LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy giáo, cô giáo Khoa Lý luận
Chính trị - Giáo dục công dân, Khoa Sau đại học trường Đại học sư phạm Hà
Nội đã dành nhiều tâm huyết truyền đạt tri thức, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa
học và thực hiện luận văn. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến
Tiến sĩ Phạm Văn Thanh, người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong
suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, khoa cơ bản trường
Cao đẳng Y tế Quảng Ninh cùng gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ,
tạo mọi điều kiện và động viên tôi hoàn thành khóa học cũng như hoàn thành
luận văn tốt nghiệp.
Hà Nội, tháng 6 năm 2014
Tác giả
Ngô Thúy Cẩm


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ở Việt Nam, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang được triển
khai sâu, rộng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp
theo hướng hiện đại. Do đó, đòi hỏi lực lượng lao động được đào tạo cơ bản
theo hướng vừa “hồng”, vừa chuyên. Nghĩa là vừa có phẩm chất chính trị, đạo
đức, vừa có năng lực chuyên môn nghề nghiệp cao, sáng tạo trong mọi hoạt
động thực tiễn. Để đáp ứng yêu cầu trên, cần phải có sự đầu tư cả về qui mô
và chất lượng, trong đó trách nhiệm quan trọng trước hết thuộc về ngành giáo
dục và đào tạo.
Đại hội XI khẳng định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo
theo hướng thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất

triển kinh tế - xã hội đất nước.
Mặt khác, với một trường mang tính chất đặc thù cao như trường Cao
đẳng Y tế Quảng Ninh, sinh viên là những người có xu hướng theo chuyên
ngành đào tạo, vì thế, những bài học mang tính chất lý luận với các phương
pháp truyền thống không tạo được tâm lý hứng thú cho sinh viên cả trong quá
trình nghe giảng cũng như tự học, tự nghiên cứu. Điều này đã làm giảm sự
ham muốn nghiên cứu của sinh viên, thậm chí tạo ra tâm lý sợ học môn này,
sinh viên sẽ có những suy nghĩ chống đối học là để thi cho qua.
Tất cả những vấn đề đó đòi hỏi trong quá trình dạy học, đặc biệt với tư
tưởng Hồ Chí Minh phải có sự gắn kết giữa nội dung (lý luận) của môn học
với thực tiễn đời sống. Xuất phát từ những lí do trên, tác giả đã chọn vấn đề:
“Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học
môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh” làm đề
tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành lý luận và phương pháp giảng dạy giáo dục
chính trị là cần thiết, phù hợp với yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng
giáo dục, đào tạo của nhà trường hiện nay.
2. Lịch sử nghiên cứu
Đổi mới giáo dục Đại học, Cao đẳng là một trong những chủ đề nóng
2


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
hiện nay ở Việt Nam. Trên nhiều diễn đàn, vấn đề đổi mới nội dung, phương
pháp giảng dạy, gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống là vấn đề thu
hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học cũng như
chính đội ngũ cán bộ, giảng viên. Tiêu biểu cho các công trình khoa học về
phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học có: “Giáo dục học hiện
đại”, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội của tác giả Thái Duy Tuyên,
(2001); Tô Xuân Giáp (1996) “Phương tiện dạy học”, Nhà xuất bản Giáo dục.

v.v. Cốt lõi Người muốn nhấn mạnh: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là
một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin. Thực tiễn không có lý
luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với
thực tiễn là lý luận suông”. Lời dạy của Bác cho chúng ta bài học sâu sắc về
mối quan hệ giữa lý luận với thực tiễn. Trong mối quan hệ đó cần nhận thức
đúng đắn vai trò quyết định của thực tiễn đối với lý luận.
Như vậy, có thể khẳng định rằng quan điểm gắn lý luận với thực tiễn là
một trong những chủ đề đã tập trung sự quan tâm nghiên cứu của cả những
bậc lãnh tụ thiên tài.
Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình dạy
học, thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu của các tác giả: Tác giả
Hoàng Chí Bảo (2005), “Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn về phương pháp giảng
dạy tư tưởng Hồ Chí Minh”, Đại học Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Duy Bắc (2004)
“Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn học Mác - Lênin và tư
tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà
Nội; Tác giả Hà Thế Ngữ (2001), “Giáo dục học, một số vấn đề lý luận và thực
tiễn”, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội.
Tác giả Trần Văn Phòng (2006) “Đổi mới phương pháp học tập lý luận
chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, đăng trên Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7, v.v.
Trong các công trình trên, các tác giả đã đi sâu phân tích và đề cập tới
yêu cầu cũng như vai trò của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý
luận và thực tiễn trong dạy học nói chung, nhưng chưa có công trình nào đề
cập nghiên cứu việc “vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực

4


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
Luận văn chỉ tập trung tiến hành thực nghiệm sư phạm thông qua một số đơn
vị kiến thức trong chương trình học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh
viên trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh, giáo trình “Giáo trình tư tưởng Hồ
Chí Minh (dành cho sinh viên trường đại học, cao đẳng khối không chuyên,
chuyên ngành Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh)”.
Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào dạy học
chương II: (Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng
dân tộc) môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh
5. Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả
Làm rõ cơ sở khoa học của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý
luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao
đẳng Y tế Quảng Ninh.
Làm rõ thực trạng việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và
thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế
Quảng Ninh.
Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng nguyên tắc thống nhất
giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường
Cao đẳng Y tế Quảng Ninh
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ
nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về
giáo dục và đào tạo, luận văn có sử dụng kết hợp các phương pháp sau:
Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá, khảo sát, điều tra,
phương pháp thực nghiệm sư phạm và các phương pháp nghiên cứu khác.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của


cao đẳng Y tế Quảng Ninh
1.1.1. Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong lý luận
dạy học hiện đại
Trong Từ điển Bách khoa Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Từ điển Bách
khoa, Hà Nội (2003), có ghi: “Nguyên tắc giáo dục - Là những luận điểm cơ
bản của lý luận giáo dục, chỉ đạo việc lựa chọn và vận dụng nội dung,
phương pháp, hình thức, tổ chức nhằm giáo dục trong gia đình, nhà trường
và xã hội” [49, 158].
Từ đó, có thể định nghĩa. “Nguyên tắc dạy học - Là những luận điểm cơ
bản của quá trình dạy học, chỉ đạo việc lựa chọn và vận dụng nội dung,
phương pháp, hình thức, tổ chức nhằm thực hiện dạy học đạt chất lượng”.
Nguyên tắc, theo tiếng Latinh “Pricipium” là tư tưởng chỉ đạo, qui tắc cơ
bản, yêu cầu cơ bản đối với hoạt động, được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu
bản chất, quy luật của hoạt động đó.
Nguyên tắc được hiểu như là điểm chủ yếu đầu tiên, là luận điểm cơ bản,
là điểm xuất phát, là tiền đề của một lý luận nào đó, trên cơ sở của nguyên tắc
này, toàn bộ lý luận được xây dựng theo một hệ thống xác định, chặt chẽ.
Nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ quá trình xây dựng lý luận, do đó, chỉ đạo cả quá
trình vận dụng lý luận vào hoạt động thực tiễn của con người. Trong nguyên
tắc bao gồm những yêu cầu bắt buộc con người phải tuân theo. Khi vận dụng
nó vào hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức. Tuân theo những yêu cầu
bắt buộc của nguyên tắc, con người sẽ đạt được hiệu quả cao trong hoạt động
của mình. Nếu không tuân theo những nguyên tắc, sẽ dễ dàng phạm phải
những sai lầm khi xây dựng lý luận và vận dụng vào thực tiễn.
8


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
Nguyên tắc là những luận điểm có tính định hướng, được rút ra từ mục đích

ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
và đi tới sự hoàn thiện hơn.
Hoạt động dạy học có những nguyên tắc cơ bản sau:
Nguyên tắc tính khoa học - đó là hệ thống lý luận được xây dựng, kết cấu
rất chặt chẽ, phản ánh tính lôgic, bản chất của sự vật. Thực hiện nguyên tắc tính
khoa học sẽ đảm bảo được việc thực hiện những yêu cầu của quy luật về sự
thống nhất giữa việc dạy học và giáo dục, giữa dạy “chữ” và dạy “người”.
Thông qua dạy và học “chữ” để dạy và học “làm người” và ngược lại. Đây là
quá trình biện chứng, qui định lẫn nhau của quá trình dạy học.
Nguyên tắc tính Đảng - là kiên quyết bảo vệ những luận điểm khoa học
của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính trị đúng
đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Để đảm bảo nguyên tắc tính Đảng,
cần phải biết vận dụng những lý luận khoa học của học thuyết Mác - Lênin để
làm sáng tỏ những vấn đề nảy sinh trong hoạt động thực tiễn, trong sự phát
triển của tự nhiên và đời sống xã hội.
Nguyên tắc tính thực tiễn - cũng xuất phát từ nguyên lý giáo dục của Đảng
ta: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn
liền với xã hội. Do đó, việc nắm vững lý luận chính trị phải biết vận dụng lý
luận vào thực tiễn cách mạng. Trong bài giảng có những sự kiện, thực tiễn cách
mạng, những đường lối chính sách của Đảng được áp dụng vào các giai đoạn
cách mạng, cả những thành tựu cách mạng đạt được và những thất bại, v.v.
Cũng cần sử dụng để minh chứng cho lý luận. Trong bất cứ hình thức tổ chức
giảng dạy và học tập nào giảng viên cũng nên kết hợp lý luận và thực tiễn.
Nguyên tắc tính vừa sức - vừa sức trong dạy học được quan niệm là quá
trình dạy học phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh và sinh viên. Các
môn học nói chung và môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng là môn mang tính
khái quát và trừu tượng, nên việc đảm bảo tính vừa sức là điều kiện cần thiết
đem lại chất lượng giảng dạy và học tập. Đồng thời, cũng đảm bảo được

là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình
lịch sử” [42, 497].
Để hình thành lý luận, con người phải thông qua quá trình nhận thức

11


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
kinh nghiệm. Nhận thức kinh nghiệm là quá trình quan sát sự lặp đi, lặp lại
diễn biến của các sự vật, hiện tượng. Kết quả của nhận thức kinh nghiệm là tri
thức kinh nghiệm. Tri thức kinh nghiệm bao gồm tri thức kinh nghiệm thông
thường và tri thức kinh nghiệm khoa học. Tri thức kinh nghiệm thông thường
(tiền khoa học) thu được thông qua quá trình sinh hoạt và hoạt động hàng
ngày của con người. Nó giúp con người giải quyết nhanh một số vấn đề cụ
thể, đơn giản trong quá trình tác động trực tiếp đối tượng.
Tri thức kinh nghiệm khoa học là kết quả của quá trình thực nghiệm
khoa học. Nó đòi hỏi chủ thể phải tích lũy một lượng tri thức nhất định trong
hoạt động sản xuất cũng như trong hoạt động khoa học, mới có thể hình thành
tri thức kinh nghiệm khoa học. Tri thức kinh nghiệm khoa học giúp các nhà
khoa học hình thành lý luận. Tri thức kinh nghiệm tuy là thành tố của tri thức
nhưng ở trình độ thấp, thế nhưng nó là cơ sở để hình thành lý luận.
Lý luận được hình thành khái quát trên nền tảng kinh nghiệm thực tiễn.
Không có hoạt động thực tiễn, kinh nghiệm thực tiễn thì không có lý luận
khoa học. Thực tiễn đề ra những vấn đề lý luận phải giải đáp; đồng thời kinh
nghiệm thực tiễn cung cấp cứ liệu để nghiên cứu, khái quát lý luận. Đối với
chủ nghĩa Mác - Lênin không có thứ lý luận vì lý luận, chỉ có lý luận nào gắn
liền với thực tiễn, phục vụ thực tiễn và được thực tiễn khảo nghiệm mới bắt rễ
trong đời sống. Lênin cho rằng “Quan điểm đời sống, quan điểm thực tiễn
phải là quan điểm đầu tiên, cơ bản của nhận thức luận” [31, 178]. Như vậy,

cung cấp cơ sở khoa học cho các Đảng cầm quyền, vạch ra chủ trương, đường
lối một cách khoa học.
Hồ Chí Minh cho rằng: Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh
nghiệm các cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành lý
luận, rồi lại đem nó chứng minh trên thực tế. Đó là lý luận chân chính.
Nhờ đó, lý luận được khái quát từ những kinh nghiệm thực tiễn, nhưng
lý luận là trình độ cao hơn về chất so với kinh nghiệm. Tri thức lý luận được
thể hiện trong hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật. Khác với kinh
nghiệm, lý luận mang tính trừu tượng và khái quát cao, nhờ đó, đem lại sự
hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính tất nhiên, tính qui luật về các sự vật, hiện
tượng khách quan.

13


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
Theo triết học Mác - Lênin, thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật
chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải biến tự
nhiên và xã hội.
Hoạt động của con người bao gồm hoạt động vật chất và hoạt động tinh
thần. Thực tiễn là hoạt động vật chất. Hoạt động vật chất là những hoạt động
mà chủ thể sử dụng phương tiện vật chất tác động vào đối tượng vật chất nhất
định nhằm cải tạo chúng theo nhu cầu của con người. Con người sử dụng các
phương tiện để tác động vào đối tượng theo những hình thức và mức độ khác
nhau tùy thuộc mục đích của con người.
Hoạt động thực tiễn rất phong phú đa dạng, song có thể chia ba hình
thức cơ bản là: Hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội,
hoạt động thực nghiệm khoa học. Hoạt động sản xuất vật chất là hoạt động
trực tiếp tác động vào tự nhiên, cải tạo tự nhiên nhằm tạo ra của cải vật

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý. Lý luận là kết quả của quá trình nhận
thức, nhưng trong quá trình nhận thức con người luôn chịu sự chi phối bởi các
yếu tố tình cảm, tâm trạng, cảm xúc, tri thức, năng lực của tư duy. Những yếu
tố đó có thể phản ánh sai lệch hiện thực. Vì vậy, để kiểm tra độ chính xác của
lý luận phải có sự kiểm nghiệm, đánh giá lại những tri thức lý luận đã có. Tiêu
chuẩn để đánh giá lý luận không có công cụ, phương tiện nào khác ngoài thực
tiễn. Theo Lênin, thực tiễn vừa có tính phổ biến, vừa có tính hiện thực trực tiếp.
Tính hiện thực trực tiếp là tiêu chuẩn khách quan duy nhất để có thể kiểm tra
tính chân lý của lý luận. Một lý luận được gọi là chân lý khi tri thức đó phù hợp
với hiện thực khách quan và được thực tiễn kiểm nghiệm.
Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn - Một nguyên tắc cơ bản trong quá
trình dạy học hiện đại
Đối với bất kỳ lĩnh vực khoa học nào, để nâng cao hiệu quả nhất thiết
phải bám sát thực tiễn. Đó chính là thể hiện mối liên hệ hữu cơ giữa lý luận
với thực tiễn. Xét đến cùng thì mọi nghiên cứu lý luận đều không mang mục
đích tự thân, mà nghiên cứu lý luận chính là nhằm giải quyết các vấn đề được
đặt ra từ thực tiễn. Mặt khác, lý luận không thể tự thân, phát triển nếu thiếu tư
15


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
liệu được khái quát từ thực tiễn. Lý luận phải hướng về thực tiễn, gắn với
thực tiễn. Đối với lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói chung, dạy học hiện đại
nói riêng thì việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn rất
cần thiết và quan trọng, là sự thống nhất giữa nguyên tắc tính khoa học và
nguyên tắc tính thực tiễn trong lý luận dạy học và lý luận giáo dục học.
Như chúng ta đã biết, lý luận là toàn bộ những hiểu biết của loài người
được tổng kết và khái quát hóa trong các lĩnh vực khoa học, chúng được rút ra
từ thực tiễn và trở lại chỉ đạo thực tiễn. Còn thực tiễn là toàn bộ hoạt động của

Quá trình dạy học hiện đại là quá trình mà trong đó bằng tác động chủ
đạo của người thầy nhằm phát huy tính tích cực và tự giác của trò để hình
thành và phát triển ở họ ý thức, tình cảm, hành vi đạo đức phù hợp với các
chuẩn mực của đời sống xã hội. Theo đó, hai hoạt động chủ yếu của quá trình
dạy học là hoạt động dạy và hoạt động học. Quá trình dạy và học là sự tác
động qua lại có chủ đích được thay đổi một cách có trình tự giữa giảng viên
và sinh viên nhằm thực hiện có hiệu quả các mục tiêu của quá trình dạy học.
Đây là hoạt động nhất thiết phải có sự tác động qua lại giữa giảng viên và sinh
viên. Trong đó lấy hoạt động học làm trung tâm. Muốn vậy, người giảng viên
phải vận dụng nhiều phương pháp, phương tiện nhằm phát huy năng lực tự
học, chủ động và tích cực từ phía sinh viên.
Thực hiện nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn có thể diễn ra
theo nhiều hình thức và tùy vào từng bộ môn. Với các môn khoa học tự nhiên
cần tăng cường kỹ năng thực hành, thí nghiệm, luyện tập, tìm hiểu thực tế.
Đối với các môn khoa học xã hội và nhân văn, cần liên hệ với thực tế tại địa
phương, những vấn đề thời sự đang diễn ra trong nước và thế giới. Tư tưởng
Hồ Chí Minh trong nội hàm của môn học này đã luôn chứa đựng sự thống
nhất giữa lý luận và thực tiễn. Về lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kế
thừa tinh hoa văn hóa nhân loại, sự vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác Lênin, để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam. Giáo
trình tư tưởng Hồ Chí Minh xác định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ
thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách
mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã
17


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
hội chủ nghĩa; là kết quả sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác
- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta; đồng thời là sự kết tinh tinh hoa
dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải

quá trình dạy học, người giảng viên cần phải quán triệt các quan điểm sau:
Thứ nhất, giảng viên dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng
Y tế Quảng Ninh phải thấy được khả năng của việc vận dụng nguyên tắc
thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong hoàn cảnh cụ thể của nhà trường,
của bản thân và người học.
Thứ hai, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
xuất phát từ trong quá trình dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường
Cao đẳng Y tế Quảng Ninh. Đây là môn học có tính đặc thù, nhưng rất sát
với thực tiễn Việt Nam.
Thứ ba, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn xuất
phát từ đặc thù của sinh viên trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh.
Thứ tư, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh xuất
phát từ tình hình trong nước và thế giới hiện nay.
Thứ năm, vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn xuất
phát từ thực trạng giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y
tế Quảng Ninh.
1.1.2. Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý
luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh
1.1.2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã
đưa ra định nghĩa: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn
diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của
sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ
thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân
tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và
quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng
của nhân dân ta giành thắng lợi” [24, 22]. Từ định nghĩa trên, một lần nữa
19


giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp. Người khẳng định,
20


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
phải đi từ giải phóng dân tộc đến giải phóng giai cấp; dân tộc không thoát
khỏi kiếp ngựa trâu thì ngàn năm giai cấp cũng không được giải phóng.
Đường lối của cách mạng Việt Nam là đi từ giải phóng dân tộc, xây dựng chế
độ dân chủ nhân dân, từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội; kết hợp độc lập dân
tộc với chủ nghĩa xã hội. Động lực cơ bản của toàn bộ sự nghiệp cách mạng
đó là đại đoàn kết toàn dân trên nền tảng liên minh công nhân, nông dân, trí
thức dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
Xuất phát từ nhiệm vụ cơ bản, hàng đầu của Cách mạng Việt Nam là
đánh đổ đế quốc, phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân, ngay từ
đầu, Hồ Chí Minh đã xác định: Phải giành chính quyền bằng bạo lực, bằng
khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng nếu kẻ thù ngoan cố, không
chịu hạ vũ khí.
Trên cơ sở kế thừa truyền thống quân sự của dân tộc, học tập kinh
nghiệm hoạt động quân sự của thế giới và của các Đảng anh em, tổng kết thực
tiễn đấu tranh vũ trang, chiến tranh cách mạng của nhân dân ta dưới sự lãnh
đạo của Đảng Cộng sản, Hồ Chí Minh đã sáng tạo ra học thuyết quân sự hiện
đại của Việt Nam. Trong đó, nổi bật là quan điểm về chiến tranh nhân dân.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, sau khi cách mạng vô sản
thắng lợi, giai cấp vô sản sẽ thiết lập nên nền chuyên chính vô sản. Vận
dụng sáng tạo quan điểm đó vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, một cuộc
cách mạng từ giải phóng dân tộc mà phát triển lên, Hồ Chí Minh cho rằng:
Mục đích của Quốc tế Cộng sản là làm thế giới vô sản cách mạng, thiết lập
vô sản chuyên chính, nhưng chúng ta phải căn cứ vào trình độ chính trị, kinh
tế, xã hội của đất nước mà đề ra đường lối, chiến lược cách mạng phù hợp,

tư tưởng của cá nhân, chính sách và đường lối của Đảng, kinh nghiệm lịch sử
của Đảng cho các vấn đề trong nước và thế giới” [41, 497].
Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, thực tế không đồng nhất với thực
tiễn nhưng nó gắn bó chặt chẽ với thực tiễn. Thực tế trong quan niệm của Hồ
Chí Minh không phải là toàn bộ hiện thực khách quan nhưng nó là một bộ
phận của hiện thực khách quan, là hiện thực - nhưng là hiện thực sống có vấn
đề, đặt trong tương quan với hoạt động thực tiễn của chủ thể hành động, là
22


ĐỀ TÀI : “Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”
“mâu thuẫn” của sự vật.
Hồ Chí Minh đánh giá rằng, nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
là nguyên tắc tối cao, là bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật
biện chứng gắn chặt chẽ với phép biện chứng duy vật là chỗ sâu sắc, tinh túy và
triệt để của triết học Mác. Sức mạnh và sức sống của nó không chỉ là nhận thức
và giải thích khoa học về thế giới mà còn cải tạo thế giới bằng cách mạng. Hồ
Chí Minh nhìn thấy bản chất ấy ở sự thống nhất lý luận với thực tiễn.
Bằng nhiều cách diễn đạt khác nhau, mối quan hệ này đã được quán triệt
trong toàn bộ tư tưởng của Người. Hồ Chí Minh luôn coi trọng “lý luận đi đôi
với thực tiễn”, “lý luận kết hợp với thực hành” [42, 293]. Người nhấn mạnh:
“Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lý luận mà
không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” [39, 496]. Điều đó có nghĩa là:
Thực tiễn cần lý luận soi đường, còn lý luận phải dựa trên cơ sở thực tiễn. Nếu
không sẽ mắc phải bệnh giáo điều hoặc bệnh kinh nghiệm. Để khắc phục bệnh
kinh nghiệm theo Người trước hết phải khắc phục bệnh kém lý luận: “có kinh
nghiệm mà không có lý luận cũng như một mắt sáng một mắt mờ” [39, 23].
Người cũng cho rằng: “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà
đi” [39, 234 - 235]. Như vậy, lý luận có một vai trò hết sức quan trọng và to

thực tiễn, học đi đôi với hành, nói đi đôi với làm trong học tập và trong hoạt
động giảng dạy có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đặc biệt khi vận dụng vào dạy
học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, một môn học với kiến thức mang tính lý
luận, trừu tượng cao để đạt được mục tiêu dạy học là rất khó, do đó khi giảng
dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi cần phải quán triệt nguyên tắc thống
nhất giữa lý luận và thực tiễn.
1.1.2.2. Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý
luận và thực tiễn trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh
Thực tế dạy và học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Cao đẳng Y tế
Quảng Ninh cho thấy, một trong những yếu tố cơ bản có ý nghĩa quyết định chất
lượng dạy và học nội dung này là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy
hoạt động nhận thức của sinh viên làm chủ đạo để tăng cường tính tích cực, sự
chủ động tham gia của họ, tạo môi trường để họ tranh luận, nêu chính kiến, trên
24