MỤC LỤC
I. MỞ
ĐẦU 2
II. NỘI
DUNG 3
1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT 3
1.1.Phạm trù thực tiễn 3
1.2.Phạm trù lý luận 8
1.3.Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn 10
2. VẬN DỤNG 16
2.1. Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào giảng
dạy môn Vật lý 16
2.2. Một số thuận lợi và khó khăn khi vận dụng kiến thức Vật lý vào thực
tiễn 17
2.3. Một số giải pháp nâng cao khả năng vận dụng kiến thức Vật lý vào
thực tiễn 18
III. KẾT LUẬN 19
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
1
I. MỞ ĐẦU
Trước sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt của các nước trong khu vực và thế giới
đòi hỏi nước ta phải phát triển toàn diện về mọi mặt tri thức, kinh tế - xã hội, giáo dục,
văn hóa, Hiện nay, Đảng và nhà nước ta đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa,
hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền tảng để đến năm 2020
nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp. Mục tiêu chung là nhằm đưa đất nước ra
khỏi tình trạng kém phát triển và trở thành nước công nghiệp. Từ nhu cầu thực tế đó
cùng với xu thế toàn cầu hóa, đòi hỏi muốn phát triển được thì một nhu cầu thiết yếu
đó chính là phát triển nền kinh tế tri thức, đặc biệt bồi dưỡng tri thức cho đối tượng học
sinh sinh viên ngồi trên ghế nhà trường. Để thực hiện tốt nhiệm vụ đó đòi hỏi ngành
giáo dục phải có những chiến lược để phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu hiện
nay. Trong thời đại công nghiệp ngày càng phát triển thì việc giáo dục môn Vật lý

thức.
Đến Phoiơbắc, nhà triết học duy vật Đức thế kỉ XIX đã đề cập đến thực tiễn,
nhưng đối với ông, chỉ có lý luận mới thực sự là hoạt động chân chính của con người
còn thực tiễn mang tính chất con buôn bẩn thỉu. Ông không thấy được vai trò, ý nghĩa
của thực tiễn đối với nhận thức và cải tạo thế giới. Đối với ông chỉ có hoạt động lý luận
mới quan trọng.
Với Hêgghen, nhà triết học duy tâm Đức cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX đã có
một số tư tưởng hơp lý, sâu sắc về thực tiễn. Ông cho rằng chủ thể tự “ nhân đôi”
mình, đối tượng hoá bản thân mình trong quan hệ với thế giới bên ngoài, nhưng ông
3
chỉ giới hạn thực tiễn ở ý niệm, ở hoạt động tư tưởng. Đối với ông thực tiễn là một suy
lý lôgíc. [1, Tr. 357]
Các nhà triết học duy vật trước Mác cho rằng, quá trình hình thành ý thức của
con người mang tính thụ động. Chính vì vậy, C.Mác đã đánh giá: “Khuyết điểm chủ
yếu của toàn bộ chủ nghĩa duy vật từ trước đến nay - kể cả chủ nghĩa duy vật của
Phoiơbắc - là sự vật hiện thực, cái cảm giác được, chỉ được nhận thức dưới hình thức
khách thể hay hình thức trực quan, chứ không được nhận thức là hoạt động cảm giác
của con người, là thực tiễn”. [ 1, Tr. 357]
Sự phát triển của khoa học thời cận đại, đặc biệt với việc ra đời của các ngành
khoa học thực nghiệm đã thực sự là cuộc cách mạng trong nhận thức luận. Theo đó,
mỗi chân lý khoa học phải được chứng minh bằng thực nghiệm. Mặc dù các nhà triết
học trước Mác chưa đặt ra vai trò của thực tiễn đối với nhận thức, nhưng vai trò của
thực nghiệm trong khoa học lại được đề cập đầu tiên và thực sự là một trong những
tiền đề đặt nền tảng cho quan niệm thực tiễn của triết học Mác.
Dựa vào những thành tựu của khoa học nói chung và khoa học tự nhiên nói
riêng, cùng với việc kế thừa và phát triển sáng tạo những yếu tố hợp lý trong những
quan niệm về thực tiễn của các nhà triết học trước và khắc phục những yếu tố sai lầm
của những quan niệm cũ về thực tiễn, cùng với những hoạt động của các ông trong
phong trào đấu tranh của quần chúng lao động, C.Mác – Ph. Ăngghen đã có công lớn
trong việc đưa thực tiễn vào nhận thức luận. Không những thế, cả lý luận và thực tiễn

kết thúc hoặc chuyển hoá sang giai đoạn khác, không có hoạt động thực tiễn nào tồn tại
vĩnh viễn. Mặt khác, hoạt động thực tiễn chịu sự chi phối của mỗi giai đoạn lịch sử cả
về đối tuợng, phương tiện cũng như mục đích hoạt động.
5
Hoạt động thực tiễn mặc dù phải thông qua từng cá nhân, từng nhóm người
nhưng hoạt động thực tiễn của từng cá nhân, từng nhóm người lại không thể tách rời
quan hệ xã hội. Xã hội quy định mục đích, đối tượng phương tiện và lực lượng trong
hoạt động thực tiễn. Do đó hoạt động thực tiễn của con người mang tính xã hội sâu sắc,
được thực hiện trong cộng đồng, vì cộng đồng và do cộng đồng.
Hoạt động thực tiễn mang tính tất yếu, nhưng tất yếu đã có nhận thức, đã có ý
thức. Đó là ý thức về kết quả, ý thức về phương pháp, ý thức về đối tượng , đặc biệt là
ý thức về mục đích của quá trình hoạt động. Mục đích của hoạt động thực tiễn là nhằm
thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của cá nhân và xã hội. Mỗi hoạt động đều có
mục đích khác nhau để giải quyết nhu cầu cụ thể, không có hoạt động nào không có
mục đích, mặc dù kết quả của hoạt động thực tiễn không phải lúc nào cũng diễn ra phù
hợp với mục đích của con người.
Hoạt động thực tiễn rất phong phú đa dạng, song có thể chia làm ba hình thức
cơ bản là hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị-xã hội và hoạt động thực
nghiệm khoa học.
Hoạt động sản xuất vật chất là hoạt động trực tiếp của con người tác động vào
giới tự nhiên, cải tạo tự nhiên bằng các công cụ vật chất nhằm tạo ra của cải vật chất
cần thiết cho sự tồn tại và phái triển của con người và của xã hội.
Hoạt động chính trị-xã hội là hoạt động của con người nhằm cải tạo, biến đổi xã
hội, phát triển các quan hệ xã hội, chế độ xã hội, như đấu tranh giai cấp, đấu tranh giải
phóng dân tộc, đấu tranh bảo vệ hòa bình thế giới vì sự tiến bộ xã hội loài người, đấu
tranh chống ô nhiễm môi trường bảo vệ cân bằng sinh thái, đấu tranh chống các thảm
họa do các dịch bệnh gây ra. Hoạt động chính trị-xã hội là hoạt động giúp cho con
người có điều kiện để phát huy hết khả năng sáng tạo của mình góp phần vào sự phát
triển chung của nhân loại và nếu không có các dạng hoạt động này thì sẽ không làm
thay đổi các quan hệ xã hội và như vậy sẽ không thúc đẩy xã hội phát triển được.

khoa học, với quá trình hoạt động trong lĩnh vực lý luận, nghiên cứu lý luận cần phải
hiểu rõ và nắm chắc được tính đúng đắn của thực tiễn đó là yêu tố góp phần làm nên
thành công trong công việc của mỗi người.
1.2. Phạm trù lý luận
Trước hết cần khẳng định rằng phạm trù lý luận là phạm trù mang tính trừu
tượng, vì vậy từ trước đến nay, đã có rất nhiều quan niệm, quan điểm khác nhau về lý
luận. Lý luận ra đời ngay từ thời cổ đại, khi triết học mới ra đời, lúc đầu chỉ là những
tri thức thuần túy trải qua quá trình nhận thức lâu dài cùng với sự xuất hiện của ngành
khoa học thì tri thức lý luận hình thành và ngày càng mang tính khái quát trừu tượng
hóa cao.
Kế thừa những yếu tố hợp lý đó và phát triển một cách sáng tạo. Mác- Ăngghen
đã xây dựng nên học thuyết biện chứng duy vật về lý luận: “ lý luận là kinh nghiệm đã
được khái quát trong ý thức của con người, là toàn bộ tri thức về thế giới khách quan,
là hệ thống tương đối độc lập của các tri thức có tác dụng tái hiện trong lôgíc của khái
niệm cái lôgíc khách quan của sự vật” [1, Tr. 361]. Nói cách khác, lý luận là hệ thống
những tri thức được khái quát từ thực tiễn, phản ánh mối liên hệ bản chất, những quy
luật của các sự vật, hiện tượng. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Lý luận là sự tổng kết những
kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại
trong quá trình lịch sử” [ 1, Tr. 361].
Để hình thành lý luận, con người phải trải qua quá trình nhận thức kinh nghiệm.
Nhận thức kinh nghiệm là quá trình quan sát sự lặp đi lặp lại, diễn biến của các sự vật
hiện tượng. Kết quả của nhận thức kinh nghiệm là tri thức kinh nghiệm. Tri thức kinh
nghiệm bao gồm tri thức kinh nghiệm thông thường và tri thức kinh nghiệm khoa học.
Tri thức kinh nghiệm thông thường được thông qua quá trình sinh hoạt và hoạt động
hàng ngày của con người. Nó giúp con người giải quyết nhanh một số vấn đề cụ thể,
đơn giản trong quá trình tác động trực tiếp đối tượng. Tri thức kinh nghiệm khoa học là
8
kết quả của quá trình thực nghiệm khoa học. Nó đòi hỏi chủ thể phải tích luỹ một
lượng tri thức nhất định trong hoạt động sản xuất cũng như hoạt động khoa học mới có
thể hình thành tri thức kinh nghiệm khoa học. Tri thức kinh nghiệm khoa học giúp các

quan, tự nhiên và xã hội, cải biến thế giới khách quan bằng thực tiễn. Trong quá trình
đó, sự phát triển nhận thức của con người và sự biến đổi thế giới khách quan là hai mặt
thống nhất. Điều đó quy định sự thống nhất biện chứng giữa lý luận và thực tiễn trong
hoạt động sinh tồn của cá nhân và cộng đồng.
Vai trò của thực tiễn đối với lý luấn đựơc thể hiện ở những khía cạnh sau:
Thực tiễn là cơ sở, là động lực, là mục đích và tiêu chuẩn của lý luận, lý luận
hình thành, phát triển phải xuất phát từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Thực tiễn là cơ sở của lý luận. Xét một cách trực tiếp, những tri thức được khái
quát thành lý luận là kết quả của quá trình hoạt động thực tiễn của con người. Thông
qua kết quả hoạt động thực tiễn, kể cả thành công cũng như thất bại, con người phân
tích cấu trúc, tính chất và các mối quan hệ của các yếu tố, các điều kiện trong các hình
thức thực tiễn để hình thành lý luận. Quá trình hoạt động thực tiễn còn là cơ sở để bổ
sung và điều chỉnh những lý luận đã đựơc khái quát. Mặt khác, hoạt động thực tiễn của
con người làm nảy sinh những vấn đề mới đòi hỏi quá trình nhận thức phải tiếp tục giải
quyết. Thông qua đó, lý luận được bổ sung, mở rộng. Chính vì vậy, V.I.Lênin nói:
“Nhận thức lý luận phải trình bày khách thể trong tính tất yếu của nó, trong những
quan hệ toàn diện của nó, trong sự vận động mâu thuẫn của nó, tự nó và vì nó” [1, Tr.
364].
Thực tiễn là động lực của lý luận. Hoạt động của con người không chỉ là nguồn
gốc để hoàn thiện các cá nhân mà còn góp phần hoàn thiện các mối quan hệ giữa con
người với tự nhiên, với xã hội. Lý luận được vận dụng làm phương pháp cho hoạt
10
động, mang lại lợi ích cho con người càng kích thích con người tích cực bám sát thực
tiễn để khái quát lý luận. Quá trình đó diễn ra không ngừng trong sự tồn tại của con
người, làm cho lý luận ngày càng đầy đủ, phong phú và sâu sắc hơn. Nhờ vậy hoạt
động con người không bị hạn chế trong không gian và thời gian. Thông qua đó, thực
tiễn đã thúc đẩy một ngành khoa học mới ra đời – khoa học lý luận.
Thực tiễn là mục đích của lý luận. Mặc dù lý luận cung cấp những tri thức khái
quát về thế giới để làm thoả mãn nhu cầu hiểu biết của con người, nhưng mục đích chủ
yếu của lý luận là nâng cao năng lực hoạt động của con người trước hiện thực khách

dân và tập thể. Tương ứng với hai hình thức sở hữu đó là hai hình thức kinh tế quốc
doanh và tập thể. Thời kì đầu chủ nghĩa xã hội đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ. Từ
đây chúng ta cho rằng cơ chế đó, hai thành phần kinh tế đó và những lý luận ra đời trên
nền tảng ấy vừa khẳng định tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội, vừa khẳng định lý luận
xây dựng chủ nghĩa xã hội là hoàn toàn khoa học. Khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội
từ những năm 70 của thế kỷ XX dẫn đến sụp đổ một loạt nước xã hội chủ nghĩa vào
cuối những năm 80 đầu những năm 90 của thế kỷ đó chứng tỏ thực tiễn của chủ nghĩa
xã hội chưa bộc lộ hết, chưa phát triển toàn vẹn nên lý luận chưa phản ánh đúng hiện
thực khách quan.
Tuy xét đến cùng thực tiễn là tiêu chuẩn chân lý duy nhất của lý luận, nhưng vì
thực tiễn luôn vận động và phát triển, đồng thời thực tiễn cũng rất phong phú và đa
dạng, do đó ngoài tiêu chuẩn thực tiễn còn có thể có những tiêu chuẩn khác như tiêu
chuẩn lôgíc, tiêu chuẩn giá trị Song các tiêu chuẩn đó vẫn phải trên nền tảng của thực
tiễn. Chính vì vậy chúng ta có thể nói khái quát thực tiễn là tiêu chuẩn của lý luận.
Quá trình phát triển nhận thức của con người nhất thiết dẫn đến sự hình thành lý
luận. Đó không chỉ là sự tổng kết, khái quát từ lịch sử nhận thức mà còn từ nhu cầu của
thực tiễn. Thực tiễn phong phú đa dạng, luôn vận động và biến đổi, nhưng để hình
12
thành lý luận, trước hết lý luận phải đáp ứng thực tiễn. Con người nhận thức hiện thực
khách quan để giải quyết những vấn đề con người quan tâm. Năng lực của con người
ngày càng được nâng cao chính nhờ khả năng thông qua hoạt động phản ánh, khái quát
thành tri thức lý luận. Trong sự vô cùng, vô tận của hiện thực khách quan, con người
không hề choáng ngợp mà bằng mọi biện pháp để nhận thức theo định hướng mục
đích. Loài người có khả năng trở thành chủ thể nhận thức để phản ánh sự vô tận của
hiện thực khách quan, nhưng để đáp ứng hoạt động thực tiễn, con người tích lũy lý
luận, mà trước hết là những lý luận phù hợp với nhu cầu hoạt động thực tiễn của con
người. Đó là những lý luận mang tính phương pháp cho hoạt động cải tạo hiện thực
khách quan. Mọi hoạt động của con người đều nhằm đạt hiệu quả cao. Lý luận, trước
hết phải đáp ứng mục đích đó. Quan hệ giữa người với người, giữa người với tự nhiên
đòi hỏi con người phải có lý luận sâu sắc về chúng. Con người hình thành lý luận chủ

mà còn làm phương hại đến thực tiễn, làm sai lệch sự thống nhất tất yếu giữa lý luận và
thực tiễn.
Lý luận hình thành là kết quả của nhận thức lâu dài và khó khăn của con người
trên cơ sở hoạt động thực tiễn. Hoạt động thực tiễn tuy đa dạng phong phú nhưng
không phải không có tính quy luật. Tính quy luật của thực tiễn được khái quát dưới
hình thức lý luận. Mục đích của lý luận không chỉ là phương pháp mà còn là định
hướng cho hoạt động thực tiễn. Đó là định hướng mục tiêu, biện pháp sử dụng lực
lượng, định hướng giải quyết các mối quan hệ trong hoạt động thực tiễn. Không những
thế, lý luận còn định hướng mô hình của hoạt động thực tiễn. Vận dụng lý luận vào
hoạt động thực tiễn, trước hết từ lý luận để xây dựng mô hình thực tiễn theo những
mục đích khác nhau của quá trình hoạt động, dự báo các diễn biến, các mối quan hệ lực
lượng tiến hành và những phát sinh của nó trong quá trình phát triển để phát huy các
nhân tố tích cực, hạn chế những yếu tố tiêu cực nhằm đạt kết quả cao hơn.
14
Lý luận tuy là lôgíc của thực tiễn, song lý luận có thể lạc hậu hơn so với thực
tiễn. Vận dụng lý luận vào thực tiễn đòi hỏi chúng ta phải bám sát diễn biến của thực
tiễn để kịp thời điều chỉnh, bổ sung những khiếm khuyết của lý luận, hoặc có thể thay
đổi lý luận cho phù hợp với thực tiễn.
Mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn còn được làm sáng tỏ cụ thể hơn khi xem
xét nó từ quan hệ giữa chủ thể và khách thể. Thực tiễn là khâu trung gian cơ bản giữa
chủ thể và khách thể, thực tiễn là hình thức liên hệ thực tại khách quan nhờ đó chủ thể
tự đối tượng hóa bản thân, các ý định, các mục đích của mình. Điều này cho thấy thực
tiễn và lý luận không thể tuyệt đối độc lập với nhau. Bởi vì quan hệ lý luận giữa con
người và khách thể không bao giờ tách rời, biệt lập với thực tiễn. Hơn nữa, lý luận bao
giờ cũng phục tùng thực tiễn, phục vụ thực tiễn và lý luận bao giờ cũng phát triển trên
cơ sở cải tạo thực tiễn của xã hội. Vì vậy, không có sự đối lập giữa lý luận và thực tiễn,
tính độc lập của lý luận chỉ là tương đối, lý luận cách mạng không phải hoàn toàn là
thực tiễn cách mạng, tuy nhiên do lý luận được sinh ra bởi các nhu cầu của thực tiễn xã
hội nên lý luận cách mạng trở thành một bộ phận của thực tiễn xã hội.
Tóm lại, quan hệ giữa lý luận và thực tiễn là một quá trình mang tính lịch sử xã

đề. Thông qua giải các bài toán Vật lý, các kiến thức Vật lý thẩm thấu từ từ
vào tư duy của học sinh một cách sâu sắc và bền vững. Từ đó nâng cao được
phương pháp làm việc khoa học và năng lực tư duy sáng tạo của học sinh
16
Đối với sinh viên các trường sư phạm, hoạt động thực tập sư phạm là một
hoạt động có vai trò hết sức quan trọng và bổ ích giúp cho sinh viên sư phạm có cơ hội
thực hành giảng dạy, thể hiện những kiến thức đã tích lũy được trong quá trình đào tạo
tại trường sư phạm. Thực tập sư phạm còn là cơ hội để sinh viên tiếp cận thực tế giáo
dục tại các trường học, cơ sở giáo dục để từ đó sinh viên gắn lý thuyết với thực hành,
cọ xát với thực tiễn, rút ra những mặt mạnh và điểm hạn chế của bản thân để có sự nhìn
nhận đúng đắn sau khi ra trường.
Quá trình dạy học vừa là lĩnh hội khoa học, vừa là lĩnh vực sáng tạo, lĩnh vực
nghệ thuật. Người cán bộ giảng dạy cần thiết phải hiểu và nắm chắc những vấn đề lý
luận chung, đồng thời phải va chạm thực tiễn thì mới tổ chức thực hiện tốt việc giảng
dạy. Nhiều giáo viên đã cùng học sinh sinh viên của mình chế tạo dụng cụ dạy học và
sử dụng rất có hiệu quả. Học sinh sinh viên được thực hành nhiều hơn, rèn luyện kỹ
năng thực hành để từ đó họ có thể kiểm chứng và đưa ra những kết luận những gì đã
học và ít nhiều họ cũng có những kinh nghiệm nhất định nào đó.
Chủ trương đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện tích cực tại nhiều
trường học. Việc soạn giáo án điện tử được giáo viên áp dụng rộng rãi, đó cũng một
phần là nhờ vào sự phát triển của công nghệ thông tin và những ngành liên quan khác.
Tuy nhiên, để có những giáo án điện tử, những tiết học theo hướng hiện đại, ngoài cơ
sở vật chất, thiết bị dạy học cần có sự hiểu biết của giáo viên về lĩnh vực tin học, có
trình độ, có khả năng thiết kế bài dạy trên máy.
Vì vậy, việc “vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào
giảng dạy môn Vật lý” nói riêng và trong hoạt động giáo dục nói chung là hết sức cần
thiết. Bởi vì “học phải đi đôi với hành”, chúng ta có học tốt thì chúng ta mới có đủ kiến
thức để áp dụng vào thực tiễn tốt, từ thực tiễn chúng ta giải quyết những vấn đề để
hoàn thiện thêm cho lý luận. Từ đó, chúng ta sẽ đúc kết được kinh nghiệm cho bản
thân cũng như cho thế hệ sau.

muốn tìm hiểu Vật lý.
III. KẾT LUẬN
Từ những vấn đề trên có thể rút ra những vấn đề sau đây:
Mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn là một trong những vấn đề cơ bản của chủ
nghĩa Mác – Lênin nói chung và của lý luận nhận thức Mác xít nói riêng.
Vai trò của thực tiễn được biểu hiện trước hết ở chỗ thực tiễn là cơ sở, là mục
đích và là động lực chủ yếu, trực tiếp của nhận thức nói chung, trong đó có lý luận.
Lý luận chỉ có ý nghĩa thực sự khi chúng được vận dụng vào thực tiễn, cải tạo
thực tiễn phục vụ mục tiêu phát triển nói chung.
Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và nhà nước ta đã xác định vai trò đặc biệt quan
trọng và to lớn của giáo dục đào tạo đối với sự phát triển của đất nước. Giáo dục được
coi là quốc sách hàng đầu, được coi là đầu tư cho phát triển kinh tế xã hội. Chính vì
vậy, nghiên cứu lý luận tổng kết thực tiễn để tìm ra con đường phù hợp cho việc phát
triển nguồn tri thức đáp ứng yêu cầu trong nước và thế giới là rất cần thiết, vận dụng lý
luận vào hoàn cảnh thực tế một cách linh hoạt và sáng tạo. Trong đó, giáo dục môn Vật
lý là một trong những cơ sở cho nhiều ngành khoa học khác. Việc ”vận dụng nguyên
tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào giảng dạy môn Vật lý” góp phần vào việc
nâng cao chất lượng dạy – học môn Vật lý, vào cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật
hiện đại, xu thế phát triển đất nước là đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Qua
tổng thể thực tiễn mà sửa đổi, phát triển lý luận đã có bổ sung hoàn chỉnh đường lối,
chính sách, hình thành lý luận mới quan điểm mới, để chỉ đạo sự nghiệp giáo dục đào
tạo hiện nay.
19
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Triết học, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2008
2. />nhan-cach-hoc-sinh-21221/
3. />thuc-tien-cua-chu-nghia-mac-lenin-trong-viec-giang-day-nganh-48487/
20