BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI ỌC SƢ P ẠM À NỘI
–––––––o0o–––––––

TRẦN HƢƠNG TRÀ

TIỂU THUYẾT VĨNH BIỆT TUGUMI
TỪ GÓC NHÌN HỘI HỌA MANGA SHOUJO

Chuyên ngành:

Văn học nƣớc ngoài

Mã số:

62. 22. 02. 45

LUẬN VĂN T ẠC SĨ K OA ỌC NGỮ VĂN

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Mai Liên

Hà N i


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành đƣợc luận văn này, lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn
chân thành và sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Mai Liên - ngƣời đã tận tâm hƣớng
dẫn, chỉ bảo, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện
đề tài.
Ngoài ra, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ Văn học
nƣớc ngoài cùng các thầy cô trong khoa Ngữ văn, trƣờng Đại học sƣ phạm à

T UYẾT VĨNH BIỆT TUGUMI TỪ GÓC N ÌN ỘI OẠ MANGA
SHOUJO.......................................................................................................... 15
1.1.1. Đề tài (Tiếng Pháp: thème, tiếng Anh: theme) ....................................... 15
1.1.2. Đề tài của manga shoujo .......................................................................... 17
1.2.3. Đề tài của tiểu thuyết Vĩnh biệt Tugumi từ góc nhìn hội họa manga
shoujo .................................................................................................................. 17
1.2. C Ủ ĐỀ, C Ủ ĐỀ CỦA MANGA S OUJO, C Ủ ĐỀ TIỂU T UYẾT
VĨNH BIỆT TUGUMI TỪ GÓC N ÌN ỘI ỌA MANGA S OUJO ........ 24
1.2.1. Chủ đề (tiếng Anh: subject; tiếng Pháp: sujet) ....................................... 24
1.2.2. Chủ đề của manga shoujo ........................................................................ 25


1.2.3. Chủ đề của tiểu thuyết Vĩnh biệt Tugumi từ góc nhìn hội họa manga
shoujo .................................................................................................................. 26
1.3. BỐ CỤC, BỐ CỤC MANGA S OUJO, BỐ CỤC TIỂU T UYẾT VĨNH
BIỆT TUGUMI TỪ GÓC N ÌN ỘI ỌA MANGA S OUJO .................. 29
1.3.1. Khái niệm bố cục và đặc điểm bố cục manga ........................................ 29
1.3.2. Bố cục của Vĩnh biệt Tugumi từ góc nhìn hội họa manga shoujo ......... 30
CHƢƠNG : HỆ THỐNG NHÂN VẬT TỪ GÓC NHÌN HỘI HOẠ
MANGA SHOUJO ........................................................................................ 35
2.1. ÌN DÁNG N ÂN VẬT TỪ GÓC N ÌN ỘI ỌA MANGA
SHOUJO.......................................................................................................... 35
2.2. T Ế GIỚI NỘI TÂM CỦA N ÂN VẬT TỪ GÓC N ÌN ỘI ỌA .. 37
MANGA SHOUJO ......................................................................................... 37
2.2.1. Tình cảm với bạn bè................................................................................. 40
2.2.2. Tình cảm với gia đình .............................................................................. 44
2.3. NGÔN NGỮ, ÀN ĐỘNG CỦA N ÂN VẬT TỪ GÓC N ÌN ỘI
ỌA MANGA S OUJO ................................................................................ 47
CHƢƠNG 3: KHÔNG GIAN - THỜI GIAN TỪ GÓC NHÌN HỘI HỌA
MANGA SHOUJO ........................................................................................ 51

văn sĩ Murasaki Shikibu đã cống hiến cho kho tàng văn học Nhật Bản và thế giới tiểu
thuyết kiệt xuất Truyện Genji (Genji monogatari). Đây chính là tiểu thuyết tâm lí đầu
tiên trong kho tàng văn học nhân loại. “Bố cục truyện có nhiều đặc điểm độc đáo trong
đó thể hiện rõ nét nghệ thuật viết văn của Murasaki” [15, 200]. ơn mƣời thế kỉ trôi
qua, tiểu thuyết Nhật Bản đã kế thừa và tiếp tục phát huy thành tựu của hơn một ngàn
năm trƣớc, giành đƣợc sự thừa nhận của đông đảo công chúng và giới nghiên cứu với
hai giải Noben văn chƣơng: một của Y.Kawabata năm 1968 và một của K.Oe năm
1994. Truyền thống đáng tự hào ấy có thể nói không hề đứt đoạn cho đến hôm nay.
Trong văn xuôi đƣơng đại Nhật Bản, nổi lên những cây bút trẻ xuất sắc và độc đáo, viết
tiếp những trang mới vẻ vang cho văn học Nhật Bản nhƣ Haruki Murakami, Murakami
Ryu và Yoshimoto Banana. “Sự khởi sắc và tiếp nối của dòng văn học Nhật Bản đầy
truyền thống và bản lĩnh này hiện đang nằm trong những tay nhà văn đương đại đặc
sắc như Yoshimoto Banana, Murakami Ryu, Murakami Haruki...” [17, 12].

1


Nữ tác giả Banana Yoshimoto tên thật là Mahoko Yoshimoto sinh ngày
24.7.1964, là con gái của triết gia Nhật nổi tiếng Takaki Yoshimoto. Tốt nghiệp
ngành văn tại trƣờng Nihon University, tại đây cô đã lấy bút danh là “Banana”, cái
tên mà theo cô là rất “chúa”và “lƣỡng tính”. Trong khi làm bồi bàn tại một hàng ăn
vào năm 1987, Banana Yoshimoto bắt đầu sự nghiệp viết văn của mình.
Yoshimoto Banana là một trong những hiện tƣợng nổi bật trên văn đàn Nhật
Bản trong vòng 20 năm trở lại đây. Bà là cây bút nữ duy nhất trong bộ ba Murakami
Haruki - Murakami Ryu - Yoshimoto Banana. Danh tiếng và sức ảnh hƣởng trong
những sáng tác của bà không chỉ lan rộng trong nƣớc mà còn trên toàn thế giới. Bà
đƣợc mệnh danh là “Bananamia”- hiện tƣợng của văn hóa, văn học hiện đại Nhật
Bản. Những tác phẩm tiêu biểu của bà là Kitchen, N.P, Vĩnh biệt Tugumi, Amrita…
đã đạt nhiều giải thƣởng danh tiếng. Kitchen - cuốn tiểu thuyết đầu tay của bà ngay
lập tức trở thành một hiện tƣợng lớn với hơn 2,5 triệu bản. Báo chí gọi đó là hiện

phƣơng diện: chủ đề, đề tài, bố cục; hệ thống nhân vật; không gian - thời gian. Đó là
lí do vì sao chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu Tiểu thuyết “Vĩnh Biệt Tugumi” từ
góc nhìn hội manga shoujo.
1.3. Điểm đặc biệt trong những cuốn tiểu thuyết của Banana Yoshimoto là sự nhẹ
nhàng, nữ tính, mang đậm tính chất manga shoujo - thể loại truyện tranh thiếu nữ
đƣợc yêu thích tại Nhật Bản. Đây là thể loại truyện có xuất xứ và phát triển lâu đời,
đƣợc ngƣời dân Nhật Bản yêu thích, đặc biệt là giới trẻ Nhật. Theo lời nhà xuất bản
mở đầu cuốn Kitchen: “...những tính chất như phá cách, siêu thực, “manga”, giải
trí...vẫn thường xuyên được gán cho thế giới của nhà văn này.”
Khi nhận xét về tác phẩm của Yoshimoto Banana, Takahashigenichiro cũng
nói: “Tác phẩm của Banana là tiểu thuyết mang tính tranh truyện thiếu nữ được
biểu hiện qua ngôn từ” [12, 67]. Quả thực, chính bản thân Banana kể: “Những ảnh
hưởng đã tiếp nhận từ truyện tranh là rất lớn” [12, 67-68].
Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy cuốn tiểu thuyết Vĩnh
Biệt Tugumi là một trong những tác phẩm mang đậm tính chất truyện tranh thiếu nữ
mà giới nghiên cứu đã khẳng định cũng nhƣ chính bà đã từng thừa nhận.
Chính vì vậy, luận văn của chúng tôi hƣớng tới nghiên cứu tiểu thuyết Vĩnh
biệt Tugumi của Yoshimoto Banana từ góc nhìn hội họa manga shoujo nhằm chỉ ra
một đặc điểm tiêu biểu, làm nên sức quyến rũ cho tiểu thuyết Vĩnh biệt Tugumi,
cũng là đặc điểm tiêu biểu trong sáng tác của nhà văn nói chung.
3


2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
2.1.Vài nét về khái niệm manga, manga shoujo chất h i họa manga shoujo
2.1.1. Khái niệm manga manga shoujo
Manga là từ dùng để chỉ truyện tranh Nhật Bản. Trong tiếng Nhật, manga có
nghĩa là tranh hài hƣớc hoặc tranh châm biếm. Nhóm tác giả của cuốn Văn học Nhật
Bản đã nhận định: “Trong số những loại hình khác nhau của văn hóa đại chúng Nhật
Bản hiện đại, manga và thể loại anh em họ của nó là phim hoạt hình đã giành được

khoa học kĩ thuật, sự hoàn thiện cá nhân, kỉ luật thép thì manga shoujo gây đƣợc
cảm tình với độc giả khi đi sâu vào nội tâm nhân vật nữ chính với các hình ảnh vừa
nhẹ nhàng, lãng mạn vừa phức tạp. Điểm nhấn của manga shoujo gần nhƣ không
nằm ở cốt truyện vì nó thƣờng đơn giản, dễ đoán, lời thoại đơn giản, ngƣời sáng tạo
quan tâm tới vấn đề phát triển nhân vật và các mối quan hệ của nhân vật, dùng cốt
truyện để tăng tính hấp dẫn cho nhân vật.
Manga shoujo cũng đem đến sự thoải mái cho bạn đọc bởi phần kết thúc có
hậu. Nhƣng manga shoujo nhiều khi không hẳn là những giấc mơ đẹp, ngƣời Nhật
thƣờng gọi một số đầu truyện là “Cái giá của nƣớc mắt”. Những câu chuyện tình
yêu xen lẫn bi kịch luôn đƣợc các tác giả nữ tận dụng triệt để.
Trong manga shoujo các nhân vật chính thƣờng là các cô gái có thân hình siêu
mẫu, mái tóc bồng bềnh hoặc thẳng mƣợt, mắt to long lanh, cằm nhọn… giống với
hình ảnh vẻ đẹp lí tƣởng của Nhật Bản.
2.1.2. Chất h i họa manga shoujo
Để hiểu đƣợc thế nào là chất hội họa manga shoujo, trƣớc tiên chúng tôi đi tìm
hiểu hội họa là gì?
Theo quan niệm của họa sĩ Nguyễn Gia Trí - một trong bốn bậc thầy của nền
hội họa Việt Nam: “Hội họa là nghệ thuật tạo hình. Cái gốc của nó là tạo hình. Một
nét, một phẩy cũng là hình. Màu sắc và hình không nhất thiết phải gắn với nhau”.
“Hội họa gần với tôn giáo vì nó xuất phát từ tâm hồn người ta.” [38, 38]
Trong cuốn Giáo trình mĩ thuật cơ bản, Thạc sĩ Ngô Bá Công cũng đã đƣa ra
định nghĩa rất cụ thể về hội họa: “Hội họa là loại hình nghệ thuật biểu dương vẻ
đẹp phong phú và đa dạng của thế giới hình thể với những yếu tố đặc trưng cho
việc tái hiện không gian trên mặt phẳng, như: đường nét, hình khối, màu sắc, sắc
độ…, mà cách vận dụng tùy thuộc ở các phương tiện, lối nhìn và thủ pháp riêng của
cá nhân người sáng tác, nhằm đạt tới hiệu quả thẩm mĩ trong miêu tả, diễn đạt,
5


biểu cảm và phong cách. Nhìn ở góc độ nghệ thuật học thì hội họa là nghệ thuật

biệt của thể loại manga shoujo.

6


. . Về nhà văn Yoshimoto Banana và tác phẩm Vĩnh biệt Tugumi
2.2. . Về nhà văn Yoshimoto Banana
Nữ tác giả Yoshimoto Banana (吉本ばなな) tên thật là Mahoko Yoshimoto
(本名：吉本真秀子), sinh ngày 24/07/1964 tại Tokyo trong một gia đình trí thức
danh tiếng có truyền thống văn nghệ. Bà sinh ra trong một gia đình theo phái tả, gia
đình bà là một gia đình tự do nên bà đƣợc hƣởng cuộc sống “thoáng” hơn rất nhiều
thanh niên cùng lứa tuổi. Cha bà - Yoshimoto Takaai (吉本隆明) hay Yoshimoto
Ryumei, là thi sĩ, triết gia, nhà lí luận, phê bình văn học có thế lực, nổi tiếng và có
ảnh hƣởng lớn tới xã hội Nhật Bản những năm sáu mƣơi. Chị gái bà – Haruno
Yoiko (ハルノ宵子) là họa sĩ vẽ tranh, họa sĩ phim hoạt hình nổi tiếng cũng đƣợc
rất nhiều ngƣời biết đến. Từ bé, Banana đã đƣợc tiếp xúc với nhiều sách báo khác
nhau bởi ảnh hƣởng của bố mình. Có lẽ chính vì vậy mà bà sớm đƣợc tiếp thu nền
giáo dục vững chắc qua việc đọc sách, xác định đƣợc những nhận thức độc lập. Gia
đình chính là nguồn mạch đầu tiên khơi dậy trong bà nguồn cảm hứng sáng tác.
Khi còn nhỏ, về thị lực Banana bị yếu mắt trái, qua trị liệu bà phải nhìn chủ
yếu bằng mắt phải. Cũng có thời kì Banana bị rơi vào tình trạng mắt hầu nhƣ không
nhìn rõ. Những trải nghiệm trong thời gian này cũng ảnh hƣởng đến tác phẩm của
bà sau này.
Ý hƣớng trở thành nhà văn đã đến với Yoshimoto Banana từ rất sớm, ngay từ
khi còn bé, khoảng 5 tuổi bà đã viết văn. Cũng có thời kì bà muốn trở thành ngƣời
vẽ tranh do chịu ảnh hƣởng bởi ngƣời chị là nhà họa sĩ

aruno, thế nhƣng bà nghĩ

rằng chắc là không thể thắng nổi chị mình - ngƣời vẽ tranh rất giỏi. Bà đã tìm lĩnh

say mê âm nhạc đến mức vừa nghe nhạc, vừa viết tiểu thuyết. Điều đó càng chứng
tỏ cá tính độc đáo của bà.
Mặc dù đã nổi tiếng nhƣ thế, bà vẫn tỏ ra là một con ngƣời có tính chất bí ẩn
vƣợt ra ngoài tự nhiên. Một ngƣời phụ nữ trầm tĩnh, kín đáo, ăn mặc giản dị, ít trang
điểm, luôn lúng túng khi nói về mình, ít ai ngờ rằng bà lại là cây viết nổi tiếng trong
số các nhà văn đƣơng đại Nhật Bản đáng chú ý nhất. Một cây bút nữ tinh tế, táo bạo
luôn mơ ƣớc đoạt giải Nobel văn học. Yoshimoto Banana thậm chí còn đƣợc so
sánh ngầm với Kawabata Yasunari, bậc tiền bối đã từng đoạt giải Nobel văn học.
Khác với sự nghiệp văn chƣơng thành công rực rỡ của mình, hiện tại Yoshimoto
Banana đang sống một cuộc sống khá bình dị ở Tokyo với chồng và một cậu con trai

8


(sinh năm 2003). Bà rất ít tiết lộ về đời sống riêng tƣ của mình, thƣờng khi xuất hiện
trƣớc công chúng, bà hay tập trung nói về “những đứa con tinh thần” của mình.
Là một nhà văn trẻ, khá năng động và linh hoạt, Banana đã chủ trì một
Website riêng của mình để thƣờng xuyên trao đổi thông tin về tác phẩm, cũng nhƣ
trả lời các câu hỏi của độc giả. Đồng thời bà còn chủ trì một tờ báo điện tử on - line
cho độc giả nói tiếng Anh. Bà còn chấp nhận cho đăng tải các tác phẩm của mình
trên cả các tạp chí thời trang và làm đẹp nhằm phổ biến rộng rãi tác phẩm đến với
bạn đọc. Do vậy mà độc giả có thể truy cập vào các trang Web để đọc và tìm kiếm
các thông tin về tác phẩm của bà. Nhƣ thế không chỉ độc giả trong nƣớc mà các độc
giả nƣớc ngoài cũng có thể thƣờng xuyên truy cập. Cũng có những nhận định cho
rằng bà muốn đại chúng hóa tác phẩm nhƣ nhạc Pop, truyện tranh, thời trang. Bà
viết mỗi ngày ít nhất khoảng một tiếng rƣỡi trên máy vi tính. Nhƣ vậy sáng tác văn
chƣơng nghệ thuật chính là mạch sống, là công việc chính của bà.
Ngày nay danh tiếng của bà càng đƣợc lan rộng, đƣợc độc giả trẻ tuổi say mê,
ngợi ca và sách của bà cũng đƣợc bán chạy trên khắp các thị trƣờng sách thế giới.
Giữa tác phẩm của Banana và thể loại truyện tranh thiếu nữ có một mối liên hệ đặc

về bản chất của sự sống. Tiểu thuyết của tôi có điều gì đó sẽ tìm được sự cảm thông,
đồng cảm của bạn trẻ biết suy nghĩ sâu sắc về đời sống như thế”.
“Yoshimoto Banana có khả năng nắm bắt và diễn tả đặc biệt tinh tế những
cung bậc, sắc màu cảm xúc khác nhau, những vẻ đẹp mong manh thoáng qua trong
cuộc sống” [ 46].
“Tiểu thuyết của cô không chỉ có nỗi buồn, có những điều u ám mà còn đầy ắp
niềm lạc quan, niềm tin vào tình bạn, tình yêu, tình cảm gia đình hay giản đơn chỉ
là sự cảm thông, chia sẻ giữa con người với con người, chính điều đó đã giúp nhân
vật của cô vượt qua bi kịch ” [46].
Qua những nhận định trên, có thể nhận thấy một cách khái quát tinh thần trong
sáng tác của Yoshimoto Banana. Bà có một văn phong nhẹ nhàng, tƣơi tắn, chuyên
viết về những con ngƣời trẻ tuổi. Văn chƣơng của bà đi sâu vào đời sống nội tâm
của nhân vật, đi sâu vào những mối quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, ca ngợi
những tình cảm tốt đẹp nhƣ: tình bạn, tình yêu, tình cảm gia đình gắn bó. Những
đặc điểm ấy đã bắt gặp nét tƣơng đồng với những cuốn truyện tranh manga shoujo.
Trong cuốn Wata no kunihoshi của Oshima Yumiko, tác phẩm đan xen giữa những
đối thoại thật và suy nghĩ nội tâm, minh họa những điều không có trong đời thực, có
mô tả những trạng thái tâm lí khác nhau - thể hiện những hồi tƣởng, tƣởng tƣợng,
những giấc mơ, những vô thức. Tác phẩm của Oshima Yumiko sau đó đã ảnh
hƣởng đến Yoshimoto làm tác phẩm của bà cũng có dáng dấp truyện tranh. Những
10


điều đó tạo thành phong cách độc đáo - phong cách manga trong các tác phẩm của
Banana. Điều này đƣợc thể hiện rõ nhất qua ứng xử, hành động, ngôn từ của các
nhân vật chính, làm nhiệm vụ trần thuật, kể lại các câu chuyện về mình, về những
ngƣời xung quanh, mà các nhân vật đó phần lớn lại là các thiếu nữ. Đây cũng là
nhân vật trung tâm, tháo gỡ, giải thoát những bế tắc, những mâu thuẫn cho những
tình huống éo le trong truyện.
Có thể thấy, tuy rằng Yoshimoto Banana là một trong những nhà văn đƣơng

Thực sự chƣa có nhiều bài viết nghiên cứu về tác phẩm Vĩnh biệt Tugumi,
những ghi nhận về tác phẩm này chủ yếu là của những độc giả yêu văn Banana.
Nhƣng hầu hết đều có cảm nhận rằng khi đọc Vĩnh biệt Tugumi, họ nhƣ đƣợc bƣớc
vào thế giới của những cuốn truyện tranh vui nhộn của tuổi mới lớn. Những cảm
nhận dƣới đây là ví dụ tiêu biểu:
“Vĩnh biệt Tugumi khiến người đọc liên tưởng tới những cuốn truyện tranh Nhật
Bản dễ thương như Đôrêmon hay Nhóc Maruko. Câu chuyện giống như cuốn truyện
tranh nhiều tập, với sự hồn nhiên, ngây thơ vui nhộn của lứa tuổi mới lớn. Đọc truyện
ta có cảm giác như đi vào chuyến hành trình phiêu lưu kì thú cùng các nhân vật.
Truyện của Banana luôn đem đến những yếu tố bất ngờ, chính người đọc cũng bất
ngờ không kém nhân vật. Bối cảnh truyện của Banana rất thú vị, “bối cảnh mang
phong cách manga” hay hơi hướng manga được thể hiện qua ngôn ngữ, hành động
của các nhân vật, tạo cho truyện của Banana càng thêm lôi cuốn, mới lạ” [48].
“Nếu ví ba cuốn sách của Banana tại Việt Nam giống như một lối nhỏ thì đến
Vĩnh Biệt Tugumi, cái lối nhỏ ấy có phần trong trẻo hơn, mơ mộng hơn. Không còn
nỗi ám ảnh nặng nề của cái chết và nỗi đau xuất hiện ngay đầu tác phẩm như N.P
hay Kitchen, Vĩnh Biệt Tugumi như một cuốn nhật kí nhỏ ghi lại mỗi ngày hè cuối
cùng của Maria trên phố biển. Với cấu trúc tác phẩm được chia thành nhiều phần
nhỏ như: Hộp thư ma, Mùa xuân và chị em nhà Yamamoto, Cuộc sống, bờ biển
đêm... Vĩnh biệt Tugumi khiến người đọc liên tưởng tới những cuốn truyện tranh
Nhật Bản dễ thương như Đôrêmon hay Nhóc Maruko” [49].
Có thể thấy tình hình tài liệu, nghiên cứu, phê bình về tác giả cũng nhƣ tác
phẩm chƣa đƣợc phổ biến rộng rãi. Tuy nhiên chúng cũng có tính chất định hƣớng
rất nhiều cho chúng tôi trong việc nghiên cứu và thực hiện đề tài Tiểu thuyết “Vĩnh
Biệt Tugumi” từ góc nhìn hội họa manga shoujo.

12


3. MỤC ĐÍCH ĐỐI TƢỢNG PHẠM VI NGHIÊN CỨU

5. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
Với đề tài này chúng tôi mong muốn góp một phần nhỏ công sức vào việc giới
thiệu với độc giả nhà văn Yoshimoto Banana - một tác giả tiêu biểu của văn học
Nhật Bản đƣơng đại.

13


Đặc biệt luận văn sẽ tiếp cận một đặc điểm nổi bật trong sáng tác của Banana,
cụ thể là tính chất manga shoujo trong tiểu thuyết Vĩnh biệt Tugumi của Yoshimoto
Banana từ góc nhìn hội họa.
Tiếp tục khẳng định hƣớng nghiên cứu văn học từ hội hoạ; hƣớng nghiên cứu
văn học Nhật Bản nói chung cũng nhƣ tác phẩm của Banana từ hội hoạ nói riêng.
6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
Luận văn gồm 3 chƣơng ngoài phần mở đầu và kết luận:
Chƣơng 1: Đề tài, chủ đề, bố cục từ góc nhìn hội họa manga shoujo.
Chƣơng 2: Hệ thống nhân vật từ góc nhìn hội họa manga shoujo.
Chƣơng 3: Không gian, thời gian từ góc nhìn hội họa manga shoujo.

14


CHƢƠNG 1
ĐỀ TÀI CHỦ ĐỀ BỐ CỤC
TỪ GÓC NHÌN HỘI HOẠ MANGA SHOUJO
Đề tài là khái niệm chủ yếu thể hiện phƣơng diện khách quan của nội dung tác
phẩm văn học. Nếu nhƣ đề tài là phạm vi hiện thực mà nhà văn chọn lựa và miêu tả,
thể hiện tạo thành chất liệu của thế giới hình tƣợng trong tác phẩm đồng thời là cơ
sở để nhà văn đặt ra những vấn đề mà mình quan tâm; thì chủ đề lại là vấn đề then
chốt thể hiện sự thống nhất hữu cơ giữa hiện thực khách quan và tƣ tƣởng chủ quan

trong tác phẩm.
Đề tài không chỉ đƣợc khơi gợi, quy định bởi cuộc sống hiện thực mà còn
đƣợc xác lập bởi lập trƣờng tƣ tƣởng thẩm mĩ, cách nhìn nhận, quan niệm nghệ
thuật, cá tính, tài năng sáng tạo; phụ thuộc vào những yêu cầu của thời đại và hoàn
cảnh sáng tác riêng của mỗi nhà văn.
Theo Từ điển thuật ngữ văn học, đề tài là “khái niệm chỉ loại các hiện tượng đời
sống được miêu tả, phản ánh trực tiếp trong sáng tác văn học. Đề tài là phương diện
khách quan của nội dung tác phẩm. Các hiện tượng đời sống có thể liên kết với nhau
thành loại theo mối liên hệ bề ngoài của phạm vi hiện thực được phản ánh trong tác
phẩm... Đối tượng nhận thức, miêu tả của sáng tác văn học là cái còn nằm ngoài tác
phẩm, đối diện với tác phẩm. Đề tài của tác phẩm còn là một phương diện trong nội
dung của nó, là đối tượng đã được nhận thức, lựa chọn, gắn liền với dụng ý, thế giới
quan, lập trường tư tưởng, quan điểm thẩm mĩ của nhà văn” [35, 111-112].
Theo cuốn Lí luận văn học, “thực chất đề tài là một khái niệm về loại của
hiện tượng đời sống. Có bao nhiêu loại hiện tượng đời sống, có bấy nhiêu đề tài.
Việc nhận thức đề tài phải chỉ ra bản chất xã hội của hiện tượng... Khái niệm loại
của đề tài không chỉ bắt nguồn từ bản chất xã hội của tính cách, mà còn gắn liền
với loại hiện tượng lịch sử xuất hiện trong đời sống và có âm vang trong đời sống
tinh thần một thời hoặc trong một giới nào đó... Tóm lại, đề tài là cơ sở để nhà văn
khái quát những chủ đề và xây dựng những hình tượng, những tính cách điển hình.
Tuy nhiên, có nhiều trường hợp đề tài, chủ đề hòa quyện với nhau không tách
được” [ 34, 261-262].
Nhƣ vậy, đề tài là một phƣơng diện nội dung của tác phẩm, là đối tƣợng đã
đƣợc nhận thức, kết quả lựa chọn của nhà văn; là hình tƣợng đời sống đƣợc thể hiện
qua miêu tả. Đó là sự khái quát về phạm vi xã hội, lịch sử của đời sống đƣợc phản
16


ánh trong tác phẩm. Có thể nói đề tài là khái niệm trung gian giữa thế giới hiện thực
đƣợc thẩm mĩ hóa trong tác phẩm và bản thân đời sống. Xác định đề tài của một tác

những bức thƣ đến từ thế giới ấy. Ban ngày hai cô bé đến đó để nhét vào trong hộp
17


những mẩu báo và bức ảnh đƣợc cắt ra từ tạp chí rồi đến giữa đêm cả hai cùng đi
lấy. Cảm giác sợ hãi trong đêm tối đầy đáng sợ mà trò chơi mang lại làm hai cô bé
vô cùng thích thú và cùng chơi trong một thời gian dài. Có một sự kiện khiến Maria
và Tugumi càng thêm thân thiết là cú lừa ngoạn mục của Tugumi đối với Maria về
bức thƣ của ngƣời ông đã mất đƣợc lấy tại hòm thƣ ma.Trong đêm, mặc cho nƣớc
mƣa làm cho cơ thể ƣớt sũng, Tugumi bất ngờ đến nhà Maria để đƣa cho cô bé một
bức thƣ với nét chữ đƣợc viết theo thể hành - giống hệt nét chữ của ông ngoại
Maria. Thái độ trầm trọng của Tugumi, đặc biệt là cách gọi riêng của ông mỗi lần
viết thƣ cho Maria “Báu vật của ông” làm cô bé không thể không tin. Nhƣng rồi sau
đó, Maria phát hiện Tugumi đã lấy trộm một bức thƣ của ông từ phòng của Maria
và tập viết chữ theo thể hành. Maria đã vô cùng tức giận, xô mạnh Tugumi làm cho
cô bạn lắm chiêu bị ngã sầm vào cánh cửa giấy. Lần đầu tiên trong cuộc đời
Tugumi thốt lên hai tiếng “xin lỗi” làm mọi ngƣời đều vô cùng ngạc nhiên. Cả hai
cùng ôm bụng cƣời ngặt nghẽo nhƣ thể không kìm đƣợc sự khoái trí đã bị kìm nén
quá lâu. Qua chuyện này dù tốt dù xấu, Maria và Tugumi đã trở thành bạn của nhau.
Lại nói về Maria, cô bé đầy nội tâm này không may mắn nhƣ những đứa trẻ
khác. Bố mẹ của cô không phải là vợ chồng thực sự, cô chỉ có thể gặp bố vào những
ngày cuối tuần, bởi mẹ con cô sống ở vùng biển còn bố của cô lại sống ở tận Tokyo
xa xôi, hơn nữa ông đã có vợ và đang tìm cách li hôn để đƣợc chung sống với mẹ
con cô. Sau khi li hôn vợ, ông hứa sẽ đón hai mẹ con lên Tokyo để chung sống cùng
ông. Những ngày ấy, Maria và mẹ chờ đợi tin vui của bố trong niềm hi vọng và lo
lắng. Những cú điện thoại luôn đƣợc hai mẹ con mong ngóng, đón chờ khôn nguôi.
Biết đƣợc tâm lý ấy, trong thời gian đó, cô bé Tugumi tinh quái hay gọi điện đến
nhà để nói những câu chuyện tầm phào, không ra đâu vào đâu, nhƣng vì đang trong
tâm trạng hạnh phúc nên hai mẹ con luôn vui vẻ đón nhận. Cuối cùng giây phút
đƣợc mong chờ cũng đã đến, Maria sống trong tâm trạng hạnh phúc khi đƣợc đoàn

tiên gặp mặt, Tugumi đã có sự để ý đặc biệt dành cho Kyoichi.
Trở về vùng biển, những kỉ niệm khi xƣa lại ùa về trong lòng Maria. Cô không
thể nào quên đƣợc kỉ niệm vào năm cuối cấp 1. Cả Maria, Yoko và Tugumi đều say
mê một chƣơng trình tivi. Đó là câu chuyện về một ngƣời anh hùng vƣợt qua bao
chông gai, nguy hiểm để đi tìm và cứu em gái. Chính vì vậy, khi chƣơng trình này
kết thúc, cả ba đều rơi vào trạng thái hẫng hụt. Maria ở trong tâm trạng ngập tràn
nỗi buồn đau. Yoko và Maria đều không ngủ đƣợc, hai cô bé đã gặp nhau ở hành
19


lang và cùng đi bộ ra biển. Tại đây họ gặp Tugumi cũng đang ngắm biển. Ba cô đã
cùng nhau leo qua núi để đi tới bãi biển phía bên kia. Tại đây, lần thứ hai găp lại
Kyoichi, Tugumi đã thổ lộ: “Này, cậu ấy, Kyoichi - Tugumi nói, mắt mở to nhƣ thể
lồi ra ngoài - Mình đã muốn gặp cậu suốt đấy. Có thể gặp lại chứ?” Đối thoại của
Tugumi với Kyoichi cùng vẻ bỗ bã thƣờng ngày của Tugumi làm cho Maria vô
cùng ngạc nhiên vì thƣờng thƣờng, trƣớc mặt các chàng trai, Tugumi thƣờng hay
giả nai với dáng điệu của một cô tiểu thƣ.
Sau đêm hôm đó, Tugumi ngủ li bì vì đau đầu và lên cơn sốt. Maria cảm thấy
vô cùng đau lòng khi nghĩ tới việc Tugumi có thể sẽ chết. Sau đó, Maria đến hiệu
sách thì bắt gặp Kyoichi đang say sƣa đọc. Maria đƣa Kyoichi về thăm Tugumi. Với
trái tim nhạy cảm, Maria cảm nhận thấy sự quan tâm cao độ mà hai ngƣời dành cho
nhau, họ đã giao cảm với nhau xuyên qua buổi chiều mƣa mệt mỏi. Khi Kyoichi gọi
tên Tugumi, trong tâm trí Maria vụt xuất hiện hình ảnh của cậu ta và Tugumi nhập
vào nhau rực sáng. Maria cảm nhận đƣợc “thứ gọi là số phận, điềm báo của một
tình yêu mạnh mẽ”.
Sau một thời gian nghỉ hè tại vùng biển, bố của Maria từ Tokyo đến thăm con
gái và nghỉ ngơi sau những ngày tháng làm việc vất vả. Maria đã bơi cùng bố trong
tâm trạng đầy phức tạp: khi lo lắng, bất an, khi lại tràn ngập hạnh phúc. Bố và
Maria cùng nằm dài trên bãi biển để đón nhận ánh nắng hè chói chang, nóng rát.
Tugumi đột nhiên xuất hiện và giẫm mạnh vào tay Maria - một sự chào hỏi đúng

hệt Kengoro và cố tình để kẻ trộm chó nhìn thấy. Để không ai để ý, Tugumi đã đào
hố hàng đêm. Tugumi ra vƣờn, buộc mõm Pôchi và con chó giống Kengoro để
chúng không sủa khi có kẻ xâm nhập, tháo tấm ván dùng để ngụy trang và để ngƣời
khác không rơi xuống. Khi kẻ trộm chó đến tìm con chó giống với Kengoro,
Tugumi chớp lấy thời cơ từ đằng sau tiến lại gần, đập vào đầu gã.Trong khi đối
phƣơng còn đang hoảng hốt thì Tugumi dán băng dính vào miệng hắn, đẩy xuống
cái hố. Tất cả đều đƣợc dự tính công phu, kĩ lƣỡng đến độ bất ngờ. Tugumi đào hố
ở vƣờn nhà ngƣời khác nên tuyệt nhiên không đƣợc để lộ. Chỉ có thể làm trong đêm
tối. Đất cứng vô cùng còn tay Tugumi cũng vì thế mà xƣớc xát nhiều. Để mẹ không
phát hiện ra bộ quần áo dơ bẩn, ngày nào Tugumi cũng mặc quần áo bơi, choàng
chiếc áo jacket lấm lem ra bên ngoài. Mọi việc đều xảy ra đúng nhƣ dự tính, ngoài
việc bị Yoko phát hiện.

21