MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai. Sự phát triển toàn diện của trẻ em
ngay từ lứa tuổi mầm non là điều kiện quan trọng để giúp trẻ phát triển tốt ở
những giai đoạn sau, góp phần hình thành nhân cách cho trẻ. Để đứa trẻ phát
triển tốt và toàn diện, đòi hỏi phải có sự giáo dục hợp lí, phù hợp với đặc
điểm tâm sinh lý của trẻ ở mỗi giai đoạn nhất định, trong đó cần chú ý đến
những mặt phát triển chủ đạo với những nhiệm vụ giáo dục khoa học, đúng
đắn, kịp thời và cần thiết.
Sự phát triển của trẻ trong lứa tuổi từ 0-6 tuổi mang tính chất không
đồng đều, mang tính cá thể, các giai đoạn phát triển của trẻ diễn ra không đều
nhau, có giai đoạn diễn ra với tốc đdộ nhanh chóng, có giai đoạn tốc độ phát
triển chậm lại. Mặc dù vậy, lứa tuổi mầm non vẫn là giai đoạn có tốc độ phát
triển nhanh nhất và có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc đời của mỗi con
người. Sự hoàn thiện các mặt của trẻ sẽ là tiền đề, cơ sở cho trẻ học tập tốt ở
các bậc học trên.lớp Một.
Ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển nhân cách trẻ
mầm non. Ngôn ngữ ó là công cụ giúp con người tích lũy kiến thức, kĩ năng,
kinh nghiệm, phát triển tâm lí và các mặt nhân cách khác. Không chỉ vậy,
ngôn ngữ còn là phương tiện làm phong phú đời sống tinh thần của trẻ, đáp
ứng nhu cầu giao tiếp với mọi người xung quanh. Thông qua giao tiếp bằng
lời nói, trẻ được giao lưu với người lớn, cha mẹ, cô giáo, bạn bè xung quanh,
thể hiện những xúc cảm tình cảm của bản thân trẻ, giúp trẻ thêm yêu đời, lạc
quan, vui tươi; giúp trẻ điều chỉnh các hành vi của trẻ, giúp trẻ lĩnh hội và vận
dụng những quy tắc, chuẩn mực đạo đức xã hội. Như vậy, ngôn ngữ là công
cụ, phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới khách quan, giúp trẻ giao tiếp với
mọi người, giúp trẻ chiếm lĩnh những tri thức của nhân loại, nhờ đó trẻ tích
lũy cho mình vốn kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng kĩ xảo sơ đẳng cần thiết
phục vụ cho nhu cầu phát triển của trẻ ở từng độ tuổi.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục mầm non là phát
triển ngôn ngữ cho trẻ trên các phương diện: làm giàu vốn từ, dạy trẻ phát âm,

2


Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1.
Khách thể nghiên cứu: phát triển ngôn ngữ trẻ emngôn ngữ của
trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch
lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo kinh
nghiệm.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng và tổ chức một cách khoa học các biện pháp phát triển
ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi qua hoạt động kể chuyện theo kinh
nghiệm tại các trường mầm non, sẽ góp phần nâng cao khả năng phát triển
ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển ngôn ngữ
mạch lạc thông qua hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi.
5.2. Nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng việc phát triển ngôn
ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo
kinh nghiệm tại một số trường mầm non ở thành phố Hải Phòng.
5.3. Đề xuất một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm.
6. Phương pháp nghiên cứu:
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Thu thập và phân tích tư liệu, sách báo, tạp chí… có liên quan đến vấn
đề nghiên cứu để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài.
6.2. Phương pháp điều tra: Điều tra bằng Anket
- Sử dụng hệ thống câu hỏi nhằm thu thập thông tin cần thiết phục vụ

- Trường Mầm non Hùng Thắng – Tiên Lãng – Hải Phòng
7.3.
Độ tuổi: lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trong trường.
7.4.
Thời gian: 8 tuần từ 7/3/2016 đến 29/4/2016.
8. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của khóa luận được trình bày
thành các chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tàivấn đề nghiên cứu.
Chương 2: Thực trạng việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm tại một số
trường mầm non thành phố Hải Phòng.
Chương 3: Đề xuất một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho
trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

4


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀIVẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu:
Sự phát triển của trẻ mầm non diễn ra theo những giai đoạn nhất định,
trong mỗi giai đoạn thì nổi bật nhất phải kể đến sự phát triển trên lĩnh vực
nhận thức và ngôn ngữ. Với các chức năng cơ bản như: giao tiếp, nhận thức
và điều khiển, điều chỉnh hành vi,..., ngôn ngữ trở thành công cụ, phương tiện
không thể thiếu được trong sự phát triển của trẻ mẫu giáo. Vì vậy, phát triển
ngôn ngữ cho trẻ một cách khoa học, hợp lí, kịp thời, đúng đắn là góp phần
tạo ra những cơ sở của mọi sự phát triển và giáo dục trẻ trong giai đoạn này.
Các công trình nghiên cứu về ngôn ngữ trẻ lứa tuổi mầm non rất đa dạng và

nội dung phương pháp và hình thức tổ chức cũng như xây dựng các bài tập,
nhiệm vụ nhằm đảm bảo những điều kiện cần thiết cho sự phát triển ngôn ngữ
cho trẻ em lứa tuổi mầm non.
Một trong những nội dung phát triển ngôn ngữ được các nhà khoa học
quan tâm nghiên cứu là sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mãu giáo 5-6
tuổi. Các tác giả đều khẳng định sự cần thiết của việc phát triển ngôn ngữ
mạch lạc của trẻ mẫu giáo, khả năng diễn đạt mạch lạc không chỉ ảnh hưởng
đến sự phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến tư duy
của trẻ. Quan điểm này được thể hiện trong các tác phẩm của Ph.A.Sokhin,
X.L.Rubinstein, E.I.Tikheeva,... Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm phát triển lời
nói mạch lạc của trẻ mẫu giáo, các tác giả đề xuất những nhiệm vụ, nội dung
và biện pháp cụ thể phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Trong các trường mầm non hiện nay của nước ta, việc dạy tiếng mẹ đẻ
cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng, nó xuất phát từ nhận thức về việc phát
triển ngôn ngữ cho trẻ trước tuổi đi học. Việc nghiên cứu sự phát triển ngôn
ngữ của trẻ được tiến hành theo hướng nghiên cứu những đặc điểm sự phát
triển lời nói của trẻ 0-6 tuổi. Đây là hướng nghiên cứu được các tác giả như
Nguyễn Huy Cẩn, Lưu Thị Lan,… đề cập đến trong các tác phẩm của mình.
Trong các công trình này, các tác giả đã đề cập đến sự phát triển ngôn ngữ
của trẻ mầm non trên các mặtkhía cạnh: đặc điểm phát âm, vốn từ, tỉ lệ các từ
loại, đặc điểm câu, các lỗi câu trẻ thường mắc phải. Trên cơ sở đó, các tác giả
đã đưa ra các biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ theo các độ tuổi thích hợp.

6


Để phục vụ cho đề tài nghiên cứu, tôi đã tìm kiếm các nguồn tài liệu
khác nhau, tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu về vai
trò của hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm đối với sự phát triển ngôn ngữ
mạch lạc của trẻ 5-6 tuổi. Các tác giả mới chỉ đề cập đến việc phát triển ngôn

[5, Tr8]
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là phát triển từ mặt các đơn vị ngôn ngữ như
ngữ âm, âm vị, hình vị, …nhưng qua đó phải đạt đến sự tích hợp các thành tố
đó trong một đơn vị giao tiếp chỉnh thể là ngôn bản, lời nói mạch lạc được
biểu hiện qua ngôn ngữ giao tiếp.
1.2.2. Ngôn ngữ mạch lạc:
1.2.2.1.Khái niệm mạch lạc
Thuật ngữ “mạch lạc” được hiểu là sự nối tiếp, liên kết có trật tự, có
logic giữa các phần, các đoạn của một nội dung diễn đạt. Để tạo được sự
mạch lạc trong một nội dung nhất định cần đạt được những yêu cầu sau:
- Bố cục, cấu trúc rõ ràng.
- Cách sử dụng từ loại, từ nối, liên từ, …
- Việc sử dụng có hiệu quả các hình tượng trong nội dung diễn đạt.
- Các tình tiết có sự liên kết, có trình tự hợp lí và có sự gắn kết, logic.
Phát triển lời nói mạch lạc là nhiệm vụ quan trọng nhất trong các nhiệm
vụ phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non. Về mặt lý thuyết ngôn ngữ thì lời
nói mạch lạc là vấn đề của ngữ pháp văn bản. Nó không thuộc về ngữ âm, từ
vựng hay ngữ pháp. Rèn luyện lời nói mạch lạc cho trẻ tức là giúp trẻ sử dụng
đơn vị giao tiếp ngôn ngữ ở cấp độ hoàn chỉnh nhất. Lời nói mạch lạc có hai
đặc trưng cơ bản: đó là tính hoàn chỉnh và tính liên kết. Tính hoàn chỉnh bao
gồm hai mặt là hoàn chỉnh về nội dung (có chủ đề tập trung, triển khai chủ đề
hợp lí và có tính nhất quán về mục tiêu của chủ đề), hoàn chỉnh về hình thức
mà chủ yếu là có kết cấu rõ ràng. Tính liên kết thể hiện ở cả hai mặt hình thức
và nội dung, liên kết nội dung bao gồn liên kết chủ đề và liên kết logic; liên
kết hình thức chỉ các phương thức liên kết các câu, các đoạn câu.
1.2.2.2.Ngôn ngữ mạch lạc của trẻ mầm non
Ngôn ngữ mạch lạc xuất hiện ở trẻ mầm non do nhu cầu trẻ muốn mô tả
lại cho người khác nghe những gì trẻ nhìn thấy, nghe thấy mà không dựa trên
các tình huống cụ thể trước mắt. Để đạt được mong muốn đó, trẻ phải cố gắng
diễn đạt suy nghĩ của mình theo một trình tự nhất định, thể hiện được nội

năng đối thoại là tiền đề để hình thành lời nói độc thoại cho trẻ ở lứa tuổi sau
này.
Với trẻ trong độ tuổi 4-5 tuổi, vốn từ của trẻ tăng lên rõ rệt, tỉ lệ các từ
loại trong vốn từ của trẻ cũng có sự thay đổi, lời nói của trẻ đã được mở rộng
hơn nhiều, câu nói đã có trật từ hơn, tuy nhiên cấu trúc câu còn chưa hoàn
9


thiện hết, những điều kiện này đã tác động tích cực đến sự phát triển lời nói
mạch lạc của trẻ.
Ở trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi), lời nói mạch lạc đã đạt đến trình độ khá
cao. Khi trả lời một câu hỏi nào đó, trẻ đã biết sử dụng linh hoạt các câu
tương đối chính xác ngắn gọn và có thể mở rộng nội dung câu trả lời nếu cần
thiết. Trẻ 5-6 tuổi cũng đã phát triển khả năng nhận xét lời nói, câu trả lời của
bạn, trẻ có thể bổ sung hoặc sửa câu trả lời nếu bạn trả lời sai. Cuối giai đoạn
mẫu giáo lớn, trẻ phát triển khả năng kể một câu chuyện miêu tả theo kinh
nghiệm hay theo một chủ đề cho trước một cách tương đối thành thạo, trình tự
hợp lí, rõ ràng. Tuy nhiên lời nói mẫu của cô vẫn có vai trò quan trọng: kĩ
năng truyền đạt thông tin nào đó trong lời nói, xúc cảm tình cảm thể hiện qua
câu chuyện đối với các sự vật sự việc do các kĩ năng ở trẻ còn chưa phát triển
hoàn thiện.
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo là nhiệm vụ quan trọng
trong phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ trước tuổi đi học. Mỗi giai đoạn
lứa tuổi có những đặc điểm phát triển khác nhau, do đó người giáo viên cần
có nhận thức đầy đủ đúng đắn, có những phương pháp và hình thức hợp lí để
giúp trẻ phát triển toàn diện các nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ, đặc biệt là sự
mạch lạc trong lời nói. Việc chuẩn bị tốt cho trẻ ở giai đoạn này là sơ sở để
trẻ học tập có hiệu quả ở trường phổ thông.
1.2.3. Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi
1.2.3.1.Đặc điểm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Tư duy trực quan hình tượng phát triển mạnh, đó là điều kiện thuận lợi
nhất để giúp trẻ cảm thụ tốt những hình tượng nghệ thuật được xây dựng nên
trong các tác phẩm văn học nghệ thuật do các nghệ sĩ xây dựng nên bằng
những hình tượng đẹp, trẻ cảm thụ cái đẹp và có nhu cầu miêu tả lại cái đẹp
theo ý thích của cá nhân mỗi trẻ.
Tình cảm của con người chỉ nảy sinh trong những mối quan hệ giữa con
người với con người. Ở độ tuổi mẫu giáo lớn, quan hệ của trẻ với những
người xung quanh được mở rộng ra một cách đáng kể, do đó tình cảm của trẻ
cũng được phát triển về nhiều phía đối với những người trong xã hội. Có thể
coi đây là nguồn cảm xúc mạnh mẽ nhất và quan trọng nhất trong đời sống
tinh thần của trẻ mẫu giáo nhỡ. Sự phát triển tình cảm của trẻ mẫu giáo 5-6
tuổio lớn còn được thể hiện ra nhiều mặt trong đời sống tinh thần của trẻ. Các

11


loại tình cảm bậc cao như tình cảm trí tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm
mĩ. Tình yêu cái đẹp trong thiên nhiên, trong cuộc sống và trong nghệ thuật.
Sự phát triển mạnh những xúc cảm thẩm mỹ kết hợp với trí nhớ máy
móc vốn có ở trẻ, khiến ở lứa tuổi này trẻ rất nhạy cảm với những tác phẩm
văn học nghệ thuật. Đặc biệt trẻ mẫu giáo tiếp nhận và thuộc rất dễ dàng
nhanh chóng những bài thơ, bài hát có vần điệu rõ, giai điệu hay và hình
tượng đẹp.
Đến tuổi mẫu giáo lớn, các động cơ đã xuất hiện trước đây như muốn tự
khẳng định, muốn được sống và làm việc giống như người lớn, muốn nhận
thức được sự vật hiện tượng xung quanh… đều được phát triển mạnh mẽ. Đặc
biệt những động cơ đạo đức, thể hiện thái độ của trẻ đối với những người
khác có ý nghĩa hết sức quan trọng trong sự phát triển các dộng cơ, hành vi.
Những động cơ này gắn liền với việc lĩnh hội có ý thức những chuẩn mực về
những quy tắc đạo đức hành vi trong xã hội.

Trên cơ sở phát triển tâm lý nói chung củua trẻ ở giai đoạn này, trẻ đã có
những sự thay đổi đáng kể: đó là sự mở rộng về phạm vi tiếp xúc và phạm vi
giao tiếp, trẻ 5-6 tuổi có khả năng tri giác về âm thanh đặc biệt nhanh nhạy,
khả năng phát âm của trẻ đã cải thiện rõ rệt, trẻ phát âm mềm dẻo và tự nhiên
hơn. Trẻ 5-6 tuổi hầu hết đều đã phát âm đúng hầu hết các âm, trẻ có thể đọc
được các âm khó, các từ khó: loảng xoảng, ngoằn ngoèo, loanh quanh …, trẻ
phát âm tương đối chính xác, sửa được các lỗi phát âm ngọng, lắp. Trường
hợp trẻ phát âm sai rơi vào những trẻ có khiếm khuyết về bộ máy phát âm, có
thể do bị tổn thương hoặc do tác động của môi trường xung quanh.
1.2.4.2. Về từ loại:
Sự phát triển về vốn từ của trẻ diến ra không đều, vốn từ tăng nhanh
nhưng có giai đoạn nhanh hơn, có giai đoạn chậm hơn. Giai đoạn 3 - 4 tuổi có
tốc độ tăng nhanh nhất, sau đó giảm dần. Đến 5 - 6 tuổi, vốn từ mà trẻ tích lũy
được vào khoảng 1033 từ, trong đó tính từ và các từ loại khác chiếm tỉ lệ cao
hơn. Cụ thể, ở đầu giai đoạn 5 - 6 tuổi, số lượng từ của trẻ từ 525 - 1214 từ;
cuổi giai đoạn mẫu giáo lớn, từ vựng của trẻ có thể đạt đến tối đa là 1423 từ.
Trong vốn từ của trẻ giai đoạn 5-6 tuổi, tính từ, trạng từ, đại từ, quan hệ
từ, số từ chiếm tỉ lệ cao hơn giai đoạn trước. Cụ thể: tính từ tăng từ 8.7% lên
11.64%, trạng từ tăng từ 4.46% lên 5.14%,.... Trẻ càng lớn, vốn kiến thức, sự
hiểu biết về môi trường xung quanh ngày càng nhiều, trẻ hiểu biết sâu rộng
hơn không chỉ những đặc điểm bên ngoài mà cả những dấu hiệu, tính chất,

13


bản chất bên trong của các sự vật hiện tượng, bên cạnh đó trẻ hiểu được bước
đầu những mối quan hệ đơn giản của những sự vật hiện tượng này trong tự
nhiên. Độ tuổi của trẻ tăng lên, sự hiểu biết mở rộng dần là điều kiện giúp trẻ
tăng số lượng từ, mở rộng vốn từ, dẫn đến sự biến đổi thành phần từ loại
trong vốn từ của trẻ, đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ cũng phù hợp với

hàng ngày. Đây là loại câu xuất hiện sớm nhất trong lời nói của trẻ, nó phát
triển dần theo độ tuổi và kinh nghiệm sống của trẻ. Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có
vốn từ phong phú, kinh nghiệm sống của trẻ đa dạng hơn, trẻ hiểu nghĩa của
từ nhiều hơn, do đó trẻ không chỉ biết sử dụng câu tường thuật đẻ diễn tả về
các đặc điểm bề ngoài của những sự vật hiện tượng xung quanh mà còn bước
đầu đi sâu tìm hiểu những bản chất, quy luật, những mối liên hệ bên trong có
tính quy luật của các sự vật, sự việc, hiện tượng của tự nhiên và xã hội.ội. Trẻ
sử dụng nhiều câu tường thuật trong giao tiếp thể hiện sự hiểu biết của bản
thân về một vấn đề nào đó, ví dụ: “Cô giáo khen cháu vì cháu hát hay”, “Các
bạn ngoan nên được thưởng kẹo”.
Ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có sự phát triển vượt bậc về chất,
không chỉ phát triển mạnh về cấu trúc ngữ pháp mà ở trẻ giai đoạn này còn có
sự thay đổi rõ rệt về tỉ lệ từ, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng sử dụng các
kiểu câu trong giao tiếp để diễn đạt ý nghĩ của mình. Trẻ có thể sử dụng linh
hoạt các kiểu câu trong giao tiếp, câu đơn giảm xuống thay vào đó trẻ dùng
nhiều câu phức hợp các loại, trẻ đã biết sử dụng các từ nối thích hợp nhằm
làm rõ nội dung ý nghĩa câu nói, trẻ còn biết sử dụng thêm các trợ từ, câu cảm
thán,...thích hợp với tình huống giao tiếp. Như vậy, ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi
đã có sự phát triển đáng kể.
1.2.5. Một số hạn chế trong việc sử dụng ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi
Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi diễn ra nhanh chóng và có nhiều
thành tựu vượt trội so với các độ tuổi trước, tuy nhiên sự phát triển vẫn còn
những thiếu sót cần uốn nắn, điều chỉnh kịp thời.
Trẻ còn hiểu sai nghĩa của từ, lộn xộn trật tự của từ trong câu hoặc dùng
câu chưa phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp, điều này làm cho câu nói của trẻ
không có sự mạch lạc, lộn xộn và không biểu đạt hết suy nghĩ của trẻ, làm
cho người nghe khó hiểu, hiểu sai ý của trẻ hoặc phải đưa thêm các câu hỏi để
hỏi trẻ.
Trong nhiều trường hợp giao tiếp, trẻ chưa tìm được những liên từ, quan
hệ từ phù hợp để tạo sự liên kết giữa những ý trẻ muốn nói làm cho câu nói

những khó khăn trong tiến trình phát triển ngôn ngữ của trẻ để giúp trẻ phát
triển toàn diện. Khả năng ngôn ngữ mạch lạc của trẻ được quan tâm kịp thời,
đúng đắn và có những tác động kịp thời sẽ góp phần chuẩn bị tốt phương tiện

16


ngôn ngữ để trẻ có điều kiện phát triển tâm lý ở mức độ cao hơn, tạo cơ sở về
mặt ngôn ngữ để trẻ bước vào lớp Một học tập được thuận lợi và hiệu quả.
1.2.6. Ý nghĩa của sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc đối vớicho trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi.
Tư duy của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã phát triển và hoàn thiện hơn so với
giai đoạn trước do đó ngôn ngữ có vai trò không nhỏ trong sự phát triển của
tư duy, chuẩn bị phương tiện tư duy cho trẻ ở giai đoạn sau.
Khả năng ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã phát triển mạnh, trẻ sử
dụng thành thạo tiếng Việt, phát âm đúng hầu hết các từ, trẻ biết sử dụng
nhiều loại cấu trúc ngữ pháp khác nhau. Đặc biệt, khả năng lĩnh hội nghĩa của
từ phát triển mạnh mẽ. Trẻ trong độ tuổi này ham thích khám phá, ham tìm tòi
những sự vật hiện tượng ở môi trường xung quanh, điều này dẫn đến những
thay đổi trong nội dung cũng như hình thức ngôn ngữ của trẻ. Trong khi tiếp
xúc với các sự vật hiện tượng ở thế giới quanh mình, trẻ sẽ phát hiện ra những
đặc điểm thuộc tính bên ngoài, những đặc điểm, mối liên hệ mang tính bản
chất bên trong của các sự vật hiện tượng cúng như mối liên hệ giữa các sự vật
hiện tượng với nhau. Trẻ bị lôi cuốn vào những mối quan hệ, những sự liên
hệ, sự kì diệu của vạn vật trong môi trường. Vì thế mà những câu nói đơn
giản, những từ ngữ ít ý nghĩa biểu trưng không thể thỏa mãn nhu cầu trao đổi,
giao tiếp và biểu đạt của trẻ nữa. Hiểu biết của trẻ cành nhiều thì nhu cầu này
ngày càng tăng lên, đòi hỏi trẻ phải sử dụng ngôn ngữ như một phương tiện
hữu hiệu để nhận thức thế giới khách quan và lĩnh hội những tri thức khoa
học đó. Ngôn ngữ của trẻ phát triển thì trẻ sẽ biết sử dụng nhiều câu phức tạp,

vậy, kể chuyện có thể từ ngôn bản (lời chuyện của người khác) hoặc từ văn
bản (đã in thành văn bản). Kể chuyện cũng là một quá trình lao động sáng tạo,
nó mở ra cho người kể sự sáng tạo nhiều hơn đọc bởi người kể không lệ thuộc
hoàn toàn vào văn bản, có thể phối sử dụng ngôn ngữ văn bản tác phẩm và
ngôn ngữ của mình. Bằng sự cảm nhận riêng, người kể có thể tô đậm ý chính,
những tình tiết hay, hình ảnh đẹp, khắc họa những tình huống hấp dẫn với
nhiều cách trình bày khác nhau. Như vậy: hoạt động kể chuyện là cách thức
giáo viên lên kế hoạch tổ chức có mục đích, nội dung, yêu cầu cụ thể nhằm
đưa một cách chính xác, trọn vẹn, sinh động một nội dung tác phẩm văn học
đến trẻ.
18


1.2.7.2. Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua
hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm
Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi vốn sống, kinh nghiệm và sự hiểu biết của trẻ
tương đối đa dạng và phong phú, cùng với đó, vốn từ của trẻ đã tăng lên rõ
rệt. Trẻ sử dụng thành thạo nhiều mẫu câu, biết sử dụng linh hoạt các loại từ
và câu trong những hoàn cảnh giao tiếp nhất định.
Ở giai đoạn này, vốn hiểu biết của trẻ đã nhiều hơn. Trẻ được tiếp xúc
với các sự vật, sự kiện, hiện tượng ở xung quanh trẻ. Trẻ có ấn tượng với
chúng, từ đó trẻ tiếp thu, lĩnh hội và tích kũy những tri thức đó thành kinh
nghiệm của bản thân.
Để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ, giáo viên mầm non có thể sử
dụng nhiều hình thức kể chuyện khác nhau như: kể chuyện cho trẻ nghe, dạy
trẻ kể lại chuyện, kể chuyện với đồ vật đồ chơi, kể chuyện theo tranh, kể
chuyện sáng tạo và đặc biệt là kể chuyện theo kinh nghiệm. Kể chuyện theo
kinh nghiệm là con đường nhanh nhất giúp trẻ rèn luyện ngôn ngữ, tư duy.
Trẻ kể chuyện dựa vào kinh nghiệm vốn sống của bản thân, trên cơ sở những
kinh nghiệm mà trẻ đã được nghe, được kể, được trực tiếp quan sát trong thực

Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ nói chung và ngôn ngữ mạch lạc nói riêng
không phải chức năng bẩm sinh của con người mà nó được phát triển cùng
với quá trình giáo dục trong cuộc đời của mỗi con người. Trong quá trình phát
triển của mỗi cá nhân, tốc độ phát triển diễn ra nhanh hay chậm phụ thuộc vào
sự dẫn dắt, tổ chức của nhà giáo dục và phụ thuộc và tính tích cực hoạt động
của chủ thể, mà pử đây là trẻ mầm non. Vì lẽ đó, muốn phát triển lời nói mạch
lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đòi hỏi người lớn, giáo viên mầm non cần tạo
điều kiẹn cho trẻ hoạt động tích cực, tạo cơ hội cho trẻ thể hiện khả năng
ngôn ngữ của mình qua các hoạt động kể chuyện theo kinh nghiêm. Như vậy,
lời nói mạch lạc của trẻ cũng như tư duy của trẻ mới có thể phát triển được,
góp phần phát triển năng lực nhận thức cũng như tâm lý trẻ.
Tiểu kết chương 1
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người. Nó
giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non. Ngôn
ngữ giúp trẻ giao lưu thể hiện tình cảm suy nghĩ của bản thân mình, giúp trẻ
tiếp thu tri thức cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Sự phát triển của ngôn ngữ
nói chung và ngôn ngữ mạch lạc nói riêng thể hiện sự phát triển tư duy của
20


trẻ. Để trẻ có kĩ năng ngôn ngữ mạch lạc thì cần có sự giáo dục đúng đắn, kịp
thời với những biện pháp cụ thể, linh hoạt, phù hợp. Việc giáo dục phát triển
ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ được bắt đầu từ giai đoạn mầm non và nó diễn ra
liên tục trong suốt cuộc đời con người. Giai đoạn tuổi mầm non, đặc biệt là
giai đoạn mẫu giáo 5-6 tuổi được coi là giai đoạn đặt nền móng cho sự hình
thành kĩ năng ngôn ngữ mạch lạc. Ngôn ngữ mạch lạc của trẻ 5-6 tuổi là tính
mạch lạc trong ngôn ngữ nói, tức là lời nói mạch lạc.
Phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non
cần tuân theo những quy luật phát triển sinh lý và tâm lý của trẻ 5-6 tuổi. Một
trong những nhiệm vụ giáo dục quan trọng hàng đầu cho trẻ ở giai đoạn này

quả điều tra sẽ chính xác và khách quan hơn.
Trường Mầm non Cát Bi thuộc sự quản lí của Phòng Giáo dục- Đào tạo
Qquận Hải An, đây là trường thuộc khu vực nội thành. Trường Mầm non Cát
Bi trải qua quá trình phát triển lâu dài, có điều kiện tốt về cơ sở vật chất,
100% giáo viên có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn, chất lượng giảng dạy
thuộc tốp đầu của quận và thành phố nhiều năm liền. Trường có nhiều giáo
viên được khen thưởng, đạt thành tích xuất sắc trong các Hội thi Giáo viên
giỏi. Trường có 3 lớp 5-6 tuổi với 8 giáo viên thực hiện công tác chăm sóc giáo dục trẻ 5-6 tuổi. Trẻ khỏe ngoan, yêu trường lớp, cô giáo.
Trường Mầm non Vĩnh Niệm thuộc sự quản lí của trường Phòng Giáo
dục- Đào tạo Qquận Lê Chân. Đây là trường thực hiện công tác chăm sóc giáo
dục trẻ trong địa bàn. Trường có 3 lớp 5 tuổi và 6 giáo viên đứng lớp. Chất
lượng giảng dạy của trường thuộc tốp đầu của quận Lê Chân nhiều năm liền.
Trường Mầm non Hùng Thắng là trường thuộc khu vực ngoại thành.
Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học của trường đã được quan tâm
đầu tư, chất lượng chăm sóc- giáo dục trẻ ngày càng tăng. Trường có 5 lớp 56 tuổi với 10 giáo viên. Các cháu đề ngoan ngoãn, khỏe mạnh, yêu trường lớp.

22


Ở các trường mầm non, các giáo viên đã có những nhận thức cơ bản về
việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi trong nhóm lớp của mình.
Tuy nhiên, trong hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học để phát
triển ngôn ngữ mạch lạc, các trường cũng sử dụng các hình thức khác nhau.
2.2. Khái quát quá trình điều tra.
2.2.1. Mục đích điều tra thực nghiệm
Tiến hành điều tra nhằm tìm hiểu thực trạng của việc phát triển ngôn ngữ
mạch lạc cho trẻ, từ đó đề xuất một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm
2.2.2. Nội dung điều tra thực nghiệm.
Tìm hiểu khả năng nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng trong việc

- Hiệu quả của việc cho trẻ kể lại chuyện theo kinh nghiệm để để phát
triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
- Những thuận lợi và khó khăn của giáo viên trong việc phát triển ngôn
ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện theo
kinh nghiệm.
- Giáo viên chia sẻ những kinh nghiệm trong việc sử dụng các biện pháp
cho trẻ kể chuyện theo kinh nghiệm để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
5-6 tuổi một cách hiệu quả nhất.
2.3. Phân tích kết quả điều tra.
Tiến hành điều tra giáo viên dạy lớp 5-6 tuổi. Phát 8 phiếu cho 8 cô dạy
ở các lớp 5A1, 5A2, 5A3 của trường Mầm non Cát Bi; phát 6 phiếu cho 6
giáo viên dạy 3 lớp 5A1, 5A2, 5A3 trường Mầm non Vĩnh Niệm; phát 10
phiếu cho giáo viên dạy 5 lớp 5-6 tuổi 5A1, 5A2, 5A3, 5A4, 5A5 của trường
Mầm non Hùng Thắng. Kết quả thu được như sau:
Tiến hành điều tra giáo viên dạy lớp 5-6 tuổi ở trường Mầm non Cát Bi,
Quận Hải An, Thành phố Hải Phòng. Phát 8 phiếu cho 8 cô dạy ở các lớp
5A1, 5A2, 5A3 của trường mầm non Cát Bi; phát 6 phiếu cho 6 giáo viên dạy
3 lớp 5A1, 5A2, 5A3 trường Mầm non Vĩnh Niệm; phát 10 phiếu cho giáo
viên dạy 5 lớp 5-6 tuổi 5A1, 5A2, 5A3, 5A4, 5A5 của trường Mầm non Hùng
Thắng. Kết quả thu được như sau:
2.3.1. Kết quả của câu hỏi: Cô (chị) hãy cho biết ý kiến của bản thân về vai
trò của hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm đối với sự phát triển ngôn ngữ
mạch lạc của trẻ 5-6 tuổi?
Bảng 2.1. Vai trò của hoạt động kể chuyện theo kinh nghiệm đối với sự
phát triển ngôn ngữ mạch lạc của trẻ mẫu tuổi.
TT

Vai trò của hoạt

MN Cát Bi

đánh
giá

Số
phiếu

Mức độ
đánh giá
(%)

Số
phiếu

Mức độ
đánh giá
(%)

(%)

0
8
0

0%
100%
0%

2
4
0

Theo kết quả có được, có thể nhận thấy tất cả các giáo viên tại trường
Mmầm non Vĩh Niệm đều có nhận thứất đúng đắn vm quan trọng của việc kể
chuyện thnh nghiệm đối với sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc của trẻcho trẻ 56 tuổi. Có 66áo viên cho rằng biện pháp kể chuyện theo kinh nghiệm quan
trọng đối với cho sự phát triển ngôn ngữ mạạc của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi,
chiếm tỉ lệ cao nhất.
Phân tích kết quả điều tra tại trường Mầm non Hùng Thắng:
Số phiếu chọn ý kiến ất quan trọng là 3/10 phiếu, chiếm 30%.
25