ch th hi n b ng các h p đ ng dân s c th . Nh ng tài s n
không có ch s h u ho c b t b quy n s h u (v t b đánh r i, b quên, th t l c,…) không
ph i là đ i t ng tác đ ng c a t i ph m này.
Tài s n là đ i t ng c a t i ph m này còn là nh ng gi y t có giá mà thông qua đó,
ng i ph m t i có th nh n ti n ho c ph n tài s n nh t đ nh (c phi u, tín phi u, trái phi u,…).
i v i nh ng gi y t có giá mà giá tr c a nó ph i thông qua t ch c, cá nhân xác nh n m i
th hi n đ c giá tr thì không ph i là đ i t ng c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n.

12


i v i các lo i tài s n có tính ch t, công d ng đ c bi t (ma túy, v khí, ph ng ti n,
ch t cháy, ch t gây n , ch t đ c h i, ch t phóng x ,…) ho c tài s n là các lo i gi y t có giá
ghi danh (vi c chuy n d ch, xác l p quy n s h u ph i thông qua các giao d ch pháp lý h p
pháp) ho c các lo i tài s n khác thu c danh m c hàng hóa, tài s n b c m giao d ch, h n ch
giao d ch nh : đ ch i b c m, ph li u gây ô nhi m môi tr ng,…thì tùy tr ng h p, vi c
chi m đo t tài s n s b x lý theo các t i danh khác t ng ng.
Nh v y, tài s n là đ i t ng c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n ph i th a
mãn nh ng y u t nh t đ nh ph n ánh đ c đi m v n có c a tài s n, v tính ch t, giá tr s
d ng, có th đ a vào giao dich trong th c ti n.
B lu t hình s n m 1985 quy đ nh m t hành vi ph m vào l m d ng tín nhi m chi m

h p đ ng. Vì gây thi t h i là d u hi u b t bu c c a t i ph m trên, nên t i ph m ch đ c coi là
hoàn thành khi đã gây ra nh ng thi t h i v v t ch t cho ch tài s n. Hành vi b tr n trong t i
l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n trong th c ti n r t khó đ xác đ nh và c ng ch a có
Thông t , Ngh quy t nào h ng d n. Trong th c ti n, m t ng i sau khi vay, m n, thuê tài
s n b ng các hình th c h p đ ng r i b tr n, nh ng đ ch ng minh h có b tr n, nh m chi m
đo t tài s n hay không là v n đ còn nhi u v ng m c trong th c ti n áp d ng, nên đã phát
sinh nhi u quan đi m khác nhau, có quan đi m cho r ng, ch c n xác đ nh đ c tình ti t m t
ng i nào đó sau khi nh n đ c tài s n b ng các hình th c h p đ ng r i b tr n; không tr tài
s n cho ch s h u ho c ng i qu n lý h p pháp là đ c s k t lu n ng i đó ph m t i l m
d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, không ph thu c vào lý do b tr n c a h là nh m m c
đích gì. Trong khi đó, th c t đã ch ng minh, không ph i t t c m i tr ng h p b tr n đ u có
ý th c chi m đo t tài s n.
N u ng i ph m t i không có hành vi gian d i, không b tr n đ chi m đo t tài s n
nh ng l i dùng tài s n đó (tài s n nh n t ch s h u ho c ng i qu n lý tài s n m t cách h p
pháp) vào m c đích b t h p pháp d n đ n không có kh n ng tr l i tài s n thì c ng b coi là
l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n. Hi u nh th nào là dùng tài s n vào m c đích b t h p
pháp là m t v n đ không đ n gi n, n u theo khái ni m thông th ng thì “b t h p pháp” là
không đúng v i pháp lu t không phân bi t đó là pháp lu t gì và n u hi u b t h p pháp theo
ngh a r ng nh v y thì h u h t các tr ng h p m t kh n ng thanh toán n cho ch s h u
ho c ng i qu n lý tài s n đ u là hành vi l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n. Tuy nhiên,
th c ti n xét x đã không coi vi c s d ng tài s n vào m c đích b t h p pháp theo khai ni m
r ng nh trên, mà ch coi nh ng tr ng h p dùng tài vào vi c th c hi n t i ph m thì m i coi là
b t h p pháp v i ý ngh a là d u hi u c u thành t i ph m nh : dùng ti n vay đ c đ h i l , đ
buôn l u, đ mua bán hàng c m, đ mua bán ma tuý, v kh quân d ng, ch t đ c, ch t cháy...
Ngoài ra, trong m t s tr ng h p do làm n thua l đã m t kh n ng thanh toán, nh ng v n
ti p t c vay m n ti n ho c tài s n r i dùng ti n ho c tài s n đó tr n c , ho c dùng tài s n
vay đ c n tiêu, mua s m v t d ng trong gia đình, mua đ t xây nhà... N u không dùng tài s n
vào m c ph m t i mà dùng vào m c đích b t h p pháp khác thì ph i xem xét đánh giá t ng
tr ng h p c th , đ xác đ nh hành vi đó đã c u thành t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài
s n ch a. C n phân bi t, dùng tài s n vào m c đích b t h p pháp v i vi c s d ng tài s n

qu và m t h u qu có th xu t phát t nhi u hành vi khác nhau.
Do v y, hành vi l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n không d n đ n h u qu , không
xâm ph m các quan h xã h i đ c lu t hình s b o v thì ng i th c hi n hành vi y không
ph i gánh ch u trách nhi m pháp lý. Có hành vi m i có h u qu t ng ng, h u qu luôn có
sau hành vi v m t th i gian, hành vi ph i là đi u ki n t t y u hình thành nên h u qu .
* D u hi u v m t ch quan c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n. Trong t i
l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, l i c a ng i ph m t i luôn là l i c ý tr c ti p, h
nh n th c rõ hành vi c a mình là nguy hi m cho xã h i, th y tr c h u qu và mong mu n cho
h u qu x y ra. Ban đ u, khi giao k t h p đ ng, ng i ph m t i v n mong mu n th c hi n h p
đ ng đó đúng theo th a thu n, ch sau khi có đ c tài s n, ý th c chi m đo t tài s n m i hình
thành, và vì v y, ý th c chi m đo t c a h đ c xác đ nh t i th i đi m h chi m đo t tài s n
ch không xác đ nh t i th i đi m h nh n tài s n. ây là m t trong nh ng c n c quan tr ng
đ xác đ nh ng i ph m t i s b truy c u trách nhi m hình s v t i ph m nào (t i l a đ o
chi m đo t tài s n theo i u 139 hay t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n theo i u 140
BLHS).
Ngoài ra, đ i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, m c đích chi m đo t tài
s n đ c coi là d u hi u b t bu c, nó ph i g n li n v i các hành vi dùng th đo n gian d i, b
tr n ho c đã s d ng tài s n đó vào m c đích b t h p pháp d n đ n không có kh n ng tr l i
tài s n sau khi có đ c tài s n thông qua h p đ ng h p pháp. N u không có m c đích chi m
15


đo t tài s n ho c m c đích chi m đo t có tr c th i đi m nh n tài s n thông qua h p đ ng, thì
ng i th c hi n hành vi ph m t i không ph m t i ho c ph m vào t i khác.
* D u hi u v ch th c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n. Ch th c a t i
ph m nói chung là ng i có n ng l c trách nhi m hình s và đ t đ tu i theo quy đ nh. Ch
th c a t i ph m theo pháp lu t hình s Vi t Nam ch có th là cá nhân và cá nhân này ph i
đáp ng các đi u ki n nh t đ nh v đ tu i, v kh n ng nh n th c và đi u khi n hành vi c a
mình. i v i ch th t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n c ng ph i đáp ng nh ng đi u
ki n nh đã nêu trên.

16


V vi c s d ng th đo n gian d i.
i v i t i l a đ o chi m đo t tài s n, hành vi l a
đ o chi m đo t tài s n đ c th hi n vi c đ a ra nh ng thông tin không đúng s th t v i
nhi u chiêu th c khác nhau nh qua l i nói, s d ng gi y t gi , gi danh ng i khác, gi
danh c quan Nhà n c, t ch c xã h i….làm ng i này tin t ng là th t và giao tài s n, vi c
giao tài s n cho ng i có th đo n gian d i hoàn toàn xu t phát t s t nguy n c a ng i b
l a d i do đánh giá không đúng v các thông tin đ a ra, t đó m i giao tài s n cho ng i ph m
t i. Hành vi “dùng th đo n gian d i” trong t i l a đ o chi m đo t tài s n bao gi c ng có
tr c ho c đi li n v i hành vi nh n tài s n t ng i khác và đ c coi là đi u ki n đ th c hi n
vi c chi m đo t. Th đo n gian d i c a ng i ph m t i là nguyên nhân tr c ti p c a vi c
chuy n d ch tài s n t ng i qu n lý sang ng i ph m t i
i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, ng i ph m t i th c hi n hành vi
chi m đo t sau khi đã nh n tài s n t ng i khác, hay nói cách khác, th đo n gian d i trong
t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n ch phát sinh sau khi ng i ph m t i có đ c tài s n
thông qua các h p đ ng h p pháp, h p đ ng có th đ c th hi n b ng l i nói, b ng v n b n
và ng i có tài s n có s chuy n giao tài s n cho ng i khác. Th đo n gian d i trong t i l m
d ng tín nhi m chi m đo t tài s n đ c th hi n vi c che đ y hành vi c a ng i ph m t i
nh m không tr l i tài s n ho c giá tr tài s n đúng ngh a v c a h p đ ng đã đ c giao k t
tr c đó. Ng i ph m t i có th nói d i b m t tài s n ho c đánh tráo tài s n, rút b t tài
s n,…so v i t i l a đ o chi m đo t tài s n, th đo n gian d i c a ng i ph m t i l m d ng tín
nhi m chi m đo t tài s n xu t hi n sau khi đã nh n đ c tài s n.
Tuy nhiên, trong tr ng h p có s chuy n giao tài s n thông qua h p đ ng h p pháp
nh ng ng i ph m t i không dùng th đo n gian d i mà có hành vi b tr n v i ý th c không
thanh toán, không tr l i tài s n cho ch s h u ho c ng i qu n lý h p pháp (nh m phân bi t
v i các vi ph m dân s ) đ chi m đo t tài s n thì v n xác đ nh đây là tr ng h p ph m t i l m
d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, v n đ b tr n c a ng i ph m t i trong tr ng h p này là
đi u c n thi t. Ho c, tr ng h p ng i ph m t i không s d ng th đo n gian d i, không b

tài s n. Vì th , th i đi m hoàn thành c a t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n đ c xác
đ nh k t th i đi m ng i ph m t i c tình không th c hi n ngh a v tr l i tài s n cho ng i
có tài s n theo h p đ ng mà chi m đo t luôn tài s n đó.
V vi c giao nh n tài s n gi a ng i có tài s n v i ng i ph m t i.
i v i c hai t i
ph m này, ng i ph m t i đ u nh n đ c tài s n do ng i có tài s n t nguy n giao cho. Tuy
nhiên, t i l a đ o chi m đo t tài s n, ng i ph m t i đ c nh n tài s n do vi c s d ng th
đo n gian d i, h t o d ng các thông tin gi , khi n cho ng i có tài s n t ng th t và giao tài
s n. Trong khi đó, đ i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, ng i có tài s n giao tài
s n cho ng i ph m t i thông qua các h p đ ng, giao d ch h p pháp, h tin t ng r ng, ng i
ph m t i hoàn toàn có kh n ng tr l i tài s n, có đ đi u ki n đ th c hi n các ngh a v c a
h p đ ng.
1.3.2. Phân bi t d u hi u pháp lý c a t i L m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n v i t i
Tr m c p tài s n
Tr m c p tài s n quy đ nh t i i u 138 BLHS là hành vi lén lút chi m đo t tài s n c a
ng i khác, ngh a là ng i ph m t i th c hi n vi c d ch chuy n trái pháp lu t tài s n c a
ng i khác, bi n tài s n c a ng i khác thành tài s n c a mình mà không đ cho ch s h u
ho c ng i tr c ti p đang qu n lý tài s n bi t.
C ng là m t trong các t i ph m xâm ph m s h u có tính ch t chi m đo t đ c quy
đ nh trong BLHS, t i tr m c p tài s n, m c đích chi m đo t tài s n đ c th hi n rõ ràng.
Tuy nhiên, m c dù v m t nghiên c u lý lu n, các y u t c u thành c b n c a t i ph m này,
đ c bi t là hành vi khách quan đã có s phân đ nh khá chi ti t nh ng v n không ít tr ng h p
trên th c t , khi phát sinh tình hu ng ph m t i, c quan ti n hành t t ng, ng i ti n hành t
18


t ng nh m l n trong quá trình đ nh t i danh v i hai t i ph m trên. Do đó, khi đ nh t i danh,
c n thi t ph i xác đ nh rõ th đo n, ph ng th c mà ng i ph m t i s d ng.
Trong m t s tr ng h p, ng i ph m t i tr m c p tài s n c ng có s d ng th đo n
gian d i. Tuy nhiên, th đo n gian d i c a ng i ph m t i ch là cách th c mà ng i ph m t i

ph m t i có th công khai chi m đo t, lén lút và nhi u tr ng h p có s d ng th đo n gian
d i ho c mang tài s n do mình qu n lý b tr n.
- V ch th c a t i ph m. Ch th t i tham ô tài s n là nh ng ng i có ch c v , quy n
h n trong vi c qu n lý tài s n, là ch th đ c bi t;
i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t
19


tài s n ch c n là ng
đ nh c a pháp lu t.

i có n ng l c trách nhi m hình s và đ t đ đ n tu i nh t đ nh theo quy

CH
NG 2
TH C TI N NH T I DANH
I V I T I L M D NG TệN NHI M
CHI M O T TÀI S N VÀ M T S GI I PHỄP KH C PH C
2.1. Th c ti n đ nh t i danh đ i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tƠi s n
Nh đã phân tích, đ nh t i danh đ i v i t i l m d ng tín nhi m chi m đo t tài s n là quá
trình nh n th c lý lu n, là d ng c a ho t đ ng th c ti n áp d ng pháp lu t hình s c ng nh
pháp lu t t t ng hình s c a c quan ti n hành t t ng, ng i ti n hành t t ng, đ c ti n
hành trên c s các ch ng c , các tài li u thu th p đ c và các tình ti t th c t c a v án hình
s đ xác đ nh s phù h p gi a các d u hi u c a hành vi nguy hi m cho xã h i đ c th c hi n
v i các d u hi u c a c u thành t i ph m t ng ng do lu t hình s quy đ nh, đ gi i quy t v
án hình s .
xác đ nh m t hành vi nguy hi m di n ra trên th c t đã ph m vào t i l m d ng
tín nhi m chi m đo t tài s n, thì c quan, ng i có th m quy n ph i tr l i hành vi y có th a
mãn các d u hi u c a c u thành t i ph m quy đ nh t i i u 140 BLHS hay không.
M c dù c quan ti n hành t t ng c ng n m đ c nh ng đ lý lu n trên và th c hi n

đ nh chi m đo t c a Bích đã xu t hi n t tr c khi Bích th c hi n ho t đ ng vay ti n c a
nh ng ng i quen bi t, Bích l i d ng lòng tin c a nh ng ng i cho vay v vi c Bích s s
d ng ti n trên vào m c đích cho nh ng ng i đã đ n th i k đáo n v i ngân hang vay l i, đ
d dàng huy đ ng v n và chi m đo t tài s n c a ng i b h i s d ng vào m c đích cá nhân.
Quan đi m th hai nh n đ nh, hành vi c a Bích ph m t i “L m d ng tín nhi m chi m
đo t tài s n”, d a trên nh ng m i quan h mà Bích có t tr c và vi c Bích vay ti n t nhi u
ng i v i m c đích cho nh ng ng i khác vay l i, ch đ n thu n là cho vay đ h ng ph n lãi
su t chênh l ch, vi c huy đ ng ban đ u c a Bích hoàn toàn không nh m m c đích chi m đo t;
sau đó, do Bích s d ng tài s n mà mình nh n đ c t h p đ ng dân s vào m c đích khác,
làm Bích m t kh n ng thanh toán, thì Bích m i b tr n; Vi c b tr n trên ch nh m tr n tránh
tr c áp l c c a nh ng ch n .
Theo chúng tôi trong tr ng h p này, đ xác đ nh hành vi c a Bích ph m t i gì c n c n
c c th vào th i đi m n y sinh ý đ nh chi m đo t tài s n c a Bích. Vi c Bích vay ti n ngay
t ban đ u ch là cho vay h ng chênh l ch. Quá trình vay n , Bích v n tr n vay, lãi vay đ y
đ . Ý đ nh chi m đo t tài s n c a Bích ch xu t hi n sau khi Bích đã tiêu dùng s ti n vay quá
nhi u cho tiêu dùng cá nhân và không còn kh n ng thanh toán. Chính vì th mà Bích b tr n
nh m tr n tránh tr c áp l c c a các ch n . Nh v y, d u hi u hành vi khách quan trong v
án này là ng i ph m t i sau khi nh n tài s n b ng các hình th c c a h p đ ng, r i s d ng tài
s n trên vào m c đích b t h p pháp d n đ n không có kh n ng tr l i tài s n. ây là m t
trong ba hành vi đ c mô t trong c u thành t i ph m quy đ nh t i i u 140 BLHS. C quan
ti n hành t t ng trong th c ti n đã v n d ng sai c u thành t i ph m trong quá trình đ nh t i,
bu c ng i ph m t i ph i ch u trách nhi m v t i n ng h n nên đã xâm ph m quy n, l i ích
h p pháp c a ng i ph m t i.
V th hai. Vào kho ng tháng 7/2012, t i B nh vi n N x y ra tình tr ng nhân viên bãi
g i xe b nh vi n câu k t v i đ i t ng ph m t i đánh tráo linh ki n xe c a khách. Theo đó,
các đ i t ng này sau khi nh n gi xe c a khách hàng, th y xe nào còn m i s đem vào khu
21


v c phía trong cùng c a bãi gi xe. T i đây, có m t c n phòng có l thông v i bên ngoài đ

không ph i c a bà. C n c K t lu n giám đ nh: Ch ký ng i vay n trong các biên nh n mà
ch n cung c p đúng là c a bà H, Tòa án cho r ng hành vi c a bà H có d u hi u c a T i l m
d ng tín nhi m chi m đo t tài s n nên ban hành Công v n đ ngh Vi n ki m sát truy c u
trách nhi m hình s đ i v i bà H. C n c k t qu xác minh thu th p ch ng c ban đ u, C
quan đi u tra ti n hành kh i t v án và b can H v t i l m dung tín nhi m chi m đo t tài s n
theo quy đ nh t i i u 140 BLHS. Sau khi v án có k t lu n đi u tra, Vi n ki m sát truy t b
can ra tr c Tòa án c p huy n và quy t đ nh truy t trên đ c Tòa án s th m ch p nh n và ra
b n án k t t i đ i v i bà H. Không đ ng ý v i b n án s th m, b cáo kháng cáo b n án theo
trình t phúc th m. Tòa án c p phúc th m cho r ng, c p s th m có thi u sót là ch a làm rõ
22


nguyên nhân d n bà H m t kh n ng thanh toán các kho n n đ n h n, và thi u sót này c p
phúc th m không kh c ph c đ c nên quy t đ nh h y toàn b b n án, tr v c p s th m ti n
hành đi u tra, truy t , xét x l i theo th t c chung. Sau khi C quan đi u tra ti n hành đi u tra
l i đ i v i v án, thì v n đ bà H m t kh n ng thanh toán các kho n n đ n h n là do b thua
l trong kinh doanh. Nh n th y đã kh i t , truy t , xét x oan sai, nên c quan ti n hành t
t ng ph i đình ch v án.
Qua v án trên th y r ng, vi c bà H ch i b ch ký c a mình trong h p đ ng vay ti n là
m t trong nh ng th đo n nh m né tránh ngh a v hoàn tr n .
có c s k t lu n hành vi
c a bà Nguy n Th H th a mãn d u hi u c a c u thành t i ph m quy đ nh t i i u 140 BLHS,
thì ngoài vi c tr ng c u giám đ nh ch ký ng i vay n trong các biên nh n mà ch n cung
c p đúng là c a bà H, c quan ti n hành t t ng ph i đi u tra làm rõ nguyên nhân vì sao bà H
không thanh toán các kho n n đ n h n. N u ch ng minh đ c rõ ràng vi c bà c tình không
th c hi n ngh a v v tài s n là sau khi nh n đ c tài s n b ng h p vay tài s n, bà H đã s
d ng tài s n trên vào m c đích b t h p ho c có th đo n gian d i nh m chi m đo t tài s n, thì
lúc đó m i đ c s k t lu n bà H ph m t i. C quan ch c n ng ch d a vào tình ti t bà H
không th a nh n ch ký c a bà trong các biên nh n n đ kh i t , truy t , xét x s th m là
v i vàn và thi u th n tr ng, nên đã gây ra oan sai ng i vô t i.

tra, truy t và xét x ng i ph m t i theo đúng quy đ nh thì ch a có c quan nào th ng kê
chính xác. Nh ng qua nghiên c u th c t chúng tôi th y tình tr ng đó v n xu t hi n và t ng
xu t ngày càng nhi u đi n hình qua hai v án nh sau:
V án th nh t: Ngày 15/7/2011, Tr n V n K đ n g p anh Nguy n V n L đ t v n đ
thuê chi c xe ô tô lo i INOVA, bi n s : 89M- 4527 (tr giá 310 tri u đ ng) s d ng đi l i, K
đã th a thu n v i anh L thuê xe trong 3 ngày, m i ngày K ph i tr cho anh L là 1.000.000
đ ng và K đã thanh toán tr c s ti n thuê xe cho L. Sau khi nh n xe và gi y ch ng nh n đ ng
ký, K đã s d ng đ n ngày th hai thì n y sinh ý đ nh mang xe c a anh L đi c m c l y ti n và
tr n , vì v y K đã mang xe đ n hi u c m đ và c m cho anh Nguy n V n H l y s ti n là 120
tri u đ ng, K th a thu n v i anh H sau 10 ngày s đ n chu c xe. Nh n đ c ti n, K tr n cho
anh inh Kh c T h t 115 tri u đ ng, s ti n còn l i K s d ng vào vi c tiêu xài cá nhân. n
ngày h n, L không th y K mang xe đ n tr nh đã th a thu n nên đã đ n g p K đ đòi xe, K
đã nói đã c m c và h a s chu c v tr l i. Do K không th c hi n nh cam k t nên anh
Nguy n V n H (ch hi u c m đ ) đã thanh lý và bán xe cho ng i khác. Bi t đ c s vi c, L
đã làm đ n t cáo Tr n V n K v i C quan đi u tra.
T i C quan đi u tra, K khai nh n không có ý đ nh chi m đo t tài s n c a anh L, ch vì
K không có ti n tr n nên m i c m c xe l y ti n tr n , sau đó thì K b đi kh i đ a ph ng.
C quan đi u tra cho r ng hành vi c a Tr n V n K đã ph m t i L m d ng tín nhi m
chi m đo t tài s n đ c quy đ nh t i i u 140 BLHS, b i vì K sau khi nh n tài s n c a ng i
khác b ng h p đ ng thuê tài s n, K đã s d ng tài s n trên vào m c đích b t h p pháp d n đ n
không có kh n ng tr và b tr n kh i đ a ph ng, nên c n kh i t K theo pháp lu t hình s .
Tuy nhiên, Vi n ki m sát qua nghiên cho r ng, kho n 1 i u 140 BLHS quy đ nh: Ch “Ng i
nào có m t trong nh ng hành vi: Vay, m n, thuê tài s n c a ng i khác ho c nh n đ c tài
s n c a ng i khác b ng các hình th c h p đ ng r i dùng th đo n gian d i ho c b tr n đ
chi m đo t tài s n đó;... s d ng tài s n đó vào m c đích b t h p pháp d n đ n không có kh
n ng tr l i tài s n.” thì m i c u thành t i ph m này. Sau khi nh n đ c tài s n (xe ô tô), K
không có hành vi gian d i, không s d ng tài s n vào m c đích b t h p pháp, đ c bi t là K
không b tr n, ngay t ban đ u K đã đ n C quan đi u tra khai báo toàn b hành vi c a mình
và h a s chu c xe tr cho anh L, vì v y hành vi c a Tr n V n K không c u thành t i l m
d ng tín nhi m chi m đo t tài s n nh đ ngh c a C quan đi u tra, mà hành vi đó ch vi

T là đúng. Nh ng, T không có m t t i n i c trú, xác minh đ c bi t, tr c đó T đã có đ n xin
v ng m t t i đ a ph ng v i lý do: xin v ng là đ n t nh Qu ng Ngãi tìm m li t s c a bên
ch ng. Xác minh t i gia đình T bi t đ c, tr c t t 2013, gia đình ch ng T (trong đó có c T)
đã đ n Qu ng Ngãi đ tìm m nh ng ch a tìm th y. B ch ng T kh ng đ nh, không giao vi c
tìm m cho T và hi n T c ng không có liên l c v i gia đình.
Hành vi c a Nguy n Th T đã tho mãn các y u t trong m t khách quan c a t i l m
d ng tín nhi m chi m đo t tài s n, th hi n qua vi c nh n đ c tài s n b ng h p đ ng vay tài
s n, sau đó T đã s d ng tài s n nh n đ c vào m c đích b t h p pháp d n đ n không có kh
n ng tr l i tài s n, ngh nghi p c a T là làm ru ng, không có ho t đ ng s n xu t, kinh doanh
t i đ a ph ng, nh ng T đã ch đ ng vay m t kho n ti n l n, v t quá kh n ng kinh t c a
gia đình mình; khi vay, T ch nói chung chung v i nh ng ng i cho vay là “đ làm n” mà
25